1241/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1241 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Περίληψη:

Πληρεξουσιότητα. Αυτοσύμβαση. Η πληρεξουσιότητα παύει με τον θάνατο εκείνου που την έδωσε, εφόσον δεν συνάγεται το αντίθετο. Αυτοσύμβαση που επιχειρείται μετά τον θάνατο του εντολέα–αντιπροσωπευομένου είναι έγκυρη μόνο αν προκύπτει από το πληρεξούσιο έγγραφο μεταθανάτια πληρεξουσιότητα, άλλως η αυτοσύμβαση είναι άκυρη, ως επιχειρούμενη καθ’ υπέρβαση της δοθείσης πληρεξουσιότητας. Πότε δημιουργείται ο αναιρετικός λόγος του αριθμού 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης εξαιτίας ανεπαρκών αιτιολογιών Αναιρεί την ΕφΘεσ. 1658/2009.

Αριθμός 1241/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Αργύριο Σταυράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 30 Ιανουαρίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Σ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ανέστη Μπαμπατζιμόπουλο.

Του αναιρεσιβλήτου: Λ.-Α. Σ. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθηνόδωρο Συρόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-11-2000 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 18134/2001 μη οριστική και 32947/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, και 1658/2009 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 10-6-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αργύριος Σταυράκης ανέγνωσε την από 12-1-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 211 παρ.1 εδ.α' του Α.Κ. δήλωση βουλήσεως από κάποιον (αντιπρόσωπο) στο όνομα άλλου (αντιπροσωπευομένου) μέσα στα όρια της εξουσίας αντιπροσώπευσης ενεργεί αμέσως υπέρ και κατά του αντιπροσωπευομένου, κατά τα άρθρα 216 και 223 του ΑΚ η εξουσία αντιπροσώπευσης παρέχεται με τη σχετική δικαιοπραξία (πληρεξουσιότητα), η οποία, εφόσον δεν συνάγεται το αντίθετο, παύει με τον θάνατο ή τη δικαιοπρακτική ανικανότητα εκείνου που έδωσε ή που έλαβε την πληρεξουσιότητα, και, τέλος, κατά το άρθρο 235 του ίδιου ΑΚ ο αντιπρόσωπος δεν μπορεί να επιχειρήσει στο όνομα του αντιπροσωπευομένου δικαιοπραξία με τον εαυτό του ατομικά ή με την ιδιότητά του ως αντιπροσώπου άλλου, εκτός εάν ο αντιπροσωπευόμενος είχε επιτρέψει τη δικαιοπραξία ή αυτή συνίσταται αποκλειστικά στην εκπλήρωση υποχρέωσης, αυτοσύμβαση δε που δεν έχει περιληφθεί τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου είναι άκυρη.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει μεταξύ των άλλων ότι η αυτοσύμβαση, ήτοι η δικαιοπραξία που επιχειρεί ο αντιπρόσωπος με τον εαυτό του ατομικά στο όνομα του αντιπροσωπευομένου βάσει πληρεξουσίου ή (και) μεταπληρεξουσίου, είναι έγκυρη αν ο αντιπροσωπευόμενος είχε επιτρέψει τη δικαιοπραξία αυτή, αυτοσύμβαση όμως που επιχειρείται μετά τον θάνατο του αντιπροσωπευομένου και την εντεύθεν παύση της πληρεξουσιότητας (άρθρ.223) δεν είναι έγκυρη, ως ενεργούμενη καθ' υπέρβαση της πληρεξουσιότητας (αρθρ.211 παρ.1), εκτός εάν συνάγεται το αντίθετο, η ύπαρξη δηλαδή μεταθανάτιας πληρεξουσιότητας, ρητώς παρεχόμενη ή συναγόμενη από το πληρεξούσιο έγγραφο.

Εξάλλου ο αναιρετικός λόγος του άρθρου 559 αρ.19 του ΚΠολΔ για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης δημιουργείται και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, τούτο δε συμβαίνει όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της απόφασης, δεν αναφέρονται τα πραγματικά περιστατικά που καλύπτουν όλα τα στοιχεία τα οποία απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση ή μη της έννομης συνέπειάς του.

ΙΙ. Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε μεταξύ των άλλων: ότι η μητέρα των διαδίκων με το υπ' αριθμ. .../1-7-1991 ειδικό πληρεξούσιο της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αικ.Ιωαννίδου είχε διορίσει πληρεξούσιο και αντιπρόσωπό της τον σύζυγό της και πατέρα των διαδίκων Κ. Σ. προκειμένου αυτός να εκμισθώνει αντί γι' αυτήν και για λογαριασμό της το επίδικο ακίνητο της ιδιοκτησίας της, ήτοι ισόγειο κατάστημα που βρίσκεται στην επί των οδών ...

και ..., στην ..., οικοδομή, εμβαδού 75,50 τ.μ., ή και να πωλήσει το κατάστημα αυτό σε οποιονδήποτε τρίτον, ακόμη και στον εαυτό του, και έναντι οποιουδήποτε συμφέροντος τιμήματος, υπογράφοντας αντί γι' αυτήν το σχετικό συμβόλαιο, προσύμφωνο ή οριστικό ότι βάσει του προρρηθέντος πληρεξουσίου ο πατέρας των διαδίκων την 22-8-1994, ενεργώντας ως πληρεξούσιος και για λογαριασμό της μητέρας τους, με το υπ' αριθμ. .../1994 προσύμφωνο πωλήσεως της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Πασχαλιάς Νάσιου-Χουλιάρα προσυμφώνησε την πώληση προς τον αναιρεσίβλητο της ψιλής κυριότητας του επιδίκου ως άνω καταστήματος έναντι τιμήματος 10.000.000 δραχμών, παρέχοντας συγχρόνως στον τελευταίο το δικαίωμα να υπογράψει την οριστική σύμβαση πωλήσεως με αυτοσύμβαση ότι η μητέρα των διαδίκων απεβίωσε την 4-6-1996, ενώ ήδη είχε αποβιώσει και ο πατέρας τους, η ίδια δε με την υπ' αριθμ. .../17-2-1992 δημόσια διαθήκη της, που συνέταξε στη συμβολαιογράφο Θεσσαλονίκης Αικ.Ιωαννίδου, είχε εγκαταστήσει κληρονόμο της στο ανωτέρω ακίνητο τον αναιρεσείοντα, και ότι ο αναιρεσίβλητος μετά τον θάνατο της μητέρας των διαδίκων και ειδικότερα την 14-11-1996 προέβη στη σύνταξη του υπ' αριθμ. .../1996 οριστικού συμβολαίου πωλήσεως με αυτοσύμβαση, δυνάμει του οποίου και βάσει του ειρημένου υπ' αριθμ..../1994 προσυμφώνου μεταβίβασε στον εαυτό του το επίδικο κατάστημα.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, αφού δέχθηκε την έφεση του αναιρεσιβλήτου-εναγομένου, απέρριψε την ένδικη αγωγή του αναιρεσείοντος, με την οποία ο τελευταίος ζητούσε μεταξύ των άλλων, να αναγνωρισθούν άκυρα, ως γενόμενα καθ' υπέρβαση της δοθείσης πληρεξουσιότητας, τα υπ' αριθμ. .../1994 και .../1996, προσύμφωνο και οριστικό, αντίστοιχα, ως ανωτέρω συμβόλαια πωλήσεως ακινήτου (επίδικου καταστήματος).

Ενόψει των προαναφερθεισών διατάξεων και ιδίως εκείνης του άρθρου 223 του ΑΚ, που ορίζει ότι η πληρεξουσιότητα παύει με τον θάνατο εκείνου που την έδωσε (εντολέα-αντιπροσωπευομένου) εφόσον δεν συνάγεται το αντίθετο, όφειλε το Εφετείο, για να έχει η απόφασή του νομική βάση και ειδικότερα επαρκείς αιτιολογίες ως προς το ουσιώδες εν προκειμένω ζήτημα της εγκυρότητας ή μη της ανωτέρω αυτοσύμβασης, να αναφέρει στην ελάσσονα πρότασή του πως κατέληξε στην παραδοχή (πόρισμα) ότι ο αναιρεσίβλητος εγκύρως και όχι καθ' υπέρβαση της πληρεξουσιότητας που είχε δοθεί από τη μητέρα των διαδίκων, πωλήτρια-αντιπροσωπευομένη από αυτόν βάσει του προρρηθέντος προσυμφώνου (μεταπληρεξούσιο, που είχε συντάξει ο αρχικός πληρεξούσιός της και πατέρας των διαδίκων Κ.

Σ.), προέβη στην επιχείρηση της αυτοσύμβασης αυτής μετά τον θάνατο της εντολέως-πωλήτριας, τούτο δε αφού από τις προαναφερθείσες παραδοχές του Εφετείου δεν προκύπτει και παραδοχή ότι εκ μέρους της τελευταίας είχε δοθεί και μεταθανάτια πληρεξουσιότητα για την πώληση του ακινήτου. Επομένως το Εφετείο, που δεν αναφέρει τα ανωτέρω, διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς, υπό την προεκτεθείσα έννοια, αιτιολογίες ως προς το ειρημένο ουσιώδες ζήτημα της εγκυρότητας ή μη της ένδικης αυτοσύμβασης, οι οποίες καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής του ουσιαστικού κανόνα δικαίου (προαναφερθείσες διατάξεις του ΑΚ), και στέρησε έτσι την απόφασή του από νόμιμη βάση, όπως βάσιμα υποστηρίζει ο αναιρεσείων με τον δεύτερο, από το άρθρο 559 αρ.19 του ΚΠολΔ, λόγο της αιτήσεώς του.

ΙΙΙ. Κατ' ακολουθίαν και κατά παραδοχήν του ως άνω δεύτερου λόγου της αιτήσεως, μετά την οποία παρέλκει η έρευνα των λοιπών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη αυτή απόφαση και του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 του ΚΠολΔ), και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στην αναφερόμενη στο διατακτικό δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, κατά το νόμιμο αίτημα του τελευταίου (άρθρο 176 και 183 του ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 1658/2009 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 8 Ιουνίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 2 Ιουλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ