1301/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1301 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1301/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ, Αλεξάνδρα Κακκαβά και Ναυσικά Φράγκου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Νοεμβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και τον Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου - Δυτικής Μακεδονίας, που κατοικοεδρεύει στα Ιωάννινα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαριέττα Βλαχοπάνου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Β. Κ. του Η. και 2) Δ. Κ. του Η., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-10-2010 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη αναιρεσιβλήτων (μετά την έκδοση της 533/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Άρτας, με την οποία αναγνωρίστηκαν δικαιούχοι της αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Ιωαννίνων και συνεκδικάστηκε με την από 21-2-2011 (διά των προτάσεων) ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντος.

Εκδόθηκε η 102/2011 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 23-5-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ναυσικά Φράγκου διάβασε την από 26-10-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του μοναδικού λόγου της από 23-5-2012 αιτήσεως αναιρέσεως (αρ. εκθ. καταθ. ...2012) κατά της υπ’ αριθμ. 102/2011 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος σ’ αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Στην προκειμένη περίπτωση όπως προκύπτει από τις υπ’ αριθμ. ... /15-4-2016 και ... / 15-4-2016 εκθέσεις επιδόσεως του Δικαστικού Επιμελητή του Πρωτοδικείου Άρτας Λ. Ν., που προσκομίζει και επικαλείται το αναιρεσείον, ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως με την κάτω από αυτήν πράξη κατάθεσης και ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο νόμιμα και εμπρόθεσμα επιδόθηκε, στους αναιρεσιβλήτους με την επιμέλεια της έχουσας προς τούτο πληρεξουσιότητα δικηγόρου του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου.

Οι αναιρεσίβλητοι όμως, δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της προκειμένης υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου στην ως άνω δικάσιμο. Επομένως πρέπει, σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία αυτών. Σύμφωνα με το άρθρο 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ "αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από το δικαίωμα ή απαράδεκτο".

Εξάλλου, κατά το άρθρο 17 του Συντάγματος, η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Κράτους, κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση. Πριν καταβληθεί δε η ορισθείσα οριστική ή προσωρινή αποζημίωση διατηρούνται ακέραια όλα τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη και δεν επιτρέπεται η κατάληψη.

Επί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ακινήτου το δικαίωμα του ιδιοκτήτη του απαλλοτριουμένου ακινήτου να ζητήσει τον δικαστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως που δικαιούται, από τον υπόχρεο προς καταβολή αυτής, υπόκειται στην γενική εικοσαετή παραγραφή του άρθρου 247 ΑΚ.

Εξ άλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 4 εδ. β’ του νόμου 2882/2001 - ΚΩΔΙΚΑΣ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ: "όποιος δεν κλητεύθηκε ούτε έλαβε μέρος στην δίκη για τον καθορισμό της αποζημίωσης, δικαιούται να ασκήσει, με αίτηση, την αξίωση για καθορισμό μεγαλύτερης οριστικής αποζημίωσης κατά το άρθρο 21 του παρόντος νόμου, μέσα σε πέντε έτη από την συντέλεση της απαλλοτρίωσης, και σε περίπτωση που αποδεδειγμένα έχει λάβει γνώση, μέσα σε έξι μήνες από τότε που αυτός έλαβε γνώση".

Η γνώση αυτή αναφέρεται στον καθορισμό της αποζημίωσης και όχι στην ως άνω συντέλεση της απαλλοτρίωσης. Το ως άνω δε ζήτημα της παραγραφής του δικαιώματος του καθορισμού της αποζημίωσης, είναι διάφορο του παραπάνω ζητήματος της προθεσμίας (5ετίας από τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης ή 6 μήνες από τη γνώση του καθορισμού προσωρινής αποζημίωσης), που ορίζεται από τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 4 εδ.

β’ του ν. 2882/2001 και αφορά το δικαίωμα του δικαιούχου, ο οποίος δεν κλητεύθηκε, ούτε έλαβε μέρος στη δίκη για τον καθορισμό αποζημίωσης, να ζητήσει μεγαλύτερη οριστική αποζημίωση, και εφόσον βεβαίως έχει ήδη καθοριστεί με δικαστική απόφαση η προσωρινή αποζημίωση. Στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα ακόλουθα σε σχέση με την νομική βασιμότητα της ένδικης αίτησης των αναιρεσιβλήτων επί της οποίας έκρινε η προσβαλλόμενη όπως και σε σχέση με τη νομική βασιμότητα της ενστάσεως παραγραφής του αναιρεσείοντος: "Με την κρινόμενη από 9-10-2010 αίτηση τους εκθέτουν οι αιτούντες ότι με την ...-10-2003 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Ηπείρου, η οποία δημοσιεύθηκε νόμιμα, κηρύχθηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση ακινήτων για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για τη βελτίωση - ασφαλτόστρωση του δρόμου Γέφυρα Άρτας - Κεραμάτες συνολικής επιφανείας 20.787 τ.μ.

που βρίσκεται στο Νομό Άρτας. Ότι με τις αποφάσεις με αριθμούς 480/2005 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Άρτας και 465/2006 του Δικαστηρίου τούτου, καθορίστηκε αντίστοιχα η προσωρινή και η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα ακίνητα και τα επικείμενά τους, τα οποία απαλλοτριώθηκαν, ενώ με την 533/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Άρτας, αναγνωρίστηκαν οι δικαιούχοι της αποζημίωσης, μεταξύ των οποίων είναι και οι ίδιοι.

Ότι όμως, δεν πληροφορήθηκαν έγκαιρα την απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας τους, με αποτέλεσμα να μην παρασταθούν στη δίκη κατά τον καθορισμό τόσο της προσωρινής, όσο και της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης. Ότι, όταν διαπίστωσαν ότι η ιδιοκτησία τους δεν περιλαμβάνεται στον αρχικό κτηματολογικό πίνακα, υπέβαλαν σχετικό αίτημα στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών Άρτας και τελικά η ιδιοκτησία τους περιελήφθη στον επικαιροποιημένο κτηματολογικό πίνακα με αριθμό 0, όπου επίσης καταχωρήθηκαν, ως επικείμενα της ιδιοκτησίας τους, κυπαρίσσια μεγάλα 61, μεσαία 29 και μικρά 15.

Ότι επειδή στις προαναφερθείσες αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου και του Εφετείου Ιωαννίνων δεν καθορίστηκε τιμή μονάδας αποζημίωσης για κυπαρίσσια, καθώς τέτοια επικείμενα δεν περιλαμβάνονταν στα επικείμενα των άλλων ιδιοκτησιών, συντάχθηκε η αναφερόμενη συμπληρωματική έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής, με την οποία καθορίζεται πλέον η τιμή για τα μεγάλα κυπαρίσσια στο ποσό των 175 ευρώ το ένα για τα μεσαία στο ποσό των 100 ευρώ το ένα και για τα μικρά στο ποσό των 20 ευρώ το ένα.

Με αυτά τα δεδομένα και εκθέτοντας επί πλέον ότι δεν εκκρεμεί αίτηση οποιουδήποτε ενδιαφερομένου για τον προσωρινό προσδιορισμό της τιμής αποζημίωσης για κυπαρίσσια και ότι οι ανωτέρω τιμές της εκτιμητικής επιτροπής δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική αξία των πιο πάνω επικειμένων της ιδιοκτησίας τους, ζητούν να καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα κυπαρίσσια στο ποσό των 300 ευρώ για τα μεγάλα, στο ποσό των 150 ευρώ για τα μεσαία και στο ποσό των 60 ευρώ για τα μικρά.

Με αυτό τι περιεχόμενο και αίτημα η κρινόμενη αίτηση αρμόδια φέρεται για συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου (άρθρ. 21 παρ. 1 Ν. 2882/2001) και είναι νόμιμη, στηριζόμενη στις διατάξεις των άρθρων 17 και 24 του Συντάγματος, καθώς και σ’ αυτές των άρθρων 13 παρ. 1 και 2, 14 παρ. 1, 18, 20 και 29 παρ. 2 και 5 του Ν. 2882/2001 και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω κατ’ ουσίαν.

Το καθού η αίτηση αρνείται την αίτηση και ισχυρίζεται περαιτέρω ότι αυτή πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη, καθώς ασκήθηκε εκπρόθεσμα. Ειδικότερα ισχυρίζεται ότι οι αιτούντες έλαβαν γνώση της απαλλοτρίωσης του ακινήτου τους και των επικειμένων του, πριν τις 7-5-2007, οπότε κατά τα διαλαμβανόμενα στην ένδικη αίτησή τους απευθύνθηκαν στη Διεύθυνση Τεχνικών Υπηρεσιών της Ν.Α.

Άρτας και στην Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου. Ότι επομένως, η αίτησή τους ασκήθηκε εκπρόθεσμα, ήτοι πολύ πέραν της εξάμηνης προθεσμίας από τότε που έλαβαν γνώση και εντός της οποίας έπρεπε να ασκηθεί, όπως απαιτείται από τη διάταξη του άρθρου 9 παρ. 4 εδ. β’ Ν. 2882/2001. Ο ισχυρισμός όμως αυτός του καθού πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμος.

Ειδικότερα, με την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 9 παρ. 4 εδ. β’ , ορίζεται ότι "Όποιος δεν κλητεύθηκε ούτε έλαβε μέρος στη δίκη για τον καθορισμό της αποζημίωσης δικαιούται να ασκήσει με αίτηση την αξίωσή του για καθορισμό μεγαλύτερης οριστικής αποζημίωσης, κατά το άρθρο 21 του παρόντος νόμου, μέσα σε πέντε έτη από τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης και, σε περίπτωση που αποδεδειγμένα έχει λάβει γνώση, μέσα σε έξι μήνες από τότε που αυτός έλαβε γνώση".

Όπως δε σαφώς προκύπτει από τη διάταξη αυτή, η εφαρμογή της με τις αναφερόμενες αποκλειστικές προθεσμίες προϋποθέτει ότι έχει γίνει προηγουμένως ο καθορισμός της προσωρινής τιμής μονάδας αποζημίωσης για τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα και τα επικείμενά τους και ότι ο ενδιαφερόμενος ούτε κλητεύθηκε, ούτε έλαβε μέρος στη σχετική δίκη.

Προκειμένου δε να λάβει μέρος και αυτός στη διαδικασία καθορισμού της αποζημίωσης για την απαλλοτρίωση του ακινήτου του και να μη στερηθεί του δικαιώματος να εκθέσει τους ισχυρισμούς του και να προβάλει τις όποιες αξιώσεις του ενόψει της αναγκαστικής, λόγω της απαλλοτρίωσης, στέρησης ενός συνταγματικά προστατευομένου αγαθού του, όπως είναι η ιδιοκτησία, παρέχεται σ’ αυτόν με την ανωτέρω διάταξη η δυνατότητα να ζητήσει, εφόσον δεν συμφωνεί με την αποζημίωση που καθορίστηκε προσωρινά, τον καθορισμό απ’ ευθείας από το εφετείο μεγαλύτερης οριστικής αποζημίωσης, κατ’ άρθρο 21 Ν. 2882/2001.

Στην προκειμένη όμως περίπτωση κατά τα εκτιθέμενα στην ένδικη αίτηση περιστατικά, που δεν αρνείται ειδικά το καθού, δεν έχει γίνει προηγουμένως προσωρινός προσδιορισμός της αποζημίωσης για τα κυπαρίσσια, τα οποία βρίσκονται μέσα στην απαλλοτριωθείσα ιδιοκτησία των αιτούντων και για τα οποία ζητείται με την αίτηση ο καθορισμός οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης και επομένως δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στην υπόθεση αυτή η ανωτέρω διάταξη και συνακόλουθα οι διαλαμβανόμενες σ’ αυτήν αποκλειστικές προθεσμίες για την άσκηση της αίτησης.

Αντίθετα, πρόκειται στην προκειμένη υπόθεση για άσκηση του δικαιώματος για δικαστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης λόγω απαλλοτρίωσης, το οποίο όμως παραγράφεται, κατά τα άρθρα 247 και 249 ΑΚ, μετά από είκοσι έτη από την κατάληψη του απαλλοτριωθέντος ακινήτου". Κατά συνέπεια των ανωτέρω είναι αβάσιμος και ως εκ τούτου απορριπτέος ο λόγος αναιρέσεως κατά τον οποίο το αναιρεσείον αιτιάται την προσβαλλομένη απόφαση για παραβίαση της διάταξης του αριθμού 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, για το ότι το Εφετείο παρά τον νόμο δεν κήρυξε το απαράδεκτο της αιτήσεως των αναιρεσιβλήτων, λόγω εκπροθέσμου ασκήσεως δεδομένου του ότι κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του, και συγκεκριμένα διότι από τον χρόνο υποβολής της αιτήσεώς τους στη Δ/νση Τεχνικών Υπηρεσιών της Ν.Α.

Άρτας, για διόρθωση του οικείου κτηματολογικού πίνακα ως προς την ιδιοκτησία τους η οποία υποβλήθηκε πριν την 7-5-2007 καθώς κατά τις παραδοχές της η εν λόγω αίτηση έγινε δεκτή και συντάχθηκε ο από 7-5-2007 νέος διορθωμένος κτηματολογικός πίνακας, άλλως από της δημοσιεύσεως της υπ’ αριθμ. 533/2009 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Άρτας, που τους αναγνώρισε δικαιούχους της αποζημιώσεως που καθορίστηκε οριστικά με την υπ’ αριθμ. 465/2006 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων για τα επικείμενα αυτής, μέχρι την κατάθεση (15-10-2010) της από 9-10-2010 αιτήσεώς τους ενώπιον του Εφετείου Ιωαννίνων επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση, παρήλθε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των έξι (6) μηνών, δηλαδή τέτοιο που υπερβαίνει την αποσβεστική προθεσμία υποβολής της σχετικής αιτήσεως καθορισμού οριστικής μονάδας αποζημίωσης, πράγμα που επέβαλε την απόρριψή της ως απαραδέκτου λόγω εκπρόθεσμου ασκήσεώς της.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να μην επιβληθεί δικαστική δαπάνη σε βάρος του αναιρεσείοντος, ελλείψει σχετικού αιτήματος των αναιρεσιβλήτων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23-5-2012 (αριθμ. εκθ. καταθ. ...2012) αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της 102/2011 αποφάσεως του Εφετείου Ιωαννίνων. ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 29 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Ιουλίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ