Supreme Court partially allows appeal against lower court's rejection of special compensation for property devaluation after expropriation.

Απόφαση 1267 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1267/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ανδρέα Μαρκάκη, Ελένη Μαραμαθά και Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαϊου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των καλούντων - αναιρεσειόντων: αναφέρθηκαν 25 αναιρεσείοντες. Οι υπό στοιχεία 6 και 15 παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Κανδαράκη και οι λοιποί εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο, ο οποίος δήλωσε ότι: Α. ο 5ος αναιρεσείων (....... ) απεβίωσε στις 25 Οκτωβρίου 2005, όπως προκύπτει από την προσκομισθείσα υπ΄αριθ. ............. ληξιαρχική πράξη θανάτου του Δήμου Ν. Μάκρης και το δικαίωμα επικαρπίας, που είχε παρακρατήσει δια του υπ΄αριθ. ................ συμβολαίου του συμβολαιογράφου Αθήνας Γεωργίου Μανδρακούκα, ενώθηκε με την ψιλή κυριότητα του ......, που είναι δικαιούχος της αποζημίωσης του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, τον οποίο εκπροσωπεί ο ίδιος δια πληρεξουσίου εγγράφου και Β. διορθώνει το εκ παραδρομής λανθασμένα αναγραφόμενο στην κρινόμενη αίτηση, όνομα του συζύγου της 20ης αιτούσας, στο ορθό «..........» αντί «..........».

Του καθού η κλήση - αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αντώνιο Τατσόπουλο, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ., χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 7-3-2003, 30-4-2003, 3-7-2003, 20-7-2003, 23-7-2003, 1-8-2003, 4-8-2003, 5-8-2003 και 13-2-2004 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 4151/2004 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 13 Ιουνίου 2005 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η 461/2006 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, με την οποία κηρύχθηκε απαράδεκτη η συζήτηση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η υπόθεση επανέρχεται για συζήτηση με την από 21 Μαρτίου 2006 κλήση των ήδη αναιρεσειόντων.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ανδρέας Μαρκάκης, ανέγνωσε την από 23 Ιανουαρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.Κατά τις διατάξεις των άρθρων 17 του ισχύοντος Συντάγματος και 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) όπως ισχύει μετά τον ν. 2985/2002, κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση που ανταποκρίνεται στην αξία που είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζήτησης στο δικαστήριο για τον προσωρινό προσδιορισμό ή κατά το χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, αν η συζήτηση για τον τελευταίο διεξαχθεί μετά παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό ή ζητηθεί απευθείας ο οριστικός προσδιορισμός, ως κριτήριο δε για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριούμενου λαμβάνεται υπόψη και η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, καθώς και η πρόσοδος αυτού.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 1 του πρώτου προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε (μαζί με την Σύμβαση) με το ν.δ. 53/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος), κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του και κανένας δεν μπορεί να στερηθεί αυτής ειμή για λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο σε σχέση με την αξία κατά τον κρίσιμο χρόνο, των απαλλοτριωθέντων ακινήτων των αναιρεσειόντων και τον καθορισμό της οφειλόμενης σ' αυτούς οριστικής αποζημίωσης δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα εξής: «Με την από 14-6-2002 Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου, που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 139/Α/14-6-2002), κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημοσίας ωφέλειας και ειδικότερα για την εκτέλεση του Ολυμπιακού Έργου της Μαραθώνιας διαδρομής (διάνοιξη, διαπλάτυνση της Λεωφόρου Μαραθώνος), εδαφικής έκτασης 13.740 τ.μ.

στη Λεωφόρο Μαραθώνος, στο τμήμα αυτής από χ.θ. 5+616 έως χ.θ. 8+900 στην περιοχή του Δήμου Νέας Μάκρης. Η απαλλοτριούμενη έκταση απεικονίζεται στα από Μαΐου 2002 κτηματολογικά διαγράμματα ......... υπό στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Ε-Ζ-Η-Θ-Ι-Κ-Λ-Μ-Ν-Ξ-Ο-Π-Α και στους αντίστοιχους κτηματολογικούς πίνακες, τα οποία συντάχθηκαν από τους τοπογράφους μηχανικούς ...............

και ................ και θεωρήθηκαν τον Μάιο του 2002 από τον Προϊστάμενο της Δ/νσης 12 του Υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ/ΓΓΔΕ ................, διορθώθηκαν δε και συμπληρώθηκαν με το από ..... και ........... κτηματολογικό διάγραμμα και αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα. Η απαλλοτρίωση αυτή κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνες αυτού και των ωφελουμένων παρόδιων ιδιοκτητών, κηρύχθηκε δε κατεπείγουσα και επισπεύδεται από το Ελληνικό Δημόσιο.

Οι απαλλοτριούμενες ιδιοκτησίες έχουν «πρόσωπο» επί της Λεωφόρου Μαραθώνος. Ορισμένες είναι εκτός σχεδίου πόλεως και άλλες (οι περισσότερες) εντός σχεδίου. Η περιοχή εξυπηρετείται από όλα τα δίκτυα κοινής ωφέλειας καθώς και από υπεραστική συγκοινωνία. Η Λεωφόρος Μαραθώνος είναι η κεντρική οδός που συνδέει τα ανατολικά προάστια με το κέντρο της Αθήνας και τα νότια προάστια με τα βόρεια.

Οδηγεί προς το λιμάνι της Ραφήνας και το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», αλλά και προς τις παραλίες της Νέας Μάκρης, του Σχοινιά, Αγίου Ανδρέα, Μάτι, Ζούμπερι κ.λ.π. Η Νέα Μάκρη είναι πλήρως ανεπτυγμένη οικιστικά, πολεοδομικά και εμπορικά. Οι κατοικίες είναι πολύ καλής κατασκευής. Ελεύθερα προς πώληση οικόπεδα υπάρχουν ελάχιστα.

Οι όροι δόμησης στην εντός σχεδίου περιοχή ορίζονται από το από 15-12-86 Δ/μα (ΦΕΚ 43 Δ30-1-87). Για τα οικόπεδα που εκτείνονται κατά μήκος της Λ. Μαραθώνος και ανήκουν στους τομείς Δ1 και Δ2, στους οποίους εμπίπτουν όσα από τα υπό εκτίμηση είναι εντός σχεδίου, η αρτιότητα είναι 700 τ.μ. εμβαδόν και πρόσωπο 10 μ. κατά παρέκκλιση για τα υφιστάμενα πριν την ισχύ του ως άνω Δ/τος απαιτείται εμβαδόν 200 τ.μ.

και πρόσωπο 10 μ. (βλ. ....... του Τμήματος Πολεοδομίας Ανατολικής Αττικής που προσκομίζει το Δημόσιο). Οι όροι δόμησης για τα εκτός σχεδίου οικόπεδα ορίζονται από τα Π.Δ. 5/13-12-79 και 24/31-5-1985. Η Νέα Μάκρη διαθέτει πληθώρα επιχειρήσεων, όπως εκθέσεις αυτοκινήτων, τράπεζες, αλυσίδες super market τροφίμων, αρτοποιία, εστιατόρια, κινηματογράφους, καταστήματα ενδύσεως, οικιακών ειδών κ.λ.π.

Λειτουργούν δημόσια εκπαιδευτήρια, ιατρεία και φαρμακεία. Η απαλλοτριούμενη έκταση αρχίζει από το ύψος περίπου της πρώην Αμερικανικής βάσης και καταλήγει στην άκρη σχεδόν της πόλεως Ν. Μάκρης. Η προσωρινή τιμή των απαλλοτριουμένων καθορίσθηκε με την 220/10-2-03 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών κατόπιν αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου, ανέρχεται δε αυτή όσον αφορά τις απαλλοτριούμενες εδαφικές εκτάσεις σε 200 ευρώ ανά τ.μ.

για τα εκτός σχεδίου ακίνητα, 320 ευρώ ανά τ.μ. για τα εντός σχεδίου και 700 ευρώ ανά τ.μ. για τα εντός σχεδίου και ευρισκόμενα στο εμπορικό κέντρο της πόλης ακίνητα. Η αντικειμενική αξία ανά τ.μ. ανέρχεται αντίστοιχα σε 14,67, 136,46 και 264,12 ευρώ. Οι μάρτυρες των δικαιούχων που εξετάσθηκαν στο ακροατήριο του δικαστηρίου αυτού εκτιμούν την αξία των απαλλοτριουμένων εκτάσεων στο ποσό των 1200 ευρώ ανά τ.μ.

Από τα επικαλούμενα και προσκομιζόμενα από τους διαδίκους συγκριτικά στοιχεία, τις εκτιμητικές εκθέσεις μηχανικών και γεωπόνων για την αξία των εδαφικών εκτάσεων και των επικειμένων τους, τις αγγελίες πωλήσεως ακινήτων που δημοσιεύονται στις προσκομιζόμενες εφημερίδες και περιοδικά και τις φωτογραφίες που απεικονίζουν τα απαλλοτριούμενα, καθώς και από τα υπόλοιπα νόμιμα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, έστω και αν δεν αναφέρονται ειδικά παρακάτω, αποδεικνύονται τα εξής σε σχέση με την αξία των απαλλοτριουμένων: 1) Με την 73/04 απόφαση του δικαστηρίου αυτού η οριστική αποζημίωση για ακίνητα που εφάπτονται στη Λεωφόρο Μαραθώνος και βρίσκονται στη χ.θ. 8+900 έως χ.θ. 14+075 στην περιοχή από Νέα Μάκρη έως τη διασταύρωση της Ραφήνας καθορίστηκε, με κρίσιμους χρόνους την 8-11-2002 και 14-10-2003, σε 180 ευρώ για τα εκτός σχεδίου και 380 ευρώ για τα εντός σχεδίου ακίνητα, 2) Με την 5324/02 απόφαση του ιδίου δικαστηρίου η οριστική αποζημίωση για απαλλοτριωθέντα εκτός σχεδίου δύο ακίνητα που απαλλοτριώθηκαν για την κατασκευή του κέντρου κωπηλασίας και κανό στο Σχοινιά, νότια της λεωφόρου Κάτω Σουλίου, καθορίστηκε με κρίσιμο χρόνο την 7-12-01, σε 49,89 ευρώ για το επιδεκτικό αγροτικής καλλιέργειας και 55,76 ευρώ ανά τ.μ.

για το ελώδες και μη επιδεκτικό αγροτικής καλλιέργειας, 3) Με την 6367/03 απόφαση του ιδίου δικαστηρίου η οριστική αποζημίωση για απαλλοτριωθέντα εκτός σχεδίου ακίνητα που εφάπτονται στη Λ. Μαραθώνος στη περιοχή της Παλλήνης καθορίστηκε, με κρίσιμο χρόνο την 26-9-02 και 27-5-03 σε 108 ευρώ ανά τ.μ., 4) Με την 1887/04 απόφαση του δικαστηρίου αυτού υπό την ιδία σύνθεση η οριστική αποζημίωση ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν για τη διαπλάτυνση της Λεωφόρου Μαραθώνος και βρίσκονται στη χ.θ.

αυτής από 14+750 έως 18+360 στη περιοχή μεταξύ διασταύρωσης Ραφήνας και Πικερμίου, καθορίστηκε με κρίσιμο χρόνο την 3-2-04 σε 160 ευρώ ανά τ.μ. για τα ευρισκόμενα στη διασταύρωση Ραφήνας και 145 ευρώ για τα υπόλοιπα, 5) Με την 10.749/96 απόφαση του ιδίου δικαστηρίου η οριστική αποζημίωση για επικείμενα κτίσματα καθορίστηκε, με κρίσιμο χρόνο την 14-7-95 και 4-6-96, σε 120.000 δρχ.

ανά κ.μ. Η απόφαση αυτή προσκομίζεται σε απόσπασμα και δεν προκύπτει η περιοχή στην οποία ευρίσκεται το συγκριτικό αυτό στοιχείο. 6) Από τις ..... και ..... Δηλώσεις Φόρου Μεταβίβασης Ακινήτων (ΦΜΑ) προκύπτει ότι η αξία ακινήτων που βρίσκονται στο Δήμο Μαραθώνος προσδιορίστηκε από την Εφορία προς 17.000 και 5.984 δρχ.

ανά τ.μ., 7) από την ...... Δήλωση Φόρου Μεταβίβασης Ακινήτων (ΔΦΜΑ) προκύπτει ότι η αξία οικοπέδου 492,65 τ.μ. στο Δήμο Μαραθώνος εκτιμήθηκε από την εφορία προς 17.000 δρχ. ανά τ.μ., 8) Με το .......... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Ιουλίας Παπαδοπούλου αγοράσθηκε οικόπεδο στη Νέα Μάκρη, επί της οδού Μαραθώνος, αντί τιμήματος 444,16 ευρώ ανά τ.μ., 9) Από τη ΔΦΜΑ .....

προκύπτει ότι η αξία αγροτεμαχίου που βρίσκεται στη Νέα Μάκρη, εκτός σχεδίου, επί της Λ. Μαραθώνος, εκτιμήθηκε από την εφορία προς 300.000 δρχ. ανά τ.μ., 10) Από τη ΔΦΜΑ ...... προκύπτει ότι η αξία οικοπέδου επί της Λ. Μαραθώνος στη Νέα Μάκρη εκτιμήθηκε από την εφορία προς 300.000 δρχ. ανά τ.μ., 11) Ο πολιτικός μηχανικός .................

με τις από ............... και .................. τεχνικές εκθέσεις του προσδιορίζει την αξία των ακινήτων με αριθ. ΚΠ 75, 77, 11, 112 σε 1200 ευρώ ανά τ.μ., του ακινήτου με αριθ. ΚΠ 80 σε 1300 ευρώ ανά τ.μ. και του με αριθ. ΚΠ 183 σε 1500 ευρώ ανά τ.μ. 12) Ο μηχανικός ....................με την από ............... τεχνική του έκθεση προσδιορίζει την αξία του ακινήτου της εταιρίας ΡΕΝΩ ΑΕ σε 1050 ευρώ ανά τ.μ., 13) Ο πολιτικός μηχανικός ...............

με την από ............... έκθεση του προσδιορίζει την αξία του ακινήτου της ................. σε 800 ευρώ ανά τ.μ., 14) Ο μηχανικός ................ με την από ................ έκθεση του προσδιορίζει την αξία των ακινήτων του ................. σε 220-250 ευρώ ανά τ.μ., 15) Ο μηχανικός .................... προσδιορίζει την αξία των επικειμένων του με αριθ. ΚΠ 82 ακινήτου στα αναφερόμενα σ' αυτήν ποσά, 16) Ο γεωπόνος .................. (ορθό ...........) προσδιορίζει την οριστική αποζημίωση απαλλοτριουμένων φυτών στα αναφερόμενα στην έκθεση του για καθένα χρηματικά ποσά, 16) Από τις από 3-11-02 και 25-11-02 προσφορές των ..................

και ................ προκύπτει ότι η αξία των επικειμένων του με αριθ. ΚΠ 225 ακινήτου ανέρχεται στα αναφερόμενα σ' αυτές ποσά και 17) Ο Διευθυντής της Δ/νσης Τοπογραφήσεων και Απαλλ/σεων (Δ12) του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. .................... με τις από ..............., .............. και ........... τεχνικές εκθέσεις του προσδιορίζει τις τιμές των απαλλοτριουμένων εκτάσεων και συστατικών τους στα αναφερόμενα σ' αυτές αναλυτικά ποσά.

Από τις αγγελίες που δημοσιεύονται στην εφημερίδα τα ..... στο φύλλο 2-3/6-01 προκύπτει ότι προσφέρονται προς πώληση ακίνητα στη Νέα Μάκρη με τιμές που κυμαίνονται από 50.000 δρχ. έως 100.000 δρχ. ανά τ.μ. Τα επικαλούμενα από τον αιτούντα ..................... αγοραπωλητήρια συμβόλαια δεν προσκομίζονται. Επίσης δεν λαμβάνονται υπόψη τα προσκομιζόμενα από την αιτούσα ........................

Φύλλα Προσδιορισμού Αξίας ακινήτων, διότι αυτά είναι ανυπόγραφα. Από τα παραπάνω αποδεικτικά μέσα απεδείχθη, η ύπαρξη στα απαλλοτριούμενα μόνο των αναφερομένων στο διατακτικό επικειμένων, όχι και όσων άλλων επικαλούνται με τις αιτήσεις τους οι διάδικοι και ειδικότερα 1) στην ιδιοκτησία με αριθ. ΚΠ 75, α) τσιμεντόστρωση 35,40 τ.μ., β) καλλωπιστικά φυτά, γ) μουριά και δ) μεγάλα πεύκα, 2) στην ιδιοκτησία με αριθ.

ΚΠ 112, α) οπλισμένο σκυρόδεμα μάνδρας και β) πέτρα κτιστή γύρω από λουλούδια, 3) στην ιδιοκτησία με αριθ. ΚΠ 199, α) πεύκα μεγάλα και β) pillar ΔΕΗ, 4) στην ιδιοκτησία με αριθ. ΚΠ 3, α) οπλισμένο σκυρόδεμα, β) εκσκαφή θεμ. μάνδρας και γ) γαρμπίλι δαπέδου. Με βάση όλα τα παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία προκύπτει ότι η αξία των απαλλοτριουμένων ακινήτων και των συστατικών τους κατά το χρόνο της ενώπιον του δικαστηρίου συζητήσεως της υποθέσεως (16-3-2004), ο οποίος λαμβάνεται υπόψη λόγω παρόδου έτους από τη συζήτηση στις 6-12-2002 ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου της αιτήσεως προσωρινής αποζημίωσης (άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001, όπως τροποποιήθηκε με το ν. 2985/2002), που επιτρέπει την αντικατάσταση τους με άλλα ισάξια, με τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ενδεχόμενη μεταβολή της μετά τη δημοσίευση της πράξεως απαλλοτριώσεως και εξ αιτίας μόνο αυτής (άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος) και χωρίς η αξία αυτή να οφείλεται στην εξαγγελία ή την επικείμενη εκτέλεση του έργου, και κατά συνέπεια η πλήρης αποζημίωση, ανέρχεται στα αναφερόμενα στο διατακτικό χωριστά για κάθε ιδιοκτησία χρηματικά ποσά, ήτοι των ακινήτων με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα και διαγράμματος ..., ...., ........, ..., ..., ...., ..., ...., ...., ...

που βρίσκονται εντός σχεδίου πόλεως του Δήμου Ν. Μάκρης Αττικής ανέρχεται στο ποσό των 380,00 Ευρώ ανά τ.μ. και των επίδικων ακινήτων με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα και διαγράμματος ....., ........ και ........ που βρίσκονται εντός σχεδίου πόλεως του Δήμου Ν. Μάκρης Αττικής και στο εμπορικό κέντρο αυτής στο ποσό των 500,00 Ευρώ ανά τ.μ.».

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο περί της ορθής εφαρμογής των άνω διατάξεων. Επομένως ο πρώτος λόγος αναίρεσης κατά το δεύτερο μέρος του εκ του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ. με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι στερείται νομικής βάσης διότι έχει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες και συγκεκριμένα ότι δεν διευκρινίζει γιατί οι ιδιοκτησίες 54, 68, 75, 77, 80, 108,`111, 112, 220 και 260 οι οποίες βρίσκονται στη συμβολή της Λ.

Διονύσου και της Λ. Μαραθώνος, εμπορικότατο σημείο και εντός σχεδίου πόλεως, υπολείπονται κατ' αξία των επίσης εντός σχεδίου πόλεως κειμένων με αρ. 158, 183 και 199 ιδιοκτησιών, περαιτέρω δε έχει αντιφατικές αιτιολογίες στα αναφερόμενα σημεία αυτής, που όμως δεν είναι ακριβές, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Ο ίδιος λόγος που υπό την επίκληση της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., πλήττει εμμέσως την περί πραγμάτων, αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του άνω δικαστηρίου (άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος.

ΙΙ. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 335, 338, 340, 346 Κ.Πολ.Δ. και 19 παρ. 9 και 10, 20 περ. 6 και 8 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) προκύπτει ότι στην ειδική διαδικασία των απαλλοτριώσεων, το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει την κρίση του για το αποδεικτικό του πόρισμα, αναφορικά με τους πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία νόμιμα επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι.

Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής ιδρύει τον λόγο αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 11 Κ.Πολ.Δ. Για να θεμελιωθεί όμως ο λόγος αυτός θα πρέπει το δικαστήριο της ουσίας είτε να μη βεβαιώνει ότι έλαβε υπόψη του και όλα τα έγγραφα τα οποία επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, είτε, παρά την τοιαύτη βεβαίωση, από τις αιτιολογίες της απόφασής του να μην καθίσταται απόλυτα βέβαιο ότι λήφθηκαν υπόψη όλα ή ορισμένα από τα έγγραφα αυτά.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την περιεχόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση ρητή αναφορά των προσκομισθεισών από τους ενδιαφερόμενους εκ των αναιρεσειόντων των από 10.3.04 τεχνικών εκθέσεων του πολ. Μηχανικού .................... και την προκύπτουσα αξιολόγηση αυτών, καθώς και των προσκομισθεισών φωτογραφιών, προκύπτει χωρίς αμφιβολία ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη του τα άνω έγγραφα προκειμένου να σχηματίσει την κρίση του περί της υπάρξεως ή μη των αναφερομένων επικειμένων επί των με αρ. 75 και 112 ιδιοκτησιών στις οποίες τα άνω έγγραφα αναφέρονται.

Επομένως ο δεύτερος λόγος αναίρεσης εκ του άρθρου 559 αρ. 11 Κ.Πολ.Δ. με τον οποίο υποστηρίζονται τα εναντία, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

ΙΙΙ

.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη ορίζεται ιδιαίτερη αποζημίωση, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο. Εξάλλου, κατά την έννοια της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, με την οποία (διάταξη) προστατεύονται και τα ενοχικά περιουσιακά δικαιώματα, όπως είναι και το δικαίωμα αποζημίωσης για την προσγενόμενη ζημία στην περιουσία του προσώπου, υπάρχει έλλειψη σεβασμού της περιουσίας και όταν η, συνεπεία του λόγου της αποζημίωσης, μείωση της περιουσιακής δυναμικότητας του προσώπου δεν αποκαθίσταται πλήρως.

Συνεπώς, στην περίπτωση που λόγω απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου, το απομένον τμήμα αυτού μετά των συστατικών του, που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο περιουσίας του ιδιοκτήτη, υφίσταται μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, το αναγνωριζόμενο από την άνω διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001 δικαίωμα αποζημίωσης ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη, όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνο την εκ της απομειώσεως και μόνο της έκτασης του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση μέρους του ακινήτου.

Γιατί αλλιώς ως προς την τελευταία αυτή ζημία το παραμένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου και επομένως η περιουσία του θα παρέμενε χωρίς αποκατάσταση. Σημειωτέον ότι, ανεξαρτήτως του ότι το περιεχόμενο αυτό της αποζημίωσης είναι απότοκο της εφαρμογής της πιο πάνω υπερνομοθετικής ισχύος διάταξης του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, είναι αδιάφορη στην περίπτωση αυτή η διάταξη του άρθρου 13 παρ. 2 του ν. 2882/2001 κατά την οποία ενδεχόμενη μεταβολή της αξίας του απαλλοτριουμένου μετά τη δημοσίευση της πράξης της απαλλοτρίωσης και μόνο εξαιτίας της δεν λαμβάνεται υπόψη.

Και τούτο γιατί η διάταξη αυτή αφορά την αύξηση ή μείωση της αξίας του απαλλοτριουμένου μέρους, το πλήρες της αξίας του οποίου κρίνεται προ και όχι μετά την εκτέλεση του έργου. Αντίθετα η αποζημίωση κατά την παρ. 4 του ίδιου άρθρου αφορά το απομένον στον ιδιοκτήτη μέρος του ακινήτου που εξακολουθεί ν' αποτελεί περιουσία του και μετά την εκτέλεση του έργου δια το οποίο η απαλλοτρίωση (ΟλΑΠ 31/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο απέρριψε το αίτημα των αναιρεσειόντων για επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας των εναπομενουσών μετά την απαλλοτρίωση ιδιοκησιών τους κατά το μέρος που αυτή θεμελιωνόταν στα περιστατικά α) ότι η απαλλοτρίωση της πρόσοψης των ιδιοκτησιών τους είχε ως αποτέλεσμα να μειωθεί η απόσταση του δρόμου από τις κατοικίες τους, να αυξηθούν σημαντικά οι ρύποι και οι θόρυβοι και να αχρηστευθεί ο προορισμός τους β) ότι η οδός Μαραθώνος είναι σε αρκετά σημεία υπερυψωμένη ή υποβαθμισμένη σε σχέση με τις ιδιοκτησίες τους, με αποτέλεσμα να υπάρχει δυσκολία πρόσβασης από και προς τη Λ.

Μαραθώνος γ) ότι συνεπεία της υπερυψώσεως κατά 30 εκ του οδοστρώματος της Λ. Μαραθώνος απαιτούνται εργασίες αλλαγής κλίσης του διαδρόμου, μπάζωμα του κήπου, ενίσχυση πλάκας βόθρου για την αντοχή των μπαζών, δημιουργία αγωγού αποχετεύσεως ομβρίων, φύτευση νέου χλοοτάπητα και φυτών για την αποκατάσταση του υφιστάμενου κήπου και επανεγκατάσταση του αυτόματου ποτισμού (Κ.Π. 80) και δ) ότι μετά την απαλλοτρίωση μειώνεται το συνολικό εμβαδόν της επιτρεπόμενης να ανεγερθεί οικοδομής.

Ειδικότερα απέρριψε το άνω αίτημα ως μη νόμιμο σε σχέση με τη θεμελίωση του στα άνω υπό στοιχεία α, β και γ περιστατικά με την αιτιολογία ότι η εξ αυτών μείωση της αξίας του απομένοντος τμήματος των ιδιοκτησιών των αναιρεσειόντων δεν οφείλεται στην απότμηση των απαλλοτριούμενων εκτάσεων, αλλά στο είδος του έργου για το οποίο έγινε η απαλλοτρίωση, σε σχέση δε με τη θεμελίωσή του στο υπό στοιχείο δ περιστατικό, με την αιτιολογία ότι η μείωση της συνολικής οικοδομησιμότητας του απομένοντος ακινήτου είναι απότοκος της απαλλοτρίωσης τμήματος του μείζονος ακινήτου για το οποίο όμως καταβάλλεται πλήρης αποζημίωση.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, παραβίασε τις παραπάνω διατάξεις, σύμφωνα με τις οποίες οφείλεται πρόσθετη αποζημίωση και όταν η επερχόμενη στο απομένον μέρος της ιδιοκτησίας μείωση της αξίας του, έχει ως γενεσιουργό αιτία την απαλλοτρίωση και την εκτέλεση του δια το οποίο αυτή, έργου. Επομένως ο πρώτος, κατά το πρώτο μέρος του, εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγος της κρινόμενης αίτησης είναι βάσιμος.

Κατ΄ακολουθίαν πρέπει κατά τ'ανωτέρω, να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι κατά το κεφάλαιο αυτής που αφορά τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εκτός απαλλοτρίωσης τμήματα των ιδιοκτησιών των αναιρεσειόντων και να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το μέρος αυτό προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο το οποίο δύναται να συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (580 παρ.3 ΚΠΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει, κατά τα οριζόμενα στο σκεπτικό την 4151/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων τα οποία, ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Ιουνίου 2006.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 14 Ιουνίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ