1295/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1295 / 2008 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1295/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή, Ειρήνη Αθανασίου, Αλέξανδρο Νικάκη και Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Μαΐου 2008, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ (Δ.Ε.Η. Α.Ε.)", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ηλία Μανιάτη.

Του αναιρεσιβλήτου: ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σωτήριο Κατσαμπάνη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-3-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 19/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 9179/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 7-2-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αλέξανδρος Νικάκης, διάβασε την από 9-4-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του τρίτου λόγου της αναιρέσεως και την απόρριψη των υπολοίπων. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 648, 649, 652, 653, 281, 361 ΑΚ, 1, 3, 4, 5, 7 ν.2112/1920 προκύπτει ότι το διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη να καθορίζει αυτός, το είδος, τον τόπο, το χρόνο και τις άλλες συνθήκες παροχής της εργασίας και να ρυθμίζει κάθε θέμα που αφορά στην οργάνωση και τη λειτουργία της επιχειρήσεώς του προς επίτευξη των σκοπών της, περιορίζεται με ειδικές διατάξεις νόμου ή Σ.Σ.Ε., τη γενική διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, με τον Κανονισμό Εργασίας που έχει συμβατική ισχύ ή ισχύ νόμου και με την ατομική σύμβαση που ερμηνεύεται κατά την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη.

Επομένως ο εργοδότης, ασκώντας το διευθυντικό δικαίωμα, δεν επιτρέπεται να καταργήσει νόμιμα ή συμβατικά δικαιώματα του μισθωτού και ειδικότερα να προκαλέσει μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων της υπαλληλικής σχέσης, εάν έτσι ο μισθωτός υφίσταται μείωση και ιδίως προσβάλλεται στην προσωπικότητά του, κατά την έννοια των άρθρων 57-59 Α.Κ., ή βλάπτεται υλικά ή ηθικά κατ' άλλον τρόπον, άμεσα ή έμμεσα.

Αντίθετα, δεν συνιστά κατάχρηση του διευθυντικού δικαιώματος ούτε αποτελεί μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας ή συμβατική, ή επί τη βάσει διατάξεων Σ.Σ.Ε. κανονιστικής ισχύος περικοπή ορισμένου επιδόματος που χορηγείται ως μισθολογική προσαύξηση για ορισμένη ειδική αιτία, σχετιζόμενη με το είδος της εργασίας του μισθωτού ή τη θέση του στην επιχείρηση, εφόσον το επίδομα αυτό οφείλεται μόνο για το χρόνο που συντρέχει η αιτία για την οποία χορηγείται.

Εξάλλου κατά το άρθρο 4 του ΚΚΠ-ΔΕΗ, που κυρώθηκε με το ΝΔ 210/1974 και έχει ισχύ νόμου, όπως τροποποιήθηκε με την από 28.2.1990 Σ.Σ.Ε προσωπικού της ΔΕΗ, το τακτικό προσωπικό κατατάσσεται σε κλάδους που υποδιαιρούνται σε κατηγορίες που μπορούν επίσης να υποδιαιρεθούν σε βαθμίδες, στις οποίες αντιστοιχούν μισθολογικά κλιμάκια και αριθμός οργανικών θέσεων.

Μεταξύ των κλάδων περιλαμβάνονται και τα στελέχη των γενικών θέσεων (Γ). Ο συνολικός αριθμός των οργανικών θέσεων καθορίζεται εκάστοτε υπό το Διοικητικό Συμβούλιο και είναι αντίστοιχη προς την εκάστοτε ισχύουσα διάθρωση της ΔΕΗ. Τέλος, κατά το άρθρο 40 του ίδιου Κανονισμού με αποφάσεις του Διοικητή και βάσει τις εκάστοτε διαθρώσεις των υπηρεσιών της ΔΕΗ ανατίθενται καθήκοντα προϊσταμένων οιασδήποτε στάθμης διοικήσεως σε μισθωτούς της ΔΕΗ.

Η στην προηγούμενη παράγραφο ανάθεση καθηκόντων ενεργείται κατά τις διατάξεις του κανονισμού διαθρώσεως υπηρεσιών της ΔΕΗ και δεν μεταβάλλει την υπηρεσιακή κατάσταση του μισθωτού, ο οποίος διατηρεί το μισθολογικό του κλιμάκιο και την οργανική θέση της κατηγορίας στην οποία ανήκει. Μισθωτοί στους οποίους ανατέθηκαν καθήκοντα προϊσταμένου δικαιούνται καθ' όλη τη χρονική διάρκεια ασκήσεως των καθηκόντων τούτων, πάντων των δια την οικεία θέση τυχόν προβλεπόμενα ειδικά επιδόματα, των οποίων η χορήγηση διακόπτεται όταν ανακληθεί από το Διοικητή η απόφαση του περί αναθέσεως καθηκόντων προϊσταμένου.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε τα εξής: Ο αναιρεσίβλητος προσλήφθηκε από την αναιρεσείουσα Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού την 31.5.1966 με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου και από 1.12.1967 εντάχθηκε στο τακτικό της προσωπικό. Από το Νοέμβριο του έτους 1993 μέχρι 20.5.2001 ορίσθηκε να ασκεί καθήκοντα Διευθυντή Γραφείου Βοηθού Γενικού Διευθυντή Διοικητικού, από 21.5.2001 κατέχει τη θέση του Επιτελικού Διευθυντή ΒΟΚ υπό τον Γενικό Διευθυντή Ανθρώπινων Πόρων και Οργάνωση, (ΓΔ/ΑΝΠΟ) και από 1.6.1995 μετατάχθηκε με απόφαση του Γενικού Διευθυντή στην κατηγορία Γ.

Στελεχών Γενικών Θέσεων. Σύμφωνα με τον ισχύοντα μέχρι 31.12.2000 Κανονισμό Διάθρωσης Υπηρεσιών της ΔΕΗ (ΚΔΥ/ΔΕΗ) τα Βασικά Οργανικά Κλιμάκια (ΒΟΚ)-Διευθύνσεις αποτελούσαν το ανώτατο ιεραρχικό επίπεδο μετά τους Γενικούς Διευθυντές και διαρθρώνονταν σε τέσσερα ιεραρχικά επίπεδα (Διεύθυνση- Κλάδος - Τομέας - Υποτομέας), επικεφαλής των οποίων ορίζονταν μισθωτοί που είχαν την αντίστοιχη ιεραρχική στάθμη:

Διευθυντής ΒΟΚ- Διευθυντής Κλάδου ΒΟΚ ή Βοηθός Διευθυντής ΒΟΚ- Τομεάρχης -Υποτομεάρχης. Στα πλαίσια της μετατροπής της εναγομένης σε Ανώνυμη Εταιρεία (άρθρο 43 Ν.2773/1999 και ΠΔ 333/2000), το Διοικητικό της Συμβούλιο με την ... απόφασή του, όπως αυτή τροποποιήθηκε με τις ... και .... αποφάσεις του, καθόρισε την οργανωτική της δομή της σε δύο επίπεδα, ήτοι το επίπεδο Γενικών Διευθυντών (πρώτο επίπεδο) και το επίπεδο του Βασικού Οργανωτικού Κλιμακίου- ΒΟΚ (δεύτερο επίπεδο).

Η νέα οργανωτική δομή της στηρίζεται στην ίδρυση τεσσάρων αυτόνομων Βασικών Επιχειρησιακών Μονάδων (ΒΕΜ) σε επίπεδο Γενικών Διευθύνσεων και δύο Επιτελικών Διευθύνσεων υπό ενιαία Διοίκηση, καθώς και την πλήρη αναδιοργάνωση των Βασικών Οργανωτικών Κλιμακίων (ΒΟΚ), που υπάγονται στις Γενικές Διευθύνσεις, ανάλογα με τις ανάγκες εκάστης.

Ήδη με την .... απόφαση του Δ.Σ της ΔΕΗ εγκρίθηκε ο νέος Κανονισμός Διάρθρωσης Υπηρεσιών της ΔΕΗ με βάση το νέο οργανόγραμμά της, δημιουργήθηκαν συνολικώς 53 ΒΟΚ έναντι 42 ΒΟΚ του παλαιού οργανογράμματος και αποφασίστηκε η εξυπαρχής αξιολόγηση και στελέχωση όλων των ΒΟΚ. Ο αναιρεσίβλητος, ο οποίος υπέβαλε σύμφωνα με την προκήρυξη σχετική αίτηση με βιογραφικό σημείωμα, δεν επελέγη ως επικεφαλής ΒΟΚ, αλλά με την 56/2001 απόφαση του Διευθύνοντος Συμβούλου ορίστηκε να ασκεί τα καθήκοντα Επιτελικού Ανθρωπίνων Πόρων από 21.5.2001.

Στη συνέχεια ο Διευθύνων Σύμβουλος της εναγομένης εξέδωσε την ... απόφασή του, με την οποία καθορίσθηκε α) η εσωτερική οργάνωση των Βασικών Οργανικών Κλιμακίων, η διάρθρωσή τους σε υποκλιμάκια, ήτοι κλάδο ΒΟΚ, τομέα ΒΟΚ και Υποτομέα ΒΟΚ β) ορίστηκε ότι τα στελέχη, στα οποία ανατίθενται καθήκοντα επικεφαλής των υπηρεσιακών μονάδων, φέρουν για όσο χρόνο ασκούν τα καθήκοντά τους αντίστοιχα τους κατωτέρω τίτλους: 1ο επίπεδο ιεραρχικής στάθμης -Διευθυντής ΒΟΚ. 2ο επίπεδο ιεραρχικής στάθμης -Διευθυντής Κλάδου ΒΟΚ και Βοηθός Διευθυντής ΒΟΚ. 3ο επίπεδο ιεραρχικής στάθμης -Τομεάρχης ΒΟΚ. 4ο επίπεδο ιεραρχικής στάθμης -Υποτομεάρχης ΒΟΚ και χορηγήθηκε επίδομα θέσεως με τον τίτλο "Ειδικό Επίδομα Οργανικού Στελέχους", ανερχόμενο για τους Διευθυντές ΒΟΚ σε 230.000 δραχμές ή 675 ευρώ, γ) καταργήθηκε η ανάθεση καθηκόντων "Επιτελικών Στελεχών", όπως είχαν ορισθεί με την ....

απόφαση του τεχνικού Διευθυντή με την εξαίρεση ότι στα υπηρετούντα μέχρι την έκδοση της αποφάσεως οργανικά στελέχη ιεραρχικής στάθμης Τομεάρχη ΒΟΚ, την οποία δεν επιλέγονταν στα πλαίσια της αναδιοργανώσεως της επιχειρήσεως, θα αναθέτονταν καθήκοντα "Επιτελικού Στελέχους" αντίστοιχης ιεραρχικής στάθμης.

Επίσης με την ίδια απόφαση (...) ορίστηκε ότι το επίδομα ειδικών ή αυξημένων καθηκόντων (που είχε χορηγηθεί σε όλα τα στελέχη της επιχειρήσεως με την ... απόφαση του Γενικού Διευθυντή και ανέρχονταν ως προς τα στελέχη διοικητικής στάθμης Διευθυντή ΒΟΚ σε 45,000 δραχμές) θα φέρει εφεξής τον τίτλο "Ειδικό Επίδομα Στελέχους" και θα εξακολουθήσει να τους καταβάλλεται στο ύψος που χορηγούσαν κατά την ημερομηνία ισχύος της εν λόγω αποφάσεως.

Η μετονομασία του αναιρεσιβλήτου, που κατείχε έως την 20.5.2001 μία εκ των οργανικών θέσεων της επιχειρήσεως της αναιρεσείουσας διοικητικής στάθμης Διευθυντή ΒΟΚ (Οργανικού) σε "Επιτελικό Διευθυντή ΒΟΚ" από 21.5.2001 με παρόμοια καθήκοντα με εκείνα που ασκούσε προηγουμένως και του τίτλου του επιδόματος αυτού από "Επίδομα Ειδικών ή Αυξημένων Καθηκόντων", όπου ελάμβανε στον προηγούμενο τομέα εργασίας του σε "Ειδικό Επίδομα Επιτελικού Στελέχους" με αντίστοιχη ολική ζημία του κατά τη διαφορά του "Ειδικού Επιδόματος Επιτελικού Στελέχους" εκ δραχμών 45.000 από το "Ειδικό Επίδομα Οργανικού Στελέχους" εκ δραχμών 230.000, η οποία (διαφορά) ανέρχεται σε 185.000 δραχμές μηνιαίως, συνιστά χωρίς τη συνδρομή κανενός ειδικού κατ' αντικειμενική κρίση δικαιολογητικού λόγου μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας του.

Διότι η με τις ανωτέρω αποφάσεις (... και ...) του Διευθύνοντος Συμβούλου της η αναιρεσείουσα, κατά παράβαση των άρθρων των άρθρων 4 και 40 του ΚΚΠ-ΔΕΗ, μετέβαλε τον τομέα εργασίας του αναιρεσιβλήτου σε επιτελικό Διευθυντή ΒΟΚ, καίτοι αυτός κατείχε οργανική θέση, εξακολούθησε δε να του καταβάλει υπό την ανωτέρω θέση, η οποία έχει την ίδια διοικητική στάθμη με τους Οργανικούς Διευθυντές ΒΟΚ, το "Επίδομα Ειδικών ή Αυξημένων Καθηκόντων", το οποίο ελάμβαναν όλα τα στελέχη της επιχειρήσεως της (οργανική και επιτελικά) υπό τον τίτλον στο εξής "Ειδικό Επίδομα Επιτελικού Στελέχους", το οποίο είναι υποδεέστερό του "Ειδικού Επιδόματος Οργανικού Στελέχους" εκ δραχμών 230.000, με συνέπεια την υλική του ζημία κατά την προκύπτουσα διαφορά.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε ότι η αναιρεσείουσα οφείλει στον αναιρεσίβλητο για το χρονικό διάστημα από 23.3.2000-13.2.2003 το ποσό των 14.659 ευρώ, καθώς και χρηματική ικανοποίηση 1.000 ευρώ για την ηθική βλάβη που υπέστη, λόγω της παράνομης και καταχρηστικής συμπεριφοράς της και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, η οποία δέχθηκε την αγωγή.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, δεχόμενο ότι η αναιρεσείουσα, κατά παράβαση των άρθρων 4 και 40 του ΚΚΠ-ΔΕΗ, μετέβαλε μονομερώς τον τομέα εργασίας του αναιρεσιβλήτου, μετονομάζοντας, κατά τη νέα οργανική της δομή, την οργανική του θέση Διευθυντή ΒΟΚ (Οργανικού) σε επιτελικό Διευθυντή ΒΟΚ, με αποτέλεσμα να λαμβάνει υποδεέστερο επίδομα, κατά 185000 δρχ.

ή 542,92 ευρώ μηνιαίως και απορρίπτοντας τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι ενήργησε εντός των ορίων του διευθυντικού της δικαιώματος, παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του ΚΚΠ-ΔΕΗ, ως και τις διατάξεις των άρθρων 57.652,281.288 ΑΚ και 7 παρ. 1 ν.2112/1920. Και τούτο, διότι η χορήγηση στους Διευθυντές του επιδόματος θέσεως με τον τίτλο "Ειδικό Επίδομα Οργανικού Στελέχους", συναρτάται με την ανάθεση των καθηκόντων της θέσεως του Διευθυντή ΒΟΚ για την οποία δεν επελέγη ο αναιρεσίβλητος (άρθρο 40 ΚΚΠ-ΔΕΗ) και δεν συνδέεται με την οργανική θέση της κατηγορίας του στελέχους των γενικών θέσεων (Γ), στην οποία ανήκε ο αναιρεσίβλητος.

Επομένως, ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολΔ τρίτος λόγος της αναιρέσεως είναι βάσιμος και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 9179/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας την οποία καθορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 12 Ιουνίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ