1289/2006 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1289 / 2006 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1289/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1΄ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ρωμύλο Κεδίκογλου, Πρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Καράμπελα, Εμμανουήλ Καλούδη, Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Μαϊου 2006, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ....., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Απόστολο - Κων/νο Κωνσταντινίδη βάσει δηλώσεως του άρθρου 242 § 2 Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσίβλητου:...... Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρία Μπιρπανάγου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-10-2001 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αιγίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 16/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 200/2005 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 13-4-2005 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Καράμπελας, διάβασε την από 18-4-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Η πληρεξούσια του αναιρεσίβλητου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή από τα άρθρα 914, 932 του ΑΚ, 1 και 16 του Ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη η ψυχική οδύνη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος, όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας. H διάταξη του άρθρου 16 παρ.1 του Ν. 551/1915, κατά την οποία ο παθών σε εργατικό ατύχημα δικαιούται να εγείρει την αγωγή του κοινού αστικού δικαίου και να ζητήσει πλήρη αποζημίωση, μόνο όταν το ατύχημα μπορεί να αποδοθεί σε δόλο του εργοδότη ή των προστηθέντων του η όταν επήλθε σε εργασία στην οποία δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις νόμων διαταγμάτων ή κανονισμών για τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και εξ αιτίας τη μη τηρήσεως των διατάξεων αυτών, αναφέρεται στην επιδίκαση αποζημίωσης για περιουσιακή ζημία και όχι στη χρηματική ικανοποίηση για την οποία δεν υπάρχει πρόβλεψη στον ανωτέρω νόμο και εφαρμόζονται γιαυτό μόνο οι γενικές διατάξεις.

Επομένως για να δικαιούται ο παθών σε εργατικό ατύχημα χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, αρκεί να συντέλεσε στην επέλευση του ατυχήματος πταίσμα του εργοδότη ή των προστηθέντων από αυτόν, με την έννοια του άρθρου 914 ΑΚ, δηλαδή αρκεί να συντρέχει οποιαδήποτε αμέλεια αυτών και όχι μόνο ειδική αμέλεια περί την τήρηση των όρων ασφαλείας του άρθρου 16 παρ.1 του Ν.551/1915.

Εξ άλλου για τον προσδιορισμό του ύψους της εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως, το δικαστήριο της ουσίας λαμβάνει υπόψη, εκτός από τα λοιπά προσδιοριστικά στοιχεία (όπως ο βαθμός του πταίσματος, οι εν γένει συνθήκες του ατυχήματος, η έκταση της βλάβης και οι συνέπειες αυτής, η οικονομική και κοινωνική κατάσταση των μερών) και το τυχόν συντρέχον πταίσμα του παθόντος, το οποίο συνεκτιμάται με τα ως άνω στοιχεία.

Τέλος κατά το άρθρο 7 του ΠΔ 17/1996 «μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας των

εργαζομένων κατά την εργασία σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 89/391/ΕΟΚ και 91/383/ΕΟΚ», ο εργοδότης, μεταξύ άλλων υποχρεώσεων, οφείλει να παρέχει τις κατάλληλες οδηγίες προς τους εργαζομένους και πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ικανότητές τους για θέματα ασφάλειας και υγείας, όταν τους αναθέτει καθήκοντα. Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα:

Η εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα, από το έτος 1996, διατηρεί στο .... επιχείρηση παντοπωλείου (SUPER ΜΑΡΚΕΤ), στο οποίο απασχολείται η ίδια, ο αδελφός της .... και τρεις ακόμη υπάλληλοι. Η επιχείρηση στεγαζόταν σε ιδιόκτητη οικοδομή, αποτελούμενη από το ισόγειο, όπου ήταν το κυρίως κατάστημα και δύο αποθηκευτικούς χώρους στο υπόγειο και στον ημιώροφο (πατάρι), ενώ στον επάνω όροφο ήταν η κατοικία της εναγομένης.

Στις 5-9-2000 ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος, που γεννήθηκε στις 6-10-1983, προσλήφθηκε ως υπάλληλος στην επιχείρηση της εναγομένης με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αόριστου χρόνου και για χρονικό διάστημα πλέον των δύο μηνών εργαζόταν χωρίς να είναι ασφαλισμένος στο ΙΚΑ ούτε εφοδιασμένος με βιβλιάριο εργασίας ανηλίκου.

Η εναγομένη προέβη σε αναγγελία της πρόσληψής του στις 15-11-2000 (με την ανακριβή αναγραφή ότι προσλήφθηκε στις 14-11-2000). Παράλληλα ο ενάγων φοιτούσε στο .... εσπερινό ΤΕΕ .... (Τμήμα Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων Κτιρίου). Τα καθήκοντά του στην επιχείρηση της εναγομένης συνίσταντο ειδικότερα στον εφοδιασμό των ραφιών του ισόγειου χώρου του καταστήματος με εμπορεύματα που μετέφερε από τους αποθηκευτικούς χώρους του υπογείου και του ημιωρόφου.

Η μεταφορά των εμπορευμάτων γινόταν με ηλεκτρικό ανελκυστήρα-αναβατόριο, διαστάσεων 2,00 Χ 2,00, που ήταν στη δεξιά γωνία του καταστήματος και εκ κατασκευής προοριζόταν μόνο για μεταφορά εμπορευμάτων, απετελείτο από μία τετράγωνη πλατφόρμα - βάση, διαστάσεων 1,50 Χ 1,50 μ., η οποία ήταν προσαρμοσμένη σε κατακόρυφο μεταλλικό άξονα, αναπτυσσόμενο από το υπόγειο έως τον ημιώροφο και μετεκινείτο μέσα στο άνοιγμα του φρεατίου κατά μήκος του κατακόρυφου άξονα.

Περιμετρικά της πλατφόρμας (από τις τρεις πλευρές, διότι στην τέταρτη ήταν η πόρτα) υπήρχε μεταλλικό στηθαίο ύψους 0,90 μ. και μεταξύ τοίχου και καμπίνας του ανελκυστήρα υπήρχε κενό 0,20 - 0,30 μ. περίπου. Η κίνηση επάνω και κάτω γινόταν με εντολή διακόπτη που ήταν μέσα στον ανελκυστήρα και έξω σε κάθε επίπεδο του καταστήματος, δηλαδή στο υπόγειο, στο ισόγειο και στον ημιώροφο και είχε τρεις ενδείξεις (πάνω, κάτω και SΤΟΡ).

Μολονότι στην πόρτα του υπήρχε ένδειξη ότι ήταν ανελκυστήρας εμπορευμάτων και δεν υπήρχε ένδειξη ότι απαγορεύεται η χρησιμοποίησή του από πρόσωπα, η πρακτική που ακολουθούσε, εν γνώσει της εναγομένης, ο αρμόδιος υπάλληλος, που ήταν επιφορτισμένος με τον εφοδιασμό των ραφιών του καταστήματος με εμπορεύματα από τους αποθηκευτικούς χώρους, ήταν να τοποθετεί αυτά στον ανελκυστήρα είτε από το υπόγειο είτε από τον ημιώροφο και να τα συνοδεύει ο ίδιος μέχρι τον προορισμό τους στο ισόγειο του καταστήματος.

Άλλωστε, η ύπαρξη των ενδείξεων λειτουργίας του ανελκυστήρα εντός του θαλάμου επιβεβαιώνει την παραπάνω κρίση ότι οι εργαζόμενοι τον χρησιμοποιούσαν για να συνοδεύουν τα εμπορεύματα από τους αποθηκευτικούς χώρους. Στις 18-11-2000 και περί ώρα 11.45 ο ενάγων χρησιμοποιούσε τον ανελκυστήρα εμπορευμάτων για να ανέλθει από το υπόγειο στον ημιώροφο, προκειμένου να παραλάβει και να μεταφέρει εμπορεύματα προς εφοδιασμό του καταστήματος.

Όπως κατέθεσε ο μάρτυρας....., που εργαζόταν στο τμήμα αλλαντικών του καταστήματος, ο ενάγων τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή είτε έπρεπε να εκτελέσει παραγγελίες με εμπορεύματα που βρίσκονταν στο υπόγειο και στον ημιώροφο είτε δεν βρήκε κάποιο εμπόρευμα στο υπόγειο και θα το αναζητούσε στον ημιώροφο. Ο ίδιος μάρτυρας άκουσε θόρυβο, «κάτι σαν ροή νερού» και αμέσως φώναξε το όνομα του ενάγοντος.

Αφού δεν έλαβε απάντηση, κατευθύνθηκε στο υπόγειο με τον άλλο ανελκυστήρα (που χρησιμοποιούσε η εναγομένη για να επικοινωνεί με το διαμέρισμα της στον άνω όροφο) και κοιτάζοντας προς τα επάνω είδε ένα χέρι να προεξέχει από τον ανελκυστήρα εμπορευμάτων και μεγάλη ροή αίματος. Ανέβηκε με τον ίδιο ανελκυστήρα στον ημιώροφο και αφού έσπασε την πόρτα που οδηγούσε στη σκάλα, διότι ήταν κλειδωμένη, πλησίασε στον ανελκυστήρα εμπορευμάτων και κοιτάζοντας προς το κενό (ο ανελκυστήρας δεν είχε κάλυμμα), είδε τον ενάγοντα ακινητοποιημένο μεταξύ ισογείου και ημιωρόφου, με το σώμα του εντός του ανελκυστήρα, ενώ το κεφάλι και η ωμοπλάτη του είχαν εγκλωβιστεί εκτός του ανελκυστήρα μεταξύ του τοιχώματος του φρεατίου και του προστατευτικού στηθαίου.

Ο παραπάνω μάρτυρας κάλεσε σε βοήθεια τους άλλους εργαζομένους και με τη συνδρομή του Z1 ελευθέρωσε με προσοχή τον ενάγοντα, ο οποίος είχε τραυματιστεί σοβαρά. Στον ανελκυστήρα δεν υπήρχαν εμπορεύματα, αλλά μόνο ένα λευκό μπλοκ και ένα στυλό που κρατούσε ο ενάγων για την εκτέλεση της παραγγελίας. Με βάση τα παραπάνω περιστατικά, το επίδικο εργατικό ατύχημα οφείλεται σε υπαιτιότητα της εναγομένης, η οποία δεν εκτίμησε, όπως όφειλε, με την προσοχή και περίσκεψη, που μπορούσε να επιδείξει ο μέσος συνετός και ευσυνείδητος επιχειρηματίας, τους κινδύνους που συνεπαγόταν η εκτέλεση της εργασίας του παθόντος και προέβη σε παραλείψεις ενεργειών που επιβάλλονταν ειδικώς από το νόμο, την καλή πίστη και τις αντιλήψεις και συνθήκες που επικρατούν στον οικείο τομέα συναλλαγών.

Ειδικότερα, λαμβανομένου υπόψη ότι δεν υπήρχε ένδειξη ή πινακίδα που να απαγορεύει τη χρησιμοποίηση του ανελκυστήρα για τη μεταφορά προσώπων ούτε είχε δώσει κατηγορηματική εντολή για την απαγόρευση χρήσης του, η εναγομένη γνώριζε, αποδεχόταν και επικροτούσε το γεγονός ότι ο παθών -όπως, άλλωστε, και οι εργαζόμενοι με τα ίδια καθήκοντα, ....., Z1 και ....- κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του συνόδευε ο ίδιος τα εμπορεύματα που τοποθετούσε εντός του ανελκυστήρα εμπορευμάτων και μετέφερε από το υπόγειο ή τον ημιώροφο στο ισόγειο προς εφοδιασμό των ραφιών του καταστήματος.

Η γνώση και η αποδοχή της εναγομένης ότι γινόταν τέτοια χρήση του ανελκυστήρα εμπορευμάτων από τους εργαζομένους και τον παθόντα συνάγεται και από το ότι η εσωτερική σκάλα επικοινωνίας των χώρων της επιχείρησης (ισόγειο με υπόγειο και ημιώροφο) ήταν κατειλημμένη με εμπορεύματα και η πόρτα κλειδωμένη και από το ότι ο άλλος ανελκυστήρας δεν ήταν για το προσωπικό, αλλά οδηγούσε στο διαμέρισμα της εναγομένης και ως εκ τούτου οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούσαν αναγκαστικά τον ανελκυστήρα εμπορευμάτων για τις μετακινήσεις τους κατά τον εφοδιασμό των ραφιών του καταστήματος από τους αποθηκευτικούς χώρους.

Η κατασκευή του ανελκυστήρα αυτού όμως ενείχε σοβαρό κίνδυνο προκλήσεως ατυχήματος στους εργαζομένους, διότι η βάση-πλατφόρμα του δεν έφερε περιμετρικά προστατευτικό κάλυμμα, το δε μεταλλικό στηθαίο που έφερε στις τρεις πλευρές και είχε ύψος 0,90 μ. έπρεπε να έχει ύψος τουλάχιστον 1,80 μ., ώστε να προστατεύει αποτελεσματικά τους ευρισκομένους εντός του θαλάμου.

Επί πλέον η εναγομένη έπρεπε να λάβει υπόψη της κατά την ανάθεση των καθηκόντων στον συγκεκριμένο υπάλληλο ότι αυτός ήταν ανήλικος και άπειρος, γεγονός που τον καθιστούσε λιγότερο προσεκτικό στην αναγνώριση του κινδύνου κατά τη χρήση του ανελκυστήρα εμπορευμάτων. Η εναγομένη όφειλε και μπορούσε να προβλέψει ότι η μη απαγόρευση χρησιμοποιήσεως του ανελκυστήρα εμπορευμάτων για τη μετακίνηση των εργαζομένων από τους αποθηκευτικούς χώρους στο κυρίως κατάστημα και ιδίως η χρησιμοποίησή του από τον ανήλικο παθόντα, μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση ατυχήματος και το ένδικο εργατικό ατύχημα θα αποφευγόταν, εάν πρωτίστως αυτή είχε απαγορεύσει την εν λόγω χρήση και είχε επιστήσει την προσοχή του ενάγοντος για τους κινδύνους που ενείχε η χρησιμοποίηση του ανελκυστήρα.

Στην επέλευση όμως του ατυχήματος συντέλεσε κατά ποσοστό 25% και υπαίτια συμπεριφορά του παθόντος, ο οποίος αυτοβούλως και χωρίς λόγο «έβγαλε» μέρος του σώματος του και συγκεκριμένα το δεξί χέρι και το κεφάλι πολύ κοντά προς τον τοίχο του φρεατίου, με συνέπεια, καθώς ανερχόταν η πλατφόρμα, να εγκλωβιστούν το χέρι και το κεφάλι στον ενδιάμεσο μεταξύ του τοίχου και του προστατευτικού στηθαίου χώρο.

Εντός του ανελκυστήρα δεν είχαν τοποθετηθεί ακόμη εμπορεύματα, που θα μπορούσαν ενδεχομένως να επηρεάσουν την ευστάθεια του παθόντος και την απώλεια της ισορροπίας του, περιστατικό, πάντως, που ο ίδιος δεν ισχυρίζεται. Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο έκρινε ότι ο αναιρεσίβλητος υπέστη ηθική βλάβη από το ατύχημα και επιδίκασε σ' αυτόν χρηματική ικανοποίηση, αφού έλαβε υπόψη και τη συνυπαιτιότητά του.

Με την κρίση του αυτή δεν παραβίασε τις διατάξεις που προεκτέθηκαν και επομένως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι οι πρώτος και πέμπτος λόγοι της αναιρέσεως, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, με τους οποίους υποστηρίζεται αφενός ότι για την επιδίκαση της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, δεν αρκούσε οποιοδήποτε πταίσμα της αναιρεσείουσας, αλλά απητείτο δόλος ή αμέλεια αυτής περί την τήρηση των διατάξεων που αφορούν τους όρους ασφαλείας των εργαζομένων και αφετέρου ότι, εφόσον ο τραυματισμός του αναιρεσιβλήτου τελούσε σε αιτιώδη συνάφεια με το συντρέχον πταίσμα του, θα αποφευγόταν χωρίς την προαναφερόμενη συμπεριφορά του.

Εξάλλου με το δεύτερο λόγο της αναιρέσεως, από την ίδια διάταξη, προβάλλεται ότι το Εφετείο εσφαλμένα εφήρμοσε τις διατάξεις του Π.Δ. 17/1996, δεχόμενο ότι, με βάση το διάταγμα αυτό, το μεταλλικό στηθαίο του ανελκυστήρα έπρεπε να έχει ύψος τουλάχιστον 1,80μ. ώστε να προστατεύει αποτελεσματικά τους ευρισκομένους εντός του θαλάμου και ότι ήταν αναγκαία η τοποθέτηση ενδείξεως ότι απαγορεύεται σε πρόσωπα η χρήση του ανελκυστήρα.

Ο λόγος αυτός στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση και πρέπει γιαυτό να απορριφθεί, αφού το Εφετείο δέχθηκε, όχι ότι τα στοιχεία αυτά αποτελούσαν μέτρα που προβλέπονταν από το προαναφερόμενο διάταγμα, αλλά ότι αυτά ήσαν αναγκαία για την αποφυγή του ατυχήματος. Ειδικά όσον αφορά το στηθαίο, το ουσιώδες είναι ότι το Εφετείο δέχθηκε εμμέσως, πλην σαφώς, ότι το ύψος του (0,90 μ.) ήταν μικρό, έτσι ώστε να μη μπορεί να προστατεύσει αποτελεσματικά τον ευρισκομένο εντός του θαλάμου αναιρεσίβλητο.

Περαιτέρω με τους τρίτο και έκτο λόγους της αναιρέσεως, με την επίκληση του αριθμού 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, πλήττεται στην πραγματικότητα η ανέλεγκτη ουσιαστική εκτίμηση των αποδείξεων και επομένως οι λόγοι αυτοί είναι απαράδεκτοι και πρέπει γιαυτό να απορριφθούν (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 20 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παραμόρφωσε το περιεχόμενο εγγράφου με το να δεχθεί πραγματικά γεγονότα προφανώς διαφορετικά από εκείνα που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό.

O λόγος αυτός ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας μόρφωσε την κρίση του αποκλειστικώς ή κατά κύριο λόγο από το έγγραφο, το περιεχόμενο του οποίου φέρεται ότι παραμορφώθηκε και κατέληξε σε πόρισμα επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα. Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός, πρέπει να αναφέρεται με σαφήνεια στο αναιρετήριο, πλην άλλων, και το αληθινό περιεχόμενο του εγγράφου, που φέρεται ότι παραμορφώθηκε και το διαφορετικό περιεχόμενο, που προσέδωσε το δικαστήριο της ουσίας στο φερόμενο ως παραμορφωμένο έγγραφο.

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον τέταρτο λόγο της αναιρέσεως, από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, προβάλλεται ότι το Εφετείο, με το να δεχθεί ότι ο μάρτυρας της αναιρεσείουσας ...... ήταν υπάλληλός της και ότι συνεπώς η κατάθεσή του δεν ήταν πειστική, παραμόρφωσε το περιεχόμενο της εκ μέρους της αναιρεσείουσας καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας του, αφού από το σχετικό έγγραφο συναγόταν ότι αυτός είχε απολυθεί στις 16-11-2001.

Δεν αναφέρεται όμως με σαφήνεια το πλήρες περιεχόμενο του εγγράφου, που φέρεται ότι παραμορφώθηκε καθώς και το διαφορετικό περιεχόμενο, που προσέδωσε το δικαστήριο της ουσίας στο φερόμενο ως παραμορφωμένο έγγραφο και επομένως ο λόγος αυτός της αναιρέσεως είναι αόριστος και πρέπει γιαυτό να απορριφθεί προεχόντως ως απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 13-4-2005 αίτηση της ..... για αναίρεση της 200/2005 αποφάσεως του Εφετείου Πατρών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, που ορίζει στο ποσό των επτακοσίων εβδομήντα (770) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 30 Μαϊου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Ιουνίου 2006.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ