1297/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1297 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1297/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Ζευγώλη, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό και Αβροκόμη Θούα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 30 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Η. Π. του Ι., κατοίκου ... και προσωρινά διαμένοντος στο Άργος, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Καρούζο.

Της αναιρεσίβλητης: ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) Α.Ε.", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αντωνία Κουκουριτάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-1-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Άργους.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 172/2009 του ίδιου Δικαστηρίου, που κήρυξε εαυτό αναρμόδιο και παρέπεμψε την αγωγή προς εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ναυπλίου, 325/2010 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου, που κήρυξε εαυτό αναρμόδιο και παρέπεμψε την υπόθεση προς εκδίκαση στο Ειρηνοδικείο Άργους, 69/2011 του Ειρηνοδικείου Άργους και 544/2014 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 4-6-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωσήφ Τσαλαγανίδης ανέγνωσε την από 19-1-2017 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθούν και οι δύο λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 560 αρ. 1 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση, αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αποτελεί λόγο αναιρέσεως μόνο αν τα διδάγματα αυτά αφορούν την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ’ αυτούς. Ο λόγος αυτός αναιρέσεως δεν μπορεί να προβληθεί σε μικροδιαφορές. Για να ιδρυθεί ο από τον αρ. 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως, θα πρέπει η παραβίαση να αφορά κανόνα ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή κανόνα που ρυθμίζει τις βιοτικές σχέσεις, την κτήση δικαιωμάτων και τη γένεση των υποχρεώσεων και επιβάλλει κυρώσεις.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 12 παρ. 4 του Ν. 4483/1965 "Ιδιοκτήται ή κάτοχοι αστικών ακινήτων υποχρεούνται, όπως αιτήσει της ΔΕΗ επιτρέπωσι την εγκατάστασιν υποσταθμού διανομής ηλεκτρικής ενεργείας εν τω ακινήτω επί καταλλήλου χώρου υπογείου και εν ελλείψει τοιούτου του ισογείου προς ηλεκτροδότησιν του ακινήτου και ενίσχυσιν του τοπικού δικτύου της περιοχής.

Βλαπτομένης δε της ιδιοκτησίας καταβάλλεται αποζημίωσις εφαρμοζομένων των διατάξεων περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως, διατηρούντων των ιδιοκτητών το δικαίωμα εκμισθώσεως εις την ΔΕΗ του ως άνω χώρου". Κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως, ανεξαρτήτως αν η εγκατάσταση υποσταθμού διανομής ηλεκτρικής ενέργειας σε κάποιο ακίνητο που βλάπτεται από αυτήν γίνεται κατόπιν καταβολής αποζημιώσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως, ή κατόπιν εκμισθώσεως του χώρου αυτού από τον ιδιοκτήτη προς τη ΔΕΗ, επέρχεται αναγκαστική δέσμευση της χρήσεως του χώρου αυτού και ως μισθίου τόσο για την εγκατάσταση, όσο και για τη συνέχιση της λειτουργίας του υποσταθμού διανομής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η δέσμευση αυτή, η οποία εξακολουθεί να υφίσταται για όσο χρόνο κρίνεται αναγκαία η λειτουργία του υποσταθμού, συνιστά νόμιμο περιορισμό της κυριότητας, ο οποίος δεν αντίκειται στο άρθρο 17 του ισχύοντος Συντάγματος και στα άρθ. 2§1, 28§1 της Συνθήκης της ΕΣΔΑ και του άρθρου 1 του πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου αυτής, επιβάλλεται δε χάριν του γενικού συμφέροντος, που συνίσταται στον εξηλεκτρισμό των πόλεων.

Οι ως άνω περιορισμοί, οι οποίοι απλώς προσδιορίζουν το περιεχόμενο της κυριότητας, δεν συνεπάγονται στέρηση της ιδιοκτησίας και, συνεπώς, η παραπομπή στις διατάξεις "περί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως" δεν έχει την έννοια της παραπομπής στις διατάξεις που ρυθμίζουν τις ουσιαστικές προϋποθέσεις κήρυξης της απαλλοτρίωσης και αποβολής του ιδιοκτήτη από το ακίνητο, δεδομένου ότι αυτές έχουν εφαρμογή στην περίπτωση στέρησης της ιδιοκτησίας και όχι στην περίπτωση νόμιμου γενικού περιορισμού αυτής, αλλά, αντίθετα, έχει την έννοια της παραπομπής μόνο σ’ εκείνες τις διατάξεις, που αναφέρονται στον προσωρινό ή οριστικό καθορισμό της αποζημίωσης και στην καταβολή της στον βλαπτόμενο ιδιοκτήτη καθώς και στην παράδοση από τον τελευταίο στη ΔΕΗ του χώρου, στον οποίο θα γίνει η εγκατάσταση του υποσταθμού (ΑΠ 1212/2011, 51/2000).

Περαιτέρω, από τη διατύπωση των πιο πάνω διατάξεων αλλά και από το σκοπό που αυτές επιδιώκουν, συνάγεται, ότι η αποζημίωση την οποία δικαιούται να ζητήσει ο βλαπτόμενος από την εγκατάσταση υποσταθμού της ΔΕΗ ιδιοκτήτης αστικού ακινήτου (η οποία προσδιορίζεται από το Δικαστήριο κατά τις σχετικές με την αναγκαστική απαλλοτρίωση διατάξεις), περιλαμβάνει κάθε θετική και αποθετική ζημία που τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο με τη βλάβη που αυτός υφίσταται από την εφαρμογή στο ακίνητό του του νόμιμου αυτού περιορισμού της κυριότητάς του.

Συνεπώς, εφόσον με την εγκατάσταση υποσταθμού από τη ΔΕΗ προκαλείται στέρηση της χρήσης του ακινήτου από τον ιδιοκτήτη του, αυτός δικαιούται να ζητήσει από το αρμόδιο Δικαστήριο τον καθορισμό της οφειλόμενης από τη ΔΕΗ αποζημίωσης για τη ζημία που υπέστη από τη στέρηση της χρήσης του ακινήτου του και όχι τον καθορισμό τιμής μονάδος αποζημίωσης του ακινήτου, δηλαδή πλήρους αποζημίωσης που αντιπροσωπεύει την αξία αυτού, αφού τέτοια αποζημίωση καθορίζεται από το Δικαστήριο και καταβάλλεται στον ιδιοκτήτη ακινήτου μόνο στην περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή στέρησης της ιδιοκτησίας του που ισοδυναμεί με απαλλοτρίωση και όχι στην περίπτωση εφαρμογής νόμιμων περιορισμών της κυριότητας, οι οποίοι επιβάλλονται από λόγους εξυπηρέτησης του γενικότερου δημοσίου συμφέροντος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Μονομελές Πρωτοδικείο, δικάζοντας κατ’ έφεση, δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, κατά το ενδιαφέρον την προκειμένη αναιρετική διαδικασία μέρος, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Η εναγομένη (ήδη αναιρεσίβλητη) ... με το υπ’ αριθμ. πρωτ. .../9-9-2003 έγγραφό της δέσμευσε αναγκαίο και κατάλληλο χώρο, εμβαδού 27,56 τ.μ.

του υπογείου χώρου τετραώροφης οικοδομής, ιδιοκτησίας του εφεσιβλήτου (ήδη αναιρεσείοντος), που επρόκειτο να ανεγερθεί σε οικόπεδο ... εντός της πόλεως του Άργους, προκειμένου να εγκαταστήσει υποσταθμό διανομής ηλεκτρικής ενέργειας για την ενίσχυση του τοπικού δικτύου της περιοχής ... Ο χώρος που δεσμεύθηκε για την εγκατάσταση του υποσταθμού της εναγομένης βρίσκεται στη βορειοδυτική γωνία του υπογείου της ανωτέρω οικοδομής και η πρόσβαση σ’ αυτόν γίνεται μέσω μεταλλικής πόρτας από τον κοινόχρηστο χώρο του υπογείου αλλά και μέσω καταπακτής από τον ακάλυπτο χώρο της οικοδομής.

Η οικοδομή αποπερατώθηκε περί τα τέλη του έτους 2006 ... Επιπλέον, με το από 15-11-2006 πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής, που υπογράφηκε μεταξύ αφενός του ενάγοντος και αφετέρου του νομίμου εκπροσώπου της εναγομένης, παραδόθηκε στην τελευταία ο υπόγειος χώρος, εμβαδού 27,56 τ.μ., που είχε ήδη δεσμευθεί από το μήνα Σεπτέμβριο του έτους 2003 για την εγκατάσταση του υποσταθμού διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες σε ηλεκτρική ισχύ της παραπάνω πολυώροφης οικοδομής, αλλά και οι ανάγκες της περιοχής, γενικότερα.

Μεταξύ των διαδίκων δεν καταρτίστηκε σύμβαση μίσθωσης του επίδικου χώρου, διότι η εναγομένη απέκρουσε την από 27-10-2006 προσφορά του ενάγοντος, με την οποία αυτός ζητούσε ως μίσθωμα το ποσό των 150 ευρώ μηνιαίως, αναπροσαρμοζόμενο ετησίως ανάλογα με τις μεταβολές του τιμαρίθμου. Από την ως άνω ημερομηνία παράδοσης του υπογείου χώρου (15-11-2006), η εναγομένη χρησιμοποιεί αδιατάρακτα αυτόν, χωρίς να έχει προβεί σε καμία ενέργεια για τον καθορισμό αποζημίωσης, σύμφωνα με τις περί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης διατάξεις, με αποτέλεσμα ο ενάγων να υφίσταται ζημία από την αποστέρηση της χρήσης του επιδίκου χώρου κατά το ποσό του μισθώματος που θα μπορούσε να εισπράξει συμβατικά με ελεύθερη μίσθωση σε τρίτους.

Κατά την κρίση, όμως, του δικαστηρίου αυτού η ζημία που υπέστη ο ενάγων δεν ανατρέχει στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της δέσμευσης του επιδίκου από την εναγομένη (Σεπτέμβριος 2003) και μέχρι την παράδοση του υπογείου χώρου σ’ αυτήν, που έλαβε χώρα στις 15-11-2006, αφού κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα η πολυώροφη οικοδομή ήταν υπό κατασκευή και δεν είχαν ακόμη αποπερατωθεί οι εργασίες για την ανέγερσή της, συνεπώς ο ενάγων δεν μπορούσε κατά το χρόνο αυτό να αξιοποιήσει οικονομικά τον επίδικο χώρο, αποκομίζοντας οφέλη από τη μίσθωσή του σε τρίτους ...".

Περαιτέρω, το Εφετείο, αφού παραθέτει σειρά συγκριτικών στοιχείων για μισθωμένους υπόγειους χώρους στην πόλη του Άργους, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να επιδικασθεί στον ενάγοντα ως αποζημίωση για την αποστέρηση της χρήσεως του επιδίκου χώρου για το χρονικό διάστημα από 15-11-2006 έως και τις 31-12-2007 το ποσό των 60 ευρώ μηνιαίως, και συνολικά για χρονικό διάστημα 13,5 μηνών το ποσό των (13,5 Χ 60) 810 ευρώ νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής και μέχρι την εξόφληση.

Έτσι που έκρινε το ως Εφετείο δικάσαν Μονομελές Πρωτοδικείο ορθά το νόμο ερμήνευσε και εφάρμοσε, και ειδικότερα την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 12 παρ. 4 ν. 4483/1965 ως προς το χρόνο ενάρξεως της υποχρεώσεως της αναιρεσίβλητης για αποζημίωση, προϋπόθεση της οποίας ήταν η εγκατάσταση του υποσταθμού της ΔΕΗ στο δεσμευμένο χώρο, αφού, κατά τις παραδοχές της προσβαλλομένης, ο αναιρεσείων δεν μπορούσε προγενέστερα να τον αξιοποιήσει οικονομικά, εφόσον, λόγω μη αποπερατώσεως των εργασιών για την ανέγερση της οικοδομής, δεν είχε τη δυνατότητα να τον εκμισθώσει σε τρίτους.

Κατ’ ακολουθίαν τούτων, ο από το άρθρο 560 αρ. 1 ΚΠολΔ πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι υπάρχει κακή εφαρμογή του νόμου, με την έννοια ότι δικαιούται αποζημίωση από τη δέσμευση του ακινήτου του, δηλαδή από το Σεπτέμβριο 2003, και όχι από την παράδοση του υπόγειου χώρου στην αναιρεσίβλητη στις 15-11-2006, είναι αβάσιμος.

Η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας ιδρύει λόγο αναιρέσεως μόνο αν τα διδάγματα αυτά αφορούν στην ερμηνεία κανόνα δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ’ αυτούς. Επομένως, ο λόγος αναιρέσεως ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας χρησιμοποιεί εσφαλμένα ή παραλείπει να χρησιμοποιήσει τα διδάγματα της κοινής πείρας, προκειμένου να βρει την έννοια κανόνα δικαίου ή να υπαγάγει σ’ αυτόν τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς.

Αντιθέτως, ο λόγος αναιρέσεως δεν ιδρύεται, όταν τα διδάγματα της κοινής πείρας χρησίμευσαν για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, την εκτίμηση των αποδείξεων ή για την εκτίμηση της αξίας των αποδεικτικών μέσων (Ολ. ΑΠ 10/2005). Στην προκειμένη περίπτωση, ο αναιρεσείων με τον από το άρθρο 560 αρ. 1β ΚΠολΔ δεύτερο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως μέμφεται το Εφετείο για εσφαλμένη εφαρμογή των διδαγμάτων της κοινής πείρας ως προς το ύψος της ζημίας του.

Ειδικότερα, ισχυρίζεται ότι το Εφετείο έθεσε ως βάση για τον υπολογισμό αυτής το γεγονός ότι στον υπόγειο χώρο της οικοδομής του αναιρεσείοντος, εμβαδού 299,57 τ.μ., διατίθενται 14 θέσεις σταθμεύσεως και ότι κατά συνέπεια, αφού σε κάθε θέση parking αντιστοιχεί εμβαδόν 21,40 τ.μ., η ζημία του για τη στέρηση της χρήσεως των 27,56 τ.μ.

ισούται με το μίσθωμα μιας θέσεως σταθμεύσεως, πλην όμως το συμπέρασμα αυτό είναι αντίθετο με τους κανόνες της λογικής και της εμπειρικής πραγματικότητας, γιατί είναι αυτονόητο ότι το ήμισυ τουλάχιστον του εμβαδού χώρου που χρησιμοποιείται ως χώρος σταθμεύσεως αυτοκινήτων αποτελούν η είσοδος αυτού, οι διάδρομοι όπου κινούνται τα οχήματα και ο χώρος ελιγμών, οι οποίοι καταλαμβάνουν προδήλως το 50% του χώρου, και ότι κατά συνέπεια το πραγματικό εμβαδόν για κάθε θέση στάθμευσης δεν υπερβαίνει τα 13,50 τ.μ.

και επομένως θα έπρεπε για τον καθορισμό της ζημίας του να υπολογίσει τον επίδικο χώρο ως δύο θέσεις σταθμεύσεως. Ο λόγος αυτός είναι προεχόντως απαράδεκτος, γιατί η εσφαλμένη εφαρμογή των διδαγμάτων της κοινής πείρας, που επικαλείται ο αναιρεσείων, αφορά στην εκτίμηση των αποδείξεων ως προς το ύψος της ζημίας του και όχι στην ερμηνεία του κανόνα δικαίου, που εφάρμοσε το δικαστήριο της ουσίας.

Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως, να καταδικασθεί ο αναιρεσείων ως ηττώμενος διάδικος στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (άρθρο 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ) και να διαταχθεί, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ, η εισαγωγή του οικείου παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο, όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 4 Ιουνίου 2015 αίτηση του Η. Π. για αναίρεση της 544/2014 αποφάσεως του ως Εφετείου δικάσαντος Μονομελούς Πρωτοδικείου Ναυπλίου.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, το ποσόν των οποίων ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο οικείο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Ιουνίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 17 Ιουλίου 2017.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ