Supreme Court partially allows appeal regarding special compensation for remaining property after expropriation.

Απόφαση 1238 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1238/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Μαρία Χυτήρογλου και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Μαρτίου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Α. Μ. του Λ., κατοίκου ... και 2) Π. Κ. του Κ., κατοίκου ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Ρήγα, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Βασίλειο Κυριαζόπουλο, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 27-11-2009 και 5-1-2010 αιτήσεις καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκαν με σαράντα δύο (42) αυτοτελείς αιτήσεις, ανταιτήσεις και παρεμβάσεις φυσικών προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσειόντων.

Εκδόθηκε η 240/2012 απόφαση του Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21-6-2013 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 14-11-2014 έκθεση της Αρεοπαγίτου Ιωάννας Πετροπούλου, που έχει ήδη αποχωρήσει από την Υπηρεσία, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν. 2882/ 2001 (ΚΑΑΑ) σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτριώσεως τμήματος ακινήτου, εξ αιτίας της οποίας το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση για την οποία προορίζεται, με την ίδια απόφαση, για τον καθορισμό της αποζημιώσεως, προσδιορίζεται και ιδιαιτέρα αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Από την διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α., συνάγεται ότι, για να είναι πλήρης η αποζημίωση, η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για την στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνον την αξία του απαλλοτριουμένου τμήματος του ακινήτου, αλλά και την ζημία, την οποία υφίσταται ο ιδιοκτήτης, επειδή το τμήμα που του απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, γίνεται άχρηστο ή μειώνεται η αξία του.

Στην περίπτωση αυτή, κατά την οποία το απομένον τμήμα υφίσταται σημαντική μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο, ο ιδιοκτήτης του δικαιούται να ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, είτε κατά την δίκη του προσωρινού καθορισμού, είτε κατ’ αυτήν του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως, για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, η αποζημίωση δε αυτή καλύπτει όχι μόνο την, εκ της απαλλοτριώσεως και μόνο της εκτάσεως του όλου ακινήτου, ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου (Ολ.ΑΠ 31/2005).

Εξ άλλου, η νομική αοριστία της αγωγής δηλαδή εκείνη που συνδέεται με τη νομική εκτίμηση του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που πρέπει να εφαρμοστεί ελέγχεται ως παράβαση από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, αν το δικαστήριο για την κρίση του ως προς το νόμω βάσιμο της αγωγής είτε αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος, είτε αρκέστηκε σε λιγότερα. Η τυχόν δε ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής η αναγόμενη στην παράθεση στο δικόγραφο αυτής των περιστατικών τα οποία συγκεκριμενοποιούν την ασκούμενη αξίωση και το προβαλλόμενο αίτημα με βάση αυτά ώστε αυτό να είναι ως λογικό επακόλουθο αυτών, σαφές, ελέγχεται αντίστοιχα ως παράβαση με βάση τους από το άρθρο 559 αρ. 8 και 14 ΚΠολΔ. Εξ άλλου, ως αίτηση αδίκαστη που ιδρύει τον εκ του άρθρου 559 αρ. 9 ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως, νοείται κάθε αίτηση με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας υπό οποιανδήποτε νόμιμη μορφή αυτής και η οποία δημιουργεί αντίστοιχη εκκρεμότητα δίκης, τέτοια δε αίτηση είναι ιδίως η της αγωγής, της ανταγωγής, κυρίας ή αυτοτελούς προσθέτου παρεμβάσεως, ενδίκου μέσου, αντεφέσεως, ανακοπής ή τριτανακοπής.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε την από 14.12.2009 αυτοτελή αίτηση του πρώτου των αναιρεσειόντων, ως αόριστη, κατά το αίτημά της περί προσδιορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εναπομείναν εκτός απαλλοτριώσεως τμήμα του με ΑΚΠ 26 ακινήτου του, επιφανείας 3.413,10 τ.μ., διότι όπως δέχθηκε, δεν προσδιορίζεται ο χρόνος δημιουργίας του αρχικού ακινήτου, στοιχείο κρίσιμο καθ’ όσον απ’ αυτό, σύμφωνα με τις προαναφερθείσες διατάξεις του άρθρου 1 του ΠΔ 24/1985, κρίνεται το αναγκαίο, ελάχιστο εμβαδόν για την κατά παρέκκλιση αρτιότητα του απομείναντος εκτός της απαλλοτρίωσης τμήματος αυτού και συνακόλουθα η μείωση ή μη της αξίας του.

Με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τους αριθμούς 1, 8, 9 και 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ διότι το Εφετείο, απέρριψε την ως ανωτέρω αίτηση του πρώτου των αναιρεσειόντων ως αόριστη με την προεκτεθείσα αιτιολογία καίτοι κατά τα εκτιθέμενα στην αίτησή του, ζήτησε τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εναπομείναν τμήμα του με ΑΚΠ 26 ακινήτου του, επιφανείας 3.413,10 τ.μ., λόγω και της υψομετρικής αυτού διαφοράς με την υπό διάνοιξη οδό, καθώς και της περιβαλλοντικής αυτού επιβάρυνσης εξ αιτίας της ηχητικής και χημικής ρύπανσης από τα διερχόμενα οχήματα, ενώ με την παραπάνω αίτησή του επαρκώς προσδιοριζόταν ο χρόνος δημιουργίας του αρχικού ακινήτου του.

Ο αναιρετικός αυτός λόγος πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, καθόσον, όπως προκύπτει από την επισκόπηση παραδεκτώς (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) της από 14.12.2009 αίτησης του πρώτου των αναιρεσειόντων προς θεμελίωση του περί ιδιαιτέρας αποζημιώσεως αιτήματος επικαλέστηκε εκτός από το μη άρτιο και οικοδομήσιμο και τα ως άνω περιστατικά που μειώνουν την αξία του απομένοντος μετά την απαλλοτρίωση ακινήτου ΑΚΠ 26 πλην εκείνου του χρόνου δημιουργίας του αρχικού ακινήτου του (ΑΠ 539/2015).

Περαιτέρω, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε την από 14.12.2009 αίτηση της δεύτερης των αναιρεσειόντων, ως αόριστη κατά το αίτημά της περί προσδιορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης για το εναπομείναν εκτός απαλλοτριώσεως τμήμα του με ΑΚΠ 104 ακινήτου, επιφανείας 1.228,67 τ.μ. στο βόρειο τμήμα, διότι όπως δέχθηκε, αναφορικά με το τμήμα αυτό, δεν προσδιορίζεται ο χρόνος δημιουργίας του αρχικού ακινήτου, στοιχείο κρίσιμο, καθόσον από αυτό, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1 του ΠΔ 24/1985 κρίνεται το ελάχιστο εμβαδόν για την κατά παρέκκλιση αρτιότητα του απομένοντος εκτός απαλλοτριώσεως τμήματος αυτού, ενώ σε σχέση με το εναπομείναν εκτός της απαλλοτρίωσης τμήμα των 3.063,89 τ.μ.

ουδέν περί του αιτήματος αυτού αναφέρει. Με το δεύτερο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση από τη δεύτερη αναιρεσείουσα η πλημμέλεια από τους αριθμούς 1, 8, 9 και 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ διότι το Εφετείο, αναφορικά με το εναπομείναν εκτός απαλλοτριώσεως τμήμα επιφανείας 1.228,67 τ.μ.

απέρριψε την αίτησή της ως αόριστη με την προεκτεθείσα αιτιολογία καίτοι με την από 14.12.2009 αίτησή της ζήτησε την παραδοχή του αιτήματός της αυτού και διότι καθίσταται ανέφικτη η πρόσβαση στην υπό κατασκευή οδό ενώ για το επιφανείας 3.063,89 τ.μ. τμήμα του απαλλοτριούμενου ακινήτου της ζητήθηκε η παραδοχή του αιτήματός της αυτού, διότι καθίσταται μη οικοδομήσιμο, λόγω των περιορισμών δόμησης και των αποστάσεων των κτισμάτων από τον άξονα και τις πλευρές της υπό διάνοιξη οδού (60 και 40 μέτρα αντίστοιχα, ΠΔ 347/1993) ενώ το μεγαλύτερο βάθος του είναι τριάντα (30) περίπου μέτρα από την πλευρά της οδού και για αμφότερα τα εναπομείναντα τμήματα λόγω της περιβαλλοντικής αυτών επιβάρυνσης εξ αιτίας της ηχητικής και χημικής αυτών ρύπανσης.

Ο αναιρετικός αυτός λόγος αληθώς από τον αριθμό 8 του ιδίου ως άνω άρθρου και κώδικα αναφορικά με το τμήμα του απαλλοτριούμενου ακινήτου επιφανείας 1.228,67 τ.μ. και αληθώς από τον αριθμό 9 του ίδιου ως άνω άρθρου και κώδικα αναφορικά με το τμήμα του απαλλοτριούμενου ακινήτου επιφανείας 3.063,89 τ.μ., πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, καθ’ όσον, όπως προκύπτει παραδεκτώς (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) της ως ανωτέρω από 14.12.2009 αίτησης της δεύτερης των αναιρεσειόντων προς θεμελίωση του περί ιδιαιτέρας αποζημιώσεως αιτήματος των εναπομενόντων τμημάτων του με ΑΚΠ 104 επικαλέστηκε εκτός από το μη άρτιο και οικοδομήσιμο και τα ως άνω περιστατικά, που μειώνουν την αξία του απομένοντος μετά την απαλλοτρίωση ακινήτου ΑΚΠ 104 (ΑΠ 539/2015).

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει ν’ αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που αφορά την από 14.12.2009 αίτηση των αναιρεσειόντων κατά το αίτημά της περί προσδιορισμού ιδιαίτερης αποζημιώσεως του με ΑΚΠ 26 ακινήτου (εκτάσεως 3.413,10 τ.μ.) του πρώτου εξ αυτών (αναιρεσειόντων) και του με ΑΚΠ 104 ακινήτου (εκτάσεως 1.228,67 τ.μ. και 3.063,89 τ.μ.) της δευτέρας εξ αυτών. Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση κατά το ως άνω αναιρούμενο τμήμα στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), που δεν κατέθεσαν προτάσεις, μειωμένη, όμως, κατ’ άρθρο 22 παρ. 1 του ν. 3693/1957. Τέλος πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στους αναιρεσείοντες (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε’ ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την υπ’ αριθμ. 240/2012 απόφαση του Εφετείου Πατρών κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους Δικαστές.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ. Και Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στους καταθέσαντες αναιρεσείοντες.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 25 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Οκτωβρίου 2015.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ