Supreme Court annuls appeal court decision for abuse of right due to lack of explicit good faith violation proof.

Απόφαση 1294 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1294/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Ιωάννη Ιωαννίδη, Μίμη Γραμματικούδη και Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Απριλίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: ...(αναφέρονται 6 ονόματα), οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Βροντάκη.

Του αναιρεσίβλητου: ..... ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Κώτσο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-9-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και με την από 20-11-2003 πρόσθετη παρέμβαση, του 3ου, 4ης, 5ης και 6ου προσθέτως παρεμβαινόντων που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5791/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 8606/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 9-1-2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 3-4-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης της 8606/2005 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά το άρθρο 281ΑK,η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη, ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής , το δικαίωμα θεωρείται ως ασκούμενο καταχρηστικώς, πλην άλλων, και όταν η συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε της ασκήσεώς του και η πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά το μεσολαβήσαν χρονικό διάστημα δεν δικαιολογούν επαρκώς τη μεταγενέστερη άσκησή του, από την οποία, αντιθέτως, προκύπτει προφανής υπέρβαση των ορίων που επιβάλλονται από την καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή τον κοινωνικό ή οικονομικό σκοπό του δικαιώματος.

Για την εφαρμογή της διατάξεως αυτής και τη θεμελίωση της από αυτήν ενστάσεως καταχρηστικής ασκήσεως του δικαιώματος απαιτείται η υπέρβαση των πιο πάνω ορίων που ορίζονται στη διάταξη αυτή από την άσκηση του επιδιωκόμενου με την αγωγή δικαιώματος να είναι προφανής, δηλαδή πρόδηλη και αναμφισβήτητη.

Περαιτέρω, οι πράξεις του υπόχρεου και η διαμορφωθείσα υπέρ αυτού κατάσταση πραγμάτων, είναι αναγκαίο να τελούν σε αιτιώδη σχέση προς την προηγούμενη συμπεριφορά του δικαιούχου, αφού, κατά τους κανόνες της καλής πίστης, τις συνέπειες που απορρέουν από πράξεις άσχετες προς αυτή τη συμπεριφορά δεν συγχωρείται να επικαλεσθεί προς απόκρουση του δικαιώματος.

Εξάλλου, ο από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως, για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας εφάρμοσε τέτοιο κανόνα ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή παρέλειψε την εφαρμογή του ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, ή εφάρμοσε τον κανόνα εσφαλμένα, προσδίδοντας σ΄ αυτόν έννοια διαφορετική από εκείνη που πράγματι είχε.

Τέλος, ο λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, για έλλειψη νόμιμης βάσης, ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν επαρκώς από τις παραδοχές της αποφάσεως τα περιστατικά, που είναι αναγκαία στη συγκεκριμένη περίπτωση για την κρίση του δικαστηρίου της ουσίας περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε, η περί της μη συνδρομής αυτών οπότε αποκλείεται η εφαρμογή του.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως από αυτή προκύπτει, δέχθηκε τα εξής, ως προς την ένσταση του εναγομένου και ήδη αναιρεσιβλήτου περί καταχρηστικής ασκήσεως της ένδικης αξιώσεως των εναγόντων: Οι ενάγοντες είναι συγκύριοι ενός καταστήματος, που βρίσκεται στο ισόγειο της περιγραφόμενης και στο Δήμο ....

κείμενης οικοδομής, στην οποία έχει συσταθεί οριζόντια ιδιοκτησία. Το κατάστημα αυτό, και τα αναφερόμενα καταστήματα, ιδιοκτησίας και επικαρπίας των προσθέτως υπέρ των εναγόντων παρεμβάντων και ήδη τεσσάρων τελευταίων των αναιρεσειόντων, έχουν πρόσοψη και είσοδο στον ακάλυπτο χώρο του όλου ακινήτου, ο οποίος βρίσκεται στο εσωτερικό αυτού.

Ο εναγόμενος είναι μισθωτής άλλου καταστήματος του ιδίου ακινήτου, συνιδιοκτησίας των αναφερόμενων τρίτων προσώπων, όπου λειτουργεί καφετέρια - καφέ μπαρ, με πρόσοψη και είσοδο ομοίως στον ίδιο ακάλυπτο χώρο. Ο εναγόμενος, κατά τη σύναψη της μίσθωσης του καταστήματος, το 1997, είχε λάβει την άτυπη συναίνεση, για την τοποθέτηση των τραπεζοκαθισμάτων στον ακάλυπτο χώρο, όλων των συνιδιοκτητών του όλου ακινήτου, οι οποίοι και δεν πρόβαλαν οποιαδήποτε αντίρρηση στην κατάσταση που δημιουργήθηκε, με την ανάπτυξη αυτών στον ακάλυπτο χώρο, και διατηρήθηκε μέχρι την άσκηση της ένδικης αγωγής συνεχώς ήδη από το 1989, οπότε τα είχε τοποθετήσει ο προηγούμενος μισθωτής του ίδιου καταστήματος Χ1.

Η ξύλινη πίστα, επί της οποίας είναι τοποθετημένα τα τραπεζοκαθίσματα, είχε τοποθετηθεί ήδη στον ακάλυπτο χώρο από την έναρξη περίπου της μισθώσεως του Χ1. Η μόνη διαφορά έγκειται στον αριθμό αυτών των καθισμάτων, που, ενώ από τον πρώτο μισθωτή ήταν δώδεκα, από τον εναγόμενο ανήλθαν στα σαράντα περίπου.

Κατά την έναρξη λειτουργίας της επιχειρήσεώς του, ο εναγόμενος είχε λάβει νόμιμη άδεια της αρμόδιας δημοτικής αρχής για το σκοπό αυτό, που επέτρεψε μέχρι σαράντα πέντε καθίσματα, ενώ ο προηγούμενος μισθωτής είχε αντίστοιχη άδεια δώδεκα καθισμάτων. Ο εναγόμενος, λόγω του πολύ μικρού εμβαδού του μισθίου (38,74 τ.μ., μεγάλο μέρος του οποίου καταλαμβάνουν το παρασκευαστήριο και το W.C.), εξάρτησε τη σύναψη της μισθώσεως, με υψηλότατο μάλιστα μίσθωμα (590.000 δραχμών μηνιαίως) κατά το χρόνο της πρώτης συζητήσεως της αγωγής ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου, από τη δυνατότητα της αναπτύξεως των τραπεζοκαθισμάτων στον ακάλυπτο χώρο, με συνέπεια η εκ των υστέρων πρόσφατη μεταβολή της στάσης των εναγόντων και η άρση της συναινέσεώς τους να οδηγεί στο κλείσιμο της επιχειρήσεώς του, γεγονός που θα έχει δυσβάστακτες για αυτόν συνέπειες και, σε κάθε περίπτωση, δυσμενείς επιπτώσεις για τα συμφέροντά του.

Εξάλλου, η ξύλινη πίστα με τα τραπεζοκαθίσματα καταλαμβάνει μικρό μόνο μέρος (50 περίπου τ.μ.), του κοινόκτητου και κοινόχρηστου ακάλυπτου χώρου του όλου ακινήτου, στο κέντρο αυτού, αφήνοντας γύρω της πολύ πλατύς διαδρόμους για το διερχόμενο κοινό, μπροστά στις προσόψεις και στις προθήκες όλων των καταστημάτων του ακάλυπτου χώρου, οι δε ομπρέλες, που έχει τοποθετήσει πάνω στην πίστα αυτή ο εναγόμενος, τις οποίες ανοίγει ορισμένες ώρες της ημέρας, δεν παρεμποδίζουν την οπτική επαφή του κοινού που εισέρχεται στον ακάλυπτο χώρο με το κατάστημα των εναγόντων και με τα άλλα καταστήματα.

Αντίθετα, η ύπαρξη και λειτουργία του καταστήματος του εναγομένου, λόγω της φύσεως της ασκούμενης επιχειρήσεως, αποτελεί πόλο έλξεως του κοινού στον ένδικο ακάλυπτο χώρο και συντελεί σε σημαντικό βαθμό στην προβολή των καταστημάτων του χώρου αυτού στο αγοραστικό κοινό, στο οποίο τα κάνει γνωστά, διευκολύνοντας περισσότερο, παρά δυσχεραίνοντας τη λειτουργία τους.

Ειδικά το κατάστημα των εναγόντων (κλειθροποιείο και ηλεκτρολογικά είδη) διατηρεί και κινητή διαφημιστική πινακίδα μπροστά στα καθίσματα της επιχειρήσεως του εναγομένου λόγω του ότι βρίσκεται σε γωνιακή εσοχή του ενδίκου ακαλύπτου χώρου. Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, η άσκηση του ενδίκου δικαιώματος των εναγόντων έναντι του εναγομένου καθίσταται μη ανεκτή κατά την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη και, συνεπώς καταχρηστική και απαγορευμένη.

Ακολούθως, κατά παραδοχή της ενστάσεως αυτής, το Εφετείο, εξαφάνισε την πρωτοβάθμια απόφαση και απέρριψε την ένδικη αγωγή και την πρόσθετη υπέρ των εναγόντων παρέμβαση. Έτσι που έκρινε το δικαστήριο της ουσίας παραβίασε ευθέως, με εσφαλμένη εφαρμογή, την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 281ΑΚ,αφού,με το να δεχθεί ότι η άσκηση του ενδίκου δικαιώματος των εναγόντων απλώς καθίσταται μη ανεκτή κατά την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη και συνεπώς καταχρηστική και απαγορευμένη, χωρίς να επισημαίνει και ότι η άσκηση αυτή της ένδικης αξιώσεως υπερβαίνει κατά τρόπο προφανή τα όρια που επιβάλλονται από την καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη,περιορίσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από όσα απαιτεί η διάταξη αυτή για την εφαρμογή της.

Επίσης στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης γιατί δεν διέλαβε σ΄αυτήν επαρκείς αιτιολογίες για την κρίση του αναφορικά με την παραδοχή της ενστάσεως καταχρήσεως δικαιώματος των αναιρεσιβλήτων, οι οποίες και δεν καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή του άρθρου 281 ΑΚ. Συγκεκριμένα, δεν εκτίθεται σαφώς στην απόφαση αν η άτυπη συναίνεση των εναγόντων, για την τοποθέτηση τραπεζοκαθισμάτων στον ακάλυπτο χώρο όλων των συνιδιοκτητών του όλου ακινήτου, είχε δοθεί από το έτος 1989 στον προηγούμενο μισθωτή του ίδιου καταστήματος Χ1, ούτε αν η άτυπη συναίνεση, την οποία είχε λάβει ο εναγόμενος για την τοποθέτηση τρεπεζοκαθισμάτων στον ανωτέρω ακάλυπτο χώρο, αφορούσε και την τοποθέτηση πάνω στην ξύλινη πίστα,50 περίπου τ.μ., ομπρελών και την ανάπτυξη στον χώρο αυτό 45 τραπεκαθισμάτων, σε αποφατική δε περίπτωση, αν επήλθε μεταβολή στη χρήση του χώρου τούτου, ποίου είδους και πότε, ώστε η αδράνεια των εναγόντων να δημιουργήσει την πεποίθηση στον εναγόμενο ότι οι ενάγοντες δεν θα ασκήσουν το δικαίωμά τους προστασίας της συγκυριότητάς τους.

Επομένως, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, πρώτο μέρος,όπως εκτιμήθηκε, από το άρθρο 559 αριθ.1ΚΠολΔ(και όχι από τον αριθ.19,όπως εσφαλμένως αναφέρεται στο αναιρετήριο ),καθώς και ο ίδιος λόγος, δεύτερο μέρος, από το άρθρο 559 αριθ.19ΚΠολΔ,με τους οποίους προβάλλονται οι ανωτέρω πλημμέλειες πρέπει να γίνουν δεκτοί ως βάσιμοι,να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεσης προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση,αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές(άρθρο 580 παρ.3ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 8606/2005 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια(1.500) ευρώ

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Μαΐου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 6 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ