Supreme Court allows appeal against lower court dismissal of claim based on unjust enrichment and statutory rights of action.

Απόφαση 1234 / 2019 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1234/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αβροκόμη Θούα - Εισηγήτρια, Γεώργιο Αποστολάκη, Θεόδωρο Κανελλόπουλο και Κυριάκο Οικονόμου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Μαΐου 2019, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ό. Ε. του Α., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Εμμανουήλ Θαλασσινό. Του αναιρεσιβλήτου: Μ. Θ. του Α., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Γκαβέρα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-7-2009 αγωγή της αρχικής διαδίκου Πολύμνιας Σκλάβου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 745/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 46/2018 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 22-3-2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1 §§ 1 και 2 Ν 5638/1932, όπως έχει αντικατασταθεί με το άρθρο 1 ΝΔ951/1971 και διατηρηθεί σε ισχύ με το άρθρο 124 περ. Δ' στοιχ. α' ΝΔ 118/1973 και αυτών των άρθρων 2 παρ.1 ΝΔ της 17.7/13.8.1923 "περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιριών", 411, 489, 490, 491 και 493 ΑΚ, προκύπτει, ότι, σε περίπτωση χρηματικής κατάθεσης στο όνομα του ιδίου καταθέτη και τρίτου ή τρίτων σε κοινό λογαριασμό και ανεξαρτήτως του εάν τα κατατεθέντα χρήματα ανήκαν σε όλους, υπέρ των οποίων έγινε η κατάθεση, ή σε μερικούς από αυτούς, παράγεται μεταξύ του καταθέτη και του τρίτου αφενός και του δέκτη της κατάθεσης (τράπεζας) αφετέρου, ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή, με αποτέλεσμα η ανάληψη των χρημάτων της κατάθεσης (είτε όλων είτε μέρους αυτών) από έναν από τους δικαιούχους να γίνεται εξ ιδίου δικαίου, εάν δε αναληφθεί ολόκληρο το ποσό της χρηματικής κατάθεσης από έναν δικαιούχο, επέρχεται απόσβεση της απαίτησης εις ολόκληρον έναντι του δέκτη της κατάθεσης (τράπεζας) και ως προς τον άλλον, δηλαδή τον δικαιούχο που δεν ανέλαβε, ο οποίος από το νόμο πλέον αποκτά απαίτηση έναντι εκείνου, που ανέλαβε ολόκληρη την κατάθεση, για την καταβολή ποσού ίσου προς το μισό της κατάθεσης, εκτός εάν από τη μεταξύ τους εσωτερική σχέση προκύπτει άλλη αναλογία ή δικαίωμα επί ολόκληρου του ποσού ή έλλειψη δικαιώματος αναγωγής, από μέρους αυτού, που δεν προέβη στην ανάληψη του ποσού. (ΑΠ946/2015, 1550/2007).

Εξάλλου, η σχέση που συνδέει τους δικαιούχους μπορεί να είναι σύμβαση εντολής, με βάση την οποία ο εντολέας ορίζει άλλον ως συνδικαιούχο, αναθέτοντάς του, απλώς προς διευκόλυνση του, να προβαίνει σε ορισμένες ενέργειες σχετικές με την κίνηση του λογαριασμού και τα χρήματα, τα οποία έχει καταθέσει σ' αυτόν.

Σ' αυτήν την περίπτωση εφαρμόζονται οι περί εντολής διατάξεις (άρθρα 713 επ. του ΑΚ) και ο εντολέας, εφόσον προβλέφθηκε ότι ο εντολοδόχος δεν θα προβαίνει σε αναλήψεις χωρίς προηγούμενη συγκεκριμένη εντολή του, έχει δικαίωμα να απαιτήσει από τον αναλαβόντα την κατάθεση συνδικαιούχο του λογαριασμού ολόκληρο το ποσό του (ΑΠ 1128/2017).

Από τη διάταξη του άρθρου 559αριθμ.1ΚΠολΔ,προκύπτει,ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εφαρμόστηκε, ενώ δεν έπρεπε, όπως και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Έτσι, η παραβίαση εκδηλώνεται, είτε με ψευδή ερμηνεία του κανόνα δικαίου είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή σ' αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης (Ολ.ΑΠ 10/2011). Περαιτέρω, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται και αν το δικαστήριο έκρινε ορισμένη και νόμιμη την αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη αναγκαία για τη θεμελίωσή της και την περιγραφή του αντικειμένου της δίκης γεγονότα, που δεν εκτίθενται σε αυτή ή εάν απέρριψε ως αόριστη ή μη νόμιμη την αγωγή, παραγνωρίζοντας εκτιθέμενα για τη θεμελίωση της και την περιγραφή του αντικειμένου της δίκης γεγονότα, που με επάρκεια εκτίθενται σε αυτήν(ΑΠ1935/2017,339/2017).Εξάλλου,όπως συνάγεται από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 106, 111 παρ. 2, 216 παρ. 1, 335, 337, 338ΚΠολΔ, νομική βάση δεν είναι ανάγκη να περιέχει η αγωγή, τυχόν δε μνεία σ' αυτήν της υπαγωγής των εκτιθεμένων περιστατικών σε νομική διάταξη δεν δεσμεύει το δικαστήριο, το οποίο εξ επαγγέλματος εφαρμόζει το νόμο και προβαίνει στον προσήκοντα χαρακτηρισμό του αντικειμένου της αγωγής, και από το περιεχόμενο και το αίτημα της προσδίδει στην προβαλλόμένη με αυτήν έννομη σχέση 4την αρμόζουσα νομική έννοια, χωρίς να δεσμεύεται από τις απόψεις των διαδίκων(ΑΠ995/2018).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων (αρθρ.561παρ.2ΚΠολΔ), προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την από 20-7-2009 ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς ασκηθείσα αγωγή της η ενάγουσα, την οποία, λόγω του στη συνέχεια επισυμβάντος θανάτου της, διαδέχθηκε ως καθολικός της διάδοχος, ο ήδη αναιρεσείων ,εξέθετε,κατά το ενδιαφέρον την αναιρετική διαδικασία μέρος τα ακόλουθα:

Ότι στους σε αυτή αναφερόμενους ανοιγέντες και τροφοδοτούμενους αποκλειστικά με δικά της χρήματα, κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς ,είχε συμπεριλάβει και τον εναγόμενο (στενό συγγενή της) και ήδη αναιρεσίβλητο, που, κατά τα μεταξύ τους συμφωνηθέντα, εδικαιούτο μόνο ,κατόπιν εντολής της, να προβαίνει σε αναλήψεις χρημάτων για να εξυπηρετεί δικές της διατραπεζικές συναλλαγές, λόγω της αδυναμίας της προς τούτο, συνεπεία και του προχωρημένου της ηλικίας της.

Ότι ο τελευταίος, αφού της υφήρπασε τα βιβλιάρια καταθέσεων, ανέλαβε παράνομα από τους κοινούς τους λογαριασμούς το συνολικό ποσό των 137.994,66 ευρώ. Με βάση τα ανωτέρω ζήτησε να υποχρεωθεί να της καταβάλει το ποσό αυτό με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, με την 745/2015 απόφασή του, αφού έκρινε νόμιμη την αγωγή, ως στηριζόμενη μόνο στις προαναφερθείσες διατάξεις όχι δε και σε αυτές περί αδικοπραξιών, την δέχθηκε κατά ένα μέρος ως ουσιαστικά βάσιμη και υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλει στον ενάγοντα (με την προεκτεθείσα ιδιότητα) το ποσό των 37.994,66 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.

Το Εφετείο Πειραιώς, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αφού δέχθηκε την από 18-6-2015 έφεση του εναγομένου εξαφάνισε την ανωτέρω απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και απέρριψε την αγωγή (κατά το μέρος που είχε γίνει δεκτή) ως μη νόμιμη ,διότι "στο δικόγραφο της δεν διατυπώθηκε ο ισχυρισμός περί αναγωγικού δικαιώματος της ενάγουσας, αλλά η αδικοπρακτική- αξιόποινη συμπεριφορά του εναγομένου με αίτημα την καταβολή αποζημίωσης για την αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας που υπέστη από την παραπάνω παράνομη συμπεριφορά του εναγόμενου καθώς και η χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη από την παραπάνω συμπεριφορά".

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, υπέπεσε στις προβλεπόμενες από τις διατάξεις του άρθρου 559αριθμ.8 και 1 ΚΠολΔ πλημμέλειες. Συγκεκριμένα, αφενός μεν δεν έλαβε υπόψη το προεκτεθέν περιεχόμενο της ένδικης αγωγής, από το οποίο προκύπτει, ότι αυτή περιείχε όλα τα πραγματικά περιστατικά ,τα οποία ,σε συνδυασμό με το γενόμενο δεκτό αίτημά της (κατά το οποίο και μόνο μεταβιβάστηκε στο Εφετείο), την καθιστούσαν νόμιμη, στηριζόμενη στις αναφερόμενες στην αρχή της παρούσας ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, αφετέρου δε εσφαλμένα δεν τις εφήρμοσε, αν και ήσαν εφαρμοστέες, εκτιμώντας επίσης εσφαλμένα ότι η αγωγή στηριζόταν μόνο στις περί αδικοπραξίας διατάξεις, λόγω και της επικαλούμενης αδικοπρακτικής συμπεριφοράς του αναιρεσιβλήτου και του αιτήματος της για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης συνεπεία πρόκλησης ηθικής βλάβης.

Επισημαίνεται ότι για τη νομιμότητα της αγωγής δεν απαιτείτο και η διατύπωση ισχυρισμού άσκησης του αναγωγικού δικαιώματος, αφού αυτή εδικαιολογείτο με βάση το περιεχόμενο της, ενώ (καίτοι δεν αποτελεί στοιχείο απαραίτητο για τη νομιμότητα της αγωγής) υπήρχε και ειδική και ρητή αναφορά (σελ. 14 αυτής) των ανωτέρω διατάξεων.

Επομένως,ο πρώτος από τις διατάξεις του άρθρου 559αριθμ.8 και 1ΚΠολΔ λόγος της κρινόμενης αίτησης ,με τον οποίο ο αναιρεσείων επικαλείται τις ανωτέρω πλημμέλειες, είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, η προσβαλλόμενη απόφαση του Εφετείου Πειραιώς, πρέπει να αναιρεθεί, παρελκούσης της έρευνας του δεύτερου αναιρετικού λόγου, λόγω της πλήρους αναιρετικής εμβέλειας του γενόμενου δεκτού και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που την εξέδωσαν (άρθρ.580παρ.3ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στον αναιρεσείοντα του κατατεθέντος παραβόλου(αρθρ.495παρ.3ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του στα δικαστικά του έξοδα(αρθρ.176,183ΚΠολΔ) κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 46/2018 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς.

Παραπέμπει την υπόθεση,προς περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Διατάσσει την επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στον αναιρεσείοντα.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων(3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Ιουνίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 7 Οκτωβρίου 2019.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ και νυν Πρόεδρος του Αρείου Πάγου

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ