1231/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1231 / 2007 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1231/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χλαμπουτάκη, Αντιπρόεδρο, Νικόλαο Κασσαβέτη, Ιωάννη Παπανικολάου, Δημήτριο Δαλιάνη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Δεκεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: Α1. ......, 2. ......, 3. ....., 4. ......, 5. ....., 6. ......, και Β. ΝΠΙΔ με την επωνυμία "Οργανισμός Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης" που εδρεύει στην Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Διονύσιο Καραλή.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ......, 2. ......, και 3. .... . Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παναγιώτη Κουρκουβάτη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-5-2001 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 20705/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 1805/2003 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της αποφάσεως αυτής ζήτησαν οι ήδη αναιρεσίβλητοι επί της οποίας εκδόθηκε η 1231/2004 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία αναίρεση την απόφαση αυτή και παρέπεμψε την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Θεσσαλονίκης Το Εφετείο εξέδωσε την 1794/2005 απόφαση, την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 6-10-2005 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 30-11-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινομένης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 14 παρ. 1 του Συντάγματος, καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια τoυ τύπου τους στοχασμούς του, τηρώντας τους νόμους του Κράτους. Κατά δε το άρθρο. 10 παρ. 1 εδ. α και β της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως της Ρώμης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (κυρ.

ν.δ 53/1974) " παν πρόσωπον έχει δικαίωμα εις την ελευθερίαν εκφράσεως. Το δικαίωμα τούτο περιλαμβάνει την ελευθερίαν της γνώμης ως και την ελευθερίαν λήψεως ή μεταδόσεως πληροφοριών ή ιδεών, άνευ επεμβάσεως των δημοσίων αρχών και ασχέτως συνόρων". Τέλος το άρθρο 367 του Π.Κ που ανήκει στο κεφ. ΚΑ αυτού με τον τίτλο "εγκλήματα κατά της τιμής", ορίζει στην 1η παράγραφο ότι "δεν αποτελούν άδικη πράξη α) οι δυσμενείς κρίσεις...

καθώς και γ) οι εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας ή για την διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον....." και στην 2η παράγραφο ότι "η προηγούμενη διάταξη δεν εφαρμόζεται α) όταν οι παραπάνω κρίσεις και εκδηλώσεις περιέχουν τα συστατικά στοιχεία της πράξης του άρθρου 363 καθώς και β) όταν από τον τρόπο εκδήλωσης ή από τις περιστάσεις υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη προκύπτει σκοπός εξύβριση ς".

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι ο άδικος χαρακτήρας των πράξεων της εξυβρίσεως και της απλής δυσφημήσεως (άρθρα 361 και 362 Π.Κ) αίρεται και στην περίπτωση που οι σχετικές εκδηλώσεις γίνονται για διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον. Τέτοιο ενδιαφέρον που πηγάζει από την ελευθερία και την κοινωνική αποστολή του τύπου, και ειδικότερα των εφημερίδων, τις οποίες προστατεύουν το σύνταγμα και οι νόμοι, έχουν και τα πρόσωπα που αμέσως συνδέονται με τη λειτουργία των άνω μέσων ενημερώσεως για τη δημοσίευση ειδήσεων και καταχώρηση γεγονότων, ως και σχολίων, σχετικών με τη συμπεριφορά προσώπων για τα οποία ενδιαφέρεται το κοινωνικό σύνολο.

Έτσι, είναι επιτρεπτά δημοσιεύματα για την πληροφόρηση, ενημέρωση και κατατόπιση του κοινού, συνοδευόμενα και από οξεία ακόμη κριτική και δυσμενείς χαρακτηρισμούς των προσώπων στα οποία αναφέρονται. Και στην περίπτωση όμως αυτή, ο άδικος χαρακτήρας της εξυβριστικής ή δυσφημιστικής εκδηλώσεως δεν αίρεται και συνεπώς παραμένει η παρανομία ως συστατικό στοιχείο της αδικοπραξίας, όταν η άνω εκδήλωση αποτελεί συκοφαντική δυσφήμιση ή όταν από τον τρόπο και από τις περιστάσεις, που έγινε αυτή, προκύπτει σκοπός εξυβρίσεως, δηλαδή σκοπός που κατευθύνεται ειδικώς σε προσβολή της τιμής άλλου με αμφισβήτηση της ηθικής ή κοινωνικής αξίας του προσώπου του ή με περιφρόνηση αυτού.

Ειδικός σκοπός εξυβρίσεως, που ως νομική έννοια ελέγχεται από τον ΄Αρειο Πάγο, υπάρχει στον τρόπο εκδηλώσεως της προσβλητικής της τιμής του άλλου συμπεριφοράς, όταν αυτός δεν ήταν αντικειμενικά αναγκαίος για τη δέουσα απόδοση του περιεχομένου της σκέψης εκείνου που φέρεται ότι ενεργεί από δικαιολογημένο ενδιαφέρον, ο οποίος, μολονότι γνώριζε τούτο, χρησιμοποίησε τον τρόπο αυτό για να προσβάλλει την τιμή του άλλου.

Εκ τούτων συνάγεται περαιτέρω ότι, εάν η βαλλόμενη από τον ενάγοντα ως προσβλητική της τιμής του συμπεριφορά του εναγομένου θεωρηθεί αιτιολογημένα, από το ουσιαστικό δικαστήριο, μη συνιστώσα συκοφαντική δυσφήμιση και, επιπλέον, κριθεί ότι ο εναγόμενος δεν είχε σκοπό εξύβρισης του ενάγοντος, τότε καθίσταται άνευ εννόμου σημασίας η πρόσθετη κρίση του ίδιου δικαστηρίου, περί του εάν η επίμαχη συμπεριφορά συνιστά ή δεν συνιστά αντικειμενικώς άδικη πράξη, και δη αστικό αδίκημα εξύβρισης ή απλής δυσφήμισης.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αναφέρθηκε αρχικώς στο επίμαχο δημοσίευμα, το οποίο ήταν, επικριτικό προς την Διοίκηση του ΟΑΣΘ για ένα συγκεκριμένο όρο δύο συμβάσεών του με αντίστοιχες εταιρίες πετρελαιοειδών. Συγκεκριμένα, το σχέδιο αφορούσε δύο συμβάσεις προμηθείας υγρών καυσίμων (του έτους 1999), στις οποίες δεν είχε περιληφθεί όρος για χρέωση των αγοραζομένων υγρών καυσίμων με αναγωγή του όγκου τους σε θερμοκρασία 15ο C, αλλά η παράδοση και η χρέωση αυτών από τις εταιρίες προς τον ΟΑΣΘ γινόταν με βάση τη φυσική θερμοκρασία του περιβάλλοντος, πράγμα που, κατά το δημοσίευμα ήταν επιζήμιο για τον Οργανισμό.

Στη συνέχεια το Δικαστήριο ανέφερε ότι, κατά την κρίση του, το ζήτημα που έθεταν οι συντάκτες του δημοσιεύματος ήταν επιστημονικά και κυρίως οικονομικά, αμφίβολο και αμφισβητούμενο. Δέχθηκε δε τελικά τα εξής : "Ενόψει όλων των προαναφερομένων, το Δικαστήριο κρίνει ότι με το εν λόγω δημοσίευμα διατυπώνεται η άποψη ότι η διοίκηση του ΟΑΣΘ θα έπρεπε να επιδιώξει τη σύναψη της συμφωνίας με την εταιρία ΕΚΟ, στην οποία αναφέρεται, για πληρωμή της αξίας των καυσίμων, με τον όρο της αναγωγής στη θερμοκρασία των 15ο C, που ισχύει για τις πωλήσεις προς τα πρατήρια και που κατά την εκφραζόμενη πεποίθηση του συντάκτη του άρθρου (ο οποίος δεν προέκυψε ποιο συγκεκριμένο πρόσωπο είναι), είναι ο πλέον συμφέρων τρόπος, παρά με τον υπολογισμό των πωλούμενων ποσοτήτων σε φυσική θερμοκρασία και μετά ταύτα, με βάση την εκτίμηση αυτή, το δημοσίευμα καταλήγει στο ότι η συνομολόγηση τέτοιου όρου οφείλεται είτε σε αμέλεια, είτε σε άγνοια των διοικούντων τον οργανισμό.

Κατ΄ αυτόν τον τρόπο, ο συντάκτης του εν λόγω κειμένου εκφέρει κρίσεις σχετικά με τη σύμβαση που προαναφέρεται, αποδίδοντας σφάλμα στους διοικούντες τον οργανισμό και εσφαλμένη εκτίμηση των καταστάσεων εκ μέρους των, οι οποίες κρίσεις είναι μεν δυσμενείς για την διοίκηση του ΟΑΣΘ, εν όψει όμως του όλου περιεχόμενoυ του δημοσιεύματος, δεν συνιστούν άδικη πράξη (εξύβριση), αλλά θεμιτό σχολιασμό και κριτική, αφού αναφέρονται στο παραπάνω ζήτημα της θερμοκρασίας των υγρών καυσίμων κατά την πώλησή τους και όχι σε άλλους όρους της συμβάσεως.

Τούτο δε, αν ληφθεί υπόψη ότι οι εν λόγω κρίσεις περιέχονται σε έντυπο, που είναι ενημερωτικό και απευθύνεται στους μετόχους του ΟΑΣΘ, οι οποίοι ενδιαφέρονται για τη διοίκηση και το εν γένει συμφέρον του Οργανισμού αυτού. Στο εν λόγω δημοσίευμα καμία εξυβριστική λέξη ή φράση δεν περιέχεται, αλλά εκφράζεται η πεποίθηση του συντάκτη του, ότι κατ΄ αυτόν είναι προφανές ότι ο πλέον συμφέρωv τρόπος υπολογισμού του όγκου των καυσίμων είναι αυτός με αναγωγή στη θερμοκρασία των 15° C και ότι αυτό δεν έγινε αντιληπτό από τη διοίκηση του Οργανισμού, τα οποία καταγραφόμενα δεν συνιστούν εξύβριση, αφού από το άνω δημοσίευμα, εκτιμώμενο στο σύνολό του, δεν αποδεικνύεται πρόθεση βλάβης της τιμής και της υπόληψης των έξι πρώτων εναγόντων, ως ατόμων και ως διοικούντων τον Οργανισμό, ούτε η γενόμενη κριτική, έστω κι αν είναι κάπως δριμεία, εκφεύγει των ορίων του δικαιώματος πληροφόρησης των μετόχων του ΟΑΣΘ, ούτε, τέλος, καταλείπονται υπόνοιες στους αναγνώστες σχετικά με το ήθος, την εντιμότητα, την ακεραιότητα και τις ικανότητες των εναγόντων γενικώς, αφού απ΄ τη λεκτική διατύπωση και το ύψος του όλου δημοσιεύματος δεν μπορεί να θεωρηθεί, ούτε να υπονοηθεί ότι τα πρόσωπα της διοίκησης του ΟΑΣΘ είναι "αμαθή και ανίκανα να τον διοικήσουν επιτυχώς", όπως ισχυρίζονται οι ενάγοντες, εν όψει του ότι το δημοσίευμα αναφέρεται στο συγκεκριμένο θέμα της θερμοκρασίας του πετρελαίου, που στη συνέχεια το χαρακτηρίζει ως "λεπτομέρεια", που διέφυγε της προσοχής των διοικούντων τον οργανισμό, η οποία λεπτομέρεια, κατά την υποθετική εκτίμηση του συντάκτη του δημοσιεύματος, "αν είχε προσεχθεί, θα μπορούσε να είχε ισοσκελίσει την αύξηση των τιμών".

Σε κανένα ωστόσο σημείο του δημοσιεύματος δεν θίγεται κανένα άλλο ζήτημα σχετικό με τις υποθέσεις της διοίκησης του ΟΑΣΘ ή τα πρόσωπα της διοίκησής του. Η περιλαμβανόμενη στο άρθρο έκφραση "εγκληματική αμέλεια" μπορεί αυτή καθ΄ αυτή να χαρακτηριστεί κάπως οξεία, η έκφραση όμως αυτή αμβλύνεται από το όλο περιεχόμενο των φράσεων, στις οποίες περιέχεται, ήτοι των φράσεων "Δυστυχώς αυτές οι απλές σκέψεις ξέφυγαν από τον ΟΑΣΘ, όταν υπέγραψε τη σύμβαση με την ΕΚΟ.

Η αμέλεια αυτή (ή άγνοια), που μπορεί να ονομαστεί και εγκληματική, υποχρεώνει τον ΟΑΣΘ να πληρώνει το πετρέλαιο με την θερμοκρασία περιβάλλοντος και όχι με την θερμοκρασία που το πληρώνουν όλοι οι πρατηριούχοι σε όλη την Ελλάδα". Τέλος, ο τίτλος του δημοσιεύματος "Επιστροφή στα θρανία", ο οποίος συνδέεται με την πρώτη φράση του δημοσιεύματος "΄Εχουμε μάθει στο Δημοτικό ότι, όταν αυξάνει η θερμοκρασία, τα σώματα διαστέλλονται, δηλαδή καταλαμβάνουν μεγαλύτερο όγκο, ενώ συμβαίνει το αντίστροφο, όταν μειώνεται η θερμοκρασία", μπορεί μεν να θεωρηθεί ότι ενέχει σκωπτική διάθεση, η οποία όμως από κανένα σημείο του δημοσιεύματος δεν προκύπτει ότι κατευθύνεται κατά του προσώπου των εναγόντων, ως φυσικών προσώπων και ως μελών της διοίκησης, πολύ δε περισσότερο δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι με την έκφραση αυτή υπονοείται ότι οι τελευταίοι είναι πρόσωπα "αμαθή", όπως αντίθετα ισχυρίζονται στην αγωγή τους, αλλά, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, η επιλογή της παραπάνω φράσης ως τίτλου του δημοσιεύματος εντάσσεται στην, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, συνήθη τακτική των αρθρογράφων για επιλογή τίτλων που προσελκύουν την προσοχή του αναγνώστη, γεννώντας του ενδιαφέρον για το περιεχόμενο του άρθρου.

Οι άνω εκφράσεις λοιπόν δεν αποτελούν εξύβριση και δεν προσβάλλουν ως εξυβριστικές την προσωπικότητα των επτά πρώτων εναγόντων".

Υπό τα δεδομένα αυτά, το Εφετείο διέλαβε σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες για την εκτίμησή του, σύμφωνα με την οποία οι εναγόμενοι αφενός μεν είχαν δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το ένδικο ζήτημα, για το οποίο και διατύπωσαν δημόσια τις επίμαχες δυσμενείς κρίσεις τους, αφετέρου δε δεν είχαν σκοπό να εξυβρίσουν (δι΄ αυτών) τους ενάγοντες.

Συνιστούν δε τέτοιες αιτιολογίες τόσον η θετική αναφορά του Δικαστηρίου στον πραγματικό σκοπό που -κατά την κρίση του- είχαν οι εναγόμενοι και ο οποίος συνίστατο στην ενημέρωση των αναγνωστών του φυλλαδίου τους για την -κατά την άποψή τους- εσφαλμένη επιλογή των διοικούντων τον ΟΑΣΘ, όσο και οι σκέψεις, με βάση τις οποίες αποκλειόταν ο εξυβριστικός σκοπός των συντακτών του δημοσιεύματος.

Ενόψει αυτών είναι απορριπτέοι, ως αβάσιμοι ο πρώτος και δεύτερος λόγος της αναιρέσεως, με τους οποίους, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 18 ΚΠολΔ υποστηρίζεται ότι το Εφετείο παρεβίασε τις ουσιαστικού δικαίου προστατευτικές της προσωπικότητας νομικές διατάξεις των άρθρ. 57, 59, 914, 932 ΑΚ και δεν συμμορφώθηκε με τους ορισμούς της παρακάτω αποφάσεως του Αρείου Πάγου, επειδή θεώρησε ότι οι δυσμενείς κρίσεις και χαρακτηρισμοί που περιέχονταν στο επίμαχο δημοσίευμα δεν ήταν άδικες πράξεις και "εξ αντικειμένου προσβλητικοί" της προσωπικότητας των αναιρεσειόντων, καθώς και ο τρίτος (εκ του άρθρου 559 αριθμ. 1, 19 και 8 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Εφετείο "μολονότι δέχεται σαφώς την ύπαρξη δυσμενών κρίσεων από δικαιολογημένο ενδιαφέρον, ουδεμία αιτιολογία περιλαμβάνει για το ουσιώδες ζήτημα της συνδρομής ή μη σκοπού εξυβρίσεως ως λόγου καταλυτικού της απαλλακτικής ρήτρας του άρθρου 367 περ. 1γ του Ποιν.

Κ." και αντιπαρέρχεται εξ ολοκλήρου το ζήτημα αυτό, παρά την προβολή σχετικής αντενστάσεως εκ μέρους των αναιρεσειόντων.

Τέλος, πρέπει να απορριφθεί και ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, σύμφωνα με τον οποίο το Εφετείο, υποπίπτοντας στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, απέρριψε ως νόμω αβάσιμη την αγωγή κατά το μέρος της που ασκήθηκε από το νομικό πρόσωπο του ΟΑΣΘ. Τούτο δε διότι κρίθηκε ήδη με την 1231/2004 προεκδοθείσα επί της αυτής διαφοράς μεταξύ των αυτών διαδίκων, απόφαση του Αρείου Πάγου ότι ο ΟΑΣΘ, ως νομικό πρόσωπο, δεν μπορεί να αποτελέσει παθητικά υποκείμενο του αδικήματος της εξυβρίσεως.

Κατόπιν όλων των ανωτέρω η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 6-10-2005 αίτηση των 1) ...... 2) ...... 3) ...... 4) ...... 5) ..... 6) ..... 7) "Οργανισμού Αστικών Συγκοινωνιών Θεσσαλονίκης" για αναίρεση της 1794/2005 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Ιανουαρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 4 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ