Supreme Court allows appeal against defamation judgment, remands case and orders restitution of executed damages.

Απόφαση 1233 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1233/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Ιανουαρίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Η ... ΑΕ - ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΤΥΠΩΝ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ" που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα και 2. Χ2, κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Βουκελάτο.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-7-2004 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πειραιά. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1692/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 614/2006 του Εφετείου Πειραιά. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 17-10-2006 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο οι αναιρεσείοντες, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 8-1-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι τρεις πρώτοι αναιρετικοί λόγοι και να απορριφθούν οι λοιποί.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου τους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. ... έκθεση του δικαστικού επιμελητού Αθηνών ... και τις συναπτόμενες σ' αυτή βεβαίωση και απόδειξη παραλαβής εγγράφου προκύπτει, ότι επίσημο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναιρέσεως και των οικείων εκθέσεων κατάθεσής της, καθώς και κλήση για εμφάνιση στην αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο της 19-1-2009, κατά την οποία η συζήτηση ανεβλήθη για την ανωτέρω αναφερομένη (18-1-2010), επιδόθηκε με επιμέλεια των αναιρεσειόντων, νομότυπα και εμπρόθεσμα, στον αναιρεσίβλητο (με θυροκόλληση του σχετικού εγγράφου στην κατοικία του και παράδοση αντιγράφων αυτού στις οικείες αστυνομική και ταχυδρομική υπηρεσίες). Ο αναιρεσίβλητος δεν εμφανίσθηκε κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του πινακίου, η συζήτηση όμως θα προχωρήσει παρά την απουσία του, αφού η εγγραφή της υποθέσεως στο πινάκιο, μετά από αναβολή, ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων (άρθρα 226 §4, 575 και 576 §2 Κ.Πολ.Δ.).

Κατά το άρθρο 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ.: "Επιτρέπεται αναίρεση, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης". Κατά το άρθρο 14 §1 του Συντάγματος: "Καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του, τηρώντας τους νόμους του Κράτους".

Κατά δε το άρθρο 10 παρ. 1 εδ. α' και β' της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως της Ρώμης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (κυρ. ν.δ. 53/1974): "Παν πρόσωπον έχει δικαίωμα εις την ελευθερίαν εκφράσεως. Το δικαίωμα τούτο περιλαμβάνει την ελευθερίαν της γνώμης ως και την ελευθερίαν λήψεως ή μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών, άνευ επεμβάσεως των δημοσίων αρχών και ασχέτως συνόρων".

Τέλος το άρθρο 367 του Π.Κ., που ανήκει στο κεφ. ΚΑ' αυτού με τον τίτλο "εγκλήματα κατά της τιμής", ορίζει στην 1η παράγραφο ότι "δεν αποτελούν άδικη πράξη α) οι δυσμενείς κρίσεις ... καθώς και γ) οι εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας ή για την διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον....." και στη 2η παράγραφο ότι "η προηγούμενη διάταξη δεν εφαρμόζεται α) όταν οι παραπάνω κρίσεις και εκδηλώσεις περιέχουν τα συστατικά στοιχεία της πράξης του άρθρου 363 καθώς και β) όταν από τον τρόπο εκδήλωσης ή από τις περιστάσεις υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη προκύπτει σκοπός εξύβρισης".

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι ο άδικος χαρακτήρας των πράξεων της εξυβρίσεως και της απλής δυσφημήσεως (άρθρα 361 και 362 Π.Κ.) αίρεται και στην περίπτωση που οι σχετικές εκδηλώσεις γίνονται για διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον. Τέτοιο ενδιαφέρον που πηγάζει από την ελευθερία και την κοινωνική αποστολή του τύπου, και ειδικότερα των εφημερίδων, τις οποίες προστατεύουν το Σύνταγμα και οι Νόμοι, έχουν και τα πρόσωπα που αμέσως συνδέονται με τη λειτουργία των άνω μέσων ενημερώσεως για τη δημοσίευση ειδήσεων και καταχώρηση γεγονότων, ως και σχολίων, σχετικών με τη συμπεριφορά προσώπων για τα οποία ενδιαφέρεται το κοινωνικό σύνολο.

Έτσι, είναι επιτρεπτά, δημοσιεύματα για την πληροφόρηση, ενημέρωση και κατατόπιση του κοινού, συνοδευόμενα και από οξεία ακόμη κριτική και δυσμενείς χαρακτηρισμούς των προσώπων στα οποία αναφέρονται. Και στην περίπτωση όμως αυτή, ο άδικος χαρακτήρας της εξυβριστικής ή δυσφημιστικής εκδηλώσεως δεν αίρεται και συνεπώς παραμένει η παρανομία ως συστατικό στοιχείο της αδικοπραξίας, όταν η άνω εκδήλωση αποτελεί συκοφαντική δυσφήμιση ή όταν από τον τρόπο και από τις περιστάσεις, που έγινε αυτή, προκύπτει σκοπός εξυβρίσεως, δηλαδή σκοπός που κατευθύνεται ειδικώς σε προσβολή της τιμής άλλου με αμφισβήτηση της ηθικής ή κοινωνικής αξίας του προσώπου του ή με περιφρόνηση αυτού.

Ειδικός σκοπός εξυβρίσεως, που ως νομική έννοια ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο, υπάρχει στον τρόπο εκδηλώσεως της προσβλητικής της τιμής του άλλου συμπεριφοράς, όταν αυτός δεν ήταν αντικειμενικά αναγκαίος για τη δέουσα απόδοση του περιεχομένου της σκέψης εκείνου που φέρεται ότι ενεργεί από δικαιολογημένο ενδιαφέρον, ο οποίος, μολονότι γνώριζε τούτο, χρησιμοποίησε τον τρόπο αυτό για να προσβάλει την τιμή του άλλου.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Στο φύλλο της 30ης Ιανουαρίου 2004 της, εκδιδομένης στην ..., ημερήσιας εφημερίδας με το διακριτικό τίτλο "...", της οποίας είναι ιδιοκτήτρια η πρώτη εναγομένη εταιρία και διευθυντής ο τρίτος εναγόμενος (δηλαδή οι αναιρεσείοντες), δημοσιεύθηκε άρθρο στη σατιρικού περιεχομένου στήλη της τελευταίας σελίδας των οικονομικών σελίδων της με τον τίτλο "εκτός tableau", που έχει το ακόλουθο περιεχόμενo: "Με ...

αλεξίσφαιρα γιλέκα βλέπω να κυκλοφορούν προσεχώς, κάποιοι τύποι στη ...! Καθότι ένας παλιός γνώριμος από τα λημέρια του... επανακάμπτει δριμύτερος ... εν πλήρει εξαρτύσει! Και με "απαλλακτικό βούλευμα" και με ένα πιστόλι των 9 mm, δύο γεμιστήρες, ένα ανταλλακτικό κλείστρο, δύο γεμιστήρες των 22 mm και 50 φυσίγγια των 9 mm! Δεν μιλάμε για σερίφη του Φαρ Ουέστ, αλλά για Ε...

Όσο για το.. ."...", δεν ξέρω αν αισθανθεί τελικά τη θαλασσινή ... του λιμανιού!". Το άρθρο αυτό είναι ανώνυμο, με την υπογραφή "...". Μολονότι δεν κατονομάζει τον ενάγοντα, είναι ολοφάνερο, κυρίως για τους μυημένους σε θέματα οικονομικών ή χρηματιστηριακών συναλλαγών, αναγνώστες των οικονομικών σελίδων της εφημερίδας, ότι φωτογραφίζεται αυτός.

Το παραπάνω συμβαίνει γιατί ο ενάγων ήταν και είναι ιδιοκτήτης της χρηματιστηριακής εταιρίας "... ΑΕΛΔΕ", η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στον ... και την οποία αναμφίβολα υπονοεί με το λογοπαίγνιο περί ..., λέξης γραμμένης, σε αντίθεση με το υπόλοιπο κείμενο, με κεφαλαία, με την οποία, άλλωστε, τα τέσσερα πρώτα γράμματα του επωνύμου του ενάγοντος ταυτίζονται ηχητικά, ενώ ο έβδομος των εναγομένων είχε την ιδιωτική θαλαμηγό με το όνομα "..." και βρίσκεται από ετών σε σφοδρότατη αντιδικία, κυρίως σε σχέση με την υπόθεση της μεγάλης πτώσης του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών, που είχε συνέπεια τις μεγάλες απώλειες κυρίως των μικροεπενδυτών και που στη δικαστική διερεύνηση της είχε εμπλακεί η διωκόμενη ποινικά ανακρίτρια ..., με τον ενάγοντα, καταγγέλλοντας ο ένας τον άλλο για αδικήματα, σε βαθμό κακουργήματος, ενώ είναι ιδιοκτήτης της χρηματιστηριακής εταιρίας "...", με την οποία παρεμφερές είναι και το όνομα της θαλαμηγού.

Τα πραγματικά περιστατικά που αναφέρει το δημοσίευμα είναι αληθινά, γιατί με το υπ' αριθμ. 12/2004 βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών Αθηνών ο ενάγων απαλλάχθηκε από την κατηγορία της ηθικής αυτουργίας σε εκρήξεις που σημειώθηκαν στις εγκαταστάσεις της παραπάνω χρηματιστηριακής εταιρίας και, παράλληλα, διατάχθηκε η απόδοση στον τελευταίο των πιο πάνω οπλικών ειδών, που αναφέρονται στο δημοσίευμα.

Δεν έχει, συνεπώς, η αναφορά τους τα συστατικά στοιχεία της συκοφαντικής δυσφήμησης. Ούτε, άλλωστε, αυτό καθεαυτό το γεγονός της απόδοσης με δικαστικό βούλευμα των πιο πάνω οπλικών ειδών μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψή του, ενώ τα λοιπά αναγραφόμενα στο δημοσίευμα δεν συνιστούν περιστατικά, αλλά, δυσμενείς, κρίσεις.

Οι έξι πρώτοι εναγόμενοι πρόβαλαν, και πρωτοδίκως, τον ισχυρισμό ότι το δημοσίευμα αναφέρει πραγματικά περιστατικά και έγινε από δικαιολογημένο, ενδιαφέρον και δημοσιογραφικό καθήκον και δικαίωμα, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 366 §1 και του άρθρου 367 §1 στοιχ. γ του Π.Κ. Από το κείμενο, όμως, του δημοσιεύματος αυτού προκύπτει ή ύπαρξη σκοπού εξύβρισης του ενάγοντος, καθόσον ολόκληρο διαπνέεται από πνεύμα ειρωνείας, χλευασμού και καταφρόνησης, με την υποστήριξη της σκέψης ότι υπάρχει κίνδυνος και μεγάλη πιθανότητα να κάνει αυτός παράνομη χρήση των οπλικών ειδών που νομίμως του έχει επιτραπεί να κατέχει, μόνος λόγος, για τον οποίο η απόδοσή τους με το παραπάνω βούλευμα θα υποχρεώσει άλλους, με τους οποίους έχει διαφορές, να κυκλοφορούν με αλεξίσφαιρα γιλέκα και ότι απειλείται ενδεχομένως η θαλαμηγός του εβδόμου εναγομένου από τον ενάγοντα.

Ο σκοπός αυτός, δηλαδή η πρόθεση της προσβολής της τιμής και της υπόληψης του ενάγοντος με αμφισβήτηση της ηθικής και κοινωνικής αξίας του προσώπου του και με περιφρόνηση αυτού, συνάγεται από το ότι ο τρόπος, με τον οποίο εκδηλώθηκε, κατά τα προαναφερθέντα, η προσβλητική της τιμής του συμπεριφορά δεν ήταν αντικειμενικά αναγκαίος για την απόδοση της σκέψης του ένδικου άρθρου της εφημερίδας, που φέρεται ότι ενεργεί από δικαιολογημένο ενδιαφέρον, αλλά, παρά ταύτα, χρησιμοποιήθηκε για να προσβάλει την τιμή του ενάγοντος, με συνέπεια να μην αίρεται ο άδικος χαρακτήρας της εξυβριστικής εκδήλωσης.

Για την παράνομη αυτή πράξη έχουν ευθύνη ο τρίτος εναγόμενος (εκκαλών), σε υπαιτιότητα του οποίου οφείλεται και ο οποίος, άλλωστε, ως διευθυντής της εφημερίδας, όπως προαναφέρθηκε, έχει αντικειμενική ευθύνη και, ομοίως, (αντικειμενική ευθύνη) η πρώτη εναγόμενη (εκκαλούσα), ιδιοκτήτρια της εφημερίδας". Υπό τις παραδοχές αυτές, το ουσιαστικό δικαστήριο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικώς με την βασιμότητα του ισχυρισμού (αντένστασης) του ενάγοντος - αναιρεσιβλήτου, περί σκόπιμης δια του τύπου εξυβρίσεως αυτού υπό των αντιδίκων του.

Συγκεκριμένα: (α) Δεν είναι σαφές σε ποιό φυσικό πρόσωπο αποδίδεται ο εγκληματικός σκοπός, ήτοι εκείνος της εξυβρίσεως, και ειδικότερα αν αυτός αποδίδεται στον (άγνωστο) συντάκτη του ενδίκου δημοσιεύματος ή στον αναιρεσείοντα Χ2, διευθυντή της εφημερίδας, ο οποίος πάντως φέρεται να έχει και "υπαιτιότητα" και "αντικειμενική ευθύνη". (β) Δεν είναι σαφές επί ποίων πραγματικών περιστατικών στήριξε το Εφετείο την κρίση του για την ύπαρξη, στον δράστη του αδικήματος, του ενδιάθετου στοιχείου του εξυβριστικού σκοπού, και ειδικότερα αν στο σχετικό συμπέρασμα κατέληξε με βάση μόνο τον "τρόπο εκδήλωσης", ήτοι μόνο το κείμενο του δημοσιεύματος ή με βάση τις εν γένει "περιστάσεις" ή με συνεκτίμηση του δημοσιεύματος προς τα λοιπά δεδομένα της υποθέσεως (αποδεικτικά στοιχεία και παραδοχές), δεδομένου μάλιστα ότι:

ο μεν αναιρεσίβλητος υποστήριξε, ότι οι υπεύθυνοι της εφημερίδας "δέχθηκαν να προβούν στην υποστήριξη θέσεων του ...." (βλ. σελ. 12 της αγωγής) - με τον οποίο ο ενάγων βρισκόταν σε αντιδικία και ήταν συνεναγόμενος - οι δε αναιρεσείοντες προέβαλαν τον ισχυρισμό (ένσταση) ότι προέβησαν στη δημοσίευση του επίμαχου κειμένου από δικαιολογημένο ενδιαφέρον, κατά την έννοια του άρθρου 367 Π.Κ.

Έτσι, το Εφετείο υπέπεσε στην εκ του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια, που αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση με τους τρείς πρώτους αναιρετικούς λόγους (κατά την εκτίμηση του περιεχομένου τους), οι οποίοι συνεπώς είναι βάσιμοι και πρέπει να αναιρεθεί η απόφαση. Παρελκούσης δε της εξετάσεως των λοιπών λόγων, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή (άρθρο 580 §3 Κ.Πολ.Δ.).

Κατά το άρθρο 579 §2 Κ.Πολ.Δ.: "Αν αποδεικνύεται προαποδεικτικώς εκούσια ή αναγκαστική εκτέλεση της απόφασης που αναιρέθηκε, ο Άρειος Πάγος, αν υποβληθεί αίτηση με το αναιρετήριο ή με τις προτάσεις ή με αυτοτελές δικόγραφο που κατατίθεται στη γραμματεία του Αρείου Πάγου ως την παραμονή της συζήτησης, διατάζει με την αναιρετική απόφαση την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση". Στην προκειμένη περίπτωση, η πρώτη των αναιρεσειόντων, με τις προτάσεις που κατέθεσε στο παρόν Δικαστήριο την 16-1-2009, ζητεί (παραδεκτώς και νομίμως κατά την ανωτέρω διάταξη) να υποχρεωθεί ο αναιρεσίβλητος να της αποδώσει το ποσό των 24.187,14 ευρώ, το οποίο αυτή του κατέβαλε σε εκτέλεση της προσβαλλόμενης (και αναιρούμενης) απόφασης. Από το προαποδεικτικώς προσκομιζόμενο και επικαλούμενο έγγραφο (απόδειξη) αποδεικνύεται (άμεσα) η ουσιαστική βασιμότητα του υποβαλλομένου αιτήματος, ήτοι ότι η αναιρεσείουσα κατέβαλε, την 1-8-2006 στον αναιρεσίβλητο, το αιτούμενο χρηματικό ποσό με βάση την αναιρούμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 614/2006 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, με άλλη σύνθεση.

Διατάσσει την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση της αναιρούμενης απόφασης.

Υποχρεώνει τον αναιρεσίβλητο να αποδώσει στην αναιρεσείουσα εταιρία "Η ... Α.Ε. - ΕΚΔΟΣΗ ΕΝΤΥΠΩΝ ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ", το χρηματικό ποσό των είκοσι τεσσάρων χιλιάδων εκατόν ογδόντα επτά ευρώ και δέκα τεσσάρων λεπτών (24.187,14 €).

Επιβάλλει στον αναιρεσίβλητο την δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Μαΐου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 25 Ιουνίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ