Supreme Court dismisses appeal against labor court ruling denying isolation allowance to power plant workers.

Απόφαση 1297 / 2008 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1297/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή, Ειρήνη Αθανασίου, Αλέξανδρο Νικάκη και Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημα του, στις 6 Μαΐου 2008, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: αναφέρονται 45 αναιρεσείοντες, εργαζομένων στη "ΔΕΗ Α.Ε.", Υδροηλεκτρικό Σταθμό (ΥΗΣ) Πουρναριού Άρτας. Εκπροσωπήθηκαν όλοι, πλην του 45ου αναιρεσείοντος που δεν παραστάθηκε, από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κων/νο Ρήγο, ο οποίος δήλωσε ότι: α) το όνομα του πατρός του 17ου αναιρεσείοντος είναι "...." αντί του εσφαλμένου "....." που αναγράφτηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο, β) το όνομα του πατρός του 45ου αναιρεσείοντος είναι "...." αντί του εσφαλμένου "....." που αναγράφτηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο και γ) ο 45ος αναιρεσείων Χ45 απεβίωσε στις 15-3-2005 και κληρονομήθηκε από τους μοναδικούς κληρονόμους του Χ45α, Χ45β και Χ45γ, οι οποίοι συνεχίζουν τη βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ (Δ.Ε.Η. Α.Ε.)", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κων/νο Παπαδημητρίου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-12-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1991/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 2858/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 26-4-2007 αίτηση τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αλέξανδρος Νικάκης, διάβασε την από 9-4-2008 έκθεση του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286 εδ. α', 287 παρ. 1 και 290 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι η βίαιη διακοπή της δίκης, που επέρχεται από το θάνατο διαδίκου, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικά με ενιαία δήλωση στο ακροατήριο κατά τη εκφώνηση της υποθέσεως προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητας τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί άμεση συζήτηση της υποθέσεως. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως αποδεικνύεται από την προσκομιζόμενη ..... ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιάρχου του Δήμου Αρταίων, στις 16.3.2005, ήτοι μετά την άσκηση της αιτήσεως αναιρέσεως, απεβίωσε ο αναιρεσείων χ45, ο οποίος, όπως προκύπτει από το προσκομιζόμενο πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης του Δημάρχου Αρταίων και δεν αμφισβητείται από την αναιρεσίβλητη, κληρονομήθηκε από τη σύζυγο του χ45α και τα τέκνα του Χ45β και Χ45γ. Επομένως αυτοί, εξ ως αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος (άρθρα 1710.1813, 1820 και 1846 ΑΚ) νομίμως δήλωσαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως την λόγω του θανάτου εκείνου βίαιη διακοπή της δίκης και την εκούσια στο όνομα τους επανάληψης.

II. Η επιχειρησιακή συνήθεια, δηλαδή η πρακτική που έχει διαμορφωθεί από μακροχρόνιο, ομοιόμορφο χειρισμό ορισμένων ζητημάτων που ανάγονται στις σχέσεις εργοδότη και μισθωτού μέσα στο χώρο μιας επιχείρησης δεν αποτελεί από μόνη της πηγή γένεσης αξιώσεων μπορεί όμως να αποτελέσει βάση σιωπηρής συμφωνίας.

Αυτό συμβαίνει όταν ο εργοδότης, είτε ρητά με ανακοίνωση του υπόσχεται στους εργαζομένους τη χορήγηση μελλοντικών παροχών υπό ορισμένες προϋποθέσεις, είτε χωρίς θετική υπόσχεση, χορηγεί συνεχώς τέτοιες στους εργαζομένους, οπότε η αποδοχή των παροχών αυτών από τους εργαζομένους, παρέχει τη βάση συμβατικής δέσμευσης και αφαιρεί από την πράξη το χαρακτήρα της μονομερούς και, συνεπώς, ελευθέρως ανακλητής θέλησης.

Για την ύπαρξη επιχειρησιακής συνήθειας απαιτείται η συμπεριφορά του εργοδότη να είναι γενική και απρόσωπη, να αντιμετωπίζεται δηλαδή το ίδιο θέμα κατά τρόπο γενικό, μακροχρόνιο και ομοιόμορφο, μπορεί δε η συνήθεια αυτή να αναφέρεται και στο ύψος των καταβαλλόμενων αποδοχών. Περαιτέρω με την 238/1967 απόφαση του Δ.Σ της ΔΕΗ θεσπίστηκε επίδομα απομονώσεως, το οποίο χορηγείται στο προσωπικό της, που υπηρετεί στις αναφερόμενες στην ανωτέρω απόφαση υπηρεσιακές μονάδες (ΑΗΣ, ΥΗΣ και υποσταθμούς), λόγω της κοινωνικής του απομονώσεως, κλιμακούμενο σε ποσοστό 20%, 30% και 40%, ανάλογα με το βαθμό απομονώσεως, επειδή ο τόπος προσφοράς των υπηρεσιών του είναι απομακρυσμένος, με συνέπεια να δημιουργούνται δυσμενείς συνθήκες διαβιώσεως και κοινωνικής απομονώσεως, από την έλλειψη συγκροτημένης κοινωνικής ζωής και μέσων ψυχαγωγίας.

Εξάλλου ως πράγματα προταθέντα από τους διαδίκους, που η παράλειψη τους να ληφθούν υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του άρθρου 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ, νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί, οι οποίοι τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του δικαιώματος που ασκείται με την αγωγή, την ένσταση ή την αντένσταση.

Κατά την ορθή έννοια της ανωτέρω διατάξεως, δεν ιδρύει λόγο αναιρέσεως η παράλειψη του Εφετείου να απαντήσει σε ισχυρισμό αόριστο, μη νόμιμο ή αλυσιτελή και για τούτο μη ασκούντα επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ ΑΠ 2/1989). Στην προκείμενη περίπτωση από το δικόγραφο της αγωγής, το οποίο επισκοπεί ο Άρειος Πάγος (αρθρ. 561 παρ.2 ΚΠολΔ) προκύπτει ότι οι αναιρεσείοντες-ενάγοντες, μόνιμοι υπάλληλοι της αναιρεσίβλητης Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, που υπηρετούν στον ΥΗΣ Πουρναριού, ζήτησαν να υποχρεωθεί η αναιρεσίβλητη να τους καταβάλει ως προσαύξηση των αποδοχών του, για το χρονικό διάστημα από 1.1.1997 -31.12.2002, το επίδομα απομονώσεως, το οποίο καταβάλλεται σε άλλους συναδέλφους τους, που υπηρετούν σε ΥΗΣ και ειδικότερα στον ΥΗΣ Λούρου, καθόσον και αυτοί εργάζονται με τις ίδιες συνθήκες.

Την αξίωση τους αυτή θεμελιώνουν κυρίως στην επιχειρησιακή συνήθεια από την οποία δημιουργήθηκε συμβατική δέσμευση της αναιρεσίβλητης, επειδή το ανωτέρω επίδομα έχει καταστεί τακτική παροχή, λόγω του ότι με τις από 7.5.1984 και 20.9.1985 σ.σ.ε του προσωπικού της ΔΕΗ, συνυπολογίζεται γι' αυτούς στους οποίους χορηγείται, κατά τον καθορισμό επιδομάτων εορτών και αδείας, της υπερεργασίας, της υπερωριακής απασχόλησης και της εργασίας την νύχτα και τις Κυριακές, αλλά και στην αρχή της ίσης μεταχείρισης και επικουρικώς στην συνταγματική αρχή της ισότητας.

Με το περιεχόμενο αυτό η αγωγή στηρίζει την επίδικη αξίωση των αναιρεσειόντων μόνο στην αρχή της ίσης μεταχείρισης και όχι στην επιχειρησιακή συνήθεια, αφού, κατ' αυτή το ως άνω επίδομα δεν χορηγούνταν στους αναιρεσείοντες, ώστε να αποτελέσει βάση σιωπηρής συμφωνίας. Επομένως το Εφετείο, που δεν ερεύνησε τη βάση αυτή της αγωγής, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 539 αριθμ. 8 και 9 ΚΠολΔ και οι περί του αντιθέτου πρώτος και τρίτος λόγος της αναιρέσεως είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

Περαιτέρω, οι ίδιοι λόγοι από το άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι, καθόσον η μη λήψη υπόψη ισχυρισμού του διαδίκου που ηττήθηκε δεν θεμελιώνει τους αναιρετικούς αυτούς λόγους.

III. Η ισότητα αμοιβής μεταξύ εργαζομένων που ανήκουν στην αυτή κατηγορία και παρέχουν την ίδια, υπό τις αυτές συνθήκες και με τα ίδια προσόντα, εργασία, επιβάλλεται, όταν πρόκειται για οικειοθελή εργοδοτική παροχή, από την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, που απορρέει τόσο από το άρθρο 288 ΑΚ, όσο και από το άρθρο 22 παρ. 1 περ.

β' του Συντάγματος, εφόσον και αυτό, εκφράζοντας τη γενικότερη ταυτόσημη αρχή που καθιέρωσε το άρθρο 141 εδ. α' (πρώην 119 εδ. α') της Συνθήκης της Ε. Ο. Κ., επιβάλλει την ισότητα της αμοιβής για παρεχόμενη εργασία ίσης αξίας. Από τη συνταγματική αυτή ρύθμιση δεν δεσμεύεται μόνο ο νομοθέτης ως προς την ίση, σε σχέση με την αμοιβή, μεταχείριση των υπό τις αυτές εν γένει συνθήκες εργαζομένων, αλλά συγχρόνως συνάγεται και κανόνας δημόσιας τάξης, με τον οποίο παρέχεται απευθείας στον εργαζόμενο το δικαίωμα να αξιώσει από τον εργοδότη την οικειοθελή παροχή που αυτός καταβάλλει σε άλλο μισθωτό του, που ανήκει στην ίδια κατηγορία και παρέχει τις ίδιες, υπό τις αυτές συνθήκες, υπηρεσίες, ανεξάρτητα από το χρόνο προσλήψεως του.

Αποκλίσεις από την παραπάνω αρχή επιτρέπονται όταν είναι δίκαιες και εύλογες, ως δικαιολογούμενες από τη συνδρομή ειδικού και σοβαρού, κατ1 αντικειμενική κρίση, λόγου. Εξάλλου η αρχή της ισότητας, υπό την ειδικότερη μορφή της ισότητας της αμοιβής για την παρεχομένη εργασία, απορρέει από τις διατάξεις του άρθρου 4 παρ.1 του Συντάγματος και προϋποθέτει, πλην άλλων, παροχή, η οποία χορηγείται βάσει διατάξεως ουσιαστικού νόμου ή σ.σ.ε ή διαιτητικής αποφάσεως.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, δέχθηκε τα εξής: Με το άρθρο 9 παρ.1 του ΚΚΠ-ΔΕΗ, που κυρώθηκε με το ν.δ. 210/1974 και έχει ισχύ νόμου, ορίζεται ότι το Δ.Σ δύναται να αποφασίζει για τη χορήγηση ειδικών επιδομάτων σε ορισμένες κατηγορίες ή ειδικότητες του προσωπικού, που έχει ιδιαίτερα προσόντα ή προσφέρει τις υπηρεσίες του σε ορισμένη θέση ή υπό ειδικές συνθήκες ή σε ορισμένο τόπο και εφόσον διαρκεί η παροχή των υπηρεσιών του.

Με βάση τη διάταξη αυτή το Δ.Σ. της ΔΕΗ με την 238/5.4.1967 απόφαση του κατάργησε το επίδομα απομεμακρυσμένων περιοχών και θέσπισε το επίδομα απομόνωσης, το οποίο χορηγήθηκε στους υπηρετούντες στον ΥΗΣ Λούρου και ανέρχονταν σε ποσοστό 20%, 30% και 40% επί των εκάστοτε βασικών μισθών, ανάλογα με το βαθμό απομόνωσης κάθε υπηρεσιακής μονάδας.

Το επίδομα αυτό χορηγείται εφόσον ο τόπος στον οποίο καλείται το προσωπικό να προσφέρει τις υπηρεσίες του είναι απομεμακρυσμένος, δημιουργημένων έτσι δυσμενών συνθηκών διαβίωσης και κοινωνικής απομόνωσης, λόγω έλλειψης συγκροτημένης κοινωνικής ζωής και μέσων ψυχαγωγίας. Οι υπηρετούντες στους ΥΗΣ Αλιβερίου και Άγρα δεν έλαβαν το επίδομα αυτό, καθόσον κρίθηκε ότι δεν συντρέχουν γι' αυτούς οι προϋποθέσεις κοινωνικής απομόνωσης, διότι ο ΥΗΣ Άγρα απέχει από την πόλη της Έδεσσας 4 χιλ, σε αντίθεση με τον ΥΗΣ Λούρου, ο οποίος απέχει από την πόλη της Άρτας 20 χιλ.

και γι' αυτό από το έτος 1967 χορηγήθηκε στους εργαζομένους σ' αυτόν το επίδομα απομόνωσης, ύψους 30% επί των βασικών τους αποδοχών. Το επίδομα αυτό επεκτάθηκε με διαδοχικές αποφάσεις του Δ.Σ, της ΔΕΗ σε διάφορες υπηρεσιακές μονάδες με την διευκρίνιση ότι "η παραπάνω παροχή χορηγείται αποκλειστικά από ελευθεριότητα της επιχειρήσεως και χωρίς πρόθεση μόνιμης καταβολής της, γι' αυτό και η ΔΕΗ διατηρεί το δικαίωμα διακοπής ή τροποποίηση της οποτεδήποτε θεωρήσει τούτο σκόπιμο, κατά την απόλυτη κρίση της".

Με την .... απόφαση της Διοίκησης της ΔΕΗ συστάθηκε ο ΥΗΣ Πουρναριού και με την .... απόφαση του Δ.Σ εγκρίθηκε η "χορήγηση στο οργανικό προσωπικό του ΥΗΣ Πουρναριού των ειδικών επιδομάτων που χορηγούνται στο προσωπικό ΥΗΣ Άγρα με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις που ορίζονται στις σχετικές αποφάσεις, όπως αυτές ισχύουν σήμερα ή θα τροποποιηθούν στο μέλλον" και δεν χορηγήθηκε το επίδομα απομόνωσης.

Οι αναιρεσείοντες προσλήφθηκαν από την αναιρεσίβλητη ΔΕΗ με συμβάσεις εργασίας ιδιωτικού δικαίου, έχουν ενταχθεί στο τακτικό προσωπικό της και υπηρετούν στον ΥΗΣ Πουρναριού. Κατά το επίδικο χρονικό διάστημα (1997-2002) οι συνθήκες εγκατάστασης και μετάβασης τους στο ΥΗΣ Πουρναριού, που απέχει μόλις 4 χιλ.

από την πόλη της Άρτας, δεν μπορούν να συγκριθούν και εξομοιωθούν με τις δυσμενείς συνθήκες εγκατάστασης και μετάβασης των εργαζομένων στον ΥΗΣ Λούρου, που απέχει 20 χιλ. από την Άρτα, οι οποίες επικρατούσαν το έτος 1967, όταν χορηγήθηκε σ' αυτούς το επίδομα απομόνωσης, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης αυτών, οι οποίοι, είτε επέλεγαν να διαμένουν σε οικισμούς, πλησίον του ΥΗΣ, υφιστάμενοι το κοινωνικό κόστος της απομάκρυνσης από μεγάλη πόλη, είτε επέλεγαν να διαμένουν σε μεγάλη πόλη (Άρτα), υφιστάμενοι την ταλαιπωρία της μετακίνησης και την απώλεια χρόνου για τη μετάβαση στην εργασία τους και επιστροφή στον τόπο της κατοικίας του, με τα συγκοινωνιακά δεδομένα της εποχής εκείνης.

Οι συνθήκες αυτές δικαιολογούσαν τη χορήγηση του επιδίκου επιδόματος στους εργαζομένους στον ΥΗΣ Λούρου, ως οικονομικό κίνητρο, προκειμένου να προσελκύονται εργαζόμενοι, τεχνικών κυρίως ειδικοτήτων, να εργασθούν σε απομακρυσμένες σταθμούς της εναγομένης εταιρίας. Με τα δεδομένα αυτά η άρνηση της αναιρεσίβλητης ΔΕΗ να καταβάλει στους αναιρεσείοντες το επίδομα απομόνωσης, το οποίο αποτελεί οικειοθελή παροχή, δεν συνιστά παράβαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, αφού η εξαίρεση τους για το λόγο ότι δεν παρέχουν την εργασία τους κάτω από τις ίδιες συνθήκες με τους εργαζομένους στον ΥΗΣ Λούρου, δικαιολογείται, κατ' αντικειμενική κρίση για ειδικό και σοβαρό λόγο.

Περαιτέρω το Εφετείο δέχθηκε ότι ο συνυπολογισμός του επιδόματος απομόνωσης με τις από 7.5.1984 και 20.9.1985 σσε, κατά τον καθορισμό των επιδομάτων εορτών και αδείας, των αποδοχών αδείας, των ημερασθενειών, της υπερεργασίας της υπερωριακής απασχόλησης, της εργασίας κατά τη νύχτα και τις Κυριακές, σ' αυτούς οι οποίοι το δικαιούνται και το λαμβάνουν, δεν αποτελεί τακτική παροχή που χορηγείται με σ.σ.ε, ώστε να δικαιούνται να το λάβουν οι αναιρεσείοντες με βάση την αρχή της ισότητας του άρθρου 4 παρ.1 του Συντάγματος.

Με τις παραδοχές αυτές εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση που δέχθηκε εν μέρει την αγωγή και απέρριψε αυτή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου με ελλιπή αιτιολογία τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 288 ΑΚ, 4 παρ.1 22 παρ.1 περ. β' του Συντάγματος και 141 εδ.

α' (πρώην άρθρο 119 εδ. α' της συνθήκης της ΕΟΚ και οι περί του αντιθέτου δεύτερος και τρίτος λόγοι της αναιρέσεως είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 26.4.2007 αίτηση των 1)....... κλπ για αναίρεση της 2838/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης την οποία καθορίζει σε χίλια διακόσια (1.200) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στις 12 Ιουνίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ