Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds regarding lump sum damages for future loss of earnings.

Απόφαση 1232 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1232/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 7 Ιανουαρίου 2008, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Των αναιρεσειόντων : 1) χ1, 2) χ2 και 3) χ3, τους οποίους εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος τους Δημήτριος Μανώλης.

Του αναιρεσιβλήτου : ψ1, ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Γεωργόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27.04.2001 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 4411/2004 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 6782/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 20.11.2006 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Δημάδης ανέγνωσε την έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της ενδίκου αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Επειδή, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 929, 914 και 298 του ΑΚ προκύπτει ότι η αξίωση του προσώπου που υπέστη βλάβη του σώματος ή της υγείας του προς αποζημίωση για διαρκή ολική ή μερική απώλεια της προς εργασία ικανότητός του, είναι γεννημένη από της τελέσεως της αδικοπραξίας, ανεξαρτήτως του χρόνου ενάρξεως των εξ αυτής επιζημίων συνεπειών, ως προς τις οποίες, οι στο μέλλον εκτεινόμενες, αρκεί η πρόβλεψη της επελεύσεώς των με πιθανότητα κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων.

Κατ' ακολουθία τούτου εάν ο παθών είναι ανήλικος δεν απαιτείται, για την σ' αυτόν επιδίκαση αποζημιώσεως λόγω διαφυγόντων κερδών από την απώλεια στο μέλλον εισοδημάτων εξαιτίας της ολικής ή μερικής ανικανότητός του προς εργασία, να συντρέχουν οι όροι παροχής της εργασίας κατά τον χρόνο κατά τον οποίο αυτός υφίσταται την εκ της αδικοπραξίας σωματική βλάβη, αλλά δύναται να του επιδικασθεί η μελλοντική ζημία, εκείνη δηλαδή για την οποία υπάρχει η κατά τα ανωτέρω πρόβλεψη ότι θα προκύψει από του χρόνου εκείνου κατά τον οποίο η ηλικία του, λαμβανομένων υπόψη και των λοιπών εν γένει περιστάσεων, θα του επέτρεπε, αν δεν μεσολαβούσε η σωματική βλάβη, να εργασθεί και ν' αποκομίσει το εισόδημα, το οποίο λόγω της παθήσεώς του θ' απωλέσει, ολικώς ή μερικώς, εφόσον βεβαίως είναι εφικτός ο εκ των προτέρων προσδιορισμός της εν λόγω ζημίας.

Περαιτέρω από τη διάταξη του άρθρου 930 §1 του ΑΚ ορίζεται ότι η αποζημίωση των δύο προηγουμένων άρθρων που αναφέρεται στο μέλλον καταβάλλεται σε χρηματικές δόσεις κατά μήνα. Όταν υπάρχει σπουδαίος λόγος η αποζημίωση μπορεί να επιδικασθεί σε κεφάλαιο εφάπαξ. Από τη διάταξη αυτή σε συνδυασμό προς εκείνη του άρθρου 929 ΑΚ προκύπτει ότι επί βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου η αποζημίωση που αναφέρεται στο μέλλον και δύναται να οφείλεται σε διαφυγόντα εισοδήματα συνεπεία τραυματισμού καταβάλλεται σε χρηματικές δόσεις κατά μήνα.

Ο παραπάνω τρόπος καταβολής αποτελεί τον κανόνα. Εξαιρετικά όμως μπορεί να καταβληθεί και σε κεφάλαιο εφάπαξ αν συντρέχει σπουδαίος λόγος. Πότε συμβαίνει τούτο κρίνεται με βάση τη συνολική θεώρηση των οικονομικών κυρίως σχέσεων που αφορούν την υγεία του παθόντος, εφόσον στη συγκεκριμένη περίπτωση ο σκοπός της αποζημιώσεως εξυπηρετεί καλλίτερα τα συμφέροντα του παθόντος με την εφάπαξ πληρωμή της αποζημιώσεως.

Προς τούτο απαιτείται αίτηση του δικαιούχου, στην οποία πρέπει να διαλαμβάνονται με σαφήνεια και πληρότητα, όλα τα συγκροτούντα την νομική έννοια του σπουδαίου λόγου, υποκείμενη στον αναιρετικό έλεγχο κατά πόσον τα ανελέγκτως γενόμενα δεκτά πραγματικά περιστατικά συγκροτούν ή όχι την αόριστη νομική έννοια του σπουδαίου λόγου.

Η δε συνδρομή του σπουδαίου λόγου δύναται να κείται είτε προς την πλευρά του δανειστού είτε του οφειλέτου και θεωρείται ότι υπάρχει όταν στη συγκεκριμένη περίπτωση η επιδικαζόμενη αποζημίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του δικαιούχου στο μέλλον εξυπηρετεί καλλίτερα τα συμφέροντα τούτου, όπως τούτο συμβαίνει όταν ο δικαιούχος είναι άπορος, στερούμενος εισοδημάτων και περιουσίας, κατέστη ανάπηρος σε μικρή ηλικία, η δε εφάπαξ επιδίκαση της αποζημιώσεως διευκολύνει καλλίτερα την αντιμετώπιση των αναγκών του για το μέλλον ( ΑΠ 676/2000).

Εξάλλου, κατά την έννοια του εδαφίου 19 του ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νομίμου βάσεως της αποφάσεως ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι νόμιμοι όροι της ουσιαστικής διατάξεως που εφαρμόστηκε ή δεν συντρέχουν ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ελλιπείς και αντιφατικές ως προς τον νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΟλΑΠ 12-13/95).

Στην κρινομένη υπόθεση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Εφετείο, μετ' εκτίμηση των αποδείξεων, εδέχθη, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Ο ενάγων ψ1, γεννηθείς στις 2-3-1982 στην Αθήνα, και ο πρώτος εναγόμενος χ1, γεννηθείς στις 10-2-1983, φίλοι και συμμαθητές στην Α' τάξη (ειδικότητας μηχανοτεχνικών) της Σχολής Μαθητείας του ΟΑΕΔ Αγίων Αναργύρων, που ανήκει στη Δευτεροβάθμια Τεχνική-Επαγγελματική Εκπαίδευση και στην οποία η φοίτηση είναι τριετής με έξη εξάμηνα, συνεχής και υποχρεωτική, στις 25-11-1997 το μεσημέρι είχαν μεταβεί στην κατοικία του πρώτου εναγομένου, όπου αυτός συγκατοικούσε με τους εναγόμενους γονείς του χ2 και χ3 οι οποίοι ασκούσαν τη γονική μέριμνα σ' αυτόν.

Περί ώρα 14:30 ο ενάγων κατόπιν προτροπής του φίλου του, πρώτου εναγομένου, που τον είχε προσκαλέσει στο σπίτι του, ασχολείτο με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, που υπήρχε στο δωμάτιο του πρώτου εναγομένου και περιμένοντας τον φίλο του έπαιζε ηλεκτρονικά παιχνίδια καθισμένος εμπρός από τον υπολογιστή. Στον άνω χρόνο ο πρώτος εναγόμενος εισήλθε στο δωμάτιο του κατέχοντας παράνομα ένα αεροβόλο όπλο, που είχε δανεισθεί πριν από ημέρες από άλλον ανήλικο φίλο του, τον ........

και πιστεύοντας ότι τούτο ήταν άδειο από βολίδες και κρατώντας το από τη σκανδάλη το απηύθυνε προς τον καθισμένο ενάγοντα για να του το επιδείξει και να τον εντυπωσιάσει, λόγω του κοινού τους ενδιαφέροντος για όπλα, με αποτέλεσμα όταν ο ενάγων έκανε κάποια γρήγορη κίνηση για να πάρει το όπλο, ο εναγόμενος να πατήσει κατά λάθος τη σκανδάλη και να εξέλθει από το όπλο μια βολίδα, που τραυμάτισε σοβαρά τον ενάγοντα στον δεξιό οφθαλμό.

Ειδικώτερα, όπως διαπιστώθηκε στο ΠΓΝΑ Γεώργιος Γεννηματάς, όπου ο ενάγων εξετάστηκε εκτάκτως δύο ώρες μετά το ατύχημα στο εξωτερικό οφθαλμιατρείο, αυτός έφερε θλαστικό τραύμα του επιπεφυκότος και ενδοϋαλοειδή αιμορραγία δεξιού οφθαλμού και δεν παρουσίαζε ουδεμία αντίδραση φωτός. Κατά την αξονική τομογραφία, στην οποία υποβλήθηκε, διαπιστώθηκε η ύπαρξη βολίδας αεροβόλου όπλου στο κάτω τοίχωμα του δεξιού κόγχου.

Επίσης, υποβλήθηκε σε διερεύνηση -υπό γενική αναισθησία- του σκληρού χιτώνα και διαπιστώθηκε τραύμα του σκληρού χιτώνα. Ο ενάγων υποβλήθηκε σε φαρμακευτική αγωγή και νοσηλεύθηκε στο άνω νοσοκομείο μέχρι 2-12-1997, οπότε εξήλθε λαβών οδηγίες (βλ. βεβαίωση νοσηλείας του νοσοκομείου αυτού). Στις 2-12-1997, ο ενάγων εξετάστηκε από τον χειρούργο-οφθαλμίατρο ......., που διαπίστωσε ότι αυτός παρουσίαζε στο δεξιό οφθαλμό εξαιτίας του τραυματισμού του με αεροβόλο ιριδοπληγία, αιμορραγία υαλώδους, αιμορραγία οπτικού νεύρου και αιμορραγία αμφιβληστροειδούς, δεν είχε αντίληψη του φωτός στο δεξιό οφθαλμό και το βλήμα του αεροβόλου ήταν καρφωμένο στην άνω γνάθο.

Στις 28-4-1998 ο ίδιος ιατρός κατά την εξέταση του ενάγοντος, διαπίστωσε ότι ο δεξιός οφθαλμός του είναι τυφλός και η κατάσταση είναι μόνιμη (βλ. βεβαιώσεις του ιατρού αυτού). Στις 3-12-1998 ο ενάγων εξετάστηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Πατησίων, όπου διαπιστώθηκε ότι έφερε παλαιό διαμπερές τραύμα βολβού, συμφυτική χοριοειδίτη και τραυματικό καταρράκτη στο δεξιό οφθαλμό με οπτική οξύτητα μικρότερη από 1/10 στον οφθαλμό αυτό μη διορθούμενη δι' υάλων (βλ.

ιατρικό πιστοποιητικό του νοσοκομείου αυτού). Στις 19-11-1999 και στις 20-1-2000 ο ενάγων εξετάστηκε στο νοσοκομείο "Γεώργιος Γεννηματάς" όπου διαπιστώθηκε ότι ο δεξιός οφθαλμός βρισκόταν σε μυδρίαση, από τη βυθοσκόπηση που έγινε διαπιστώθηκε ότι δημιουργήθηκε ουλή πάνω στο οπτικό νεύρο του δεξιού οφθαλμού και η οπτική οξύτητα του δεξιού οφθαλμού ήταν μηδέν (βλ.

βεβαιώσεις νοσηλείας του τελευταίου νοσοκομείου). Εξαιτίας του τραυματισμού του ο ενάγων παρουσίασε το 1998 αγχώδεις και καταθλιπτικές αντιδράσεις, εξαιτίας των οποίων έλαβε το 2001 προσωρινό απολυτήριο στρατού και το 2006 προσωρινό απολυτήριο ακαταλλήλων τυχόντων αναβολής. Για το ατύχημα που είχε τα ανωτέρω αποτελέσματα, κυρίως υπαίτιος είναι ο πρώτος εναγόμενος υπερβάς το 14ο έτος της ηλικίας του, ανήλικος, ο οποίος δεν επέδειξε την επιμέλεια του μέσου συνετού ατόμου αντίστοιχης ηλικίας, την οποία όφειλε και μπορούσε να επιδείξει σύμφωνα με τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, με αποτέλεσμα λόγω της απερισκεψίας του να κατέχει και να παίζει με απαγορευμένο (αληθινό) αεροβόλο και να προκαλέσει την άνω σοβαρή σωματική βλάβη του ενάγοντος.

Αν δεν μεσολαβούσε ο τραυματισμός του ενάγοντος στο επίδικο ατύχημα, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων και ενόψει των προπαρασκευαστικών ενεργειών αυτού (προετοιμασία και εγγραφή από 16-10-1997 στην άνω τεχνική επαγγελματική Σχολή), της νεαρής ηλικίας του και της καλής κατάστασης της υγείας του, μετά πιθανότητας θα λάμβανε το πτυχίο του μηχανοτεχνίτη στις 1-7-2000 και ακολούθως θα απασχολείτο με την ειδικότητα αυτή, είτε ως ανεξάρτητος επαγγελματίας, είτε υπό σχέση εξαρτημένης εργασίας με μηνιαίες αποδοχές 200.000 δραχμών για συνολικό διάστημα εργασίας 10 ετών, λαμβανομένων υπόψη ότι δε θα εργαζόταν κατά το χρόνο εκπληρώσεως των στρατιωτικών του υποχρεώσεων και της δυσκολίας ανευρέσεως και διατηρήσεως εργασίας, εξαιτίας συνθηκών αγοράς.

Επομένως, στο διάστημα αυτό των δέκα (10) ετών που θα εργαζόταν με τις άνω αποδοχές των 200.000 δραχμών κατά μέσο όρο, ο ενάγων θα είχε εισοδήματα από την εργασία του ύψους (200.000 δραχμές Χ 12 μήνες Χ10 έτη =) 24.000.000 δραχμές. Λόγω του τραυματισμού του και της προκληθείσας από αυτόν αναπηρίας (οριστικής απώλειας της οράσεως από το δεξιό οφθαλμό) καθώς και της εξ αυτών δημιουργηθείσας καταθλιπτικής συνδρομής, μειώθηκε μερικώς η ικανότητα του ενάγοντος προς εργασία και αυτός υποχρεώθηκε να ασκεί ελαφρότερα ( λιγότερο κοπιαστικά και για μικρότερο χρόνο) και λιγότερο προσοδοφόρα επαγγέλματα και έτσι μειώθηκαν οι αποδοχές που προσπορίζονταν από την επαγγελματική του ενασχόληση κατά 50%, ώστε αυτός θα έχει για το αιτούμενο διάστημα απώλεια εισοδημάτων ύψους 12.000.000 δραχμών (ή 35.216 ευρώ) που πρέπει να επιδικασθούν σ' αυτόν εφάπαξ συντρέχοντος σπουδαίου λόγου προς τούτο, λόγω των πενιχρών οικονομικών δυνατοτήτων του ενάγοντος και της ανάγκης δημιουργίας συνθηκών αυτοτελούς απασχόλησης και επαγγελματικής δραστηριότητας".

Έτσι, όπως έκρινε το Εφετείο, δεν εστέρησε την απόφασή του νομίμου βάσεως, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών αφού διέλαβε σε αυτή με σαφήνεια και πληρότητα το από τις αποδείξεις πόρισμα, στο οποίο οδηγήθηκε και τα πραγματικά γεγονότα που ήσαν αναγκαία για την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεως ουσιαστικού δικαίου, τις οποίες και εφήρμοσε.

Επομένως, οι περί του αντιθέτου πρώτος, δεύτερος και τρίτος, κατά το δεύτερο μέρος, λόγοι αναιρέσεως από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για εκ πλαγίου παραβίαση των προαναφερομένων ουσιαστικών διατάξεων, είναι αβάσιμοι.

ΙΙ. Επειδή, η νομική αοριστία της αγωγής, η συνδεομένη δηλαδή με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνος ουσιαστικού δικαίου, ελέγχεται ως παραβίαση από το εδαφ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αν το δικαστήριο για το σχηματισμό της κρίσεώς του περί της νομικής επάρκειας της αγωγής αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος προς θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκέσθηκε σε ολιγότερα, ενώ αντιθέτως η ποσοτική (ή ποιοτική) αοριστία της αγωγής, η οποία υπάρχει όταν δεν αναφέρονται όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά νόμο για τη θεμελίωση του αιτήματος αυτής, ελέγχεται ως παραβίαση από το εδαφ. 8 ή 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 216 §1 ΚΠολΔ, η αγωγή, εκτός από τα στοιχεία που ορίζονται για κάθε δικόγραφο (άρθρ. 117, 118 ΚΠολΔ), πρέπει επί πλέον να περιέχει: α) σαφή έκθεση των γεγονότων που θεμελιώνουν, σύμφωνα με το νόμο, την αγωγή και δικαιολογούν την άσκησή της από τον ενάγοντα κατά του εναγομένου, β) ακριβή περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς και γ) ορισμένο αίτημα.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής αρκεί για το ορισμένο και κατά συνέπεια το παραδεκτό της αγωγής να εκτίθεται στο δικόγραφο αυτής τα πραγματικά περιστατικά που αποτελούν τις προϋποθέσεις εφαρμογής ορισμένης νομικής διατάξεως, στα οποία και θεμελιώνεται το ασκούμενο με την αγωγή δικαίωμα. Ειδικότερα στην περίπτωση κατά την οποία ο ενάγων επί αδικοπραξίας ζητεί την εφάπαξ επιδίκαση αποζημιώσεως για σπουδαίο λόγο σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 930 §1 εδ β' ΑΚ πρέπει να αναφέρονται στο δικόγραφο της τα συγκροτούντα την αόριστη νομική έννοια του σπουδαίου λόγου πραγματικά περιστατικά.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από το επισκοπούμενο δικόγραφο της αγωγής (άρθρο 561 §2 ΚΠολΔ), προς θεμελίωση του υποβληθέντος αιτήματος για την επιδίκαση του ποσού της αποζημιώσεως από αδικοπραξία εφάπαξ αναφέρεται, εδέχθη δε και το Εφετείο, ότι λόγω των πενιχρών οικονομικών δυνατοτήτων του ενάγοντος και της ανάγκης δημιουργίας αυτοτελούς απασχολήσεως και επαγγελματικής δραστηριότητός του, είναι αναγκαία η εφάπαξ επιδίκαση του ποσού της αποθετικής ζημίας, συνισταμένης στην απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων εκ της μειώσεως της εργασιακής του ικανότητος.

Υπό το περιεχόμενο αυτό η αγωγή διαλαμβάνει, ως προς το ανωτέρω αίτημα, τα, κατά το άρθρο 216 §1 ΚΠολΔ, αναγκαία για την πληρότητα του δικογράφου της στοιχεία, δηλαδή τα περιστατικά για την θεμελίωση του ανωτέρω αιτήματος, τα οποία, σύμφωνα με την προηγηθείσα σκέψη, υπάγονται στην αόριστη νομική έννοια του "σπουδαίου λόγου".

Επομένως, το Εφετείο που δεν απέρριψε την ένδικη αγωγή του αναιρεσιβλήτου λόγω ποσοτικής αοριστίας, ως προς το αίτημα αυτό, δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια α) από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 με το να μην κηρύξει απαράδεκτο παρά το νόμο, β) από το αριθμό 8 του ίδιου άρθρου με το να λάβει υπόψη ουσιώδη ισχυρισμό μη διαλαμβανόμενο στην ιστορική βάση της αγωγής, προς αναπλήρωση ελλείποντος αυτής στοιχείου, γι' αυτό και ο περί του αντιθέτου από το άρθρο 559 αρ. 8 και 14 του ΚΠολΔ τρίτος λόγος αναιρέσεως, κατά το πρώτο αυτού μέρος, είναι αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20.11.2006 αίτηση για αναίρεση της αποφάσεως 6782/2006 του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων εκτακοσίων (1.800) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα, στις 26.5.2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 9-6-2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ