Supreme Court reverses lower court for misapplying land transfer law to municipality regarding village land.

Απόφαση 1272 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός: 1272/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δήμου Παραποτάμου, με έδρα τον Παραπόταμο Θεσπρωτίας, νόμιμα εκπροσωπούμενου, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Ντάλλα και κατέθεσε προτάσεις. Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΣΚΥΡΟΔΕΡΜΑ Α.Ε." με έδρα την Ηγουμενίτσα, νόμιμα εκπροσωπούμενης, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Ανδρέου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18/1/2002 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ηγουμενίτσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 82/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 62/2005 οριστική του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 28/9/2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, ανέγνωσε την από 27/11/2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να αναιρεθεί η υπ' αριθμ. 62/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας, κατά τον προτεινόμενο από τον Εισηγητή από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ λόγο και κατά τον δεύτερο, από το άρθρο 559 αριθ. 4 ΚΠολΔ, λόγο αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με τη διάταξη του άρθρου 164 του Αγροτικού Κώδικα, όπως τροποποιήθηκε με τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 2 το9υ ν.δ. 213/1973, ορίζεται ότι: "1. Παραχωρούνται εις το νομικόν πρόσωπον της Κοινότητος εν τη περιφερεία της οποίας κείνται: α) Αι δι' οριστικής διανομής....αφεθείσαι και αφιέμεναι εν εκάστω συνοικισμώ γαίαι καθοριζόμεναι κατά τας παραγράφους α, γ, δ και 3 του άρθρου 31 του παρόντος Κώδικος.....β).....γ) τα εν εκάστω συνοικισμώ και μετά την οριστικήν διανομήν των γαιών και ρυμοτομίαν του συνοικισμού απομένοντα αδιάθετα οικόπεδα, δ)...4.

Τα κατά την προηγούμενην παράγραφον 1 κτήματα, λογιζόμενα ως κοινοτικός κλήρος, μεταβιβάζονται δι' αποφάσεως του Υπουργού Γεωργίας, δημοσιευομένης εν περιλήψει εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως εις την οικείαν Κοινότητα. Από της μεταγραφής της δημοσιευθείσης αποφάσεως η κυριότης και η νομή μεταβιβάζονται εις την οικείαν Κοινότητα άνευ άλλης τινός διατυπώσεως....7.

Μέχρι της μεταγραφής της κατά την παράγραφον 4 του παρόντος άρθρου αποφάσεως του Υπουργού Γεωργίας η Κοινότης διαχειρίζεται και καρπούται επί ιδίω οφέλει τα εις αυτήν προς τον σκοπό τούτον παραδοθέντα προ της ισχύος του ν. 5496/1931 συμφώνως προς τους όρους του σχετικού προσωρινού παραχωρητηρίου." Επίσης, με τη διάταξη του άρθρου 197 του ίδιου Κώδικα ορίζεται ότι: 1.

Μετά την οριστικήν εξόφλησιν της καθορισθείσης αξίας των ατομικών κλήρων και των κοινοχρήστων εκτάσεων εκάστου αγροκτήματος, η κυριότης των οιασδήποτε φύσεως κοινοχρήστων εκτάσεων και αδιαθέτων οικοπέδων μεταβιβάζεται εις την οικείαν Κοινότητα....3. Η κατά την παράγραφον 1 του παρόντος άρθρου μεταβίβασις της κυριότητος των οιασδήποτε φύσεως κοινοχρήστων εκτάσεων και αδιαθέτων οικοπέδων ενεργείται δι' αποφάσεως του υπουργού της Γεωργίας, δημοσιευομένης εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως." Επίσης, κατά τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 26 του Ν. 1644/1986, ι "Από την έναρξη ισχύος του παρόντος, η διοίκηση και διαχείριση των οποιασδήποτε φύσεως κοινοχρήστων εκτάσεων και αδιαθέτων οικοπέδων, των, κατά την εποικιστική νομοθεσία, αγροκτημάτων και συνοικισμών, ασκείται από την οικεία Διεύθυνση Γεωργίας".

Από τον συνδυασμό των ως άνω διατάξεων, προκύπτει, ότι ο Υπουργός Γεωργίας (και ήδη ο Νομάρχης) δικαιούται να μεταβιβάζει, με απόφασή του, στην Κοινότητα, την κυριότητα κοινοχρήστων εκτάσεων, η οποία (κυριότητα) περιέρχεται στην Κοινότητα, με τη δημοσίευση της απόφασης του Νομάρχη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και τη μεταγραφή αυτής, ενώ, σε διαφορετική περίπτωση, η κυριότητα των ως άνω κοινοχρήστων εκτάσεων παραμένει στο Ελληνικό Δημόσιο (ΣτΕ 2857/1975).

Περαιτέρω, με τη διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 26 του ιδίου ως άνω Ν. 1644/1986 ορίζεται ότι: Οι Συνεταιρισμοί Αποκαταστάσεως Ακτημόνων Καλλιεργητών (ΣΑΑΚ), που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος, διαλύονται υποχρεωτικά, με απόφαση του νομάρχη και συγχωνεύονται με τον υφιστάμενο Αγροτικό Συνεταιρισμό. Η τυχόν υπάρχουσα περιουσία των διαλυομένων ΣΑΑΚ περιέρχεται στον κατά τα ανωτέρω διάδοχο αγροτικό συνεταιρισμό και σε περίπτωση μη ύπαρξης ή σύστασης αυτού, στην Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών του Νομού ή την Πανελλήνια Συνομοσπονδία Ενώσεων Γεωργικών Συνεταιρισμών "ΠΑΣΕΓΕΣ".

Από το γράμμα των διατάξεων του ως άνω άρθρου 26 του Ν. 1644/1986, προκύπτει ότι η μεν παρ. 1 αυτού αναφέρεται στις κοινόχρηστες εκτάσεις, οι οποίες, κατά τα προαναφερθέντα, νομίμως μεταβιβάζονται, κατά κυριότητα, από τον Νομάρχη, στην Κοινότητα, ενώ η παρ. 2 αυτού αναφέρεται στην περιουσία, η οποία ανήκει, κατά κυριότητα, στον Συνεταιρισμό Αποκατάστασης Ακτημόνων Καλλιερ-γητών: Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 42 του Π.Δ/τος 34/1995 "στις μισθώσεις ακάλυπτων χώρων, που ανήκουν κατά κυριότητα σε δήμους ή κοινότητες, χωρεί καταγγελία, μετά τη λήξη του συμβατικού χρόνου, εφόσον με απόφαση του δημοτικού ή κοινοτικού συμβουλίου, που εγκρίνεται από τον αρμόδιο νομάρχη, κριθούν ως χώροι, για να δημιουργηθούν πράσινο, πλατείες ή εγκαταστάσεις ψυχαγωγίας των κατοίκων των περιοχών των δήμων και κοινοτήτων ή για ανοικοδόμηση.

Τέλος, η, κατά το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου επέρχεται και όταν ο κανόνας δικαίου δεν εφαρμόσθηκε, παρότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής το9υ ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα. Στην προκειμένη περίπτωση, από το περιεχόμενο της προσβαλλομένης απόφασης και της παραδεκτώς, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκοπούμενης, από 18-1-2002 αγωγής του νυν αναιρεσείοντος - Δήμου Παραποτάμου Νομού Θεσπρωτίας - προκύπτουν τα εξής:

Ο ενάγων, στην ως άνω αγωγή του, εξέθετε ότι υπεισήλθε, κατά το έτος 1988, ως εκμισθωτής, στη θέση του αρχικού εκμισθωτή (Συνεταιρισμού Αποκατάστασης Ακτημόνων Καλλιεργητών - ΣΑΑΚ), στη μίσθωση, που είχε συναφθεί, από του έτους 1980, μεταξύ του αρχικού εκμισθωτή και της εναγομένης - νυν αναιρεσίβλητης εταιρείας, με την οποία (μίσθωση) είχε εκμισθωθεί από τον πρώτο στη δεύτερη υπαίθριος χώρος, έκτασης δέκα (10) στρεμμάτων που αποτελεί τεμάχιο της κατά το έτος 1958 γενόμενης διανομής του αγροκτήματος Παραποτάμου κατόπιν μεταβίβασης της έκτασης αυτής στην Κοινότητα Παραποτάμου και ακολούθως στον ενάγοντα Δήμου, με την 4225/1988 απόφαση του Νομάρχη Θεσπρωτίας, που μεταγράφηκε νόμιμα στο Υποθηκοφυλακείο Ηγουμενίτσας, καθώς και ότι, με την 61/1997 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, που εγκρίθηκε με την από 2-10-1997 απόφαση της Περιφερειακής Διοίκησης Θεσπρωτίας (Τμήμα Τοπικής Αυτοδιοίκησης - Πρώην Νομάρχη), ο ως άνω μίσθιος ακάλυπτος χώρος αποφασίστηκε να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία πρασίνου, πλατείας και εγκαταστάσεων ψυχαγωγίας των κατοίκων της περιοχής.

Ζητούσε δε, καταγγέλλοντας με την αγωγή τη σύμβαση μίσθωσης, να υποχρεωθεί η εναγομένη - μισθώτρια να του αποδώσει το μίσθιο. Η αγωγή αυτή κρίθηκε ως νόμιμη και ως κατ' ουσία βάσιμη και έγινε δεκτή, με την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, (Ειρηνοδικείου Ηγουμενίτσας), μετά δε την ασκηθείσα κατ' αυτής έφεση, από την εναγομένη-μισθώτρια εταιρεία, το, ως Εφετείο δικάσαν, Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσπρωτίας, απέρριψε την αγωγή ως μη νόμιμη, με την αιτιολογία ότι: "η εν λόγω διοικητική πράξη (υπ' αριθ. 4225/18-5-1988 απόφαση του Νομάρχη Θεσπρωτίας), η οποία συνιστά τον ιστορούμενο στην αγωγή τίτλο κτήσης κυριότητας του Δήμου επί του μισθίου, αντίκειται στην παραπάνω διάταξη του άρθρου 26 παρ. 2 του Ν. 1644/1986, σύμφωνα με την οποία τυχόν υπάρχουσα περιουσία του διαλυθέντος ΣΑΑΚ Παραποτάμου περιήλθε υποχρεωτικά εκ του νόμου (Ν. 1644/1986, άρθρο 26 παρ. 2) στον αγροτικό συνεταιρισμό του νομού Θεσπρωτίας και σε περίπτωση μη ύπαρξης ή μη σύστασης αυτού στην ένωση γεωργικών συνεταιρισμών του νομού άλλως στην Πανελλήνια Συνομοσπονδία Ενώσεων Γεωργικών Συνεταιρισμών (ΠΑ.Σ.Ε.Γ.Ε.Σ.), σε καμία όμως περίπτωση δεν περιήλθε στην Κοινότητα Παραποτάμου και ακολούθως στην ενάγοντα Δήμο." Σύμφωνα, όμως, με τα αναφερθέντα στην προηγηθείσα μείζονα νομική σκέψη, στην προκειμένη περίπτωση εφαρμογή έχει η παράγραφος 1 του άρθρ. 26 του Ν. 1644/1986 και όχι η παράγραφος 2 του άρθρου αυτού, όπως, εσφαλμένα έκρινε το δικάσαν δικαστήριο και κατά συνέπεια, ήταν νόμιμη η ως άνω μεταβίβαση του μισθίου χώρου, προς τον ενάγοντα Δήμο, με την προαναφερθείσα απόφαση του Νομάρχη και συνακόλουθα και η υπεισέλευση αυτού (ενάγοντα) στη θέση του αρχικού εκμισθωτή εντεύθεν δε με βάση και τα υπόλοιπα ιστορούμενα στην αυτή αγωγή, ήταν νόμιμη.

Επομένως, το δικάσαν δευτεροβάθμιο δικαστήριο υπέπεσε στην πλημμέλεια της παραβίασης των ως άνω κανόνων, δια της εφαρμογής της παραγρ. 2 του άρθ. 26 Ν. 1644/1986, η οποία, όμως, όπως προαναφέρθηκε, δεν ήταν εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση και δια της μη εφαρμογής της παραγρ. 1 της ίδιας διάταξης, η οποία έχει εφαρμογή, στην περίπτωση αυτή.

Κατά συνέπεια, είναι βάσιμος ο πρώτος, από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, του οποίου η αναιρετική εμβέλεια καλύπτει το σύνολο της προσβαλλομένης απόφασης, παρέλκει δε, μετά ταύτα, η έρευνα του άλλου (δευτέρου) λόγου αναίρεσης. Μετά ταύτα, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθεί η ηττηθείσα αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), μειωμένη κατά το άρθρο 281 παρ. 2 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Κυρωτικός Ν. 3463/2006).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 62/2005 απόφαση του ως Εφετείου δικάσαντος Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των οκτακοσίων (800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 10 Μαρτίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 28 Μαΐου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ