128/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 128 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 128/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Θ. Β. του Λ. και 2) Ρ. συζ. Α. Β., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Βαβούρη.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Δ. του Φ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Μασούρα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-7-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με την από 30-1-2004 ανακοίνωση δίκης - προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση της "... ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ", μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, καθώς και με την από 2-6-2004 (νέα) αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 2-12-2004 παρεμπίπτουσα αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26201/2005 εν μέρει οριστική και 2167/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 265/2008 μη οριστική και 2078/2009 οριστική του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση των δύο τελευταίων αποφάσεων ζήτησαν οι ήδη αναιρεσείοντες με την από 11-6-2010 αίτησή τους.

Εκδόθηκε η 526/2011 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία απέρριψε την αίτηση έναντι του Α. Δ. για αναίρεση της 265/2008 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, απέρριψε την αίτηση έναντι της "... ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕΓΑ" για αναίρεση των δύο ως άνω εφετειακών αποφάσεων και τέλος, αναίρεσε την ως άνω 2078/2009 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης έναντι του Α. Δ. και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 23/2014 μη οριστική και 628/2015 οριστική του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 19-6-2015 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελένη Διονυσοπούλου διάβασε την από 22-3-2016 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού, τότε Αρεοπαγίτη και ήδη Αντιπροέδρου Αρείου Πάγου Γεωργίου Σακκά, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της από 19-6-2015 αιτήσεως για αναίρεση της 628/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 914, 330, 297 και 298 ΑΚ προκύπτει ότι προϋποθέσεις της ευθύνης προς αποζημίωση είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, το παράνομο της πράξης ή της παράλειψης αυτού και η ύπαρξη μεταξύ της πράξης ή της παράλειψης και της ζημίας που επήλθε αιτιώδους συνάφειας, η οποία υπάρχει όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ήταν ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα, χωρίς να αποκλείεται κατ’ αρχήν η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου από το γεγονός ότι στο αποτέλεσμα συντέλεσαν και ιδιαίτερες περιστάσεις του βλαβέντος.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε κυριαρχικώς ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή, από το δικαστήριο της ουσίας, των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Αιτιώδης συνάφεια υπάρχει και όταν η πρόκληση τροχαίου ατυχήματος επιταχύνει την επέλευση βλάβης που θα επερχόταν σε αόριστο χρόνο στον παθόντα από άλλη αιτία, οπότε ο υπεύθυνος ευθύνεται για την συνέπεια της επιταχύνσεως επελθούσα ζημία του παθόντος. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 παρ. 1 εδ. β’ Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγο αναιρέσεως όταν το δικαστήριο εσφαλμένως χρησιμοποίησε ή παρέλειψε να χρησιμοποιήσει διδάγματα κοινής πείρας για την επί τη βάσει τούτων ανεύρεση της αληθούς εννοίας κανόνος δικαίου ή την υπαγωγή σ’ αυτόν των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς.

Εξάλλου, ο λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ. ιδρύεται όταν η προσβαλλόμενη απόφαση έχει ελλείψεις ως προς την αιτιολογία ή αντιφάσεις αναφερόμενες στην ελάσσονα πρόταση και για το λόγο αυτό καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη υπαγωγής των πραγματικών περιστατικών που έγιναν δεκτά από το δικαστήριο της ουσίας στον προσήκοντα κανόνα ουσιαστικού δικαίου.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη υπ’ αριθμ. 628/2015 απόφασή του η οποία εκδόθηκε, μετά την έκδοση, καθόσον αφορά τους αναιρεσείοντες, της υπ’ αριθμ. 526/2011 αποφάσεως του Αρείου Πάγου, με την οποία αναιρέθηκε προηγούμενη απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, μόνο ως προς το κεφάλαιο της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ ζημιογόνου πράξεως και επελθόντος εξ αυτής αποτελέσματος, δέχθηκε ανέλεγκτα τα εξής πραγματικά περιστατικά: "Δυνάμει της υπ’ αριθμ. 26201/2005 αποφάσεως του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, η οποία ως προς το κεφάλαιο της υπαιτιότητας του ενδίκου ατυχήματος κατέστη τελεσίδικη με την υπ’ αριθμ. 265/2008 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου και παράγει δεδικασμένο, κρίθηκε ότι, στις 15-8-2001 και περί ώρα 20.20 η δεύτερη εναγόμενη Ρ.

συζ. Α. Β. και νυν δεύτερη εφεσίβλητη της ως άνω με αριθμό 1 έφεσης - δεύτερη εκκαλούσα της ως άνω με αριθμό 2 έφεσης - τρίτη εφεσίβλητη της ως άνω με αριθμό 3 έφεσης, οδηγώντας το υπ’ αριθμ. κυκλ. ... Ι.Χ.Ε αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του τρίτου εναγομένου Θ. Β. και νυν πρώτου εφεσίβλητου της πιο πάνω με αριθμό 1 έφεσης - πρώτου εκκαλούντα της πιο πάνω με αριθμό 2 έφεσης - δεύτερου εφεσίβλητου της ως άνω με αριθμό 3 έφεσης, από τον οποίο και είχε προστηθεί στην οδήγηση αυτού, που ήταν ασφαλισμένο, για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη από την κυκλοφορία του στην τρίτη εναγομένη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "... - ΓΕΝΙΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε.Γ.Α" και ήδη με την νέα επωνυμία "... ...

ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ" νυν τρίτη εφεσίβλητη της, ανωτέρω πρώτης έφεσης - εκκαλούσα της ανωτέρω τρίτης έφεσης, εκινείτο επί της οδού ... του Δήμου ... Θεσσαλονίκης. Όταν έφθασε στη συμβολή αυτής (οδού) με την οδό ... από αποκλειστική υπαιτιότητά της (αμέλεια) επέπεσε επί της κανονικώς κινούμενης επί της τελευταίας οδού (...) υπ’ αριθμ.

κυκλ. ... δικύκλου μοτοσικλέτας, η οποία οδηγείτο από τον κυρίως ενάγοντα Α. Δ. και στην παρούσα δίκη εκκαλούντα της ανωτέρω πρώτης έφεσης - εφεσίβλητο της ανωτέρω δεύτερης έφεσης - πρώτο εφεσίβλητο της ανωτέρω τρίτης έφεσης. Αποτέλεσμα της ενδίκου συγκρούσεως ήταν το μεν η πρόκληση υλικών ζημιών στην ανωτέρω δίκυκλη μοτ/τα, το δε ο τραυματισμός του διαδίκου οδηγού αυτής Α.

Δ.. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο τελευταίος (Α. Δ.) αμέσως διεκομίσθη στα εξωτερικά Ιατρεία της Α’ Χειρουργικής κλινικής του Περιφερειακού Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης με την επωνυμία "....", όπου του έγινε περιποίηση - καθαρισμός και διαπιστώθηκε ευθειασμός ΑΜΣΣ των Α5-Α6 σπονδύλων. Ο ίδιος δεν ανέφερε ότι υπέστη κάκωση κεφαλής, ούτε απώλεια συνείδησης, ενώ δεν διαπιστώθηκε εικόνα κατάγματος στη λεκάνη, ισχίο, ποδοκνημική και στο κρανίο αυτού, ούτε κάτι άλλο παθολογικό, όπως προκύπτει από το με επίκληση προσκομιζόμενο με αριθμ.

πρωτ. .../21-8-2001 πιστοποιητικό του ανωτέρω νοσοκομείου. Όμως αυτός, αμέσως μετά το ένδικο ατύχημα παρουσίασε απόσυρση, ανηδονία, ελάττωση των κοινωνικών του δραστηριοτήτων και παραμέληση του εαυτού του, μάλιστα δε, όπως ο ίδιος ενώπιον του ακροατηρίου ανέφερε επί λέξει "...άκουγα φωνές...", η εικόνα δε αυτή ήταν η αίτια που ανάγκασε τον πατέρα του και μάρτυρα αποδείξεως Φ.

Δ. να τον μεταφέρει στις 16-9-2001 στο Γενικό Περιφερειακό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης με την επωνυμία "..." όπου και παρέμεινε νοσηλευόμενος για 23 ημέρες στο ψυχιατρικό τμήμα αυτού, οπότε και εξήλθε στις 8-10-2001 με διάγνωση σχιζοφρένειας παρανοϊκού τύπου και με χορήγηση σ’ αυτόν της σχετικής φαρμακευτικής αγωγής.

Έκτοτε επαρακολουθείτο τακτικώς στα εξωτερικά ιατρεία αυτού (άνω νοσοκομείου), μάλιστα δε παρέμεινε και νοσηλευόμενος σ’ αυτό για τα χρονικά διαστήματα από 8-9-2002 έως 19-9-2002, 17-10-2002 έως 20-12-2002 και 21-1-2003 έως 6-2-2003, η δε κατάστασή του παρουσιάζει μεν κάποια βελτίωση, πάντοτε όμως πρέπει να βρίσκεται υπό φαρμακευτική αγωγή.

Αυτός, κατά το χρόνο του ενδίκου ατυχήματος (15-8-2001) ήταν ηλικίας 21 ετών (γεννήθηκε το έτος 1980). Μέχρι τον εν λόγω χρόνο από όλα τα ως άνω αποδεικτικά μέσα αποδείχθηκε ότι δεν εμφάνισε καμία πάθηση (είτε ψυχολογικής φύσεως είτε σωματικής), αλλά αντιθέτως είχε κοινωνικές και διαπροσωπικές σχέσεις ομαλές, μάλιστα δε είχε κανονικώς περαιώσει την στρατιωτική του θητεία, έχοντας την ιδιότητα του αποθηκάριου σ’ αυτό (στράτευμα), στη συνέχεια δε της απολύσεώς του από αυτό, που επισυνέβη στις 20-3-2000, και μέχρι του χρόνου επελεύσεως του ενδίκου ατυχήματος (15-8-2001) εργαζόταν κανονικώς ως βοηθός τεχνίτη σε αλουμινοκατασκευές.

Η μητέρα αυτού Ά. Δ., όταν ο ίδιος διήγε το 12° έτος της ηλικίας του, απεβίωσε, στην δε σχετική ληξιαρχική πράξη θανάτου της (113/1992) αναφέρεται επί λέξει ότι ο θάνατός της επήλθε "από βαρειά κρανιοεγκεφαλική κάκωση - πολλαπλές κακώσεις σώματος συνεπεία πτώσεως εξ ύψους", ο δε ως άνω πραγματογνώμων Α. Ρ. στη σχετική πραγματογνωμοσύνη του αναφέρει ότι στο ατομικό ιστορικό αυτού (Α.

Δ.) που τηρείται στο προαναφερόμενο νοσοκομείο (...) κατεγράφη ότι η μητέρα του "έπεσε από το μπαλκόνι υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες (πιθανή αυτοκτονία) όταν ο Α. ήταν 12 ετών", ο ίδιος δε ότι έχει μια αδελφή, γεννηθείσα το έτος 1983, με, όπως επί λέξει αναφέρει "...πιθανώς νοητικό πρόβλημα..." και έναν αδελφό, γεννηθέντα το έτος 1992, για τον οποίο δεν αναφέρει ότι παρουσιάζει κάποιο πρόβλημα οιασδήποτε μορφής.

Έτσι, λόγω της μικρής ηλικίας που αυτός (Α. Δ.) είχε, κατά τον χρόνο αποβιώσεως της μητέρας του (1992), φοίτησε για ένα ή ενάμισι έτος στην ιερατική σχολή (...) του Αγίου Όρους, μαζί με τον αδελφό του, και στη συνέχεια ο ίδιος διέκοψε την εν λόγω φοίτηση και εργαζόταν περιστασιακά μέχρι την κατάταξή του στον στρατό.

Με τα εν λόγω δεδομένα πράγματι στον εν λόγω διάδικο (Α. Δ.) υφίστατο μία κληρονομική προδιάθεση και ασφαλώς υπήρχαν στο περιβάλλον του ψυχοπιεστικοί παράγοντες που κατ’ αρχήν ευνοούν την εκδήλωση της ψυχικής νόσου της σχιζοφρένειας. Όμως, είναι πέρα από κάθε αμφιβολία ότι το εκλυτικό αίτιο της τελικής και οργανωμένης εκδηλώσεως αυτής υπήρξε το ανωτέρω ιστορούμενο εξωτερικό γεγονός, ήτοι το ένδικο ατύχημα, αμέσως μετά την επέλευση του οποίου, όπως προελέχθη, ενεφάνισε τα συμπτώματα αυτής, χωρίς να ασκεί καμμία επιρροή το γεγονός ότι ο σ’ αυτό τραυματισμός του υπήρξε ελαφρύς, και γι’ αυτό, σύμφωνα και με τα αναφερόμενα στη μείζονα σκέψη της παρούσης, κατά την κρίση του παρόντος Δικαστηρίου, υφίσταται μεταξύ του ενδίκου ατυχήματος και του ελαφρού τραυματισμού του άνω παθόντος αφενός και της όλως αιφνίδιας εκδήλωσης της πιο πάνω ψυχικής νόσου (σχιζοφρένεια παρανοϊκού τύπου) πρόσφορος αιτιώδης συνάφεια, λόγω της προϋπάρχουσας σ’ αυτόν κληρονομικής προδιαθέσεως".

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του πλήρεις, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο σχετικά με το ζήτημα της συνδρομής αιτιώδους συνάφειας μεταξύ του άνω τροχαίου ατυχήματος και του ελαφρού τραυματισμού του αναιρεσιβλήτου και του επελθόντος αποτελέσματος της επιτάχυνσης και της όλως αιφνίδιας εκδηλώσεως σ’ αυτόν σχιζοφρένειας παρανοϊκού τύπου.

Ειδικότερα, δέχεται με επαρκή αιτιολογία ότι στον αναιρεσίβλητο παθόντα υπήρχε μια κληρονομική προδιάθεση και στο περιβάλλον του ψυχοπιεστικοί παράγοντες που ευνοούσαν την εκδήλωση της ψυχικής νόσου της σχιζοφρένειας, το ανωτέρω δε ατύχημα υπήρξε το εκλυτικό αίτιο της εκδηλώσεως αυτής και καταλήγει στο ορθό συμπέρασμα ότι υφίσταται, μεταξύ του ατυχήματος και του ελαφρού τραυματισμού του αναιρεσιβλήτου και της αιφνίδιας εκδήλωσης σ’ αυτόν της σχιζοφρένειας ως παρανοϊκού τύπου, αιτιώδης συνάφεια.

Έλαβε δε υπόψη, για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, τα διδάγματα κοινής πείρας, με βάση τα οποία ορθώς υπήγαγε τα ανωτέρω περιστατικά στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας. Επομένως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι οι από το άρθρο 559 αριθμ. 1 εδ. β’ και 19 Κ.Πολ.Δ. αντίθετοι πρώτος και δεύτεροι λόγοι αναιρέσεως.

Κατ’ ακολουθίαν τούτων πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε’ Κ.Πολ.Δ., που προστέθηκε με το άρθρο 12 παρ. 2 του Ν. 4055/2012 παραβόλου, στο Δημόσιο Ταμείο και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες, ως ηττηθέντες διάδικοι, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου (άρθρα 176, 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 19-6-2015 αίτηση των Θ. και Ρ. Β. περί αναιρέσεως της 628/2015 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει στο ποσόν των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Ιανουαρίου 2017. ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Ιανουαρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ