126/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 126 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 126/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, κατοίκου ......, 2) Χ2, κατοίκου ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ειρήνη Βασσάκη-Κουσουλού και κατέθεσαν προτάσεις, 3) εταιρείας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΝΣ ΙΜΕ-ΕΠΕ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ", που έχει την έδρα της στην ......, όπως εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μιχαήλ Πατεράκη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, 2) Ψ2, 3) Ψ3, 4) Ψ4, 5) Ψ5, 6) Ψ6, κατοίκων ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Φερμελή, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/6/2003 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 465/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1011/2005 οριστική του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 26/1/2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος, ανέγνωσε την από 24/1/2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτου Αχιλλέα Νταφούλη, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως και ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθέναςτην καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Η διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ ορίζει ότι "σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής, ή της αγνοίας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική αυτή ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Από τη διάταξη αυτή σαφώς προκύπτει, ότι όταν προκληθεί από αδικοπραξία προσβολή της υγείας προσώπου και στη συνέχεια μετά την άσκηση και ικανοποίηση της σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης του παθόντος επέλθει ο θάνατος του τελευταίου από την ίδια αυτή αδικοπραξία, τότε τα μέλη της οικογένειάς του δικαιούνται χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης.

Η εν λόγω αξίωση δεν επηρεάζεται από το γεγονός, ότι ο παθών πριν από το θάνατό του είχε ασκήσει αγωγή και είχε επιτύχει να ικανοποιηθεί για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, διότι η αξίωση λόγω ψυχικής οδύνης των μελών της οικογένειας από το εδ. γ του άρθρου 932 ΑΚ είναι εξ ιδίου δικαίου, αυτοτελής και διαφορετική από εκείνη της χρηματικής ικανοποιήσεως του παθόντος, με βάση τα εδ.

α και β του ίδιου άρθρου. Η πρώτη ανακύπτει από την ίδια μεν αδικοπραξία, αλλά από τον επελθόντα σε μεταγενέστερο χρόνο θάνατο του παθόντος, έχει δε σκοπό την ανακούφιση του προκληθέντος από το θάνατο του ψυχικού άλγους των διάφορων του παθόντος προσώπων.

Συνεπώς δεν αφορά την προκείμενη περίπτωση η μετά το θάνατο του παθόντος μεταβιβαζόμενη στα μέλη της οικογένειάς του αξίωσή του με βάση το άρθρο 933 ΑΚ, όταν αυτός (παθών) είχε εγείρει σχετική αγωγή. Πράγματι το εδάφιο γ' του άρθρου 932 ΑΚ επεκτείνει, όπως και οι διατάξεις των άρθρων 928 και 929 του ίδιου Κώδικα, τις υποχρεώσεις του αδικοπραγήσαντος σε πρόσωπα διάφορα του αμέσως παθόντος, με σκοπό την άρση των δυσμενών ψυχικών συνεπειών που επήλθαν στα πρόσωπα αυτά και δεν έχει το σκοπό της διάταξης του άρθρου 930 παρ. 3 ΑΚ, δηλαδή της αποτροπής της ωφέλειας του αδικοπραγήσαντος.

Η ερμηνεία αυτή δεν επηρεάζεται από τα άρθρα 299 και 933 του ΑΚ (ΟλΑΠ 519/1977). Με τις παραδοχές αυτές, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες προβάλλουν την αιτίαση, ότι το Εφετείο παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή την ως άνω διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ και υπέπεσε στην πλημμέλεια του εδαφίου 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, γιατί επιδίκασε με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα σ' αυτή χρηματικά ποσά λόγω ψυχικής οδύνης, που έχουν υποστεί οι αναιρεσίβλητοι, μέλη της οικογένειας της Α, (γονείς και αδελφοί), που τραυματίστηκε στις 21.9.1997, σε αυτοκινητικό ατύχημα, το οποίο προκάλεσε ο πρώτος αναιρεσείων οδηγώντας το ......

φορτηγό αυτοκίνητο και παραβιάζοντας φωτεινό σηματοδότη, που έδειχνε κόκκινο φως κυκλικής μορφής στην πορεία του, αλλά πέθανε στις 3.4.2003, συνεπεία του ατυχήματος αυτού, ενώ είχε ασκήσει αγωγή και είχε εισπράξει, όταν ζούσε, (σε εκτέλεση της 193/1999 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, η οποία κατέστη τελεσίδικη, μετά την έκδοση της 292/2001 απόφασης του Εφετείου Πατρών, η οποία απέρριψε τις εφέσεις των διαδίκων), το ποσό των 20.000.000 δραχμών (58.694,057 ευρώ) ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, που επήλθε από το σοβαρό τραυματισμό της, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επίσης αβάσιμος και απορριπτέος είναι και ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, αληθώς μόνο ο από το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ και όχι και από τον αριθ. 19 του ίδιου άρθρου, με τον οποίο προσάπτεται στην αναιρεσιβαλλομένη η ίδια πλημμέλεια, για παράλειψη εφαρμογής του άρθρου 288 ΑΚ, με αυτεπάγγελτη ενέργεια, στην κρινόμενη υπόθεση της επιδίκασης διπλής (κατά τους αναιρεσείοντες) χρηματικής ικανοποίησης (μία του παθόντος όταν ζούσε και μία των συγγενών του), αφού η καθιερούμενη με τη διάταξη αυτή αρχή της καλόπιστης εκτέλεσης των ενοχών, που λειτουργεί ως συμπληρωματική των δικαιοπρακτικών βουλήσεων και ως διορθωτική αυτών, δεν έλκεται εδώ σε εφαρμογή, αλλά η διαφορά των διαδίκων ρυθμίζεται από την άνω διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ.

II. Με τον τρίτο λόγο αναίρεσης οι αναιρεσείοντες προβάλλουν την αιτίαση, ότι το Εφετείο παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία το άρθρο 932 ΑΚ και υπέπεσε στην πλημμέλεια από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, γιατί για τον προσδιορισμό του ύψους της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης έλαβε υπόψη, εκτός από τα υπόλοιπα στοιχεία, που ορίζονται στο νόμο, γεγονότα τα οποία δεν έπρεπε να επηρεάσουν το ύψος της χρηματικής αυτής ικανοποίησης.

Ειδικότερα, επιδίκασε σε καθένα από τους γονείς της θανούσας 58.694 ευρώ και σε καθένα από τα αδέλφια της 29.349 ευρώ, "... ενόψει των συνθηκών του τραυματισμού και του επισυμβάντος θανάτου της Α ..., που είχε ως αποτέλεσμα τα προαναφερθέντα προβλήματα υγείας, με τις επανειλημμένες εισαγωγές προς νοσηλεία στο νοσοκομείο, την έλλειψη επικοινωνίας με το περιβάλλον της και κάθε προοπτικής αποκαταστάσεως της υγείας της, του έντονου ψυχικού πόνου που βίωσαν επί έξι (6) συνεχή έτη από του ατυχήματος ... (βλ. 80 φύλλο, στοιχ. 12 έως 13 και 17 έως 23 της απόφασης)".

Ο λόγος αυτός, ανεξάρτητα από το ότι δεν περιέχει το σύνολο των παραδοχών του Εφετείου κι' επομένως είναι αόριστος, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι η αναφορά στα επικαλούμενα αυτά περιστατικά, που προέκυψαν από τις αποδείξεις, έγινε απλά για να περιγραφεί ο τρόπος ζωής της θανούσας από του ατυχήματος και μετά και να καταδειχτεί το γεγονός που λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη, ως ένα στοιχείο από την πλευρά των ζημιωθέντων μελών της οικογένειας της θανούσας, που δοκίμασαν ψυχική οδύνη, ότι δηλαδή ο θάνατος επήλθε εδώ (διαδραματίστηκε) υπό τα όμματα των εναγόντων στενών συγγενών της και όχι για τον προσδιορισμό του ύψους της αποζημίωσης.

III. Σύμφωνα με το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως εκτός άλλων, αν έχει αιτιολογίες αντιφατικές. Προς τούτο χρειάζεται να αναφέρονται στο αναιρετήριο: α) οι αναγκαίες πραγματικές κρίσιμες, στο σύνολό τους, παραδοχές της απόφασης, και οι αντιφάσεις και β) ο ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση κ.λ.π.) και τα περιστατικά που προτάθηκαν για θεμελίωσή του, ως προς τον οποίο παρουσιάζεται η αντίφαση.

Στην προκείμενη περίπτωση οι αναιρεσείοντες με τον τέταρτο λόγο του αναιρετηρίου επικαλούνται τις παρακάτω μεμονωμένες κατ' επιλογή αποσπασματικές παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης, κατά τις οποίες "... ενόψει των συνθηκών του τραυματισμού και του επισυμβάντος θανάτου της Α ..., του έντονου ψυχικού πόνου που βίωσαν επί έξι (6) συνεχή έτη από του ατυχήματος ..., το δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να επιδικαστεί ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης το ποσό των 58.694 ευρώ για καθένα από τους δύο γονείς της θανούσας και το ποσό των 29.347 ευρώ για καθένα από τα αδέλφια της, κατά παραδοχή εν μέρει ως βάσιμων και στην ουσία των λόγων της εφέσεώς τους σε σχέση με το αγωγικό αυτό κεφάλαιο ... (8ο φύλλο, στοιχ. 12 έως 13 και 21 έως 23 και φύλλο 8ο, οπίσθια σελίδα, στιχ. 1 έως 8)".

Μετά απ' αυτά ισχυρίζονται, ότι οι παραδοχές αυτές, δηλαδή "ότι η αξίωση των αντιδίκων γεννήθηκε κατά το χρόνο θανάτου της παραπάνω συγγενούς τους, ένεκα ακριβώς αυτού του γεγονότος του θανάτου της, καθώς και ότι ο ψυχικός πόνος που αυτοί βίωσαν επί έξι (6) έτη που προηγήθηκε του θανάτου, ως στοιχείο προσδιοριστικού του σχετικού αγωγικού αιτήματος των αντιδίκων, είναι σαφώς αντιφατικές".

Αυτό γιατί η προσβαλλομένη δεν διευκρινίζει αν την κρίση της για επιδίκαση των άνω ποσών στήριξε στο γεγονός του θανάτου της συγγενούς τους ή στον ψυχικό πόνο, που αυτοί βίωσαν κατά το διάστημα των έξι (6) ετών, που προηγήθηκε του θανάτου ή και στα δύο αυτά στοιχεία. Άρα υπέπεσε στην αποδιδόμενη πλημμέλεια από το εδάφιο 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Με τέτοιο περιεχόμενο ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι προκύπτει από την αναιρεσιβαλλομένη, ότι το Εφετείο για τον προσδιορισμό του ποσού της χρηματικής αυτής ικανοποίησης που επιδίκασε στους αναιρεσιβλήτους έλαβε υπόψη, το θάνατο της συγγενούς των, (που επήλθε υπό τις αναφερόμενες συνθήκες), το βαθμό πταίσματος του υπόχρεου πρώτου αναιρεσείοντος (εναγόμενου οδηγού), που επέδειξε βαρύτατη αμέλεια στην πρόκληση του αυτοκινητικού ατυχήματος και το βαρύτατο τραυματισμό της θανούσας, το ποσοστό συνυπαιτιότητας της τελευταίας στην έκταση του τραυματισμού της (20%, γιατί δεν έφερε κράνος), το νεαρό της ηλικίας της, το στενό οικογενειακό δεσμό που είχε με τους ενάγοντες συγγενείς της, που έζησαν από κοντά το δράμα της μη αποκατάστασης της υγείας της, (περιγράφει απλά τον τρόπο ζωής της από τον τραυματισμό της και μετά) και το θάνατό της, καθώς και την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των διαδίκων μερών, (εκτός της ασφαλιστικής εταιρείας), με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, μεταξύ δε των παραδοχών αυτών και ιδίως εκείνων που κατά τα άνω επικαλούνται οι αναιρεσείοντες δεν υπάρχει αντίφαση.

IV. Με τον πέμπτο και τελευταίο λόγο αναίρεσης, οι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται ότι το Εφετείο παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 2 του Ν ΓΠΝ/1911 και 3 του Ν 383/1976 και υπέπεσε στην πλημμέλεια του εδαφίου 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, γιατί έκρινε εσφαλμένα κατ' ουσία, παρά το γεγονός ότι από τα αποδεικτικά στοιχεία που αυτοί προσκόμισαν με επίκληση προέκυπτε το αντίθετο, ότι το ζημιογόνο ...... Δ.Φ.Χ. αυτοκίνητο, που οδηγούσε ο πρώτος απ' αυτούς, "ήταν ενταγμένο στη χρήση και εκμετάλλευση της τρίτης (αναιρεσείουσας) εταιρείας", δηλαδή ότι η εταιρεία αυτή ήταν κάτοχος, κατά την έννοια του άνω άρθρου 2 παρ. 2 του Ν ΓΠΝ/1911, του οχήματος αυτού, άρα ευθύνεται εις ολόκληρο με τους ομοδίκους της για τις ζημίες που προκάλεσε σε τρίτους και έπρεπε γι' αυτό να απορριφθεί η προβληθείσα σχετική ένσταση για έλλειψη παθητικής νομιμοποιήσεως της εταιρείας αυτής. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι στην πραγματικότητα, με πρόσχημα την απλή επίκληση αναιρετικής πλημμέλειας, πλήττει την αναιρετικά ανέλεγκτη για πράγματα κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς το ζήτημα της "κατοχής" και της ευθύνης της αναιρεσείουσας εταιρείας, την οποία το Εφετείο δέχτηκε.

V. Μετά ταύτα, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 176 και 183 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 26-1-2006 αίτηση των αναιρεσειόντων Χ1, κλπ για αναίρεση της 1011/2005 απόφασης του Εφετείου Πατρών. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οχτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ