1232/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1232 / 2014 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1232/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Χρυσικό, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Γεώργιο Γεωργέλλη, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Ιωάννη Χαμηλοθώρη Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 24 Μαρτίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Ζ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αγγελική Διονυσοπούλου, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ν. Μ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μανούσο Σταύρου, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13 Νοεμβρίου 2009 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1384/2011 οριστική του ιδίου δικαστηρίου και 4123/2012 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 7 Ιουνίου 2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κράνης, ανέγνωσε την από 6 Ιανουαρίου 2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους του στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία υπ' αριθ. 4123/2012 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Αθηνών, η οποία δέχθηκε την από 2.6.2011 έφεση του αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθ. 1384/2011 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και αφού εξαφάνισε κατά το άρθρ. 528 ΚΠολΔ την απόφαση αυτή, που είχε εκδοθεί ερήμην του, δέχθηκε ακολούθως την εναντίον του από 13.11.2009 αγωγή του αναιρεσιβλήτου και υποχρέωσε τον αναιρεσείοντα, που εξέδωσε σε διαταγή διαφόρων προσώπων οκτώ τραπεζικές επιταγές, οι οποίες δεν πληρώθηκαν κατά την εμπρόθεσμη εμφάνισή τους στις πληρώτριες τράπεζες, να καταβάλει νομιμοτόκως στο νόμιμο κομιστή των επιταγών αυτών αναιρεσίβλητο το ποσό των 44.025 ευρώ, ως αποζημίωση για την ισόποση με τις ακάλυπτες αυτές επιταγές του υλική ζημία που προκάλεσε στον αντίδικό του με την αδικοπρακτική συμπεριφορά του, ενώ ως μέσο έμμεσης αναγκαστικής εκτέλεσης της απόφασης απαγγέλθηκε προσωπική κράτηση διάρκειας μέχρι δυο μηνών σε βάρος του αναιρεσείοντος. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς τους λόγους της (άρθρ. 577§3 ΚΠολΔ).

2. Κατά τις διατάξεις του άρθρ. 1047§§1εδ.α' και 2 ΚΠολΔ, προσωπική κράτηση διατάσσεται, εκτός από τις περιπτώσεις που ορίζει ρητά ο νόμος, και κατά εμπόρων για εμπορικές απαιτήσεις, μπορεί δε να διαταχθεί και για απαιτήσεις από αδικοπραξίες, όχι όμως για απαιτήσεις μικρότερες από 30.000 ευρώ, όπως το όριο αυτό αυξήθηκε με την υπ' αριθ. 12082/2009 απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης (ΦΕΚ 318 Β'/202.2009) και κατά το άρθρ. 72§12 του ν. 3994/2011 ισχύει και για αγωγές εκκρεμείς κατά τη δημοσίευση του νόμου αυτού στις 25.7.2011. Εξ άλλου με το ν. 2462/1997 κυρώθηκε το "Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα", που καταρτίσθηκε μεταξύ των κρατών - μελών του Ο.Η.Ε στη Νέα Υόρκη στις 16.12.1966 και έκτοτε έχει κατά το άρθρ. 28§1 του Συντάγματος υπερνομοθετική ισχύ. Με το άρθρ. 11 του Συμφώνου αυτού ορίζεται ότι "κανείς δεν φυλακίζεται αποκλειστικά λόγω της αδυναμίας του να εκπληρώσει συμβατική υποχρέωση". Έτσι από την ίδια τη διατύπωση της διάταξης αυτής προκύπτει λεκτικά και νοηματικά ότι δεν υπήρξε επιθυμία των συντακτών του Συμφώνου να καταργήσουν ολοσχερώς την προσωπική κράτηση, αλλά μόνο να ορίσουν ως εξαίρεση, ειδικά για τις απαιτήσεις από σύμβαση, ότι ο οφειλέτης δεν επιτρέπεται να προσωποκρατηθεί όταν η μη πληρωμή των χρεών του οφείλεται αποκλειστικά σε οικονομική αδυναμία του.

Συνεπώς το μεν άρθρ. 1047§1 ΚΠολΔ εξακολουθεί να προβλέπει την προσωπική κράτηση ως μέσο αναγκαστικής εκτέλεσης κατά εμπόρων για εμπορικές απαιτήσεις, το δε άρθρ. 11 του ως άνω Συμφώνου εισάγει διακωλυτικό κανόνα που αποκλείει γενικότερα την απαγγελία προσωπικής κράτησης για υποχρεώσεις από σύμβαση, επομένως και κατά εμπόρων για εμπορικές απαιτήσεις, όταν η μη πληρωμή οφείλεται αποκλειστικά σε αντίστοιχη οικονομική αδυναμία, ενώ σε κάθε περίπτωση διατηρείται ανέπαφη η δυνατότητα απαγγελίας προσωπικής κράτησης για απαιτήσεις από αδικοπραξία (ΟλΑΠ 23/2005, ΑΠ 1/2009, 889/2010, 33/2011, 272/ 2011).

Επανάληψη της ρύθμισης του άρθρ. 11 του Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα αποτελεί η διάταξη του άρθρ. 1 του Τέταρτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της από 4.11.1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), που ορίζει, ως εξαίρεση και πάλι από τον κανόνα του επιτρεπτού της προσωπικής κράτησης, ότι κανείς δεν φυλακίζεται λόγω της αδυναμίας του να εκπληρώσει συμβατική υποχρέωσή του, ενώ η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας ως μέτρο για την είσπραξη γενικώς απαιτήσεων προβλέπεται και από την ίδια την ΕΣΔΑ, που κυρώθηκε αρχικά με το ν. 2329/1953 και εκ νέου με το ν.δ. 53/1974, με το άρθρ. 5§1περ.β' της οποίας ορίζεται σχετικά ότι επιτρέπεται κατ' εξαίρεση η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, και όταν το πρόσωπο υποβλήθηκε σε κανονική σύλληψη και κράτηση "εις εγγύησιν εκτελέσεως υποχρεώσεως οριζομένης υπό του νόμου".

Η δυνατότητα απαγγελίας προσωπικής κράτησης στις παραπάνω περιπτώσεις δεν προσκρούει στις επιταγές των άρθρ. 2§1, 5§§1 - 4, 7§2 και 25§1 του Συντάγματος, εφόσον η επερχόμενη μ' αυτή στέρηση της προσωπικής ελευθερίας προβλέπεται με νόμο και δεν έρχεται εξ ορισμού σε αντίθεση οπωσδήποτε με την αρχή της αναλογικότητας (ΑΠ 495/2010).

Ειδικότερα ναι μεν πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας αποτελούν ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου (άρθρ. 2§1 Συντ.), πυρήνας της οποίας είναι η απαραβίαστη κατά το άρθρ. 5§3 του Συντάγματος προσωπική ελευθερία, όμως, όπως ρητά περαιτέρω ορίζεται στην ίδια συνταγματική παράγραφο, επιτρέπεται με νόμο και αυτή η στέρηση της προσωπικής ελευθερίας (ΟλΑΠ 1/2009), εφόσον βέβαια η στέρησή της είναι αναγκαία για την προάσπιση του δημόσιου συμφέροντος, όπως ερμηνευτικά θα πρέπει να γίνει δεκτό.

Αυτό ασφαλώς ισχύει για την προσωπική κράτηση (ΑΠ 842/2011), η οποία ως μέσο εκτέλεσης για την ικανοποίηση ιδιωτικών απαιτήσεων συμβάλλει στη διαφύλαξη της κοινωνικής ειρήνης με την εμπέδωση αισθήματος δικαίου, υπό την επιφύλαξη πάντως ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση θα διασφαλίζεται παράλληλα και η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας (πρβλ.

ΟλΑΠ 43/2005, 6/2009), με την έννοια ότι θα πρέπει να σταθμίζονται από το δικαστήριο οι συνθήκες της κάθε ατομικής περίπτωσης σε σχέση με το σκοπό που εξυπηρετεί το μέτρο της προσωπικής κράτησης και να λαμβάνεται έτσι το μέτρο αυτό μόνο όταν τελεί σε εύλογη σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό και είναι όχι απλώς πρόσφορο, αλλά απόλυτα αναγκαίο για την ικανοποίηση της σχετικής απαίτησης, ώστε η αναμενόμενη ωφέλεια να μην υπολείπεται της βλάβης που θα προκαλέσει (πρβλ.

τη μειοψηφία στην υπ' αριθ. 1/2010 απόφαση του ΑΕΔ, ΑΠ 1051/2012). Έτσι δυσανάλογη και ασφαλώς καταχρηστική θα είναι η απαγγελία προσωπικής κράτησης όταν εξ αιτίας της οικονομικής αδυναμίας του οφειλέτη δεν μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο πίεσης για την είσπραξη της απαίτησης του δανειστή, δηλαδή ως μέσο έμμεσης αναγκαστικής εκτέλεσης (ΑΠ 1380/2013).

Στη συγκεκριμένη περίπτωση απαγγέλθηκε με την προσβαλλόμενη εφετειακή απόφαση, που παραδεκτά επισκοπείται (άρθρ. 561§2 ΚΠολΔ), προσωπική κράτηση διάρκειας μέχρι δυο (2) μηνών σε βάρος του αναιρεσείοντος, ως μέσο έμμεσης αναγκαστικής εκτέλεσης της απόφασης αυτής, με την οποία υποχρεώθηκε κατά τα λοιπά ο αναιρεσείων να αποζημιώσει τον αναιρεσίβλητο, ως νόμιμο κομιστή οκτώ (8) ακάλυπτων τραπεζικών επιταγών έκδοσης του αναιρεσείοντος, με το ισόποσο των επιταγών αυτών και συνολικά με το ποσό των 44.025 ευρώ, νομιμοτόκως από την επομένη της επίδοσης σ' αυτόν αντιγράφου της ένδικης αγωγής μέχρι την εξόφληση.

Ειδικότερα έγινε δεκτό με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι ο αναιρεσείων τόσο κατά το χρόνο έκδοσης όσο και κατά το χρόνο εμφάνισης των ως άνω επιταγών στις πληρώτριες τράπεζες γνώριζε την ανυπαρξία σ' αυτές διαθέσιμων κεφαλαίων του προς πληρωμή των επιταγών και συνεπώς η μη πληρωμή τους κατά την εμπρόθεσμη εμφάνισή τους στις πληρώτριες τράπεζες συνιστά αδικοπραξία, που τον υποχρεώνει σε ισόποση με τις επιταγές αυτές αποζημίωση του αναιρεσιβλήτου.

Εξ άλλου το Εφετείο για να απαγγείλει σε βάρος του αναιρεσείοντος την ως άνω προσωπική κράτηση συνεκτίμησε τη βαρύτητα της πράξης του, το πταίσμα του, καθώς και την αφερεγγυότητά του, σε συνδυασμό και με το ύψος της επίδικης απαίτησης του αναιρεσιβλήτου, δηλαδή το Εφετείο έλαβε υπόψη όλα τα πρόσφορα στοιχεία προκειμένου να απαγγείλει σε βάρος του αναιρεσείοντος το μέτρο της προσωπικής κράτησης, στηρίζουν δε τα στοιχεία αυτά με πληρότητα την κρίση του Εφετείου για την αναγκαιότητα της προσωπικής κράτησης του αναιρεσείοντος, η οποία και από την άποψη του χρόνου διάρκειάς της τελεί σε εύλογη σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό και είναι όχι απλώς μέτρο πρόσφορο, αλλά απόλυτα αναγκαίο για τη συμμόρφωση του αναιρεσείοντος με την προσβαλλόμενη απόφαση, αν ληφθεί περαιτέρω υπόψη ότι με την απόφαση αυτή δεν γίνεται κατά τα λοιπά δεκτή η ύπαρξη εμφανών περιουσιακών στοιχείων του.

Συνεπώς πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι τόσο ο πρώτος όσο και ο δεύτερος των λόγων της αίτησης αναίρεσης, με τους οποίους αποδίδονται στην εφετειακή απόφαση πλημμέλειες από τους αριθμούς αντίστοιχα 1 και 19 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, δηλαδή για αντίθεση του μέτρου της προσωπικής κράτησης του αναιρεσείοντος με την αρχή της αναλογικότητας, ιδιαίτερα ως προς το χρόνο διάρκειάς της και για ανεπαρκή αιτιολόγηση της απαγγελίας του μέτρου αυτού σε βάρος του. Συνακόλουθα η αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της και να διαταχθεί κατά την παρ. 4 του άρθρ. 495 ΚΠολΔ, που προστέθηκε με το άρθρ. 12§2 του ν. 4055/2012, η εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ, που καταβλήθηκε από τον αναιρεσείοντα με τα υπ' αριθ. 2816095, 3631434 και 3631435/2013 διπλότυπα είσπραξης, σειράς Α, του Δημοσίου και τα υπ' αριθ. 029192, 029247 και 034465/2013 διπλότυπα είσπραξης, σειράς Α, του ΤΑ.Χ.ΔΙΚ όπως αυτά αναφέρονται στην καταχωρημένη στο τέλος του δικογράφου της αίτησης αναίρεσης υπ' αριθ. 407/10.6.2012 βεβαίωση της γραμματέως του Εφετείου Αθηνών. Εξ άλλου ο αναιρεσείων που νικήθηκε πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, κατά το σχετικό νόμιμο αίτημα του τελευταίου (άρθρ. 176, 183, 189§1, 191§2 ΚΠολΔ), όπως στο διατακτικό ειδικότερα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 7.6.2013 αίτηση του Π. Ζ. για αναίρεση της υπ' αριθ. 4123/2012 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Διατάσσει την εισαγωγή στο δημόσιο ταμείο του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ, που καταβλήθηκε από τον αναιρεσείοντα με τα υπ' αριθ. 2816095, 3631434 και 3631435/2013 διπλότυπα είσπραξης, σειράς Α, του Δημοσίου και τα υπ' αριθ. 029192, 029247 και 034465/2013 διπλότυπα είσπραξης, σειράς Α, του ΤΑ.Χ.ΔΙΚ, όπως αυτά αναφέρονται στην καταχωρημένη στο τέλος του δικογράφου της αίτησης αναίρεσης υπ' αριθ. 407/10.6.2012 βεβαίωση της γραμματέως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 22η Μαΐου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 5η Ιουνίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ