Supreme Court dismisses appeal against lower court ruling on forest land ownership dispute.

Απόφαση 1273 / 2023 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1273/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη, Μαρουλιώ Δαβίου-Απέργη, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 2α Μαρτίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., που εκπροσωπείται νόμιμα από τον ..., κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Χριστίνα Γιωτοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Τ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Παρασκευόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-3-2011 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Κεφαλληνίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 109/2012 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 139/2018 του Τριμελούς Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 23-6-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 23-6-2020 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 139/2018 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία. Με την τελεσίδικη αυτή απόφαση απορρίφθηκε η από 26-10-2014 έφεση του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ... κατά της 109/2012 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Κεφαλληνίας και έγινε δεκτή η από 17-1-2013 έφεση του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος κατά της ίδιας πρωτοβάθμιας απόφασης και στη συνέχεια, αφού το Εφετείο εξαφάνισε την εν λόγω απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, κράτησε και δίκασε την αγωγή, την οποία έκανε δεκτή ως κατ' ουσίαν βάσιμη.

Με την ως άνω 109/2012 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Κεφαλληνίας, η από 16-3-2011 αγωγή του αναιρεσιβλήτου, με την οποία αυτός είχε ζητήσει να αναγνωρισθεί η κυριότητά του επί ενός ακινήτου εμβαδού 2.292 τ.μ., που βρίσκεται εκτός των ορίων του οικισμού ..., απορρίφθηκε ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, ενώ απορρίφθηκε και ο αυτοτελής ισχυρισμός του εναγομένου-αναιρεσείοντος ότι το επίδικο ακίνητο ανήκει στην κυριότητά του, καθώς αποτελεί χορτολιβαδική έκταση και ως τέτοια τελεί υπό τη διαχείριση της Δασικής Υπηρεσίας.

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι κατά συνέπεια παραδεκτή η αίτηση (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ). Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1, 2 και 3 του Β.Δ.

της 17.11. /1.12.1830 "περί ιδιωτικών δασών", που έχει ισχύ νόμου, αναγνωρίστηκε η κυριότητα του Δημοσίου επί των εκτάσεων που αποτελούσαν δάση, εκτός από εκείνες, οι οποίες πριν από την έναρξη του περί ανεξαρτησίας απελευθερωτικού αγώνα ανήκαν σε ιδιώτες. Για την αναγνώριση των τελευταίων ως ιδιωτικών δασών, όφειλαν οι ιδιοκτήτες των δασικών εκτάσεων, μέσα σε αποκλειστική προθεσμία ενός έτους από τη δημοσίευση του διατάγματος αυτού, να παρουσιάσουν στη Γραμματεία του Υπουργείου Οικονομικών τους τίτλους ιδιοκτησίας, διαφορετικά θεωρούνται δημόσια δάση.

Έτσι, με τις διατάξεις αυτές του πιο πάνω Β. Δ/τος θεσπίσθηκε υπέρ του ... τεκμήριο κυριότητας σε όλα τα δάση, που υπήρχαν πριν την ισχύ του διατάγματος αυτού στα όρια του Ελληνικού Κράτους, τα οποία δεν αναγνωρίσθηκαν νομίμως ότι ανήκουν σε ιδιώτες. Προϋπόθεση, όμως, εφαρμογής του τεκμηρίου αυτού είναι η ιδιότητα του διεκδικούμενου ακινήτου ως δάσους κατά το χρόνο έναρξης ισχύος του παραπάνω διατάγματος.

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των ορισμών του από 13/29 Δεκεμβρίου 1817 "Συντάγματος του ... των ..." (Κεφ. Α άρθρο 2 Κεφ. Δ Τμήμα α' άρθρο 1, 2, 4 και 6 και Τμήμα β' άρθρο 6), των από 6 Ιουνίου και 7 Ιουνίου 1830 Πρωτοκόλλων του Λονδίνου, της από 9 Ιουλίου 1832 συνθήκης της Κωνσταντινουπόλεως, του ν. ... "περί εισαγωγής εν ... της εν τω λοιπώ Βασιλείω ισχυούσης νομοθεσίας" (άρθρο 10.11.13 και 14), του ν. ...

και του ν. ..., συνάγεται ότι επί των κειμένων στην Επτάνησο δασών το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει δικαιώματα κυριότητας, αφού κατά την ένωση αυτής με την Ελλάδα, ουδέν έλαβε, ούτε σαν διάδοχο του ... των ..., το οποίο δεν είχε δημόσια κτήματα και μάλιστα δάση στην ιδιοκτησία του, ούτε στη συνέχεια από την επιχώριο (ή εγχώρια ή κοινή) καθεμιάς Νήσου περιουσία, δεδομένου ότι αυτή διανεμήθηκε μεταξύ των δήμων καθεμιάς Νήσου.

Πράγματι δε, περί της, διανομής των εγχωρίων περιουσιών του ν. ... μερίμνησαν ακολούθως ο ν. ..., ο ν. ... για την Κεφαλληνία, ο ν. ... για την Λευκάδα, ο ν. ... για την Κέρκυρα (η διαχείριση της εγχωρίου περιουσίας της οποίας είχε ρυθμισθεί ειδικότερα με το ν. ... "περί της διαχειριστικής επιτροπής της κοινής της νήσου Κερκύρας περιουσίας"), και ο ν. 2355/1920 για τα Κύθηρα.

Συνεπώς, επί των κειμένων στην Επτάνησο δασών, δεν μπορεί να έχει εφαρμογή το, υπέρ του ..., τεκμήριο κυριότητας, που θεσπίστηκε από το β.δ. της 16-11-1836 "περί ιδιωτικών δασών", με το άρθρο 1 σε συνδυασμό προς τα άρθρα 2 και 3 του οποίου αναγνωρίστηκε η κυριότητα του Δημοσίου επί των αποτελουσών δάση εκτάσεων, από την έναρξη της ισχύος του, με εξαίρεση τα δάση, τα οποία προ της ενάρξεως του απελευθερωτικού αγώνα ανήκουν σε ιδιώτες βάσει εγγράφου αποδείξεως της Τουρκικής Αρχής, ή σε ιδιωτικά χωριά, των οποίων οι τίτλοι ιδιοκτησίας θα αναγνωρίζονταν από την επί των Οικονομικών Γραμματεία, στην οποία έπρεπε να υποβληθούν εντός του έτους από τη δημοσίευση του β.δ.

αυτού. Τούτο άλλωστε καθιερώθηκε νομοθετικώς με το άρθρο 62 παρ. 1 εδαφ. β' του Ν. 998/1979, όπως ισχύει, "Περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της χώρας", στο οποίο ορίζεται ότι το, κατά την § 1 εδ. α' του ίδιου άρθρου, τεκμήριο κυριότητας υπέρ του δημοσίου επί των δασών και εν γένει δασικών εκτάσεων "δεν ισχύει στις περιφέρειες των Πρωτοδικείων των ..., της ..., των ..., ...

και ... των ..., ..., της ..., πλην των νήσων όπου ισχύει ο κτηματολογικός κανονισμός, καθώς και της περιοχής της ..., όπως αυτή ορίζεται από τα διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων ... ... (ΑΠ 11/2019). Με τη διάταξη αυτή καθιερώθηκε νομοθετικώς η μόνη και ορθή ερμηνευτική άποψη για τη νομική θέση των δασών στις άνω περιοχές, και ειδικότερα στα ..., κατά την οποία το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα στα δάση αυτών των περιοχών και δεν ισχύει στην περίπτωση αυτή το τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου επί των δασών που προβλέπεται στο από 17-11-1836 β.δ. "περί ιδιωτικών δασών", με αποτέλεσμα, προκειμένου περί δασών που βρίσκονται στα ..., μόνη η επίκληση από το δημόσιο και απόδειξη της δασικής μορφής της διεκδικούμενης έκτασης να μην αρκεί για τη θεμελίωση του δικαιώματος κυριότητάς του σ' αυτήν, αλλά (να) πρέπει το δημόσιο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να επικαλείται και να αποδεικνύει ότι έγινε κύριο με οποιονδήποτε από τους τρόπους που προβλέπονται από τον ...

ή τον ... (μετά την 23-2-1946), ή τυχόν ειδικούς νόμους (ΑΠ 881/2022, ΑΠ 1300/2021, ΑΠ 567/2020, ΑΠ 21/2019, ΑΠ 984/2017, ΑΠ 720/2015). Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ ΑΠ 7/2006, 4/2005).

Με το λόγο αυτό, ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ., ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (ΑΠ 90/2021, ΑΠ 1635/2018).

Με το μοναδικό λόγο αναίρεσης το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο προβάλλει την από το άρθρο 559 αρ. 1α του ΚΠολΔ πλημμέλεια, συνισταμένη στο ότι η προσβαλλόμενη απόφαση, παραβίασε τις διατάξεις του ειδικού νομικού καθεστώτος που ίσχυε στα ... πριν από την κατά το έτος 1864 ένωσή τους με την υπόλοιπη Ελλάδα, δηλαδή των άρθρων 423, 424, 425, 426 Ιονίου Α.Κ., που ίσχυσε στην περιοχή από 1/12-5-1841, της υπ' αριθμ. ...

αρ. 1 και 10 "περί επιχωρίων προσόδων" και της ... ... "περί της χρήσεως των επιχωρίων προσόδων" και σε κάθε περίπτωση τα άρθρα 1 και 2 του νόμου ... "Περί Εισαγωγής εν ... της εν τω λοιπώ Βασιλείω ισχυούσης Νομοθεσίας" και του από 21.6.1837 Νόμου περί διακρίσεως κτημάτων του οποίου οι διατάξεις ίσχυσαν εφεξής, αντί των διατάξεων των άρθρων 422-429 του ..., απορρίπτοντας ως μη νόμιμο τον ισχυρισμό του περί ιδίας κυριότητας του επιδίκου ακινήτου, λόγω του δασικού χαρακτήρα του και συγκεκριμένα ως χορτολιβαδική έκταση με την παραδοχή ότι "...

το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα στα δάση των ...ν και δεν ισχύει στην περίπτωση αυτή το τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου επί των δασών που προβλέπεται στο από 16-11-1836 β.δ. περί ιδιωτικών δασών, με αποτέλεσμα, προκειμένου περί δασών που βρίσκονται στα ..., μόνη η επίκληση από το Δημόσιο και απόδειξη της δασικής μορφής της διεκδικούμενης έκτασης να μην αρκεί για τη θεμελίωση του δικαιώματος κυριότητάς του σ' αυτήν, αλλά (να) πρέπει το Δημόσιο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να επικαλείται και να αποδεικνύει ότι έγινε κύριο με οποιονδήποτε από τους τρόπους που προβλέπονται από τον ...

ή τον ..., μετά την 23-2-1946 ή τυχόν ειδικούς νόμους", απορρίπτοντας μετά ταύτα την έφεσή του κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που είχε κρίνει ομοίως, απορρίπτοντας τον ανωτέρω ισχυρισμό του. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση, σύμφωνα και με όσα προεκτέθησαν στην ανωτέρω νομική σκέψη, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις που αναφέρονται σ' αυτήν και δεν παραβίασε καμία από αυτές ούτε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 422-429 του ..., της υπ' αριθμ. ...

αρ. 1 και 10 "περί επιχωρίων προσόδων" και της ... ... "περί της χρήσεως των επιχωρίων προσόδων" και το ν. 21-6-/10-7-1837 περί διακρίσεως κτημάτων.

Συνεπώς, ο ανωτέρω μοναδικός λόγος αναίρεσης, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμος και συνακόλουθα πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου σε βάρος του αναιρεσείοντος ..., λόγω της ήττας του (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), τα οποία όμως πρέπει να καταλογιστούν μειωμένα κατά τα άρθρα 22 παρ.1 του ν. 3693/1957, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 23-6-2020 αίτηση του ... για αναίρεση της 139/2018 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Πατρών.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, που ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιουνίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 9 Αυγούστου 2023.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ