Supreme Court overturns appeal court ruling on gambling debt, remanding case due to flawed application of Article 342 of the Civil Code regarding mistake.

Απόφαση 1252 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1252/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ρένα Ασημα-κοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθα-νάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Nοεμβρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1.Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ< ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΟΛΗΣ ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΩΝ", που εδρεύει στο Ηράκλειο Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, 2. Κοινοπραξίας με την επωνυμία "ΙΝΤΡΑΛΟΤ ΑΕ-ΙΝΤΡΑΛΟΤ ΙΝΤΕRNATIONAL LTD", που εδρεύει στο Αμαρούσιο Ατιτκής και εκπροσωπείται νόμιμα, 3. Εταιρείας "ΙΝΤΡΑΛΟΤ INTERNATIONAL LTD" που εδρεύει στην Λευκωσία Κύπρου και 4. Ανώνυμης εταιρείας "INΤΡΑΛΟT ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΥΧΕΡΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ" που εδρεύει στο Αμαρούσιο Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Διονύσιο Σκαλτσά Του αναιρεσιβλήτου : ..., που παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Ευαγγελάτο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-8-2004 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, και την από 10-1-2005 πρόσθετη παρέμβασή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2412/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 6377/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 20-2-2008 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 12-10-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά τον αριθ.19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσης, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά τα οποία σύμφωνα με τον νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στην συγκεκριμένη περίπτωση.

Περαιτέρω, στα άρθρα 4 παρ.2, 5 παρ.1,2 και 10 του Γενικού Κανονισμού Λειτουργίας Παιχνιδιών Στοιχημάτων Προκαθορισμένης απόδοσης (Κοινή Υπουργική Απόφαση 29156, ΦΕΚ 1427/2000 Β'/2000) ορίζονται τα εξής: άρθρο 4 παρ.1,2 παράγραφος 1: Για την συμμετοχή του παίκτη σε διαγωνισμό παιχνιδιών προκαθορισμένης απόδοσης απαιτείται η διαμόρφωση μιας τουλάχιστον στήλης, η καταβολή αντιτίμου συμμετοχής ίσου με τη συνολική αξία των στηλών που επελέγησαν ή πολλαπλασίου αυτής εφ'όσον το επιθυμεί ο παίκτης, καθώς επίσης και η καταχώρηση του στοιχήματος αυτού στο κεντρικό μηχανογραφικό σύστημα του ΟΠΑΠ.

Παράγραφος 2. Το μέγιστο ποσό στοιχηματισμού, ανά συνδυασμό ή και δελτίο στα Παιχνίδια Στοιχημάτων Προκαθορισμένης Απόδοσης, ορίζεται σε δέκα εκατομμύρια (10.000.000) δρχ. Σε περίπτωση που η αξία του δελτίου υπερβαίνει το παραπάνω ποσό, το δελτίο δεν γίνεται αποδεκτό από την Τερματική Μηχανή του Πρακτορείου άρθρο 5 παρ.1.

Ο ΟΠΑΠ διατηρεί, χωρίς υποχρέωση αιτιολόγησης της απόφασής του, το δικαίωμα της ανά πάσα στιγμή αποδοχής ή μη αποδοχής οποιουδήποτε στοιχήματος" παράγραφος 2. Εφ'όσον κατά την κρίση του ΟΠΑΠ διαπιστωθεί ότι συντρέχουν λόγοι ειδικής συμφωνίας με τον παίκτη, ισχύει ειδική διαδικασία αποδοχής, που συνίσταται στη διαπραγμάτευση για την τροποποίηση οποιωνδήποτε επιλογών του παίκτη.

Η τελική συμφωνία αποδεικνύεται μέσω εκτύπωσης άρθρο 10 παρ.1: Το μέγιστο καταβαλλόμενο ποσόν κέρδους, ανά δελτίο, είτε αυτό περιέχει έναν είτε πολλούς συνδυασμούς, ορίζεται στο ποσό των 250.000.000 δρχ. Σε περίπτωση κατά την οποία αποδεδειγμένα διαπιστώνεται ότι διενεργήθηκαν από παίκτη ή ομάδα παικτών καταθέσεις "Δελτίων Στοιχήματος" στο ίδιο ή σε διαφορετικά πρακτορεία του ΟΠΑΠ, με σκοπό την παράκαμψη της ειδικής διαδικασίας αποδοχής στοιχήματος του άρθρου 5 του παρόντος, ο ΟΠΑΠ δικαιούται, για το σύνολο των κερδιζόντων δελτίων των περιπτώσεων αυτών, να ορίσει ως συνολικό άθροισμα κερδών το μέγιστο κέρδος, όπως αυτός ορίζεται με το παρόν.

Από τον συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι με την καταβολή από τον παίκτη του αντιτίμου συμμετοχής, η αξία του οποίου μπορεί να είναι ανά δελτίο από ένα και μισό ευρώ, μέχρι πολλές χιλιάδες ευρώ, όχι όμως ανώτερο των 3.407,50 ευρώ, (10.000.000 δρχ), όπως στα συστήματα για τα οποία προβλέπει η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου 4, είναι δυνατόν αυτός να συντάξει όσα δελτία επιθυμεί, χωρίς να υπάρχει περιορισμός στον αριθμό αυτών.

Επίσης, καθορίζεται ως ανώτατο όριο κέρδους ανά δελτίο το ποσό των 250.000.000 δρχ. (ήδη 733.675,72 ευρώ) και προβλέπεται η δυνατότητα του ΟΠΑΠ, χωρίς αιτιολογία της απόφασής του, να αποδεχθεί ή όχι οποιοδήποτε στοίχημα. Οι ανωτέρω διατάξεις δεν προβλέπουν περιορισμό του παίκτη, ως προς τον αριθμό των ομοίων προβλέψεων που αναγράφει στα αντίστοιχα δελτία, και συνεπώς αυτός μπορεί, αφού δεν υπάρχει τέτοιος περιορισμός από την εν λόγω υπουργική απόφαση, να συμπληρώσει όσα δελτία επιθυμεί με όμοιες προβλέψεις, εκτός αν αποδειχθεί ότι ενήργησε κατά καταστρατήγηση των παραπάνω διατάξεων των άρθρων 5 παρ.2 και 10 παρ.2, όταν δηλαδή συντρέχουν λόγοι ειδικής συμφωνίας και ισχύει με τον παίκτη ειδική διαδικασία αποδοχής, που συνίσταται στην διαπραγμάτευση για την τροποποίηση οποιωνδήποτε επιλογών του παίκτη (όπως τούτο συμβαίνει σε περίπτωση υπέρβασης των ορίων στοιχηματισμού ή του κέρδους), οπότε δικαιούται ο ΟΠΑΠ να ορίζει ως συνολικό άθροισμα κερδών το μέγιστο κέρδος των 250.000.000 δρχ.

Εν προκειμένω, το Εφετείο, ως εκ της προσβαλλομένης απόφασης προκύπτει, δέχθηκε στην αγωγή ως ουσία βάσιμη με τις ακόλουθες αιτιολογίες: Ο ενάγων στις 9 Ιουνίου 2004 έλαβε μέρος στο παιχνίδι "ΠΑΜΕ ΣΤΟΙΧΗΜΑ" του εναγομένου (ΟΠΑΠ), συμπληρώνοντας έξι ξεχωριστά δελτία συμμετοχής στο πρακτορείο ..., με αριθμούς ..., ..., ..., ..., ...

και ..., με όμοιες προβλέψεις αποτελεσμάτων παιχνιδιών και οι οποίες προβλέψεις επαληθεύθησαν, ενόψει του ότι στις 11 Ιουνίου 2004 ο συνδυασμός των ομάδων, που είχε αναγράψει ο ενάγων στα δελτία, είχε την επιτυχία που ο ενάγων προέβλεψε. Ο εναγόμενος, καίτοι αρχικά σε κάθε ένα από τα δελτία που του προσεκόμισε ο ενάγων επισύναψε τις αντίστοιχες αιτήσεις πληρωμής και συνέστησε στον ενάγοντα με μεταβεί στην Εμπορική Τράπεζα για να εισπράξει τα κέρδη του εξ 733.675,72 ευρώ για κάθε δελτίο, όταν ο ενάγων μετέβη στις 16-6-2004 στην εν λόγω Τράπεζα, η αρμόδια υπάλληλος του εξόφλησε μόνο ένα από τα έξι δελτία, ενόψει του ότι τα υπόλοιπα ήταν "φραγμένα" στον ηλεκτρονικό υπολογιστή και τον παρέπεμψε στα γραφεία του εναγομένου.

Επληροφορήθη δε εκεί ο ενάγων ότι δικαιούται, σύμφωνα με τη νομοθεσία, να εισπράξει μόνο το ένα δελτίο και αρνήθηκε ο εναγόμενος να του εξοφλήσει και τα υπόλοιπα πέντε δελτία. Περαιτέρω, το Εφετείο απέρριψε τον ισχυρισμό του εναγομένου, ότι με βάση τις διατάξεις του άρθρου 5 παραγρ. 2 της ανωτέρω υπουργικής απόφασης, που ορίζει "εφόσον κατά την κρίση του ΟΠΑΠ διαπιστωθεί ότι συντρέχουν λόγοι ειδικής συμφωνίας με τον παίκτη, ισχύει ειδική διαδικασία αποδοχής, που συνίσταται στην διαπραγμάτευση για την τροποποίηση οποιωνδήποτε επιλογών του παίκτη.

Η τελική συμφωνία αποδεικνύεται μέσω εκτύπωσης" και του άρθρου 10 παραγρ. 1 εδάφ. β' της ίδιας υπουργικής απόφασης, που ορίζει "σε περίπτωση κατά την οποία αποδεδειγμένα διαπιστώνεται ότι διενεργήθηκαν από τον παίκτη ή ομάδα παικτών καταθέσεις Δελτίων Στοιχήματος στο ίδιο, ή σε διαφορετικό πρακτορείο του ΟΠΑΠ με σκοπό την παράκαμψη της ειδικής διαδικασίας αποδοχής στοιχήματος του άρθρου 5 του παρόντος, ο ΟΠΑΠ δικαιούται για το σύνολο των κερδιζόντων λαχείων των περιπτώσεων αυτών να ορίσει σε συνολικό άθροισμα κερδών το μέγιστο κέρδος, όπως ορίζεται με το παρόν", ο ενάγων συνεπλήρωσε τα εν λόγω έξι δελτία με όμοιες προβλέψεις αποτελεσμάτων παιγνίου, κατά καταστρατήγηση των εν λόγω διατάξεων με την παραδοχή ότι δεν απεδείχθη ως ουσία βάσιμος, αλλά αντίθετα δέχθηκε ότι από το γεγονός ότι ο ενάγων έπαιξε ταυτόχρονα έξι δελτία με όμοιες προβλέψεις εκβάσεως παιγνιδιών και τα κατέθεσε στο ίδιο πρακτορείο και δεν χρησιμοποίησε παρένθετα πρόσωπα προς είσπραξη αυτών, είναι προφανές, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ότι αυτός δεν ενήργησε προς καταστρατήγηση των εν λόγω διατάξεων.

Καταλήγοντας το Εφετείο στο συμπέρασμα αυτό, σχετικά με τον παραπάνω ισχυρισμό του εναγομένου, διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες, ως προς το ζήτημα της μη καταστρατήγησης των ανωτέρω διατάξεων εκ μέρους του ενάγοντος που θεμελιώνει το κατ' ουσία βάσιμο της αγωγής, γιατί δεν αναφέρει πραγματικά περιστατικά από τα οποία να προκύπτει η έλλειψη σκοπού καταστρατήγησης των άνω διατάξεων εκ μέρους του ενάγοντος και ειδικότερα δεν διαλαμβάνει α) εάν γνωστοποιήθηκαν στον ενάγοντα από τον εναγόμενο με κάθε πρόσφορο τρόπο οι όροι και προϋποθέσεις διεξαγωγής του επίμαχου παιχνιδιού κατά το άρθρο 14 του άνω κανονισμού, β) εάν ο ενάγων γνώριζε ή όχι ότι συντρέχουν στο πρόσωπό του οι όροι ειδικής συμφωνίας διεξαγωγής του παιχνιδιού κατ' άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, την οποίαν έπρεπε προηγουμένως να διαπραγματευθεί με τον εναγόμενο, γ) αν ο ενάγων γνώριζε ή όχι ότι υπήρχε ανώτατο όριο κέρδους ανά δελτίο και ότι απαγορεύεται η υπέρβαση του ορίου αυτού, δ) αν ο ίδιος γνώριζε ή όχι ότι κάθε ένα από τα έξι (6) όμοια δελτία που έπαιξε απέδιδε το ανώτατο όριο κέρδους και ε) αν ήθελε ο ίδιος, με τον τρόπο που έπαιξε, να λάβει πολλές φορές το ανώτατο ανά δελτίο κέρδος, εντεύθεν δε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος, ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής, των παραπάνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων.

Επομένως, ο τρίτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως (κατά το πρώτο μέρος του) εκ του άρθρου 559 αριθ.19 απορρέων είναι βάσιμος. Επειδή κατά το άρθρο 342 ΑΚ ο οφειλέτης δεν γίνεται υπερήμερος αν η καθυστέρηση της παροχής οφείλεται σε γεγονός για το οποίο δεν έχει ευθύνη σύμφωνα προς τα άρθρα 330-334 ΑΚ. Τέτοιο γεγονός είναι και η πλάνη αυτού για την ύπαρξη της οφειλής ή το περιεχόμενου αυτής, η οποία όμως δεν είναι προϊόν αμελείας του, ως επίσης και η κατά τις περιστάσεις δικαιολογημένη αμφιβολία του ως προς την ύπαρξη του χρέους.

Εν προκειμένω, οι αναιρεσείουσες πρότειναν την ένσταση εκ του άρθρου 342 ΑΚ υπέρ του εναγομένου ΟΠΑΠ, ότι δηλαδή ο τελευταίος πλήρωσε τα κέρδη του ενός δελτίου, ενώ τα κέρδη των λοιπών πέντε δελτίων δεν τα πλήρωσε, γιατί βρισκόταν σε ανυπαίτια πλάνη για την υποχρέωσή του αυτή, κατά τα περιστατικά που εκτίθενται στην ένσταση.

Το Εφετείο απέρριψε την ένσταση αυτή με την εξής αιτιολογία: Ενόψει του ότι οι διατάξεις αυτές (άρθρα 5 και 10 της ανωτέρω υπουργικής απόφασης), ως εκ της σαφήνειάς των, δεν χρήζουν ερμηνείας, ώστε να δικαιολογείται εύλογη αμφιβολία του εναγομένου περί υπάρξεως της οφειλής του προς τον ενάγοντα, δεν δύναται να τύχει εφαρμογής η διάταξη του άρθρου 342 ΑΚ, που ορίζει ότι ο οφειλέτης δεν γίνεται υπερήμερος, αν η καθυστέρηση της παροχής του οφείλεται, σε γεγονός για το οποίο δεν έχει ευθύνη, και ως εκ τούτου η σχετική ένσταση των προσθέτως υπέρ του εναγομένου παρεμβαινουσών, είναι ουσία αβάσιμος και απορριπτέα. 'Ετσι που έκρινε, το Εφετείο παραβίασε ευθέως την άνω διάταξη με εσφαλμένη εφαρμογή της, διότι οι αναιρεσείουσες επικαλέσθηκαν ανυπαίτια πλάνη του εναγομένου για την ύπαρξη της οφειλής του, ενώ αυτό (Εφετείο) ερεύνησε τη μη προταθείσα δικαιολογημένη αμφιβολία του εναγομένου ως προς την ύπαρξη της οφειλής, την οποία (αμφιβολία) και δεν δέχθηκε, και επομένως ο 7ος λόγος του αναιρετηρίου από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο καταλογίζεται στο Εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμος.

Επομένως πρέπει, παρελκούσης της εξετάσεως των λοιπών λόγων, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές και να συμψηφισθούν τα δικαστικά έξοδα λόγω του δυσερμήνευτου των εφαρμοστέων ως άνω κανόνων δικαίου (άρθρα 179 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6377/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και Συμψηφίζει όλα τα δικαστικά έξοδα.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 15 Δεκεμβρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 28 Ιουνίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ