Bank appeal partially allowed; court found benefit offset damages but remanded for 83,250 euro valuation.

Απόφαση 1233 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1233/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλτάνα Κοκκοβού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Τζανερρίκο - Εισηγητή, Γεώργιο Χριστοδούλου, Βασίλειο Μαχαίρα και Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 1η Φεβρουαρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ζωγραφιά Ευαγγελίδου - Τσικρικά που ανακάλεσε την από 28/1/2021 δήλωση για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκε στο ακροατήριο και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Δ. συζύγου Ι. Τ., 2) Ι. Τ. του Η., 3) Μ. θυγατέρας Ι. Τ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Σωτήριο Καλαμίτση και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2/3/2012 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 552/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2873/2019 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 3/9/2019 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις διατάξεις των άρθρων 298, 914 και 930 παρ. 3 ΑΚ προκύπτει ότι η αποζημίωση, την οποία οφείλει ο παρά το νόμο ζημιώσας άλλον υπαιτίως, περιλαμβάνει τη διαφορά μεταξύ της περιουσιακής κατάστασης του ζημιωθέντος μετά την επέλευση του ζημιογόνου γεγονότος και εκείνης στην οποία θα τελούσε ο ζημιωθείς αν δεν συνέβαινε αυτό το γεγονός. Όταν δε από το ζημιογόνο γεγονός προκύπτει και ωφέλεια, η οποία τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο προς αυτό, με την έννοια ότι το γεγονός (αυτό) ήταν πρόσφορο να παραγάγει το όφελος, κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων (ΑΚ 298), πραγματική ζημία είναι ό,τι υπολείπεται μετά την αφαίρεση της ωφέλειας. Σε περίπτωση, επομένως, ωφέλειας από το ζημιογόνο γεγονός επιβάλλεται, (εφόσον υποβληθεί σχετική ένσταση), για τον προσδιορισμό της ζημίας, ο συνυπολογισμός του οφέλους που προέκυψε, εκτός αν τέτοιος συνυπολογισμός αντίκειται, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, στην καλή πίστη. Ειδικότερα, όταν ο υπόχρεος να αποζημιώσει τον ζημιωθέντα είναι και ο ίδιος υπόχρεος να χορηγήσει στον ζημιωθέντα και την ωφέλεια, είναι δυνατόν από τις γενικές διατάξεις του δικαίου να μην δικαιολογείται στη συγκεκριμένη περίπτωση ο συνυπολογισμός της ωφέλειας στη ζημία, είναι δε επίσης δυνατόν η καλή πίστη να μην ανέχεται το κέρδος από το ζημιογόνο γεγονός να αποβεί σε ωφέλεια του ζημιώσαντος (ΟλΑΠ 54, 55/1990, ΑΠ 1350/2018, ΑΠ 244/2016).

Περαιτέρω, με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου) ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λ.π. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ ΑΠ 10/2011).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), η αναιρεσείουσα με τις προτάσεις της ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, προς απόκρουση της, εναντίον της, ένδικης αγωγής των αντιδίκων της, υπέβαλε ένσταση συνυπολογισμού ζημίας και κέρδους, την οποία νομότυπα επανέφερε στο Εφετείο, με τον έκτο λόγο της έφεσής της, με τον οποίο έπληττε τη σχετική απορριπτική διάταξη της εκκαλουμένης αποφάσεως.

Ειδικότερα, ισχυρίστηκε, η ήδη αναιρεσείουσα, ότι σε περίπτωση, που γίνει δεκτή η ένδικη αγωγή, θα πρέπει να αφαιρεθεί από το επιδικασθησόμενο ποσό, το οποίο θα αφορά την ζημία της ενάγουσας, το εισπραχθέν από την τελευταία ποσό των αποδόσεων από τόκους των επιδίκων επενδυτικών προϊόντων, το οποίο ανερχόταν, για το επίμαχο χρονικό διάστημα, ήτοι από 27-04-2005 μέχρι τις 24-04-2012 στο ποσό των 248.617,85 ευρώ, καθώς και το ποσό των 83.250 ευρώ, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 9% της ονομαστικής αξίας του επίμαχου ομολόγου των ήδη αναιρεσιβλήτων, κατά τη λήξη της περιόδου άσκησης του δικαιώματός τους ανταλλαγής, με βάση την τρέχουσα αξία του, με μετοχές της ήδη αναιρεσείουσας, το οποίο και πιστώθηκε στο σχετικό λογαριασμό των αντιδίκων της.

Το Εφετείο, απέρριψε με την προσβαλλόμενη απόφασή του την ένσταση αυτή, στο σύνολό της, με τις εξής αιτιολογίες: "...ο ισχυρισμός της εναγομένης, ότι σε περίπτωση πού γίνει δεκτή η ένδικη αγωγή, θα πρέπει να αφαιρεθεί από το ποσό, το οποίο θα αφορά την ζημία των εναγόντων, το ποσό των 83.250 ευρώ, που αντιστοιχεί σε ποσοστό 9% της ονομαστικής αξίας των ομολόγων τους κατά τη λήξη της περιόδου που αυτοί μπορούσαν να ασκήσουν το δικαίωμα ανταλλαγής τους με μετοχές της εναγομένης, παρά την πρόταση της τελευταίας, το οποίο (ποσό) πιστώθηκε στο λογαριασμό τους, καθώς και το ποσό των 248.617,85 ευρώ, πού αποτελεί τις αποδόσεις των τόκων κατά το διάστημα από 27.4.2005 μέχρι 24.4.2012, πρέπει ν' απορριφθεί ως ουσία αβάσιμος ως εξής:

α) αναφορικά με το ποσό των 83.250 ευρώ, αυτό δεν πρέπει ν' αφαιρεθεί από τη θετική ζημία των εναγόντων, γιατί η αξία ανταλλαγής των ομολόγων δεν αποτελεί κέρδος των εναγόντων το οποίο μπορεί να συνυπολογιστεί στη ζημία τους, αφού δικαίωμα ανταλλαγής δεν υπήρχε με βάση την ιδιομορφία των συγκεκριμένων ομολόγων, άλλωστε, ο προτεινόμενος συνυπολογισμός αντίκειται, κάτω από τις συγκεκριμένες περιστάσεις, στην καλή πίστη, η οποία, δεν ανέχεται το κέρδος (από το ζημιογόνο γεγονός) να αποβεί σε ωφέλεια αυτών πού ζημιώθηκαν και β) αναφορικά με τους τόκους που έλαβαν οι ενάγοντες ως απόδοση των ομολόγων, είναι μεν κέρδος τους από την κυριότητα των τίτλων αυτών, πλην όμως το κέρδος αυτό δεν προέρχεται.

από την ζημία που υπέστησαν εξαιτίας της απώλειας του κεφαλαίου τους, αλλά από την παραχώρηση αυτού (κεφαλαίου) στην εναγόμενη τράπεζα, η οποία το εκμεταλλεύθηκε με όποιο πρόσφορο τρόπο μπορούσε, αποδίδοντας τους συμφωνημένους καρπούς του στους ενάγοντες. Άλλωστε η απόδοση αυτών με τη μορφή συνυπολογισμού τους στη ζημία των εναγόντων, θα αντέκειτο στις αρχές της καλής πίστης, αφού αυτοί τους έχουν ήδη εισπράξει και με τον σννυπολογισμό τους θα μειωνόταν κατά πολύ η αποζημίωση από την απώλεια του κεφαλαίου τους ή του μεγαλύτερου μέρους του, αν είχαν τη δυνατότητα να εξοφλήσουν τα ομόλογα....".

Με το να απορρίψει το Εφετείο την ανωτέρω ένσταση, αναφορικά με το ποσό των τόκων, που η ενάγουσα έλαβε ως απόδοση των επίδικων ομολόγων, δεν υπέπεσε στην αποδιδόμενη πλημμέλεια, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι δεν παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων, τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 298 εδ.

α' , 914 και 930 παρ. 3 και 288 ΑΚ, τις οποίες σωστά εφάρμοσε, καθόσον υπό τα πιο πάνω δεκτά γενόμενα, ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, πράγματι, δεν συντρέχει εν προκειμένω περίπτωση συνυπολογισμού ζημίας και κέρδους. Τούτο διότι ναι μεν το ως άνω ποσό των 248.617,85 ευρώ αποτελεί κέρδος των αναιρεσίβλητων από τους ανωτέρω τίτλους, πλην όμως το κέρδος αυτό, (όπως και η προσβαλλόμενη απόφαση δέχεται), δεν προέρχεται από τη ζημία που αυτοί υπέστησαν εξαιτίας της απώλειας του κεφαλαίου τους, αλλά από την παραχώρηση αυτού (κεφαλαίου) στην τράπεζα, η οποία το εκμεταλλεύθηκε, αποδίδοντας τους συμφωνημένους καρπούς του στους αναιρεσίβλητους και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να συνυπολογιστεί στη ζημία των τελευταίων.

Άλλωστε, ο προτεινόμενος (από την αναιρεσείουσα) συνυπολογισμός αντίκειται, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, στην καλή πίστη, η οποία, όπως προαναφέρθηκε, δεν ανέχεται το κέρδος (από το ζημιογόνο γεγονός) να αποβεί σε ωφέλεια του ζημιώσαντος.

Συνεπώς, είναι αβάσιμος ο μοναδικός αναιρετικός λόγος, κατά τη σχετική αιτίασή του, με την οποία η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται τα αντίθετα.

Περαιτέρω, το Εφετείο, με το να απορρίψει την ανωτέρω ένσταση και αναφορικά με το ποσό των 83.250 ευρώ, που αφορά την αξία μεταπώλησης των επίδικων επενδυτικών προϊόντων, παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και μη εφαρμογή, τις προαναφερθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 298 εδ. α' , 914 και 930 παρ. 3 ΑΚ. Τούτο διότι υπό τα επικαλούμενα με την πιο πάνω ένσταση πραγματικά περιστατικά και ενόψει των όσων αναφέρθηκαν στην προηγηθείσα νομική σκέψη, συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις για τη νομική θεμελίωσή της, δεδομένου ότι το αναφερόμενο στην ένδικη αγωγή ζημιογόνο γεγονός ήταν πρόσφορο να παραγάγει το επικαλούμενο με την ένσταση όφελος, κατά την συνήθη πορεία των πραγμάτων, είναι δε ζήτημα πραγματικό η ύπαρξη και το ύψος του οφέλους αυτού. Επομένως, είναι βάσιμος ο υπόψη αναιρετικός λόγος, κατά την αντίστοιχη αιτίασή του, επίσης, από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

ΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή, κατά παραδοχή του πιο πάνω μέρους του μοναδικού της λόγου, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, μόνον, όμως, κατά τη διάταξή της, που αφορά την απόρριψη της ανωτέρω ένστασης της αναιρεσείουσας, αναφορικά με το ποσό των 83.250 ευρώ και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου, που κατέβαλε για την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης (άρθρ. 495 παρ. 4 ΚΠολΔ) και να συμψηφιστούν τα δικαστικά έξοδα της παρούσας δίκης στο σύνολό τους λόγω της εν μέρει νίκης και ήττας των διαδίκων (άρθρο 178 παρ. 1 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 2873/2014 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση, κατά το ανωτέρω αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την απόδοση στην αναιρεσείουσα του κατατεθέντος για την άσκηση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης παραβόλου.

ΣΥΜΨΗΦΙΖΕΙ στο σύνολό τους τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 14 Ιουνίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

(Και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία, ο αρχαιότερος της συνθέσεως Αρεοπαγίτης και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου)

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 25 Οκτωβρίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ