Supreme Court allows appeal against expropriation compensation valuation, remanding case for new trial due to procedural error.

Απόφαση 1297 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1297/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Ειρήνης Καλού), Αικατερίνη Βλάχου, Ευστάθιο Νίκα, Μαρία Βάρκα και Άννα Αγγελάτου - Βασιλείου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Μαΐου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας:

Ε. Μ. του Ν., συζ. Η. Γ., κατοίκου ... Ηρακλείου, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μανούσο Ξενάκη.

Του αναιρεσιβλήτου:

Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εν προκειμένω από τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κρήτης, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Άννα Μαλιαρά, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14.07.2014 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης της ήδη αναιρεσείουσας και του Η. Γ. του Λ., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Εφετείο Ανατολικής Κρήτης και συνεκδικάστηκε με την διά των προτάσεων ανταίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου.

Εκδόθηκε η 12/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 17.02.2020 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Άννα Αγγελάτου - Βασιλείου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Η κρινόμενη από 17.02.2020 (αρ. κατ.7/2020) αίτηση αναίρεσης κατά της υπ' αρ. 12/2019 οριστικής απόφασης του Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των αρθ. 18, 19 και 20 ν.2882/2001 έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρα 553, 556, 558, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ και άρθρο 22 ν.2882/2001) και είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επομένως, πρέπει να ερευνηθεί ως προς τη νομική και ουσιαστική βασιμότητα των κατ’ ιδίαν λόγων αυτής (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

[II] Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των λοιπών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 αρ. 2 ΚΠολΔ) αναφορικά με το διαδικαστικό ιστορικό της υπόθεσης προκύπτουν τα ακόλουθα:

Με την με αρ.55/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου που εκδόθηκε κατόπιν αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου, ανταίτησης της αναιρεσείουσας και ανταιτήσεων ως και παρεμβάσεων άλλων ενδιαφερομένων, μη διαδίκων στην δίκη αυτή, καθορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης για την απαλλοτριωθείσα αναγκαστικά και για λόγους δημόσιας ωφέλειας, δυνάμει της με αρ. .../Δ0010/13-1-2012 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων που δημοσιεύτηκε νόμιμα, έκταση συνολικού εμβαδού 292.916,78 που βρίσκεται στην περιοχή Δήμου Χερσονήσου του Νομού Ηρακλείου και εικονίζεται στο σχετικό κτηματολογικό διάγραμμα και αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα, όπως αυτά διορθώθηκαν, στην οποία συμπεριλαμβάνεται και το επίδικο ακίνητο της ανταιτούσας - αναιρεσείουσας.

Στην συνέχεια επί της από 14.07.2014 αίτησης που άσκησε η αναιρεσείουσα ενώπιον του Εφετείου Ανατολικής Κρήτης και στην δια των προτάσεων ασκηθείσα νομίμως από το αναιρεσίβλητο ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου ανταίτηση που συνεκδικάστηκαν, εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση με την οποία καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης του επιδίκου ακινήτου και των επικειμένων του, αναγνωρίστηκε ότι δεν συντρέχει περίπτωση τεκμηρίου ωφέλειας ενώ απορρίφθηκε το υποβληθέν αίτημα της αιτούσας - αναιρεσείουσας περί καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για την με Κ.Π. … ιδιοκτησία της.

[III] Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος, όπως ισχύει μετά την αναθεώρησή του, «κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση, που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης. Αν ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός της αποζημίωσης, λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της σχετικής συζήτησης στο δικαστήριο. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό».

Τα ίδια ορίζονται και στο άρθρο 13 παρ. 1 εδ. α' και β' του ν. 2882/2001 (Κ.Α.Α.Α.), στο οποίο περαιτέρω ορίζεται, στο εδάφιο γ', ότι ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακίνητων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου. Ως κριτήριο, επομένως, προς διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωθέντος ακινήτου λαμβάνεται, μεταξύ άλλων, και η πρόσοδος του απαλλοτριουμένου ακινήτου, ως τοιαύτης νοουμένης της προερχομένης από τη φύση και τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του απαλλοτριουμένου ακινήτου, ως εκ της θέσεως της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή, στην οποία βρίσκεται (ΑΠ 833/80, ΑΠ 478/2018).

Ειδικότερα, η αποζημίωση για την αξία της επιχειρήσεως που ασκείται στο ακίνητο που απαλλοτριώνεται δεν συμπεριλαμβάνεται στην έννοια της «πλήρους αποζημίωσης», αλλά λαμβάνεται υπόψη η συνδεόμενη με το ακίνητο που απαλλοτριώθηκε πρόσοδος, σε σχέση με την ασκούμενη σ’ αυτό επιχειρηματική δραστηριότητα, κατά την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριούμενου ακινήτου (ΟλΑΠ 7/2006, ΑΠ 140/2011).

Περαιτέρω, με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) με το ν.δ. 57/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος), ορίζεται ότι «κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του. Κανένας δεν μπορεί να στερηθεί της περιουσίας του, ειμή δια λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους. Οι προαναφερόμενες διατάξεις δεν θίγουν το δικαίωμα κάθε κράτους να θέσει σε ισχύ νόμους τους οποίους ήθελε κρίνει αναγκαίους για ρύθμιση της χρήσεως αγαθών σύμφωνα με το δημόσιο συμφέρον ή για εξασφάλιση της καταβολής φόρων ή άλλων εισφορών ή προστίμων».

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά τον χρόνο συζητήσεως για τον οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από την συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως και ότι τα δικαστήρια, κατά τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημιώσεως ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και των ομόρων και ομοειδών προς αυτό ακινήτων, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσεως για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου, η οποία πάντως σε καμιά περίπτωση δεν δεσμεύει την δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για την διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριουμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη άλλα τέτοια.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποιούμενης στην παραπάνω διάταξη λέξεως «ιδίως», σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Η σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του δικαστηρίου ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ (ΑΠ 418/2014, ΑΠ 600/2010, ΑΠ 1782/2008).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ.1 εδάφ. α' του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται «αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών [...]». Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή. Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανέλεγκτα το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και την υπαγωγή τους στο νόμο και ιδρύεται αυτός ο λόγος αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση. Με το λόγο αυτόν δεν επιτρέπεται να πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση κατά την εκτίμηση των αποδείξεων, υπό την επίκληση ότι αυτή παραβίασε κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που δεν ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ (ΑΠ 209/2019, ΑΠ 472/2017).

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμός 19 του ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι έτσι ιδρύεται ο εκ της διατάξεως αυτής λόγος αναιρέσεως, και όταν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή στις αιτιολογίες της, που συνιστούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος, που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα, που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου, που δεν εφαρμόστηκε. Δεν στοιχειοθετείται όμως ο ανωτέρω λόγος, αν η έλλειψη, ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα ανάγεται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον τούτο διατυπώνεται με σαφήνεια. Τέλος, λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου, διότι περιέχει σιωπηρώς και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως (ΑΠ 1533/2007).

[IV] Στην ερευνώμενη περίπτωση, το Εφετείο Ανατολικής Κρήτης, με την προσβαλλόμενη παραπάνω 12/2019 απόφασή του δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη, ως προς τα πραγματικά γεγονότα, κρίση του (άρθρ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

«| Με την υπ.αριθμ. .../ ΔΟ010/13.1.2012 κοινή υπουργική απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, η οποία δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 6/24.1.2012,Τεύχος Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων και Πολεοδομικών Θεμάτων, κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση, υπέρ και με δαπάνες του Δημοσίου και των παρόδιων ιδιοκτητών, για λόγους δημοσίας ωφέλειας και ειδικότερα, για την κατασκευή του έργου της αναβάθμισης του ΒΟΑΚ, στο τμήμα ..., έκτασης συνολικού εμβαδού 392.916,78τ.μ.

που βρίσκεται στην περιοχή του Δήμου Χερσονήσου του Νομού Ηρακλείου και εικονίζεται: (α) για την οδό καθ’ εαυτή στα από Δεκέμβριος 2009 και υπό κλίμακα 1:1000 κτηματολογικό διάγραμμα της ΔΜΕΟ του ΥΠΕΧΩΔΕ (αρ. σχεδίων 1 έως 11) και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα και β)για το χώρο απόθεσης στο από Μάρτιος 2011 κτηματολογικό διάγραμμα (αρ.

σχεδίου 1) και στον κτηματολογικό πίνακα της ίδιας Διεύθυνσης, τα οποία έχουν συντάξει οι τοπογράφοι μηχανικοί Γ.Ο. και Σ.Β., θεωρημένων από τη Διευθύντρια της Διεύθυνσης Δ12 του ΥΠΟΜΕΔΙ Ε. Δ. στις 12.04.2012 και εγκεκριμένων με τη .../12.4.11 απόφαση του ίδιου Υπουργείου. Τα ανωτέρω κτηματολογικά στοιχεία διορθώθηκαν, αρχικά, με τον 1° διορθωτικό κτηματολογικό πίνακα και διάγραμμα της παραπάνω απαλλοτρίωσης, όπως ελέγχθηκε και θεωρήθηκε από την ΕΥΔΕ/ΒΟΑΚ και έχει θεωρηθεί και εγκριθεί από τη Δ/νση Δ12 ως προς τους αναλογισμούς, στις 09.09.2013 και ακολούθως, με τον από Ιούλιο 2015 2° διορθωτικό κτηματολογικό πίνακα και διάγραμμα αυτής.

Η έκταση που απαλλοτριώνεται βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια του Δήμου Χερσονήσου Ν. Ηρακλείου. Η περιοχή δεν είναι ενταγμένη στο σχέδιο πόλεως και δεν εμφανίζει ιδιαίτερη οικιστική και τουριστική ανάπτυξη, γειτνιάζει, ωστόσο και παρέχει την κύρια πρόσβαση προς το τουριστικό θέρετρο της Χερσονήσου που αποτελεί έναν από τους πλέον γνωστούς τουριστικούς προορισμούς της χώρας, και σε άλλους αναπτυγμένους τουριστικά οικισμούς, ως είναι η ...

και τα ..., ενώ παράλληλα εξυπηρετεί τον κύριο όγκο οχημάτων που κινούνται από Ν. Λασιθίου προς Ηράκλειο και αντίστροφα. Βρίσκεται, σε απόσταση περίπου 20-25 χλμ από την πόλη του Ηρακλείου. Εκτείνεται γύρω από την Εθνική οδό Ηρακλείου- Αγίου Νικολάου και η πρόσβαση σε αυτήν είναι εφικτή σε σύντομο χρονικό διάστημα είτε με υπεραστική συγκοινωνία είτε με ιδιωτικής χρήσης μηχανοκίνητο μέσο, ενώ εξυπηρετείται από όλα τα δίκτυα κοινής ωφέλειας.

Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα που εκτείνονται κατά τα προεκτεθέντα περιμετρικά της εθνικής οδού έχουν αγροτικό χαρακτήρα, χωρίς όμως ιδιαίτερη αγροτική ανάπτυξη λόγω της φύσεως του εδάφους (πετρώδες) και ειδικότερα επί των απαλλοτριουμένων ακινήτων υπάρχουν ελαιόδενδρα και άλλες δενδροκαλλιέργειες, ορισμένα δε από τα ακίνητα αυτά αρδεύονται και άλλα είναι μη αρδευόμενα και χέρσα Στην περιοχή αυτή εμφανίζεται αραιή δόμηση, έχουν δε ανεγερθεί λίγες κατοικίες μέτριας έως καλής κατασκευής, καθώς και αποθήκες, ενώ δεν λειτουργούν επιχειρήσεις παρά μόνο δύο πρατήρια πώλησης υγρών καυσίμων, ένα φυτώριο και ένα θερμοκήπιο.

Για την παραπάνω αναγκαστική απαλλοτρίωση, εκδόθηκε η με αριθμό 55/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, με την οποία καθορίστηκε η αναφερόμενη σε αυτήν προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης όλων των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, των επικειμένων τους, των συστατικών, παραρτημάτων και των παρακολουθημάτων αυτών, όπως ειδικότερα αναφέρεται στο διατακτικό της.

Μεταξύ των ακινήτων που απαλλοτριώνονται είναι και το ακίνητο με αριθμό ΚΠ …, το οποίο βρίσκεται στη θέση ... της δημοτικής ενότητας ... του Δήμου, Ειρηνοδικείου και Υποθηκοφυλακείου Χερσονήσου. Με την αριθμ. 230/2017 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, αναγνωρίστηκε η αιτούσα Ε. Μ. δικαιούχος της αποζημίωσης του με ΚΠ … ακινήτου και των επικείμενων του, όπως αυτά προσδιορίζονται στις αποφάσεις με αριθμ. 55/2014 και 230/2017, που συμπλήρωσε τον κτηματολογικό πίνακα αναφορικά με την ιδιοκτησία αυτή.

Το ακίνητο αυτό, έχει έκταση 5.952,94 τ.μ. από την οποία απαλλοτριώνεται τμήμα εμβαδού 3.775,93 τ.μ. και απομένει στην ιδιοκτησία της αιτούσας έτερο τμήμα εμβαδού 2.177,01 τ.μ. το οποίο ήταν πριν από την επίδικη απαλλοτρίωση, άρτιο και-ν οικοδομήσιμο, όπως βεβαιώνεται στο με χρονολογία Νοέμβριος 2012 τοπογραφικό διάγραμμα και στην από 26.02.2013 τεχνική έκθεση που συνέταξε ο πολιτικός μηχανικός Γ.

Α. . Επί του ακινήτου αυτού έχει κτιστεί οικοδομή και λειτουργούν επ’ αυτού δύο επιχειρήσεις: πρατήριο υγρών καυσίμων και πλυντήριο - λιπαντήριο αυτοκινήτων. Στο ακίνητο υπάρχουν όλες οι απαιτούμενες εγκαταστάσεις για τη λειτουργία πρατηρίου υγρών καυσίμων για το οποίο έχει εκδοθεί η απαιτούμενη άδεια (βλ.

τη με αριθ. πρωτ. .../26.6.2000 απόφαση της Δ/νσης Μεταφορών και Επικοινωνιών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ηρακλείου).Το μεγαλύτερο τμήμα του ακινήτου που απαλλοτριώνεται, εμβαδού 2.337,20 τ.μ. είναι μισθωμένο με το από 30.11.2007 ιδιωτικό συμφωνητικό μίσθωσης στην ανώνυμη εταιρεία Ελληνικά Καύσιμα Ανώνυμη Εταιρεία («HELLENIC FUELS S.A.»), για χρονική διάρκεια 16 ετών.

Η επιτροπή προεκτίμησης της Κτηματικής Υπηρεσίας Νομού Ηρακλείου στην από 09.10.2012 έκθεση προεκτίμησης της αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων προσδιόρισε τα παρακάτω ποσά:

1. Για το έδαφος (ακίνητο άρτιο και οικοδομήσιμο στο Δ.Δ ..., εφαπτόμενο στη Ν.Ε.Ο από τη βόρεια πλευρά) 20€/τ.μ.

2. Για τα κτίσματα: α. ΚΠ … (α) Διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (υπόγειο) καλή κατασκευή 250€/τ.μ. β.ΚΠ341 (β) Διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (ισόγειο) καλή κατασκευή 600€/τ.μ. γ. ΚΠ … (γ) Διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (1ος όροφος) καλή κατασκευή 750€/τ.μ.

Περαιτέρω σύμφωνα με την από 21.05.2013 έκθεση της ίδιας ως άνω επιτροπής η αξία των κατωτέρω προσδιοριζομένων επικειμένων καθορίστηκε ως εξής: Αντλίες καυσίμων 5.500€/τεμ., Δεξαμενές καυσίμων 4.000€/τεμ., Δεξαμενές υπόγειες καυσίμων 4.000€/τεμ., Στέγαστρο αντλιών καυσίμων 14,80X8,50 200€/τ.μ. Στέγαστρο αντλιών καυσίμων 8.50 Χ6,50 200€/τ.μ., Στέγαστρο αντλιών καυσίμων 21,80X8,70 200€/τμ, Στέγαστρο αντλιών καυσίμων 8X5,90 200€/τ.μ., Κράσπεδο από μπετόν 10€/μ.μ., Τοίχος από οπλισμένο σκυρόδεμα 42,30X0,80X0,20 200€/τ.μ, Δεξαμενή νερού 21.89κ.μ 100€/κ.μ.

Θεμελίωση στεγάστρων αντλιών 100€/τ.μ., Υποστυλώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα, θεμελίωση τοιχίου από οπλισμένο σκυρόδεμα και αγκύρια τοιχία από οπλισμένο σκυρόδεμα 200€/κ.μ, Ασφαλτοστρωμένη επιφάνεια 10€/τ.μ., Επιφάνεια από βιομηχανικό δάπεδο 15€/τ.μ., Μεταλλικά κάγκελα 30€/μ.μ., Μεταλλική σκάλα 100€/μ.μ., Φρεάτιο στεγανό φωτοστηλών 70€/τεμ., Στύλοι φωτισμού 300€/τεμ., Φρεάτιο από οπλισμένο σκυρόδεμα και μεταλλικό κάλυμμα 200€/ κατ'αποκοπή, Τεχνικό γεφυράκι από οπλισμένο σκυρόδεμα 200€/κ.μ., Δεξαμενή λυμάτων από οπλισμένο σκυρόδεμα 1500€/κατ’ αποκοπή, Δεξαμενή λυμάτων όγκου 30κ.μ. 2000€/κατ’ αποκοπή, Πλυντήριο - λιπαντήριο αυτοκινήτων με όλο τον εξοπλισμό (πλυστική μηχανή ζεστού-κρύου νερού, ανυψωτικό υδραυλικό γρύλλο, δοχείο συλλογής λαδιών, υδραυλικό μηχάνημα απορρόφησης λαδιών 20.000€/κατ’ αποκοπή, Σύστημα ταχυγεμιστήρος πετρελαίου θέρμανσης βυτίων με ηλεκτρονικό μετρητή 2000€/κατ’ αποκοπή, Λέιλαντ (κυπαρισσοειδή) μεσαία 70€/τεμ., λοιπά καλλωπιστικά φυτά 10€/τεμάχιο.

Ο μάρτυρας της αιτούσας ο οποίος εξετάστηκε κατά τη διαδικασία ενώπιον του Εφετείου, (το καθ’ ού δεν εξέτασε μάρτυρα), προσδιορίζει την αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου και τις εγκαταστάσεις αυτού στο ποσό των 2.955.000€. Εξάλλου προσκομίζονται από την αιτούσα:

1. η με χρονολογία Απρίλιος 2018 πραγματογνωμοσύνη (εκτίμηση της αγοραίας-εμπορικής αξίας) της πιστοποιημένης στο υπουργείο Οικονομικών Εκτιμήτριας Ε. Κ., η οποία συντάχθηκε μετά την υποβολή της με χρονολογία 09.03.2018 και με αριθμ.πρωτ. …/12.3.2018 αίτησης της αιτούσας στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, Τμήμα Ανατολικής Κρήτης και η οποία εκτιμά την όλη αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου στο ποσό των 2.935.000€,

2. η με χρονολογία 26 Ιουνίου 2018 τεχνική-αιτιολογική έκθεση εκτίμηση αγοραίας αξίας εγκατάστασης, των Γ. Σ., πολιτικού μηχανικού και του Σ. Κ., τοπογράφου μηχανικού, η οποία εκτιμά την αξία του απαλλοτριούμενου σε 2.886.897,47€,

3. η με χρονολογία 26.02.2013 εκτίμηση αξίας επικειμένων του πολιτικού μηχανικού Γ. Α.. Στοιχεία εξάλλου και έγγραφα μεταβιβαστικά της κυριότητας ακινήτων στην ένδικη περιοχή, ως πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία, δεν προσκομίζονται, αφού είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια, λόγω της οικονομικής κρίσης δεν γίνονται μεταβιβάσεις ακινήτων.

Τέλος η αιτούσα προσκομίζει ως συγκριτικό στοιχείο τη με αριθμ. 450/2011 απόφαση του Εφετείου Κρήτης με την οποία ορίστηκε οριστική τιμή μονάδας για ακίνητο οικόπεδο που βρίσκεται εντός του οικισμού Αγριάνων στο ποσό των 140€/τ.μ και κρίσιμο χρόνο την 01.02.2011. Το προαναφερόμενο όμως συγκριτικό στοιχείο, δεν είναι πρόσφορο για σύγκριση και ενδεικτικά της πραγματικής και τρέχουσας αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, εφόσον αναφέρεται σε διαφορετική τοποθεσία και αφορά οικόπεδα εντός οικισμού και σε χρόνο προγενέστερο, κατά τον οποίο υπήρχε μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και ενδιαφέρον για αγορά ακινήτων.

Η με αριθμό 55/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, με κρίσιμο χρόνο την 25.09.2013, καθόρισε την προσωρινή τιμή μονάδας αποζημιώσεως (1) του επιδίκου απαλλοτριούμενου ακινήτου για το έδαφος στο ποσό των 45 ευρώ ανά τ.μ., (2)της αξίας των κτισμάτων ως εξής: α) διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (υπόγειο), καλή κατασκευή προς 300€/τμ., β) διώροφο κτίσμα, εμπόριο καυσίμων (πρατήριο), πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (ισόγειο, καλή κατασκευή προς 700€/τ.μ., γ) διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (1ος όροφος), καλή κατασκευή, προς 870€/τ.μ.και των επικειμένων ως εξής:

αντλίες καυσίμων καλής κατασκευής 6325€/τεμ., Δεξαμενές καυσίμων καλής κατασκευής 4.600€/τεμάχιο, δεξαμενές υπόγειες καυσίμων καλής κατασκευής 4.600€/τεμάχιο, στέγαστρο αντλιών καυσίμων καλής κατασκευής 230€/τ.μ., επιφάνεια στρωμένη με βιομηχανικό δάπεδο προς 17,25€/τ.μ., δεξαμενή νερού 211,89μ3 προς 115€/μ3, θεμελίωση στεγάστρων αντλιών προς 115€/μ3, υποστυλώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα, θεμελίωση τοιχείου από οπλισμένο σκυρόδεμα και αγκύρια τοιχείο από οπλισμένο σκυρόδεμα προς 230/μ3, ασφαλτοστρωμένη επιφάνεια προς 11,€/τμ., μεταλλικά κάγκελα προς 34,5€/μμ, μεταλλική σκάλα προς 115€/μμ, φρεάτιο στεγανά φωτοστύλων προς 100€/τεμάχιο, στύλοι φωτισμού προς 450€/τεμάχιο, κολώνα για παροχή ηλεκτροφωτισμού προς 280€/μ3, φρεάτιο από οπλισμένο σκυρόδεμα και μεταλλικό κάλυμμα προς 300€ κατ'αποκοπή έκαστο, τεχνικό γεφυράκι από οπλισμένο σκυρόδεμα προς 287,50€/μ3, δεξαμενή λυμάτων από οπλισμένο σκυρόδεμα προς 2000€ κατ'αποκοπή, δεξαμενή λυμάτων όγκου 30κ.μ. 3000€ κατ'αποκοπή, για πλυντήριο-λιπαντήριο αυτοκινήτων με όλο τον εξοπλισμό 50.000€ κατ'αποκοπή, σύστημα ταχυγεμιστήρος πετρελαίου θέρμανσης βυτίων με ηλεκτρονικό μετρητή 5000€ κατ'αποκοπή, φίκος βενιαμίν μεσαίος 150€/τεμάχιο, κυπαρίσσι λέιλαντ μεσαίο 70€/τεμάχιο και λοιπά καλλωπιστικά φυτά προς 10€/τεμάχιο.

Από όλα τα ανωτέρω αποδεικτικά στοιχεία εκτιμώμενα κατά το λόγο της τοπικής και χρονικής τους προσφορότητας και αφού ληφθεί υπόψη η φύση, η θέση και η περιοχή των απαλλοτριουμένων ακινήτων, προκύπτει ότι η αγοραία αξία της απαλλοτριωθείσης έκτασης και των επικειμένων της, για τα οποία έχει υποχρέωση αποζημιώσεως το Ελληνικό Δημόσιο κατά τον κρίσιμο χρόνο της προκείμενης συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό αποζημιώσεως ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου (18.09.2018) αφού αυτή διεξάγεται μετά την παρέλευση έτους από τη δίκη για τον προσωρινό προσδιορισμό ενώπιον του Πρωτοδικείου στις 25.09.2013 (άρθρο 17 παρ. 2 Συντάγματος), κατά τον κρίσιμο χρόνο, με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές συνθήκες που δεν ευνοούν τις μεταβιβαστικές δικαιοπραξίες ακινήτων στην περιοχή, χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση αυτών εξαιτίας αποκλειστικά της κήρυξης της απαλλοτριώσεως, συνεκτιμωμένης και της μειωμένης αγοραίας αξίας, λόγω της έλλειψης ζήτησης ακινήτων, που μεσολάβησε μέχρι την παρούσα συζήτηση εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που πλήττει την Ελληνική οικονομία, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την κάθετη πτώση των τιμών των ακινήτων, λόγω έλλειψης ρευστότητας στην αγορά, δηλαδή από λόγους άσχετους προς την απαλλοτρίωση, με τη σημείωση ότι η ασκούμενη επί του απαλλοτριούμενου ακινήτου επιχειρηματική δραστηριότητα (πρατήριο καυσίμων), δε συνιστά αυτοτελή προσδιοριστικό παράγοντα της αξίας του ακινήτου και κριτήριο διαφοροποίησης, με την έννοια ότι η πελατεία και η καλή λειτουργία αυτών δεν λαμβάνεται υπόψη για την προσαύξηση της αξίας του εδάφους ή των κτισμάτων εντός των οποίων αυτή λειτουργεί, ανέρχεται για το ΚΠ … στα παρακάτω ποσά:

Α. Για το έδαφος σε 50€/τ.μ.

Β. Για τα κτίσματα: 1) Διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (υπόγειο), καλή κατασκευή (10,40 Χ 7,60 Χ 3,20 + 8,70 X 9,40 X 3,20) προς 400€/τμ., 2)διώροφο κτίσμα, εμπόριο καυσίμων (πρατήριο), πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (ισόγειο), καλή κατασκευή (10,40 Χ 7,60 Χ 3,20 + 8,70 X 9,40 X 3,20) προς 800€/τ.μ., 3)διώροφο κτίσμα εμπόριο καυσίμων (πρατήριο) πλακοσκεπές από οπλισμένο σκυρόδεμα (1ος όροφος), καλή κατασκευή, 40 X 7,60 Χ 3,20 + 8,70 X 9,40 X 3,20) προς 900€/τ.υ., 4) αντλίες καυσίμων: 6.000€/τεμάχιο, 5)Δεξαμενές καυσίμων: 5.500€/τεμάχιο, 6)Κράσπεδο από μπετόν 20€/τρέχον μέτρο, 7)Στέγαστρο αντλιών καυσίμων (21.80 X 8,70) 200€/τ.μ., 8)Στέγαστρο αντλιών καυσίμων (8,00 X 5,90) 200€/τ.μ., 9)Τοιχείο από οπλισμένο σκυρόδεμα 250€/κ.μ.|»

[V] Με την κρίση του αυτή το Εφετείο διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα στο καθορισμό της αξίας του απαλλοτριωθέντος ακινήτου. Ειδικότερα, αν και δέχεται, προσδιορίζοντας την αξία του ακινήτου, κατά τον κρίσιμο χρόνο της συζητήσεως της υποθέσεως, ήτοι την 18.09.2018, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε από το πινάκιο, δεδομένου ότι παρήλθε έτος από τον χρόνο συζητήσεως της αιτήσεως προσωρινού προσδιορισμού της αποζημιώσεως (25.09.2013) μέχρι την δικάσιμο αυτή για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως, την άσκηση στο απαλλοτριούμενο ακίνητο επιχειρηματικής δραστηριότητας (πρατήριο καυσίμων και πλυντήριο-λιπαντήριο αυτοκινήτων, τα οποία η ιδιοκτήτρια έχει εκμισθώσει), ακολούθως δεν αναφέρεται καθόλου στην πρόσοδο που προέρχεται από την εκμετάλλευση του απαλλοτριουμένου (και συγκεκριμένα από την επιχειρηματική αυτή δραστηριότητα και στην λόγω αυτής προσαύξηση της αξίας του ακινήτου ή των κτισμάτων εντός του οποίου λειτουργεί με συνέπεια να μην καθίσταται σαφές αν έλαβε υπόψη την πρόσοδο του ακινήτου από την ασκούμενη σ’ αυτό επιχείρηση, με συνέπεια να είναι ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των προαναφερομένων διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου περί της πλήρους αποζημίωσης, που εφαρμόστηκαν, τις οποίες παραβίασε εκ πλαγίου (βλ.

ΑΠ 140/2011). Επομένως, ο πρώτος λόγος της από 17.02.2020 κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559, ο οποίος εξετάζεται ως λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου 559 του ΚΠολΔ, καθώς και ο συναφής πέμπτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται αυτή αναιρετική πλημμέλεια, από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τους οποίους υποστηρίζεται, ότι εσφαλμένα καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας στα αναφερόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση ποσά, κατά το μέρος που αφορά την ορισθείσα οριστική τιμή μονάδας για το έδαφος και τα αναφερόμενα στους αρχικούς κτηματολογικούς πίνακες κτίσματα του επιδίκου ακινήτου, είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί, παρελκούσης, μετά ταύτα, της έρευνας του τρίτου λόγου αυτής, από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, διότι αναφέρεται στο ίδιο κεφάλαιο της προσβαλλόμενης αποφάσεως και καλύπτεται από την αναιρετική εμβέλεια των ως άνω λόγων που έγιναν δεκτοί.

[VI] Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 128 παρ. 2 ν. 4070/2012 (ΦΕΚ 82/Α/10-4-2012) και εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς, κατά την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, απαλλοτριώσεις (άρθρο 146 παρ. 9 του εν λόγω νόμου), «εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί σημαντικά σε σχέση με την κύρια ή αποδεδειγμένως υφιστάμενη δευτερεύουσα κατά προορισμό χρήση, μπορεί να προσδιορίζεται με την απόφαση καθορισμού της αποζημίωσης και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη και η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο. Για τον προσδιορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο, ιδίως, η κατάσταση του ακινήτου πριν και μετά την απαλλοτρίωση, η σημαντική επιδείνωση των γεωμετρικών στοιχείων και της οικονομικής και εμπορικής εκμεταλλεύσεως αυτού, όπως επίσης ότι η ζημία του απομένοντος θα επέλθει μετά βεβαιότητας μετά την απότμηση του απαλλοτριούμενου τμήματος».

Από την διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, συνάγεται ότι, για να είναι πλήρης η αποζημίωση, η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για την στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο την αξία του απαλλοτριούμενου τμήματος του ακινήτου, αλλά και την ζημία, την οποία υφίσταται ο ιδιοκτήτης, επειδή το τμήμα που του απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, γίνεται άχρηστο ή μειώνεται σημαντικά η αξία του.

Στην περίπτωση αυτή, κατά την οποία το τμήμα που απομένει υφίσταται σημαντική μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο, ο ιδιοκτήτης του δικαιούται να ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή ιδιαίτερης αποζημίωσης, είτε κατά τη δίκη του προσωρινού καθορισμού, είτε κατ’ αυτήν του οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης, για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, η αποζημίωση δε αυτή καλύπτει όχι μόνον την εκ της απαλλοτριώσεως και μόνον της εκτάσεως του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου (ΟλΑΠ 31/2005).

Η μείωση της αξίας του τμήματος που απομένει, σύμφωνα με τα παραπάνω, είναι η ανέφικτη κατά προορισμό εκμετάλλευση του, ανεξάρτητα από την έκταση του, αφού ο νόμος δεν κάνει καμία διάκριση και είναι δυνατό να οφείλεται ότι αυτό κατέστη μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο ή κατέστη παράγωγο ή ως υπόλοιπο αγρού απέμεινε λωρίδα εδάφους μη εκμεταλλεύσιμη ή η εκμετάλλευση του, λόγω της εκτάσεώς του ή και του σχήματος του, θα είναι πλέον αντιοικονομική, γιατί θα απαιτεί αυξημένες δαπάνες ή θα είναι ασύμφορη.

Η αιτιολογία της δικαστικής αποφάσεως για την επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημιώσεως θεωρείται ανεπαρκής, αν: (α) δεν ενέχει προσδιορισμό των τμημάτων που απέμειναν, ήτοι αναφορά για το εμβαδόν τους και τα λοιπά προσδιοριστικά τους στοιχεία και (β) δεν αναφέρει την κατά προορισμό χρήση των τμημάτων που απομένουν και περαιτέρω την μετά την αναγκαστική απαλλοτρίωση δυνατότητα ή μη της πραγματοποιήσεως της χρήσεως αυτής και με ποιες προϋποθέσεις (ΑΠ 1619/2010).

Εξ άλλου, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως, κατά την παραπάνω διάταξη, αν το ακίνητο, τμήμα του οποίου απαλλοτριώθηκε, είχε πριν από την απαλλοτρίωση, έστω και δευτερευόντως, ως προορισμό την οικοδόμηση, πρέπει, για την ευδοκίμηση του σχετικού αιτήματος, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας του τμήματος αυτού που απομένει, να αποδεικνύεται, σωρευτικά, ότι το εν λόγω ακίνητο πληρούσε, κατά τις διατάξεις που ισχύουν, τους όρους δόμησης κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση και ότι το τμήμα αυτού που απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, δεν είναι πλέον άρτιο ούτε κατά παρέκκλιση ή είναι μεν άρτιο αλλά όχι οικοδομήσιμο (ΑΠ 833/2020, ΑΠ 1221/2018, ΑΠ 365/2018, ΑΠ 210/2019, ΑΠ 205/2017, ΑΠ 96/2015, ΑΠ 1290/2009).

Με τις διατάξεις του όρθρου 1 παρ. 2 περ. γ' του Π.Δ/τος της 24.05.1985 (ΦΕΚ 270Δ/31-5-1985) ορίζεται ότι: «Άρτια και οικοδομήσιμα γήπεδα, που απομειούνται συνεπεία απαλλοτριώσεων ή διανοίξεως διεθνών, εθνικών ή επαρχιακών οδών, θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα, εφόσον μετά την απομείωση αυτή έχουν τα όρια αρτιότητας και τις λοιπές προϋποθέσεις των γηπέδων των προηγούμενων περιπτώσεων α και β».

Περαιτέρω, κατά τις περιπτώσεις αυτές (α, β) θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα τα γήπεδα, που δημιουργήθηκαν πριν από την 12.11.1962 και έχουν ελάχιστο εμβαδόν 750 τ.μ., ελάχιστο βάθος 15 μ. και ελάχιστο πρόσωπο 10 μ. Επίσης θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα τα γήπεδα, που είχαν δημιουργηθεί πριν από την 17.09.1964 και έχουν ελάχιστο εμβαδόν 1.200 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 20 μ. και ελάχιστο βάθος 35 μ. Επίσης θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα όσα γήπεδα είχαν δημιουργηθεί πριν την 17-10-1978 και έχουν ελάχιστο εμβαδόν 2.000 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 25 μ. και ελάχιστο βάθος 40 μ.

Με βάση τις διακρίσεις αυτές:

1) Εάν το μη απαλλοτριωθέν τμήμα του αρχικού γηπέδου είναι τουλάχιστον 4.000 τ.μ. δεν υπάρχει καμμία απομείωση του απομένοντος τεμαχίου.

2) Εάν το μη απαλλοτριωθέν τμήμα είναι κάτω από 4.000 τ.μ. πρέπει να ερευνηθεί ο χρόνος δημιουργίας του αρχικού γηπέδου, ώστε: α) εάν είχε δημιουργηθεί πριν από την 12.11.1962 θεωρείται άρτια και δομήσιμη ακόμη και έκταση 750 τ.μ., εφόσον συντρέχουν και οι πιο πάνω όροι δόμησης, β) εάν είχε δημιουργηθεί πριν από την 12.09.1964 για την αρτιότητα αρκεί και έκταση 1200 τ.μ. με τους λοιπούς ως άνω όρους δόμησης, γ) εάν είχε δημιουργηθεί πριν από την 17.10.1978 αρκεί επιφάνεια 2.000 τ.μ., με τους πιο πάνω όρους δόμησης.

Περαιτέρω με τις διατάξεις της παρ. 5 του ίδιου άρθρου ορίζονται οι αποστάσεις του κτιρίου από τα όρια του γηπέδου σε 15 μ. τουλάχιστον, κατά παρέκκλιση δε οι πλάγιες ή οπίσθιες αποστάσεις των κατά παρέκκλιση αρτίων ή οικοδομήσιμων γηπέδων της περ. Β υποπερ. αα ορίζονται σε 2,5 μ. υπό την προϋπόθεση ότι τα μήκη προσώπου ή βάθους του γηπέδου είναι μικρότερη των 20 μ. για το πρόσωπο ή των 35 μ. για το βάθος.

Τέλος με το άρθρο 2 παρ. 1 β' του Π.Δ, 209 /1998 (ΦΕΚ 169Α’ /98 ) ορίζεται ότι η ελάχιστη απόσταση των κτιρίων από τους άξονες των οδών ή τα όριά τους σε όσες περιπτώσεις προβλέπεται, τα οποία κτίρια βρίσκονται σε εκτός εγκεκριμένου σχεδίου περιοχές και εκτός ορίων οικισμών στο Βασικό Εθνικό Οδικό Δίκτυο 60 μ. από τον άξονα της οδού ή όχι λιγότερο των 40 μ. από το όριο αυτής και για κτίρια τα οποία βρίσκονται σε περιοχές μέσα στα όρια οικισμών προϋφισταμένων του 1923, χωρίς εγκεκριμένο σχέδιο πόλης ή μέσα στα όρια οικισμών, κάτω των 2.000 κατοίκων, οριοθετημένων σύμφωνα με το από 24.04.85 Π.Δ. (ΦΕΚ 181/Δ/85) όπως ισχύει στο Βασικό Εθνικό Οδικό Δίκτυο, 30 μ. από τον άξονα της οδού και όχι λιγότερο των 20 μ. από το όριο αυτής. Κριτήριο, συνεπώς για την αρτιότητα ή μη ενός ακινήτου που απομένει εκτός απαλλοτρίωσης και για την εξ αυτής κρίση περί της απομείωσης της αξίας αυτού, αποτελεί προεχόντως ο χρόνος δημιουργίας του αρχικού γηπέδου, ο οποίος θα προσδιορίσει το άρτιο και οικοδομήσιμο του εναπομένοντος εκτός απαλλοτρίωσης τμήματος με βάση τα προεκτεθέντα κριτήρια του νόμου (ΑΠ 1619/2010, ΑΠ 1555/2005).

Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμός 19 του ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι έτσι ιδρύεται ο εκ της διατάξεως αυτής λόγος αναιρέσεως και όταν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή στις αιτιολογίες της που συνιστούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα, που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου, που δεν εφαρμόστηκε. Δεν στοιχειοθετείται όμως ο ανωτέρω λόγος αν η έλλειψη, ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα ανάγεται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον τούτο διατυπώνεται με σαφήνεια.

Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεσείουσα με την προαναφερόμενη αίτησή της ζήτησε τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως για την εναπομείνασα έκταση του απαλλοτριωθέντος ακινήτου της ισχυριζόμενη συνοπτικά τα ακόλουθα:

(α) Ότι το εναπομένον τμήμα του ακινήτου της υφίσταται σημαντική μείωση της αγοραίας αξίας αυτού, κατά ποσοστό 90%, καθ' όσον εξακολουθεί μεν να είναι άρτιο, πλην όμως δεν είναι οικοδομήσιμο, αφού πριν από την απαλλοτρίωση το ακίνητο της είχε μέσο βάθος 70 μέτρα και κάλυπτε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις αρτιότητας και οικοδομησιμότητας μετά δε την απότμηση του απαλλοτριούμενου τμήματος το ακίνητο αποκτά μεταβλητό βάθος 25 έως 34 μέτρα και έτσι δεν ικανοποιείται ταυτόχρονα η ελάχιστη απόσταση από το όριο της απαλλοτριώσεως σε συνδυασμό με τις ελάχιστες πλάγιες και οπίσθιες αποστάσεις από τα όρια του γηπέδου,

(β) ότι το ακίνητο της είχε νόμιμη κυκλοφοριακή σύνδεση με τον Β.Ο.Α.Κ., πριν δε την απαλλοτρίωση μπορούσαν να ανεγερθούν νόμιμα κτίσματα, συνολικής επιφάνειας 600 τ.μ., με χρήση αμιγούς επαγγελματικής στέγης,

(γ) ότι τα κτίρια που έχουν κατασκευαστεί μέχρι σήμερα έχουν αναλώσει 356 τ.μ. και ήταν προγραμματισμένη και προσχεδιασμένη η κατασκευή των υπολοίπων 244 τ.μ. στο εναπομείναν τμήμα του ακινήτου, έχουσας εκδοθεί σχετικώς και της 356/2001 οικοδομικής άδειας,

(δ) ότι το εναπομείναν τμήμα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ούτε για γεωργική χρήση, λόγω του βραχώδους εδάφους.

Το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφαση του, σχετικώς με τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως για την εναπομείνασα έκταση του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, δέχθηκε τα ακόλουθα:

«| Τέλος πρέπει να απορριφθεί το αίτημα ιδιαίτερης αποζημιώσεως για το εναπομείναν τμήμα του ακινήτου, καθώς με την 795/1995 απόφαση του Εφετείου Κρήτης έχει καθοριστεί ιδιαίτερη αποζημίωση 40% για το απαλλοτριούμενο ακίνητο (βλ. σχετ. τη με αριθμ. πρωτ. ..., ..., ..., ..., ..., ..., .../21.5.2013 έκθεση επιτροπής επί αιτήσεων ιδιαίτερης αποζημίωσης σε συνδυασμό με το αριθμ. .../97 έγγραφο του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων) και δεν αποδείχθηκε περαιτέρω ότι υπέστη και νέα μείωση της αξίας του μετά την προαναφερόμενη απαλλοτρίωση, δεκτής γενομένης κατά ένα μέρος ως και ουσιαστικά βάσιμης της ανταίτησης του καθ’ ου|».

Κρίνοντας όμως έτσι το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες επί του ουσιώδους ζητήματος του καθορισμού ιδιαίτερης αποζημιώσεως για το εναπομένον, μετά την απότμηση του απαλλοτριωθέντος τμήμα του ως άνω ακινήτου, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ή όχι εφαρμογή των πιο πάνω διατάξεως, και, ως εκ τούτου, στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, υποπίπτοντας στην αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ Ειδικότερα, δεν διευκρινίζεται:

(α) για ποιο λόγο είχε κηρυχθεί η απαλλοτρίωση για την οποία είχε εκδοθεί η, αναφερόμενη στην προσβαλλομένη απόφασή του, απόφαση του Εφετείου Κρήτης,

(β) πότε είχε κηρυχθεί η απαλλοτρίωση αυτή, για την οποία είχε εκδοθεί η προαναφερόμενη απόφαση, γ) ποιος ήταν ο χαρακτήρας της οδού τότε (όταν κηρύχθηκε η πρώτη απαλλοτρίωση) και ποιος ο χαρακτήρας αυτής κατά τον χρόνο κηρύξεως της ένδικης απαλλοτριώσεως ώστε να κριθεί αν η ένδικη απαλλοτρίωση κηρύχθηκε για τους ίδιους ή για διαφορετικούς λόγους και αν πρόκειται περί διαδοχικής ή συμπληρωματικής απαλλοτριώσεως και

(γ) η κατάσταση του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά τον χρόνο κηρύξεως της πρώτης απαλλοτριώσεως.

Επίσης γίνεται δεκτό ότι από την ένδικη απαλλοτρίωση το απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν υπέστη νέα μείωση της αξίας του, χωρίς όμως να αναφέρονται τα ακριβή γεωμετρικά χαρακτηριστικά της εναπομείνασας εκτάσεως που θα επέτρεπαν τον έλεγχο της κατά τους ισχυρισμούς της αναιρεσείουσας οικοδομησιμότητάς της.

Ειδικότερα, δεν διευκρινίζονται:

(α) τα πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής όπου βρίσκεται το εν λόγω ακίνητο, δηλαδή το ελάχιστο εμβαδόν, οι ελάχιστες διαστάσεις (βάθους μήκους προσώπου σε οδό κ.λπ.), καθώς και οι θεσπισμένες δυνατότητες χρήσεώς του,

(β) οι διατάξεις βάσει των οποίων ρυθμίζεται η κατά κανόνα και κατά παρέκκλιση αρτιότητα και οικοδομησιμότητα των ακινήτων της περιοχής,

(γ) οι διαστάσεις (βάθους μήκους προσώπου) του ακινήτου πριν και μετά την απαλλοτρίωση από το όριο της απαλλοτριώσεως και από τον άξονα της οδού, με αναφορά στον χρόνο δημιουργίας του αρχικού ακινήτου.

Επιπλέον, δεν διαλαμβάνεται οποιαδήποτε αναφορά σχετικά με τη δυνατότητα του ακινήτου να χρησιμοποιηθεί για γεωργική καλλιέργεια.

Επομένως ο συναφής έκτος λόγος της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, κρίνεται βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός παρελκούσης μετά ταύτα, της έρευνας του δευτέρου λόγου αυτής από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ διότι αναφέρεται στο ίδιο κεφάλαιο της προσβαλλομένης αποφάσεως και καλύπτεται από την αναιρετική εμβέλεια του ως άνω λόγου, που έγινε δεκτός.

[VII] Κατά το άρθρο 559 αριθμ.11 εδάφ. γ' του ΚΠολΔ, συντρέχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 335, 338 έως 340 και 346 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει δικανική πεποίθηση για τη βασιμότητα των κρίσιμων γεγονότων ή πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων, δηλαδή λυσιτελών, που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, διαμορφώνοντας το διατακτικό της απόφασης (ΟλΑΠ 42/2002, ΑΠ 845/2018, ΑΠ 343/2017), οφείλει να λάβει υπόψη του τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίστηκαν νόμιμα είτε για άμεση απόδειξη είτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους από τον διάδικο.

Δεν θεμελιώνεται, όμως, ο λόγος αυτός, αν προκύπτει από την απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν με επίκληση. Αρκεί γι' αυτό η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολόγησης του καθενός, εφόσον από τη γενική αυτή αναφορά, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου.

Πάντως, η γενική αυτή αναφορά της λήψης υπόψη όλων των αποδείξεων που με επίκληση προσκομίστηκαν δεν αποκλείει την ίδρυση του παρόντος λόγου αναίρεσης για κάποιο αποδεικτικό μέσο, όταν από το περιεχόμενο της απόφασης δεν καθίσταται απολύτως βέβαιο ότι τούτο έχει ληφθεί υπόψη. Αρκεί και μόνο η ύπαρξη αμφιβολιών για την ίδρυση του παρόντος λόγου αναίρεσης (ΟλΑΠ, 8/2016, 2/2008).

Με τον τέταρτο λόγο αναίρεσης η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αρ. 11γ αρθ. 559 ΚΠολΔ ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο με την πληττόμενη απόφασή του για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα αναφορικά με την αξία του εδάφους και όλων των επικειμένων του, δεν έλαβε υπόψη του τα παρακάτω έγγραφα τα οποία νόμιμα προσκόμισε και επικαλέστηκε και συγκεκριμένα:

(1) τα με αρ. πρωτ. .../2000 και .../2002 έγγραφα της διεύθυνσης Δημοσίων Έργων της περιφέρειας Κρήτης, το με αρ. πρωτ. .../2000 έγγραφο της Διεύθυνσης Ελέγχου Συντήρησης Έργων της Περιφέρειας Κρήτης, την με αρ. πρωτ. …/2003 απόφαση της Διεύθυνσης Μεταφορών και Επικοινωνιών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ηρακλείου και το με χρονολογία 28.07.2003 πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής της Διεύθυνσης Ελέγχου Συντήρησης Έργων της Περιφέρειας Κρήτης προς απόδειξη των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών του απαλλοτριωθέντος ακινήτου που επιδρούν στην διαμόρφωση της αξίας του,

(2) το με αρ. πρωτ. .../2001 έγγραφο της Διεύθυνσης Δημοσίων Έργων της Περιφέρειας Κρήτης προς απόδειξη της αδυναμίας ίδρυσης και εκμετάλλευσης νέων πρατηρίων καυσίμων για την λειτουργία των οποίων απαιτείται κυκλοφοριακή σύνδεση με τον Β.Ο.Α.Κ. γεγονός που προσδίδει μεγάλη αξία στο επίδικο που συνδέετο με αυτόν,

(3) τον χάρτη ΕΥΔΕ-ΒΟΑΚ με τους προβλεπόμενους κυκλοφοριακούς φόρτους για τα έτη 2008, 2018 και 2028 και το με αρ. .../2017 έγγραφο του OAK Α.Ε. προς απόδειξη του μεγάλου κυκλοφοριακού φόρτου στο τμήμα του Β.Ο.Α.Κ όπου βρίσκεται το επίδικο και αυξάνει την εμπορική του αξία,

(4) τα έγγραφα με τα στατιστικά στοιχεία του Ε.Ο.Τ. προς απόδειξη της αύξησης του τουριστικού ρεύματος στην Κρήτη η οποία επηρεάζει θετικά την αξία του επιδίκου,

(5) το από 30.11.2007 ιδιωτικό συμφωνητικό μίσθωσης του ευρισκομένου στο επίδικο πρατηρίο καυσίμων προς απόδειξη της προσόδου του ακινήτου,

(6) την από Απρίλιο 2018 πραγματογνωμοσύνη της εκτιμήτριας Ε. Κ. ως και την από 29.07.2018 τεχνική αιτιολογική έκθεση εκτίμησης αγοραίας αξίας εγκατάστασης προς απόδειξη της αξίας του ακινήτου.

(7) το με αρ. .../2003 αγοραπωλητήριο συμβόλαιο της Συμβολαιογράφου Αθηνών Ελένης Κανελοπούλου - Γυφτάκη ως συγκριτικό στοιχείο προς απόδειξη της αξίας του επιδίκου ακινήτου,

(8) τις με αρ. 141, 153, 154, 163, 166, 168, 175, 176, 179, 203 και 216/2018 αποφάσεις του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης προς απόδειξη ότι είναι σε εξέλιξη η διαδικασία για την δημιουργία νέου αεροδρομίου που θα οδηγήσει σε αύξηση της κίνησης στον Β.Ο.Α.Κ.

(9) την ΥΑ με αρ. .../2001 του Υπουργού ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., την με αρ. Φ301006/οικ./.../2015 απόφαση του αναπληρωτή Υπουργού Οικονομίας, Υποδομών, Ναυτιλίας και Τουρισμού, την με αρ. 3003/2016 απόφαση ΥΠ.ΥΠΟ.ΜΙ.ΔΕ., την με αρ. ΕΠΠ- ΒΕ/Γ/Φ/27/5100/2017 υπουργική απόφαση.

Από την παραδεκτή κατ’ αρθ 561ΚΠολΔ επισκόπηση των προτάσεων της αναιρεσείουσας στο δικαστήριο της ουσίας ως διαδικαστικού εγγράφου για την έρευνα της βασιμότητας του αναιρετικού λόγου προκύπτει ότι επικαλέστηκε και δήλωσε ότι προσκομίζει τα παραπάνω έγγραφα.

Από τη περιλαμβανόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση ρητή διαβεβαίωση του Εφετείου, ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη τα κατ’ είδος προσδιοριζόμενα αποδεικτικά μέσα, μεταξύ των οποίων όλα τα έγγραφα, που προσκόμισαν και επικαλέστηκαν οι διάδικοι, προκύπτει χωρίς αμφιβολία ότι το Εφετείο κατέληξε στην κρίση του, αφού έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε όλες τις πιο πάνω αποδείξεις μεταξύ των οποίων και τα προαναφερθέντα έγγραφα, μερικά των οποίων αναφέρονται ρητά στην προσβαλλόμενη.

Συνεπώς τα όσα οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν με τον λόγο αυτό της αναίρεσης κατά τα παραπάνω μέρος του, από το άρθρο 559 αρ. 11 γ' του ΚΠολΔ, είναι αβάσιμα και απορριπτέα.

Ανεξαρτήτως των παραπάνω, η εξέταση του λόγου αυτού αναίρεσης, κατά το μέρος που πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση ως προς το κεφάλαιο αυτής περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδας για το έδαφος και τα επ’ αυτού κτίσματα (δεν αφορά τα λοιπά επικείμενα), καθώς και τον προσδιορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης, καθίσταται αλυσιτελής, εξαιτίας της αναιρετικής εμβέλειας των πιο πάνω λόγων της αναίρεσης (πρώτου, πέμπτου και έκτου, που έγιναν δεκτοί) και αφορούν και τα παραπάνω κεφάλαια της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατά το προαναφερθέν μέρος τους, που πλήττεται με τον λόγο αυτό.

[VIII] Ο λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, για παραμόρφωση του περιεχομένου εγγράφου, στοιχειοθετείται όταν το δικαστήριο της ουσίας, είτε κάνοντας εσφαλμένη ανάγνωση του κειμένου αποδεικτικού εγγράφου, κατά την έννοια των άρθρων 339 και 432 του ίδιου Κώδικα, είτε παραλείποντας την ανάγνωση κρισίμων περικοπών ή φράσεων αυτού, αποδίδει σ' αυτό περιστατικά προδήλως διαφορετικά από εκείνα που πράγματι περιέχει και ακολούθως, με βάση μόνο αυτό ή κυρίως αυτό, καταλήγει σε αποδεικτικό πόρισμα επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα για πράγματα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή στο διατακτικό της αποφάσεώς του. Αντίθετα, δεν υπάρχει παραμόρφωση εγγράφου, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν υποπίπτει σε διαγνωστικό σφάλμα ως προς το περιεχόμενο του εγγράφου και, αξιολογώντας τα περιστατικά που πράγματι περιέχονται σ’ αυτό, συνάγει αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που θεωρεί ο αναιρεσείων ορθό, οπότε πρόκειται για εκτίμηση αποδείξεων που δεν ελέγχονται αναιρετικά. Επίσης δεν θεμελιώνεται ο προαναφερόμενος λόγος αναιρέσεως, όταν το δικαστήριο της ουσίας στήριξε το αποδεικτικό πόρισμά του σε συνεκτίμηση και άλλων αποδεικτικών μέσων, χωρίς να εξαίρει τη βαρύτητα του σχετικού εγγράφου στη διαμόρφωση της γνώμης του ως προς την ύπαρξη ή μη του αποδεικτέου γεγονότος (ΟλΑΠ 2/2008, ΑΠ 861/2014, ΑΠ 10/2011).

Περαιτέρω, οι λόγοι αναίρεσης που είναι αντιφατικοί μεταξύ τους απορρίπτονται ως απαράδεκτοι. Τέτοια αντίφαση υπάρχει και όταν προβάλλεται αφενός ότι το δικαστήριο της ουσίας παραμόρφωσε το περιεχόμενο προσκομισθέντος εγγράφου και αφετέρου ότι δεν έλαβε υπόψη με την προσβαλλόμενη απόφαση το ίδιο έγγραφο, δηλαδή, προβάλλεται πλημμέλεια από τον αρ. 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Συνεπώς ο όγδοος λόγος της αναίρεσης, ο οποίος ασκείται επικουρικά για την περίπτωση απόρριψης των πρώτου και τέταρτου λόγων αναίρεσης και εξετάζεται λόγω της απόρριψης του τέταρτου λόγου αναίρεσης και με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αρ. 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, συνισταμένη στο ότι το Εφετείο, κατά τον σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος, παραμόρφωσε το περιεχόμενο του αναφερομένου στον αμέσως παραπάνω λόγο από 30.11.2007 ιδιωτικού συμφωνητικού μίσθωσης, είναι απαράδεκτος, ως αντιφατικός, σε σχέση με τον τελευταίο αυτό λόγο, αφού δεν νοείται το Εφετείο να μην έλαβε υπόψη το αποδεικτικό έγγραφο (πλημμέλεια που αποδίδεται στην ίδια απόφαση με τον τέταρτο λόγο, όπως προαναφέρθηκε) και παράλληλα να παραμόρφωσε το περιεχόμενο του.

[IX] Κατά τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ. 1, 4, 7 και 16 παρ. 1-8 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό καθορισμό της αποζημίωσης, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 παρ. 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, στην περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτου, στο οποίο υπάρχουν κτίσματα, μόνιμες κατασκευές, δένδρα, φυτείες και εν γένει συστατικά κατά την έννοια των άρθρων 953 επ. ΑΚ, τα πράγματα αυτά απαλλοτριώνονται αυτοδικαίως μαζί με την εδαφική έκταση (ΑΠ 635/2017), έστω και αν δεν αναφέρονται στην πράξη της απαλλοτρίωσης, οπότε παραδεκτά ζητείται να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης αυτών, ακόμη και αν στον κτηματολογικό πίνακα δεν σημειώνονται ότι υπάρχουν στο απαλλοτριούμενο τμήμα, εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα (ΟλΑΠ 5/2002, ΑΠ 1021/2015, ΑΠ 23/2010). Ως καταβλητέα δε αποζημίωση για την συντέλεση της απαλλοτριώσεως και την δυνατότητα καταλήψεως νοείται η κατά την διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 17 του Συντάγματος "πλήρης", η οποία πρέπει, συνεπώς, να περιλαμβάνει και την αξία των κατά το άρθρο 953 του Α.Κ. συστατικών του ακινήτου, τα οποία, όπως ήδη αναφέρθηκε συναπαλλοτριώνονται αυτοδικαίως, σύμφωνα με το άρθρο 4 ν. 2882/2001.

Εξάλλου, με το άρθρο 16 του πιο πάνω νόμου, όπως τούτο ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 26 παρ. 4 του ν. 4122/2013, προβλέπεται η διαδικασία διόρθωσης ή συμπλήρωσης των κτηματολογικών στοιχείων (κτηματολογικού διαγράμματος και πίνακα) με αίτηση οποιουδήποτε των αναφερόμενων στη διάταξη της παραγράφου 2 ενδιαφερομένων, που θεωρεί ότι τα στοιχεία αυτά είναι εσφαλμένα, ενώ κάθε αμφισβήτηση για την ακρίβεια ή την πληρότητα των εν λόγω στοιχείων λύεται κατά τη δίκη για την αναγνώριση των δικαιούχων της αποζημίωσης, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στη διάταξη της παραγράφου 8 του ίδιου άρθρου.

Από την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 9 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι ως αίτηση που άφησε αδίκαστη το δικαστήριο νοείται αυτή που αποτελεί κεφάλαιο της δίκης. Έτσι ιδρύεται ο από την διάταξη αυτή σχετικός λόγος και όταν το δικαστήριο δεν αποφάνθηκε (στο διατακτικό ή στις αιτιολογίες με προσόντα διατακτικού) επί αιτήματος καθορισμού ιδιαίτερης αποζημιώσεως των επικειμένων ή συστατικών απαλλοτριωθέντος ακινήτου. (ΑΠ 1554/2017).

Με τον έβδομο λόγο της αίτησης αναίρεσης η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ισχυριζόμενη ότι στην με αρ. 401/2014 προς το Εφετείο Ανατολικής Κρήτης κρινόμενη αίτηση της περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης συμπεριέλαβε αίτημα προσδιορισμού τιμής μονάδας για επικείμενα που δεν συμπεριλαμβάνονταν στους αρχικούς κτηματολογικούς πίνακες, για την διόρθωση των οποίων είχε υποβάλει νόμιμα αίτηση στον αρμόδιο φορέα.

Ότι ειδικότερα το σχετικό αίτημα αφορούσε στα παρακάτω επικείμενα:

(i) Διαμορφώσεις (αγορά θραυστού αμμοχάλικου και 3Α, μεταφορά, διάστρωση, υδροφόρα, κυλίνδρωση και συμπίεση -συμπύκνωση με εξομαλυντικές στρώσεις): 2.500 τ.μ. ή 12.000 κυβικά μέτρα ÷ τρία (3) ευρώ το κυβικό μέτρο.

(ii) Εκσκαφή τάφρου, άοπλο σκυρόδεμα για εγκιβωτισμό σωλήνων PVC050, επίχωση με 3Α: Τετρακόσια μέτρα (400 μ.μ.) ÷ πενήντα (50) ευρώ το τρέχον μέτρο.

(iii) Σωλήνας PVCΦ50 για όδευση καλωδίων: Τετρακόσια μέτρα (400 μ.μ.) ÷ έξι (6) ευρώ το τρέχον μέτρο.

(iv) Καλώδια ΝΥΥ3Χ4 mm2 εντός PVCΦ50: Τετρακόσια μέτρα (400 μ.μ.) ÷ έξι ευρώ και πενήντα λεπτά (6,50) το τρέχον μέτρο.

(v) Ολοκληρωμένο σύστημα συναγερμού και ασφαλείας: Ένα (1) τεμάχιο | έξι χιλιάδες (6.000) ευρώ.

(vi) Σύστημα πυρασφαλείας όλης της οικοδομής : Ένα (1) τεμάχιο |είκοσι πέντε χιλιάδες (25.000) ευρώ.

(vii) Υπόγειο δίκτυο ρεύματος : διακόσια πενήντα μέτρα (250 μ.μ.) : δώδεκα χιλιάδες πεντακόσια (12.500) ευρώ κατ’ αποκοπή.

(viii) Υπόγειο δίκτυο ύδρευσης: διακόσια πενήντα μέτρα (250 μ.μ.) ÷ επτά χιλιάδες (7.000) ευρώ κατ’ αποκοπή.

(ix) Υπόγειο δίκτυο αποχέτευσης λυμάτων: εκατόν πενήντα μέτρα (150 μ.μ.) ÷ έξι χιλιάδες (6.000) ευρώ κατ’ αποκοπή.

(x) Υπόγειο δίκτυο αποχέτευσης ομβρίων: Τριακόσια μέτρα (300 μ.μ.) ÷ πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ κατ’ αποκοπή.

(xi) Υπόγειο δίκτυο βιομηχανικού ρεύματος με καλώδια ανθυγρά με γαλβανισμένη σωλήνα : Εκατό μέτρα (100 μ.μ.) ÷ διακόσια πενήντα (250) ευρώ το τρέχον μέτρο.

(xii) Εσωτερικός πίνακας (ντουλάπα) ηλεκτροφωτισμού, κινήσεως και αυτοματισμών: Ένα (1) τεμάχιο ÷ τριάντα πέντε χιλιάδες (35.000) ευρώ.

(xiii) Αεροσυμπιεστής (κομπρεσέρ αέρα): Ένα (1) τεμάχιο ÷ τέσσερις χιλιάδες (4.000) ευρώ.

(xiv) Πιεστικό μηχάνημα διανομέα δεξαμενής 30 m3 νερού για τη λειτουργία του πλυντηρίου: Ένα (1) τεμάχιο | έξι χιλιάδες (6.000) ευρώ.

(xv) Σύστημα ανάκλησης ατμών: Ένα (1) τεμάχιο | πέντε χιλιάδες πεντακόσια (5.500) ευρώ.

(xvi) Σύστημα ηλεκτρονικής παρακολούθησης 6 αντλιών και στάθμης 6 δεξαμενών: Ένα (1) τεμάχιο | σαράντα πέντε χιλιάδες (45.000) ευρώ.

Ότι επειδή υπήρξε αδυναμία καταγραφής των παραπάνω επικειμένων, η οποία εξακολουθεί μέχρι σήμερα, ο αρμόδιος φορέας, κατά την σύνταξη του δεύτερου διορθωτικού κτηματολογικού πίνακα, νομίμως εγκριθέντος, συμπλήρωσε τον κτηματολογικό πίνακα με μια ενιαία έννοια όλων των παραπάνω επικειμένων αναφέροντας τα ως «ηλεκτρομηχανολογική εγκατάσταση».

Ότι κατόπιν τούτου κατά την συζήτηση της πιο πάνω με αρ. 401/2014 αίτησης η αναιρεσείουσα με τις προτάσεις της, που κατατέθηκαν νόμιμα ζήτησε να οριστεί ενιαία τιμή για την ηλεκτομηχανολογική εγκατάσταση, στην οποία, κατά τους ισχυρισμούς της, περιλαμβάνονται τα παραπάνω επικείμενα. Ότι το Εφετείο, αν κα αναγνώρισε τον δεύτερο διορθωτικό πίνακα, δεν όρισε μια ενιαία τιμή για την ηλεκτομηχανολογική εγκατάσταση, αλλά όρισε χωριστή τιμή για κάθε ένα από τα παραπάνω επικείμενα, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατο στον αρμόδιο φορέα να προβεί σε συμπληρωματική παρακατάθεση της αποζημίωσης για τα παραπάνω επικείμενα με βάση τις αναλυτικές τιμές που όρισε το Εφετείο, αφού υφίσταται ακόμη και σήμερα αδυναμία καταγραφής των ποσοτήτων πολλών από τα παραπάνω επικείμενα.

Ότι άλλως και επικουρικά, αν ήθελε κριθεί, ότι δεν υφίσταται η από τον αρ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, με τον ίδιο λόγο αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αρ.9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο άφησε αδίκαστο το αίτημα για καθορισμό τιμής για την ηλεκτρομηχανολογική εγκατάσταση.

Ο λόγος αυτός κατά το κύριο σκέλος του είναι αβάσιμος και απορριπτέος, διότι η αναιρεσείουσα δεν επικαλείται παράλειψη καθορισμού τιμής μονάδας για κάποιο από τα ένδικα επικείμενα, τα οποία αναφέρονται στην παραπάνω αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης και στις ενώπιον του Εφετείου κατατεθείσες προτάσεις της, ως περιλαμβανόμενα στην ηλεκτρομηχανολογική εγκατάσταση, ούτε οποιαδήποτε άλλη παράβαση ουσιαστικού νόμου. Αντίθετα ο συγκεκριμένος λόγος αναφέρεται σε αδυναμία υπολογισμού της νομίμως καθορισθείσης με την προσβαλλόμενη απόφαση για κάθε επικείμενο αντικείμενο οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης, λόγω αδυναμίας καταγραφής των παραπάνω επικειμένων (χωρίς μάλιστα να εξειδικεύονται συγκεκριμένα επικείμενα ή μέρος αυτών στα οποία αφορά η αδυναμία καταγραφής).

Περαιτέρω το Εφετείο Ανατολικής Κρήτης, με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του, ως προς το ενδιαφέρον, εν προκειμένω ζήτημα, τα ακόλουθα:

«| Με την με αρ. 230/2017 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου αναγνωρίστηκε η αιτούσα Ε. Μ. δικαιούχος της αποζημίωσης του με Κ.Π. … ακινήτου και των επικειμένων του, όπως αυτά προσδιορίζονται στις αποφάσεις με αρ. 55/2014 και 230/2017, που συμπλήρωσε τον κτηματολογικό πίνακα αναφορικά με την ιδιοκτησία αυτή». Στην συνέχεια δε καθόρισε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης αναφορικά με το απαλλοτρωθέν ακίνητο και τα προαναφερθέντα επικείμενα ως ακολούθως: «Καθορίζει την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για το με ΚΠ … ακίνητο και τα επικείμενά του [...].

Α. Για το έδαφος σε 50€/τ.μ.

Β. Για τα κτίσματα: [...] Για τα επικείμενα: [...], 13)Διαμορφώσεις εξωτερικού χώρου 2€/κ.μ., 14) Εκσκαφή τάφρου, άοπλο σκυρόδεμα, επίχωση 3Α 25€/τρέχον μέτρο, 15) Σωλήνας PVCΦ50 για όδευση καλωδίων 2€/τρέχον μέτρο, 16) Καλώδια ΝΥΥ3Χ4 mm2 εντός ΡVCΦ50 3€/τρέχον μέτρο, 17) φρεάτια στεγανά φωτοστυλών 150€/τεμάχιο, 18) ιστοί (στύλοι) ηλεκτροφωτισμού μονοί: 450€,/τεμάχιο 19) ιστοί (στύλοι) ηλεκτροφωτισμού διπλοί: 650€/τεμάχιο, 20) Ιστοί στύλοι με φωτεινά σήματα προβολής της εταιρείας :1500€/τεμάχιο, 21) Μονόστυλο σήμα εταιρείας: 2000€/τεμάχιο, 22) Ιστός (στύλος) με διπολικό σήμα τιμών: 3000€, 23) Ολοκληρωμένο σύστημα συναγερμού και ασφάλειας 4000€, 24) Σύστημα πυρασφάλειας 15.000€, 25)Υπόγειο δίκτυο ρεύματος (250μ.μ) 8.000€ κατ'αποκοπή, 26) Υπόγειο δίκτυο ύδρευσης (250μ.μ) 3.500€ κατ'αποκοπή, 27) Υπόγειο δίκτυο αποχέτευσης λυμάτων 150μ.μ 3000€ κατ'αποκοπή, 28) Υπόγειο δίκτυο αποχέτευσης ομβρίων (300μ.μ) 2.500€ κατ'αποκοπή, 29) Κολώνα για παροχή ηλεκτροφωτισμού 800€, 30) Υπόγειο δίκτυο βιομηχανικού ρεύματος με καλώδια ανθυγρά με γαλβανισμένη σωλήνα 150€/τρέχον μέτρο, 31) Εσωτερικός πίνακας ηλεκτροφωτισμού, κινήσεων και αυτοματισμών 20.000€, 32) Αεροσυμπιεστής 2000€, 33) Πλυντήριο-λιπαντήριο αυτοκινήτων με όλο τον εξοπλισμό (πλυστική μηχανή ζεστού-κρύου νερού, ανυψωτικό υδραυλικό γρύλλο, δοχείο συλλογής λαδιών, υδραυλικό μηχάνημα απορρόφησης λαδιών κ.λπ.) 30.000€ κατ’ αποκοπή, 34) πιεστικό μηχάνημα διανομέα δεξαμενής 30m3 νερού για τη λειτουργία του πλυντηρίου 3000€, 35) φρεάτιο από οπλισμένο σκυρόδεμα και μεταλλικό κάλυμμα 300€/τεμάχιο, 36) φρεάτιο από οπλισμένο σκυρόδεμα και μεταλλική σχάρα βαρέως τύπου 800€/τεμάχιο, 37) Σχάρες εισόδου-εξόδου και πλυντηρίου από οπλισμένο σκυρόδεμα και μεταλλική σχάρα βαρέως τύπου (20μέτρα) 150€/τρέχον μέτρο, 38) Σύστημα ταχυγεμιστήρος πετρελαίου θέρμανσης βυτίων με ηλεκτρονικό υπολογιστή 3.500€, 39) Σύστημα ανάκλησης τιμών (1 τεμάχιο) 2500€, 40) Σύστημα ηλεκτρονικές παρακολούθησης 6 αντλιών και στάθμης 6 δεξαμενών (1 τεμάχιο) 25.000€ [...]|».

Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το εφετείο καθόρισε οριστική τιμή μονάδας για όλα τα επικείμενα και, επομένως, δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του αριθμού 9 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ.

Συνεπώς, κρίνεται αβάσιμος ο λόγος αυτός και κατά το επικουρικό σκέλος του.

[X] Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει, κατά παραδοχήν των προαναφερθέντων λόγων αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, κατά το μέρος που αναφέρεται ειδικότερα παραπάνω, κατά τη διερεύνηση των γενομένων δεκτών αναιρετικών λόγων και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους Δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως, προκειμένου να ερευνηθεί εκ νέου (άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Επίσης πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου, που έχει καταθέσει η αναιρεσείουσα, σ' αυτήν, λόγω της εν μέρει νίκης της (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ήδη ισχύει) και να καταδικαστεί το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της άνω αναιρεσείουσας που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα αυτής (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 1 ΚΠολΔ) τα οποία ορίζονται μειωμένα, κατ' άρθρο 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 (που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αρ. 18 ΕισΝΚΠολΔ) σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 5 παρ. 12 ν. 1738/1987 και αρ. 2 της 134423/18-12-1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης, όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δέχεται την από 17.02.2020, αίτηση αναίρεσης κατά της με αριθμ. 12/2019 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης.

Αναιρεί την 12/2019 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το παραπάνω μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, πλην αυτών που εξέδωσαν την παραπάνω απόφαση.

Διατάζει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που έχει καταθέσει. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 29 Ιουνίου 2021.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ήδη

Αντιπρόεδρος ΑΠ

Κωστούλα Φλουρη - Χαλεβίδου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Νοεμβρίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ