Supreme Court annuls lower court ruling on public beach usage, remanding case for further trial on unauthorized construction damages.

Απόφαση 1223 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1223/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Μαρτίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και από τον Προϊστάμενο της κτηματικής Υπηρεσίας ..., το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια Αλεξάνδρα Δημητρακοπούλου, πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: εταιρείας με την επωνυμία ΗΛΙΟΣ ΑΕ ( ξενοδοχεία ... και ...), που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Πουλάκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-7-2002 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λασιθίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 507/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 232/2005 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 19-2-2008 αίτησή του και τους από 12-1-2010 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 25-2-2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί ο δεύτερος, ο τέταρτος και ο πέμπτος λόγος του αναιρετηρίου και ο τρίτος λόγος του προσθέτου δικογράφου, να απορριφθούν δε οι λοιποί.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και των προσθέτων λόγων καθώς και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων του άρθρου 115 του ΠΔ 11/12-11-1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", όπως μεταγενεστέρως τροποποιήθηκε και ισχύει, του άρθρου 1 του ΑΝ 2344/1940 "περί αιγιαλού και παραλίας" (που ίσχυε μέχρι της 19-12-2001, οπότε καταργήθηκε, με τον Ν.2971/2001), του άρθρου 49 §3 του Ν.1416/1984, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, και των άρθρων 968-970 και 904 ΑΚ προκύπτει ότι, αν ο χρήστης τμήματος αιγιαλού ή παραλίας, κατά παράβαση των όρων της προς αυτόν παραχώρησης ή της σχετικής συμβάσεως, δεν περιορίζεται σε "απλή χρήση" αυτού, ήτοι σε εκμετάλλευση από την οποία δεν μεταβάλλεται ο κοινόχρηστος χαρακτήρας του χώρου και δεν αλλοιώνεται το φυσικό αυτού περιβάλλον, αλλά προβαίνει σε επαχθέστερη εκμετάλλευση του ακινήτου (ιδίως με την κατασκευή κτισμάτων και συναφών έργων), τότε η χρήση αυτού καθίσταται αυθαίρετη, και το Δημόσιο - πέρα και ανεξάρτητα από το (λειτουργικό) δικαίωμά του να ανακαλέσει την πράξη παραχώρησης ή να καταγγείλει ενδεχόμενη σύμβαση και να αποβάλει τον χρήστη - έχει κατά του τελευταίου αξίωση πρόσθετης (ήτοι πέρα εκείνης που αντιστοιχεί στην απλή χρήση υπό την εκτεθείσα έννοια) αποζημίωσης και απόδοσης της ωφέλειας που ο χρήστης απεκόμισε και κατά την οποία αυτός κατέστη αδικαιολογήτως πλουσιότερος εις βάρος της δημόσιας περιουσίας, κατά το χρονικό διάστημα της παράνομης εκμετάλλευσης αυτής.

Αντίθετη ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία το Δημόσιο έχει μόνον δικαίωμα να αποβάλει τον αυθαίρετο χρήστη από την κατοχή του ακινήτου και να αποτρέψει έτσι τη συνέχιση της έννομης δράσης αυτού στο μέλλον, θα οδηγούσε στο άτοπο να θεωρείται ότι, κατ' εξαίρεση έναντι όλων των άλλων προσώπων, φυσικών και νομικών, το Δημόσιο έχει νομική υποχρέωση να μην απαιτεί οικονομικό αντάλλαγμα για την εκ μέρους τρίτων αυθαίρετη εκμετάλλευση περιουσιακών του στοιχείων ή κοινόχρηστων κρατικών ακινήτων.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο (εξαφανίζοντας απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου, που έκρινε αντιθέτως) δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα ακόλουθα: "Στις 18-7-2002, επιδόθηκε στην ανακόπτουσα το με αριθμό ... πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση αιγιαλού, το οποίο εκδόθηκε σε βάρος της, στις 29-6-2002, από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας του ..., με το οποίο καθορίστηκε αποζημίωση υπέρ του Δημοσίου, για το χρονικό διάστημα από 1-1-2000 έως 31-12-2001, συνολικού ποσού 133.694 ευρώ και για την αυθαίρετη χρήση από την ανακόπτουσα δημόσιου κτήματος και ειδικότερα κοινόχρηστου χώρου αιγιαλού, επί του οποίου έχει κατασκευάσει έργα συνολικής έκτασης 7.191 τ.μ και βρίσκεται στην περιοχή ...

του Δήμου ..., όπως ειδικότερα ο χώρος αυτός αποτυπώνεται στο επικαλούμενο και προσκομιζόμενο από 20-5-2002 τοπογραφικό διάγραμμα του τοπογράφου - μηχανικού .... Η ανακόπτουσα έχει στην κυριότητά της και εκμεταλλεύεται το ξενοδοχειακό συγκρότημα με την επωνυμία "... ΚΑΙ ...", το οποίο βρίσκεται στην παραλία της ..., της κτηματικής περιφέρειας του Δήμου ....

Με απόφαση του Δημάρχου ... και μετά προηγηθείσα απόφαση του Νομάρχη ..., από προηγούμενα έτη παραχωρήθηκε στην ανακόπτουσα το δικαίωμα της απλής χρήσεως του αιγιαλού που βρίσκεται μπροστά από το ξενοδοχειακό συγκρότημά της, με τους όρους: 1) να μην αναιρείται από τη χρήση του ο κοινόχρηστος χαρακτήρας του, 2) να μην εμποδίζεται η ελεύθερη πρόσβαση στη θάλασσα και 3) να μην προβεί στην περίφραξή του και στην κατασκευή μόνιμων εγκαταστάσεων.

Το μίσθωμα για την παραχώρηση της χρήσης του καθορίστηκε με την Δ100/1137/ΠΕ/ΠΟΛ.53/7-1985 απόφαση του Υπουργού των Οικονομικών, η δε ανακόπτουσα το καταβάλλει κάθε έτος στον Δήμο .... Μέσα στον χώρο, η χρήση του οποίου της παραχωρήθηκε νομότυπα, η ανακόπτουσα έχει προβεί σε οικοδομικές εργασίες, δίχως να έχει την άδεια των αρμόδιων αρχών, όπως αυτές (εργασίες) ειδικότερα αναφέρονται στην από 20-5-2002 έκθεση αυτοψίας του τοπογράφου μηχανικού ....

Συγκεκριμένα, μπροστά στα ξενοδοχεία της ... και ... προέβη στην κατασκευή πλακοστρώσεων και ξύλινων κατασκευών σε εμβαδό 6.230 τμ, τμημάτων κτιρίων, βεραντών και πισίνας εμβαδού 110 τμ, λιμενίσκου και προβλήτας εμβαδού 650 τμ και υπαίθριου μπαρ εμβαδού 201 τ.μ. Η συνολική έκταση επί της οποίας έγιναν οι παραπάνω κατασκευές, για τις οποίες δεν εκδόθηκε προηγουμένως η απαιτουμένη άδεια, είναι εμβαδού 7.191 τμ.

Όμως, όπως προαναφέρθηκε, ο χώρος στον οποίο τοποθετήθηκαν περιλαμβάνεται στους προ των αναφερθέντων ξενοδοχείων της ανακόπτουσας κοινόχρηστους χώρους (αιγιαλούς και παραλίες), τη χρήση και εκμετάλλευση των οποίων έχει παραχωρήσει το Δημόσιο στον Δήμο ... και ο τελευταίος, νομοτύπως, παραχώρησε, απευθείας στην ανακόπτουσα, αντί ετήσιας αποζημιώσεως, καταβαλλομένης παρ' αυτής.

Επομένως, η τελευταία χρησιμοποιεί τον χώρο εκείνο δυνάμει δικαιώματος και όχι αυθαίρετα, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται το Δημόσιο.

Συνεπώς, δεν συνέτρεχε νόμιμη περίπτωση εκδόσεως, σε βάρος της, του ανακοπτομένου πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση. Πρέπει να σημειωθεί, ότι το Ελληνικό Δημόσιο συνομολογεί ότι στην ανακόπτουσα νομοτύπως έχει παραχωρηθεί η χρήση του χώρου εκείνου (μείζονος), πλην όμως ισχυρίζεται ότι ο παραπάνω Ο.Τ.Α της παραχώρησε μόνο το δικαίωμα της απλής χρήσεως και εκμετάλλευσης των κοινόχρηστων χώρων του αιγιαλού και παραλίας, προκειμένου να τοποθετεί καρέκλες, ομπρέλες, ποδήλατα θαλάσσης κλπ και συνεπώς η ανακόπτουσα, η οποία δεν είχε το δικαίωμα να προβεί στις αυθαίρετες κατασκευές και μόνιμες εγκαταστάσεις που προαναφέρθηκαν, εφόσον τις χρησιμοποιεί, προβαίνει σε αυθαίρετη χρήση του κοινόχρηστου εκείνου χώρου.

Όμως, οι ενέργειες εκείνες των οργάνων της ανακόπτουσας και η χρήση των εγκαταστάσεων που προεκτέθηκαν δεν έχουν επιρροή στην ένδικη διαφορά, εφόσον το Ελληνικό Δημόσιο δεν επικαλείται ότι η παραχώρηση είναι παράνομη, ή ότι, εξ αιτίας των παράνομων ενεργειών των οργάνων της ανακόπτουσας και της μεταβολής της χρήσης του κοινοχρήστου χώρου, ανακλήθηκε η απόφαση του Δημάρχου ..., με την οποία παραχωρήθηκε η χρήση του δημοσίου κτήματος και έκτοτε η ανακόπτουσα το χρησιμοποιεί αυθαίρετα.

Περαιτέρω, δεν επικαλείται ότι το ίδιο, δια των αρμοδίων οργάνων του, προέβη στην ανάκληση της απόφασης του Νομάρχη, με βάση την οποία παραχωρήθηκε η χρήση και εκμετάλλευσή του στον Δήμο ..., δοθέντος ότι η παραβίαση των όρων που τέθηκαν στην ανακόπτουσα κατά την παραχώρηση της χρήσης του δεν έχουν ως άμεση συνέπεια την απώλεια του δικαιώματος χρήσης, αλλά παρέχουν τη δυνατότητα στον Δήμο ...

ή στο Δημόσιο να ανακαλέσουν την απόφαση παραχώρησης της χρήσης. Μέχρι την ανάκληση όμως αυτής, η ανακόπτουσα εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το δημόσιο κτήμα, καταβάλλοντας την ετήσια αποζημίωση που προαναφέρθηκε, με βάση την έννομη σχέση που ρυθμίζεται από την παραπάνω απόφαση των αρμοδίων οργάνων του Δήμου ....

Τέλος, εφόσον οι κατασκευές είναι αυθαίρετες και παράνομες, μπορεί να προβεί στην κατεδάφισή των και την επαναφορά των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση, σε καμμιά περίπτωση όμως δεν δικαιούται να προβεί στον καθορισμό αποζημίωσης για την αυθαίρετη χρήση παράνομων κατασκευών και εγκαταστάσεων".

Έτσι όμως που έκρινε, το Εφετείο, παρεβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις αναφερόμενες πιο πάνω διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου και συνεπώς οι δεύτερος και τέταρτος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως και ο τρίτος λόγος του πρόσθετου αναιρετηρίου, με τους οποίους, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ.1 Κ.Πολ.Δ., καταλογίζεται στο Εφετείο, κατ' εκτίμηση, η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμοι, γι' αυτό και πρέπει, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων, να αναιρεθεί η απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 §3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 232/2005 απόφαση του Εφετείου Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Επιβάλλει στην αναιρεσίβλητο την δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Μαΐου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 23 Ιουνίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ