Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds, ruling that the lower court's appeal arguments were merely denials of the claim.

Απόφαση 127 / 2023 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 127/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη, Παναγιώτη Βενιζελέα - Εισηγητή, Βρυσηίδα Θωμάτου και Κλεόβουλο - Δημήτριο Κοκκορό, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Οκτωβρίου 2022, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Κ. Ρ. του Π. και 2) Γ. Κ. του Δ., κατοίκων .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Λουκόπουλο. Της αναιρεσιβλήτου: Α. χήρας Γ. Κ., το γένος Α. Σ., κατοίκου ... ενεργούσας για την ίδια ατομικώς και ως ασκούσα τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων της α) Ε. Γ. Κ., β) Μ. Γ. Κ. και γ) Ε. Γ. Κ., κατοίκων .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Παπαχρήστο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 3-4-2018 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Μεσολογγίου.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 28/2019 του ίδιου Δικαστηρίου και 150/2020 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 14-2-2021 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την τακτική διαδικασία, υπ' αριθμ. 150/2020 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου, το οποίο, αφού απέρριψε την έφεση των αναιρεσειόντων και δέχθηκε την έφεση της αναιρεσίβλητης κατά της υπ' αριθμ. 28/2019 απόφασης του Ειρηνοδικείου Μεσολογγίου, εξαφάνισε την απόφαση αυτή και έκανε εν μέρει δεκτή την από 3/4/2018 αγωγή της αναιρεσίβλητης κατά των αναιρεσειόντων. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553. 556, 558, 564, 566 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να εξετασθεί για το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 1, 3 Κ.Πολ.Δ.).

Από τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, που ορίζει ότι όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 297, 298 και 330 του ίδιου κώδικα, προκύπτει ότι προϋποθέσεις της υποχρέωσης προς αποζημίωση, είναι: 1) ζημιογόνος συμπεριφορά (πράξη ή παράλειψη), 2) παράνομος χαρακτήρας της πράξης ή παράλειψης, 3) υπαιτιότητα (δόλος ή αμέλεια), 4) ζημία και 5) πρόσφορος αιτιώδης σύνδεσμος, μεταξύ ζημιογόνου συμπεριφοράς (νόμιμου λόγου ευθύνης) και αποτελέσματος (ζημίας).

Το παράνομο της συμπεριφοράς συνδέεται με αντίθεση προς διάταξη που απαγορεύει τη συγκεκριμένη πράξη, είναι δε αδιάφορο σε ποιο τμήμα του δικαίου βρίσκεται η διάταξη, που απαγορεύει την ένδικη συμπεριφορά (ΑΠ 1046/2019). Εξάλλου, από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει γενική αρχή του δικαίου, ότι κάθε υπαίτια πράξη ή παράλειψη που ζημιώνει, δημιουργεί υποχρέωση για αποζημίωση, εφόσον έρχεται σε αντίθεση, όχι μόνο με συγκεκριμένο κανόνα δικαίου, αλλά και με το γενικότερο πνεύμα της έννομης τάξεως, που επιβάλλει την υποχρέωση να μην εξέρχεται κάποιος με τις πράξεις του από τα όρια που ορίζονται κάθε φορά από τα συναλλακτικά χρηστά ήθη (ΑΠ 272/2020).

Έτσι, εκείνος που από αμέλεια και παρανόμως καταστρέφει ξένο πράγμα, ανεξαρτήτως του ότι η πράξη του δεν αποτελεί και ποινικό αδίκημα, κατά το άρθρο 378 ΠΚ, που προϋποθέτει δόλο, υποχρεούται σε αποζημίωση του παθόντος, ο οποίος δικαιούται πλην άλλων, να απαιτήσει την ανόρθωση της θετικής ζημίας του, αναγόμενης στην αντικειμενική αξία του πράγματος κατά το χρόνο της πρώτης ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου συζητήσεως της αγωγής (ΑΠ 272/2020).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 922 ΑΚ, ο κύριος ή ο προστήσας κάποιον άλλο σε μία υπηρεσία ευθύνεται για τη ζημία που ο υπηρέτης ή ο προστηθείς προξένησε σε τρίτον παράνομα κατά την υπηρεσία του. Η εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως προϋποθέτει: α) σχέση προστήσεως, η οποία υπάρχει όταν ο προστήσας διατηρεί το δικαίωμα να δίδει οδηγίες και εντολές στον προστηθέντα, σε σχέση με τον τρόπο εκπληρώσεως της υπηρεσίας του, β) ενέργεια του προστηθέντος παράνομη και υπαίτια, πληρούσα τις προϋποθέσεις του άρθρου 914 Α.Κ.

και γ) η ενέργεια αυτή του προστηθέντος να έγινε κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας, που του έχει ανατεθεί ή επ` ευκαιρία ή εξ αφορμής της υπηρεσίας του ή ακόμη και κατά κατάχρηση της υπηρεσίας του αυτής (ΑΠ 221/2022). Τέλος κατά το άρθρο 71 AK: "Το νομικό πρόσωπο ευθύνεται για τις πράξεις ή τις παραλείψεις των οργάνων που το αντιπροσωπεύουν, εφόσον η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά την εκτέλεση των καθηκόντων, που τους είχαν ανατεθεί και δημιουργεί υποχρέωση αποζημίωσης.

Το υπαίτιο πρόσωπο ευθύνεται επιπλέον εις ολόκληρον". Από την ανωτέρω διάταξη, σε συνδυασμό και με αυτές των διατάξεων των άρθρων 65 παρ. 1 και 67 του ΑΚ, σύμφωνα με τις οποίες, αντίστοιχα, "το νομικό πρόσωπο διοικείται από ένα ή περισσότερα πρόσωπα" και "όποιος έχει τη διοίκηση νομικού προσώπου, φροντίζει τις υποθέσεις του και το αντιπροσωπεύει δικαστικά και εξώδικα...", συνάγονται τα ακόλουθα: 1) Οι νόμιμες υποχρεώσεις γενικώς των νομικών προσώπων για πράξη ή παράλειψη ουσιαστικώς αφορούν τα διοικούντα και εκπροσωπούντα αυτά όργανα, ήτοι τα φυσικά πρόσωπα δια των οποίων διεξάγονται οι υποθέσεις τους και ενσαρκώνεται η βούλησή τους. 2) Εφόσον τα διοικούντα και εκπροσωπούντα το νομικό πρόσωπο όργανα, παραβιάσουν υπαιτίως με πράξη ή παράλειψη κανόνα που επιβάλλει επιταγή ή απαγόρευση στο νομικό πρόσωπο, τότε ευθύνονται και αυτά προσωπικά από αδικοπραξία.

Εξομοιώνεται δηλαδή η υπαίτια παράβαση από τα όργανα αυτά νόμιμης υποχρέωσης του νομικού προσώπου, με υπαίτια παράβαση ίδιας νόμιμης υποχρέωσης. Κατά συνέπεια, τα διοικούντα και εκπροσωπούντα το νομικό πρόσωπο όργανα φέρουν προσωπική αδικοπρακτική ευθύνη για τις υπαίτιες παραβάσεις νομίμων υποχρεώσεων τόσο των ιδίων, όσο και των νομικών προσώπων. 3) Σε περίπτωση αδικοπρακτικής ευθύνης του νομικού προσώπου, δεν απαιτείται εξειδίκευση των επιμέρους αρμοδιοτήτων και της προσωπικής στάσης εκάστου μέλους της διοίκησης για την κατ` αρχήν θεμελίωση της δικής του υποχρέωσης προς αποζημίωση του βλαβέντος εκ του αδικήματος και 4) Το μέλος της διοίκησης δύναται να επικαλεσθεί με ένσταση (την οποία και βαρύνεται να αποδείξει), ότι για ειδικούς λόγους δεν είναι προσωπικώς υπαίτιο για την διάπραξη του αδικήματος και την εντεύθεν ζημία του παθόντος, για την οποία ευθύνεται το νομικό πρόσωπο (ΑΠ 1181/2021, ΑΠ 263/2021).

Εξάλλου, διδάγματα της κοινής πείρα, είναι γενικές αρχές, που επαγωγικά συνάγονται από την καθημερινή παρατήρηση της εμπειρικής πραγματικότητας, της συμμετοχής στις συναλλαγές και από τις γενικές τεχνικές ή επιστημονικές γνώσεις, οι οποίες έχουν γίνει πλέον κοινό κτήμα. Κατά την έννοια αυτή, χρησιμοποιούνται από το δικαστήριο της ουσίας για την εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών και για την έμμεση απόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή για την εκτίμηση της αξίας και των αποδεικτικών μέσων, που με επίκληση νόμιμα προσκομίστηκαν.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 560 παρ. 1 εδ. β' ΚΠολΔ, η οποία είναι αντίστοιχη της διάταξης του άρθρου 559 παρ. 1 εδ, β' ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως για παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας, μόνον αν τα διδάγματα αφορούν την ερμηνεία των κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή σ' αυτούς των πραγματικών γεγονότων της υπόθεσης, ενώ αντίθετα ανέλεγκτη αναιρετικά είναι η παράβαση των διδαγμάτων αυτών κατά την ερμηνεία των δικαιοπραξιών ή την εκτίμηση των αποδείξεων και τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, αφού στην περίπτωση αυτή πρόκειται για εκτίμηση πραγμάτων, που εκφεύγει από τον αναιρετικό έλεγχο (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).Για το ορισμένο του λόγου αυτού αναίρεσης, πρέπει να αναφέρονται στο αναιρετήριο, εκτός των άλλων, ο κανόνας δικαίου για την αληθινή έννοια του οποίου χρησιμοποιήθηκαν ή όχι τα διδάγματα της κοινής πείρας, η έννοια που προσδόθηκε σ` αυτόν από την προσβαλλόμενη απόφαση, την οποία ο αναιρεσείων, χαρακτηρίζει ως εσφαλμένη, η ορθή, κατά τη γνώμη του αναιρεσείοντος, έννοια που προκύπτει από τα επικαλούμενα διδάγματα της κοινής πείρας, τα οποία ο δικαστής, είτε χρησιμοποίησε λανθασμένα, είτε παρέλειψε να χρησιμοποιήσει, ο προσδιορισμός των διδαγμάτων της κοινής πείρας και ο τρόπος κατά τον οποίο παραβιάσθηκαν (ΑΠ 1215/2021, ΑΠ 1011/2018).

Επίσης, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 παρ. 6 ΚΠολΔ, η οποία είναι αντίστοιχη της διάταξης του άρθρου 559 παρ. 19 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζητήματα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα έτσι να μην μπορεί να ελεγχθεί αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόσθηκε ή δεν εφαρμόσθηκε.

Ελλείψεις όμως αναγόμενες μόνο στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα ως προς την αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, αν αυτό διατυπώνεται σαφώς, δεν συνιστούν ανεπαρκείς αιτιολογίες (ΑΠ 695/2020). Για το ορισμένο του λόγου αυτού πρέπει να αναφέρονται στο αναιρετήριο η ουσιαστικού δικαίου διάταξη, που παραβιάστηκε εκ πλαγίου (ΑΠ 357/2018) και σε τι συνίσταται η ανεπάρκεια ή η αντίφαση των αιτιολογιών, δηλαδή ποιες επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιλαμβάνει η απόφαση ή πού εντοπίζονται οι αντιφάσεις (ΟλΑΠ 20/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση το Μονομελές Πρωτοδικείο Μεσολογγίου, δέχθηκε, με την προσβαλλομένη απόφασή του, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο μέρος, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Η εφεσίβλητη - εκκαλούσα - ενάγουσα (ήδη αναιρεσίβλητη) μετά των τέκνων της τυγχάνουν συγκύριες, συννομείς και συγκάτοχοι κατά ποσοστό 1/4 εξ αδιαιρέτου εκάστη εξ αυτών, ...ενός αγροτεμαχίου ξηρικού, εκτάσεως 32.848 τ.μ., κειμένου στην κτηματική περιφέρεια ... στη θέση "...", συνορευομένου βόρεια με αποστραγγιστικό αυλάκι, νότια με ιδιοκτησία Γ.. Κ., ανατολικά με αγροτικό δρόμο και δυτικά με αποστραγγιστικό αυλάκι. Η ενάγουσα τυγχάνει επαγγελματίας αγρότης και στο παραπάνω αγροτεμάχιο καλλιεργούσε μηδική πολυετούς. Το βόρειο τμήμα του ως άνω αγροτεμαχίου εφάπτεται με αποστραγγιστική τάφρο, την ευθύνη για τη συντήρηση και τον καθαρισμό της οποίας έχει ο Τοπικός Οργανισμός ..., πρόεδρος του Δ.Σ. του οποίου τυγχάνει ο πρώτος εναγόμενος (ήδη πρώτος αναιρεσείων) Κ. Ρ.. Τον Απρίλιο του 2017 διενεργήθηκε μειοδοτικός διαγωνισμός από τον ... για τον καθαρισμό της παραπάνω τάφρου ΤΧ

ΙΙΙ στην περιοχή "... ιδιωτικό συμφωνητικό σύμβασης έργου μεταξύ του ..., εκπροσωπουμένου νομίμως από τον πρώτο εναγόμενο, και του δεύτερου εναγομένου (ήδη δευτέρου αναιρεσείοντος), δυνάμει του οποίου ανατέθηκε στον δεύτερο εναγόμενο, εργολάβο, η εκτέλεση του κάτωθι έργου, δηλαδή του καθαρισμού της τάφρου ΤΧ

ΙΙΙ στη θέση "...". Σύμφωνα με το προαναφερόμενο ιδιωτικό συμφωνητικό ως ημερομηνία έναρξης των ανωτέρω εργασιών ορίστηκε η 25-4-2017, ενώ στο άρθρο 6 αυτού ορίστηκε ότι ο εργολάβος αναλαμβάνει να αποκαταστήσει κάθε φθορά, που τυχόν θα προκληθεί από υπαιτιότητά του. Κατά τη διενέργεια των εν λόγω εργασιών, οι οποίες διήρκησαν έως τον Φεβρουάριου του 2018, υπήρξε υπερβολική εκσκαφή των πρανών της ανωτέρω τάφρου με αποτέλεσμα την τμηματική κατάπτωση των πρανών της τάφρου... Επιπλέον, είχε διενεργηθεί αυτοψία στην εν λόγω τάφρο από υπαλλήλους της ανωτέρω Υπηρεσίας και σε προγενέστερο χρόνο, κατόπιν της από 12-7-2017 αίτησης του Δ. Κ. προς το Τμήμα Εγγείων Βελτιώσεων …, από την οποία προέκυψε ότι, από τις ενέργειες του ... στα πλαίσια της συντήρησης του εγγειοβελτιωτικού έργου, προέκυψαν αλλαγές στα υδραυλικά στοιχεία της συγκεκριμένης τάφρου, αφού η παρέμβαση έγινε... χωρίς την συμβουλή της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου, που αποτελούσε εποπτεύουσα αρχή, αλλά και χωρίς να διαφαίνεται κάποιος ουσιαστικός λόγος τόσο επιθετικής παρέμβασης, το γεγονός δε αυτό δημιουργεί κινδύνους καταπτώσεων των νέων πρανών με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προβλήματα ασφάλειας στα παρακείμενα κτήματα, καθιστώντας την παράπλευρη έκταση επικίνδυνη για καλλιέργεια... Οι ανωτέρω εργασίες που εκτελέστηκαν στα πλαίσια του προαναφερόμενου έργου, δηλαδή του καθαρισμού της τάφρου ΤΧ

ΙΙΙ στη θέση "...", είχαν ως αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του ακινήτου της ενάγουσας, εμβαδού 4.961,75 τ.μ. (= 198,47 μ. μήκος χ 25 μ. πλάτος), καθ' όλο το μήκος αυτού, που συνορεύει με την άνω αποστραγγιστική τάφρο (198,47 μ...) και σε πλάτος 25 μ. περίπου να υποχωρήσει και ουσιαστικώς να καταστεί ακατάλληλο και σε κάθε περίπτωση επικίνδυνο για την καλλιέργεια για την οποία χρησιμοποιούταν ...και ως εκ τούτου έχει κυριολεκτικώς αχρηστευθεί, καθώς κατά τους χειμερινούς μήνες το έδαφος της βόρειας πλευράς του άνω ακινήτου υποχωρούσε συνεχώς λόγω των βροχοπτώσεων, ενώ παράλληλα τα ύδατα που εγκλωβίστηκαν λόγω του ψύχους στο εν λόγω αγροτεμάχιο είχαν ως αποτέλεσμα την ολοκληρωτική καταστροφή του ως άνω τμήματος.

Με βάση τα ως άνω αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, η ζημία που υπέστη η ενάγουσα οφείλεται στην παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δεύτερου εναγομένου, ο οποίος δεν επέδειξε την απαιτούμενη επιμέλεια και προσοχή κατά την εκτέλεση των προαναφερθεισών εργασιών, δηλαδή δεν έλαβε τα προσήκοντα μέτρα για την ασφαλή διενέργεια των ανωτέρω εργασιών, ούτε απευθύνθηκε για τη λήψη οδηγιών στην εποπτεύουσα αρχή, ήτοι τις τεχνικές υπηρεσίες του Δήμου …, ενώ για την ανωτέρω ζημία που υπέστη η ενάγουσα ευθύνεται και ο πρώτος εναγόμενος, με την ιδιότητα του Προέδρου του Δ.Σ.

του ..., ο οποίος σύμφωνα με το Καταστατικό του Τ.Ο.Ε.Β. (άρθρο 24) διευθύνει την εκτέλεση των εργασιών του Οργανισμού σύμφωνα με το Νόμο, το Καταστατικό, τις διαταγές και υποδείξεις της Γ.Δ.Ε.Β. του Υπουργείου Γεωργίας και των Περιφερειακών αυτής Υπηρεσιών, καθώς επίσης και τις αποφάσεις της Συνέλευσης και του Διοικητικού Συμβουλίου...Περαιτέρω...η αξία του επίδικου αγροτεμαχίου, ιδιοκτησίας της ενάγουσας και των τέκνων της, ανέρχεται σε τέσσερα (4) ευρώ το τετραγωνικό μέτρο και συνεπώς η ζημία που υπέστη η ενάγουσα και τα τέκνα της ανέρχεται συνολικά σε 19.847 ευρώ (= 4.961,75 τ.μ.

χ 4 ευρώ), ήτοι σε 4.961,75 ευρώ για καθεμία συνιδιοκτήτρια. ...Επιπροσθέτως, αποδείχθηκε ότι εξαιτίας της καταστροφής του ως άνω εδαφικού τμήματος του επίδικου ακινήτου της ενάγουσας και των τέκνων της, το οποίο χρησιμοποιούταν για την άσκηση του επαγγέλματος της ενάγουσας, η τελευταία και οι θυγατέρες της υπέστησαν ηθική βλάβη, συνιστάμενη στη στενοχώρια που αυτές δοκίμασαν λόγω της αχρηστεύσεως μεγάλου τμήματος του ακινήτου τους, προς αποκατάσταση της οποίας (ηθικής βλάβης) οι προαναφερθείσες δικαιούνται χρηματικής ικανοποίησης, η οποία, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών τέλεσης της ένδικης αδικοπραξίας, του είδους και της έκτασης της ζημίας και των συνεπειών της, της έλλειψης οποιουδήποτε πταίσματος στο πρόσωπο της ενάγουσας και των τέκνων της και τέλος της κοινωνικής και οικονομικής θέσης και κατάστασης των διαδίκων, πρέπει να καθορισθεί στο εύλογο, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, ποσό των 400 ευρώ για καθεμία συνιδιοκτήτρια του ακινήτου, ήτοι συνολικά στο ποσό των 1.600 ευρώ (= 400 ευρώ χ 4)".

Ακολούθως με βάση τις παραδοχές αυτές το, ως Εφετείο δικάσαν, Μονομελές Πρωτοδικείο απέρριψε την έφεση των αναιρεσειόντων, δέχθηκε την έφεση της αναιρεσίβλητης και αφού εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση, που είχε κάνει εν μέρει δεκτή την από 3/4/2018 αγωγή της, έκανε και αυτό εν μέρει δεκτή την αγωγή, υποχρεώνοντας όμως τους αναιρεσείοντες, εις ολόκληρον έκαστο, να καταβάλουν στην αναιρεσίβλητη, ατομικά και ως ασκούσα την γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων της, μεγαλύτερα ποσά για αποζημίωση και εύλογη ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, από αυτά που είχε επιδικάσει το Ειρηνοδικείο.

Με τους δεύτερο και τρίτο λόγους αναίρεσης οι αναιρεσείοντες προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση τις από το άρθρο 560 αρ. 1 και 6 ΚΠολΔ πλημμέλειες αντιστοίχως, με τις αιτιάσεις ότι το Πρωτοδικείο παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας, που επικαλέστηκαν και στον πρώτο και στον δεύτερο βαθμό για τον καθορισμό της αξίας του ακινήτου και αντιστοίχως του ποσού της αποζημιώσεως, σύμφωνα με τα οποία στην Αιτωλοακαρνανία, όπου υπάγεται η περιοχή ..., την τελευταία εικοσαετία έχει γίνει κοινό κτήμα ότι από τότε που απαγορεύθηκε στην περιοχή η καλλιέργεια καπνού και βαμβακιού, έπαυσαν οι αγοραπωλησίες αγροτεμαχίων και η αξία των αγροτεμαχίων έχει μηδενισθεί σχεδόν μέχρι ενός (1) ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, συνεπικουρούσης προς τούτο και της οικονομικής κρίσεως που ταλαιπωρεί την χώρα την τελευταία δεκαετία και έτσι έκρινε ότι η αξία του επιδίκου ακινήτου ανέρχεται σε 4 ευρώ ανά τ.μ. (δεύτερος λόγος) και ότι η απόφαση έχει περιλάβει αντιφατικές αιτιολογίες, καθόσον, στο σκεπτικό της, ενώ, αρχικώς δέχεται ότι από το έγγραφο υπ' αριθμόν πρωτ. .../5-4-2018 προκύπτει ότι κατά την αυτοψία που έγινε στις 4-4-2018 (δηλαδή μία ημέρα μετά την κατάθεση της αγωγής) δεν διαπιστώθηκε καθόλου κατάπτωση έστω και ελάχιστου τμήματος από την βόρεια πλευρά του επιδίκου τεμαχίου, παρά μόνο τμηματική κατάπτωση των πρανών της τάφρου και όχι πέραν του καθοριζομένου από την αρχική μελέτη ορίων της τάφρου, στη συνέχεια, κατ' αντίφαση με την ως άνω αρχική παραδοχή της, δέχεται το εντελώς αντίθετο, ότι δηλαδή από το βόρειο τμήμα του επιδίκου κατέπεσε καθ' όλο το μήκος της βόρειας πλευράς εδαφικό τμήμα μήκους 198,47μ.

και πλάτους 25μ. και αχρηστεύθηκε (τρίτος λόγος). Αμφότεροι οι ανωτέρω λόγοι είναι αόριστοι και γι' αυτό απαράδεκτοι και δη α) ως προς τον δεύτερο λόγο, διότι δεν αναφέρονται ο κανόνας δικαίου για την αληθινή έννοια του οποίου χρησιμοποιήθηκαν ή όχι τα διδάγματα της κοινής πείρας, η έννοια που προσδόθηκε σ` αυτόν από την προσβαλλόμενη απόφαση, την οποία ο αναιρεσείων, χαρακτηρίζει ως εσφαλμένη, η, κατά τη γνώμη του αναιρεσείοντος, έννοια που προκύπτει από τα επικαλούμενα διδάγματα της κοινής πείρας, τα οποία το δικαστήριο είτε χρησιμοποίησε λανθασμένα είτε παρέλειψε να χρησιμοποιήσει, καθώς και ο προσδιορισμός των διδαγμάτων της κοινής πείρας και ο τρόπος κατά τον οποίο παραβιάσθηκαν, υπό την επίφαση δε της επικαλούμενης αναιρετικής πλημμέλειας της παραβίασης των διδαγμάτων της κοινής πείρας η αναιρεσείουσα πλήττει την ανέλεγκτη αναιρετικά, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, ουσιαστική κρίση του Εφετείου ότι η αξία του επιδίκου ακινήτου ανέρχεται σε 4 ευρώ ανά τ.μ.

και β) ως προς τον τρίτο λόγο, διότι δεν αναφέρεται η ουσιαστικού δικαίου διάταξη, που παραβιάστηκε εκ πλαγίου. Σε κάθε δε περίπτωση, ο τρίτος λόγος αναίρεσης είναι και αβάσιμος, γιατί αντίθετα από ότι υποστηρίζουν σε αυτόν οι αναιρεσείοντες, η προσβαλλόμενη απόφαση έχει σαφή, επαρκή και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογία ως προς την επελθούσα καταστροφή στο ακίνητο της αναιρεσίβλητης και των τέκνων της από την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δευτέρου αναιρεσείοντος, τον οποίο είχε προστήσει στην εκτέλεση του έργου ο ...

Μεσολογγίου, εκπροσωπούμενος νόμιμα από τον πρώτο αναιρεσείοντα, δεδομένου ότι στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν αναφέρεται ότι στις 4/4/2018, που έγινε αυτοψία από την Διεύθυνση Τεχνικών Έργων Π.Ε. Αιτωλ/νίας δεν διαπιστώθηκε κατάπτωση τμήματος της βόρειας πλευράς του επιδίκου ακινήτου, ενώ η παραδοχή του Πρωτοδικείου ότι από την έκθεση αυτή αποδεικνύεται ότι υπήρξε υπερβολική εκσκαφή των πρανών της τάφρου με αποτέλεσμα την τμηματική κατάπτωση αυτών, δεν είναι αντιφατική με την τελική παραδοχή της ότι οι εργασίες, που εκτελέστηκαν, είχαν ως αποτέλεσμα μέρος του ακινήτου της αναιρεσίβλητης και των τέκνων της, εμβαδού 4.961,75 τ.μ., να υποχωρήσει και ουσιαστικώς να καταστεί ακατάλληλο και σε κάθε περίπτωση επικίνδυνο για την καλλιέργεια για την οποία χρησιμοποιούταν και, συνακόλουθα, να αχρηστευθεί, γιατί οι παραδοχές αυτές αφορούν διαφορετικά εδαφικά τμήματα και συγκεκριμένα η πρώτη το πρανές του αγωγού και η δεύτερη το βόρειο τμήμα του επιδίκου ακινήτου, στη δε τελευταία αυτή ουσιαστική παραδοχή το Πρωτοδικείο κατέληξε με την συνεκτίμηση όλων των αποδεικτικών μέσων, που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι και όχι μόνο του επικαλούμενου στο τρίτο λόγο αναίρεσης εγγράφου.

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 560 παρ. 5 ΚΠολΔ, η οποία είναι αντίστοιχη της διάταξης του άρθρου 559 παρ. 8 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, αναίρεση επιτρέπεται και εάν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής ως "πράγματα", των οποίων η λήψη υπόψη, καίτοι μη προταθέντων ή αντίθετα η μη λήψη υπόψη, καίτοι προταθέντων, ιδρύει τον ως άνω αναιρετικό λόγο, νοούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί και παραδεκτά προβαλλόμενοι ισχυρισμοί, που συγκροτούν την ιστορική βάση και, επομένως, στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως ουσιαστικού ή δικονομικού δικαίου (ΟλΑΠ 22/2005, ΟλΑΠ 25/2003, ΑΠ 757/2015).

Στοιχείο ενός αυτοτελούς ισχυρισμού είναι κάθε περιστατικό το οποίο, αφηρημένως λαμβανόμενο, οδηγεί κατά νόμο στη γέννηση ή στην κατάλυση του δικαιώματος που ασκείται με την αγωγή ή την ένσταση (AΠ 50/2020, ΑΠ 1795/2008). Επομένως, δεν αποτελούν "πράγματα" οι μη νόμιμοι, απαράδεκτοι, αόριστοι και αλυσιτελείς ισχυρισμοί, οι οποίοι δεν ασκούν επίδραση στην έκβαση της δίκης και το δικαστήριο δεν υποχρεούται να απαντήσει σ' αυτούς, ούτε και οι αρνητικοί ισχυρισμοί, που συνέχονται με την ιστορική βάση της αγωγής, ένστασης ή αντένστασης και αποτελούν αιτιολογημένη άρνηση καθεμιάς εξ αυτών, αφού αυτοί αποκρούονται με την παραδοχή ως βασίμων των θεμελιωτικών τους γεγονότων. (ΟλΑΠ 8/2013, ΟλΑΠ 3/1997, ΑΠ 1142/2019, ΑΠ 630/2020).

Ως εκ τούτου, και ο λόγος εφέσεως αποτελεί "πράγμα" κατά την ως άνω έννοια του άρθρου 559 αρ. 8 ΚΠολΔ, μόνον όταν επαναφέρει προς κρίση στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο αυτοτελή πραγματικό ισχυρισμό και όχι άρνηση της αγωγής ή της ένστασης (ΑΠ 1187/2021, 1588/2017). Με τον πρώτο λόγο αναίρεσης οι αναιρεσείοντες προσάπτουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την από το άρθρο 560 αρ. 5 πλημμέλεια με την αιτίαση ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπ' όψη "πράγματα" που προτάθηκαν από αυτούς με τις προτάσεις τους στον πρώτο βαθμό και με την έφεσή τους και είχαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα α) τον ισχυρισμό τους ότι το επίδικο ακίνητο των αναιρεσιβλήτων βόρεια δεν συνορεύει με αποστραγγιστικό αυλάκι, αλλά με εδαφική ζώνη ασφαλείας πλάτους 2,50 μέτρων, που ανήκει στο Ελληνικό Δημόσιο και μετά από την εδαφική ζώνη ασφαλείας ευρίσκεται η αποστραγγιστική τάφρος και β) τον ισχυρισμό τους ότι ο καθαρισμός της τάφρου ...

που έγινε από τον ... κατά τους μήνες Ιούνιο 2017, Δεκέμβριο 2017 και Ιανουάριο - Φεβρουάριο 2018 ουδεμία ζημία προκάλεσε στο αγροτεμάχιο των αναιρεσιβλήτων, δεν κατέπεσαν καθόλου χώματα από την βόρεια πλευρά του άνω ακινήτου, η μορφολογία του αγροτεμαχίου και ή έκτασή του δεν έχει καθόλου μεταβληθεί και αυτό αποδεικνύεται απόλυτα και από το μηνός Μαΐου 2018 διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Χ.

Γ. που το καταμέτρησε και έτσι έκανε εν μέρει δεκτή την εναντίον τους αγωγή. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, γιατί οι ανωτέρω προβληθέντες πρωτοδίκως και επαναφερθέντες, μετά την απόρριψή τους, με λόγο έφεσης ισχυρισμοί, δεν αποτελούν πραγματικούς ισχυρισμούς κατά την έννοια του άρθρου 560 αρ.5 ΚΠολΔ αλλά αρνητικούς της αγωγής ισχυρισμούς, υπό δε την επίκληση της παραβίασης της διάταξης αυτής πλήττεται η ανέλεγκτη αναιρετικά, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, ουσιαστική κρίση του Εφετείου.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου αυτής στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις, κατά παραδοχή σχετικού αιτήματός της, πρέπει να επιβληθούν στους αναιρεσείοντες, λόγω της ήττας τους (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14-2-2021 αίτηση των 1) Κ. Ρ. και 2) Γ. Κ. για αναίρεση της υπ' αριθμ.150/2020 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Δεκεμβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Ιανουαρίου 2023.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ