Supreme Court allows appeal in expropriation case, overturning lower court's dismissal of compensation and accessory claims.

Απόφαση 1238 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1238/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Δημήτριο Δαλιάνη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Ιανουαρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θεόδωρο Χουλιάρα.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην ... και τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αριθμούς έκθ. κατάθεσης 2083/2001, 2440/2001, 3183/2001 και 3248/2001 αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Θεσσαλονίκης και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2073/2002 μη οριστική και 2585/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση των οποίων ζητεί ο αναιρεσείων με την από 5 Αυγούστου 2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Δαλιάνης, ανέγνωσε την από 4 Απριλίου 2005 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Ανάργυρου Πλατή, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ.1, 2 και 4 του Συντάγματος, σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 20 παρ.1 του ν.2882/2001, ερμηνευόμενη ενόψει των άνω συνταγματικών διατάξεων και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, που κυρώθηκε με το ν.δ. 53/1974 και κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ, συνάγεται ότι αντικείμενο της δίκης του καθορισμού αποζημιώσεως για την αναγκαστική απαλλοτρίωση ακινήτου είναι η αποζημίωση στο σύνολό της, δηλαδή η σχετική με την αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου αποζημίωση, η ύπαρξη ή η μη ύπαρξη ωφέλειας του ιδιοκτήτη παρόδιου ακινήτου, κάθε άλλο συναφές με την απαλλοτρίωση θέμα και η δικαστική δαπάνη.

Ο προβλεπόμενος δε στη διάταξη του άρθρου 20 παρ.1 του ν.2882/2001 περιορισμός της αρμοδιότητας του εφετείου σε μόνο τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως είναι ανίσχυρός, διότι προσκρούει στη διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Επομένως, αν στο πλαίσιο της δίκης για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως υποβληθεί σχετικό αίτημα, το εφετείο είναι αρμόδιο να προβεί ενιαίως κατά τη διαδικασία αυτή όχι μόνο στον προσδιορισμό αποζημιώσεως σε σχέση με την αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου, αλλά και στη διάγνωση αναφορικώς με την ύπαρξη ή μη ωφέλειας του ιδιοκτήτη παρόδιου ακινήτου και εντεύθεν την υποχρέωση ή μη συμμετοχής αυτού στις δαπάνες της απαλλοτριώσεως κατά τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ.1 και 3 του ν.653/1977 (Ολ.ΑΠ

10 και 11/2004). Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 17 παρ.2 του Συντάγματος και 13 του ν.2882/2001, σε συνδυασμό προς το άρθρο 1 παρ.1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, συνάγεται ότι, επί αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ακινήτου, για είναι πλήρης η αποζημίωση, δηλαδή για να ανταποκρίνεται στην πραγματική αξία του εν λόγω ακινήτου και των συναπαλλοτριούμενων συστατικών του κατά τον χρόνο της συζητήσεως για τον προσωρινό ή τον οριστικό (εφόσον από την πρώτη συζήτηση παρήλθε ένα έτος) προσδιορισμό της αποζημιώσεως, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο την αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου και των συστατικών του, αλλά και τη ζημία που ενδεχομένως υφίσταται ο δικαιούχος από τη μείωση της αξίας ή την, κατά προορισμό, αχρήστευση του εκτός απαλλοτριώσεως απομένοντος τμήματος του μείζονος ακινήτου, ακόμη και αν η ζημία αυτή οφείλεται στην εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση (Ολ.ΑΠ 31/2005).

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις συμπροσβαλλόμενες 2073/2002 εν μέρει οριστική και 2585/2003 οριστική αποφάσεις του, το Εφετείο, δικάζοντας μεταξύ άλλων επί της από 9-8-2001 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως ... αιτήσεως του αναιρεσείοντος και άλλων δικαιούχων κατά του αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, με την οποία ο αναιρεσείων ζητούσε:

α) να καθορισθεί οριστικώς η αποζημίωση για το αναγκαστικώς απαλλοτριούμενο, με βάση τις 1142528/11239/0010/4-2-1999 (ΦΕΚ Δ 100/18-2-1999) και 1068912/7282/0010/2-8-1999 (ΦΕΚ Δ' 710/29-9-1999) κοινές αποφάσεις των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., εδαφικό τμήμα μείζονος εκτάσεως αυτού (αναιρεσείοντος), β) να αναγνωρισθεί ότι, αναφορικώς προς το ακίνητό του με αριθμό κτηματολογικού πίνακα 23, δεν είναι ωφελούμενος παρόδιος ιδιοκτήτης και, ως εκ τούτου, δεν έχει υποχρέωση συμμετοχής στις δαπάνες της απαλλοτριώσεως κατά το άρθρο 1 του ν.653/1977 και γ) να καθορισθεί ιδιαίτερη αποζημίωση για τη μείωση της αξίας του εκτός απαλλοτριώσεως απομένοντος εδαφικού τμήματος του μείζονος ακινήτου και της επ'αυτού υπάρχουσας μονοκατοικίας, απέρριψε (το εφετείο) το μεν δεύτερο (υπό β') αίτημα ως απαράδεκτο, διότι αντικείμενο της σχετικής δίκης δεν είναι η ύπαρξη ή μη ωφέλειας και εντεύθεν υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών για συμμετοχή τους στις δαπάνες της απαλλοτριώσεως, αλλά αποκλειστικώς και μόνο ο προσδιορισμός της τιμής μονάδας αποζημιώσεως, το δε τρίτο (υπό γ') αίτημα ως μη νόμιμο, διότι, κατά την ως άνω αίτηση η μείωση της αξίας του απομένοντος εδαφικού τμήματος και της επ'αυτού μονοκατοικίας συναρτάται με την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση και όχι με την απότμηση της απαλλοτριούμενης εκτάσεως.

Με τις απορριπτικές αυτές κρίσεις το εφετείο αφενός παρά τον νόμο κήρυξε απαράδεκτο και αφετέρου παρεβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία τις προεκτεθείσες διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου. Επομένως, αμφότεροι οι λόγοι του αναιρετηρίου, υπαγόμενοι ο μεν πρώτος στη ρύθμιση του αριθμού 14- και όχι του αριθμού 1- του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ο δε δεύτερος, όπως συμπληρώθηκε από τον τότε Εισηγητή Αρεοπαγίτη, στη ρύθμιση του αριθμού 1 - και όχι του αριθμού 19 - του άρθρου 559 του ίδιου Κώδικα, είναι βάσιμοι.

Κατ'ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθούν οι προσβαλλόμενες αποφάσεις κατά το μέρος που με αυτές απορρίφθηκαν τα ανωτέρω δύο αιτήματα του αναιρεσείοντος και να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το μέρος αυτό στο ίδιο εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους εκείνων που δίκασαν προηγουμένως. Τα δικαστικά έξοδα πρέπει να επιβληθούν σε βάρος του αναιρεσιβλήτου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 176 και 183 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τις 2073/2002 (εν μέρει οριστική) και 2585/2003 (οριστική) αποφάσεις του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει κατά το μέρος αυτό την υπόθεση στο ίδιο εφετείο με άλλη σύνθεση. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο Δημόσιο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Φεβρουαρίου 2006.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 14 Ιουνίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ