1218/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1218 / 2016 (Ζ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

ΑΡΙΘΜΟΣ 1218/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ζ’ ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Δήμητρα Μπουρνάκα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασίλειο Καπελούζο, Δημήτριο Γεώργα, Δημήτριο Τζιούβα-Εισηγητή και Νικόλαο Τσάκο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 13 Απριλίου 2016, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Βασιλείου Πλιώτα (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου) και του Γραμματέως Χρήστου Πήτα, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Μ. Σ. του Κ., κατοίκου ..., που παρέστη με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Νινόπουλο, περί αναιρέσεως της υπ’ αριθ. 16406Α/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και με πολιτικώς ενάγοντα τον Ι. Φ. του Φ., κάτοικο ... που εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Καλλιόπη Κουγιούρη.

Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ’ αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 3 Οκτωβρίου 2015 αίτησή της, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1094/2015.

Αφού άκουσε

Τους πληρεξουσίους δικηγόρους των διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, που πρότεινε να γίνει δεκτή η προκείμενη αίτηση αναίρεσης,

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 171 παρ. 2 του Κ.Ποιν.Δ., απόλυτη ακυρότητα, που δημιουργεί λόγο αναιρέσεως της αποφάσεως κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α’ του ίδιου Κώδικα, επιφέρει και η παρά το νόμο παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος στη διαδικασία του ακροατηρίου, η οποία υπάρχει όταν δεν συντρέχουν στο πρόσωπό του οι όροι της ενεργητικής και παθητικής νομιμοποιήσεως για την άσκηση της πολιτικής αγωγής, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 63 και 64 του Κ.Ποιν.Δ., ή όταν παραβιάσθηκε η διαδικασία που έπρεπε να τηρηθεί σχετικά με τον τρόπο και το χρόνο ασκήσεως και υποβολής της κατά το άρθρο 68 του Κ.Ποιν.Δ..

Περαιτέρω κατά το άρθρο 63 εδ α’ του Κ.Ποιν.Δ., η πολιτική αγωγή με την οποία επιδιώκεται η χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, μπορεί να ασκηθεί ενώπιον του ποινικού δικαστηρίου, μόνον από τα πρόσωπα που έχουν το δικαίωμα αυτό κατά τις διατάξεις των άρθρων 914 και 932 του Α.Κ., κατά δε το άρθρο 68 παρ. 2 του Κ.Ποιν.Δ., εκείνος που κατά τον Αστικό Κώδικα δικαιούται χρηματική ικανοποίηση εξαιτίας ηθικής βλάβης, μπορεί να υποβάλει την απαίτησή του στο ποινικό δικαστήριο, ωσότου αρχίσει η αποδεικτική διαδικασία, χωρίς έγγραφη προδικασία.

Η νομιμοποίηση δε του πολιτικώς ενάγοντος εξαρτάται από το περιεχόμενο της σχετικής δηλώσεώς του, στην οποία, σύμφωνα με το άρθρο 84 του Κ.Ποιν.Δ., πρέπει να διαλαμβάνεται και ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της αξιόποινης πράξης και της ηθικής βλάβης, εκτός αν από τη φύση της πράξεως η βλάβη είναι αυτονόητη.

Από αυτά συνάγεται ότι αν από τη δήλωση παραστάσεως πολιτικής αγωγής δεν προκύπτει ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της αξιόποινης πράξης και της ηθικής βλάβης που έχει υποστεί ο παραστάς ως πολιτικώς ενάγων, τότε η δήλωση αυτή δεν είναι σύμφωνη με το νόμο και δεν νομιμοποιεί τον παραστάντα ως πολιτικώς ενάγοντα.

Εξάλλου, δικαιούχοι της χρηματικής ικανοποιήσεως για ηθική βλάβη είναι μόνον οι φορείς του δικαιώματος ή εννόμου συμφέροντος που έχει προσβληθεί, ήτοι οι αμέσως ζημιωθέντες από το έγκλημα και όχι οι εμμέσως ή εξ αντανακλάσεως ζημιωθέντες. Έτσι, επί αξιόποινης πράξης που στρέφεται κατά ομόρρυθμης εταιρείας, η οποία κατά τα άρθρα 784 του Α.Κ.

και 42 του Εμπ.Ν. αποτελεί νομικό πρόσωπο, διάφορο από εκείνο των ομόρρυθμων μελών της εταιρείας αυτής, μόνον η εταιρεία δικαιούται να παραστεί ως πολιτικώς ενάγουσα. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να παραστεί ατομικώς ο ομόρρυθμος εταίρος για πράξη αξιόποινη που στρέφεται κατά της εταιρείας. Περαιτέρω, στο έγκλημα της έκδοσης ακάλυπτης επιταγής, όπως προκύπτει από τις διατάξεις του άρθρου 79 παρ. 5 του Ν. 5960/1933 "περί επιταγής", όπως η παρ. 5 προστέθηκε με το άρθρο 4 παρ. 1 εδ.

α του Ν. 2408/1996, αμέσως παθών από την αξιόποινη πράξη της εκδόσεως της ακάλυπτης επιταγής, που δικαιούται και σε υποβολή της σχετικής εγκλήσεως, είναι ο κομιστής της επιταγής που δεν πληρώθηκε, τέτοιος δε, κατά τα άρθρα 19, 20, 40, 44 και 46 του Ν. 5960/1933, είναι οποιοσδήποτε κομιστής της επιταγής, δηλαδή όχι μόνον ο τελευταίος κομιστής, ο οποίος εμφάνισε στην πληρώτρια τράπεζα τη μη πληρωθείσα επιταγή, αλλά και κάθε υπογραφέας της επιταγής (οπισθογράφος) που πλήρωσε την επιταγή ως εξ αναγωγής υπόχρεος και έγινε κομιστής της μετά την εμφάνισή της, αφού ο κομιστής της επιταγής, είτε αυτός είναι ο τελευταίος κομιστής της που δεν πληρώθηκε από την πληρώτρια τράπεζα, είτε αυτός είναι εξ αναγωγής κομιστής της που δεν πληρώθηκε από την πληρώτρια τράπεζα, υφίσταται τελικά τη ζημία από την μη πληρωμή της επιταγής, η δε ζημία του είναι απότοκος της παράνομης συμπεριφοράς του εκδότη της επιταγής και τελεί σε πρόσφορη αιτιώδη συνάφεια με αυτή (Ολ.

Α.Π. 25/2007, Ολ. Α.Π. 29/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση, από τα έγγραφα της δικογραφίας και από την προσβαλλόμενη 16406Α/2015 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, τα οποία παραδεκτά επισκοπούνται από τον Άρειο Πάγο για την έρευνα της βασιμότητας του προβαλλόμενου σχετικού λόγου αναιρέσεως για απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας λόγω παράνομης παράστασης πολιτικής αγωγής, προκύπτουν τα εξής:

Κατά της αναιρεσείουσας κατηγορουμένης ασκήθηκε ποινική δίωξη για έκδοση ακάλυπτης επιταγής, της οποίας κατέστη νόμιμη τελευταία κομίστρια από οπισθογράφηση η εγκαλούσα ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία "Φ. Ι. και Υιοί Ο.Ε.", της οποίας ομόρρυθμος εταίρος και νόμιμος εκπρόσωπος είναι ο Ι. Φ.. Στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των πρακτικών της 111467/2012 αποφάσεως του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, πριν από την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας, εμφανίστηκε ο Ι.

Φ. και δήλωσε παράσταση πολιτικής αγωγής κατά της κατηγορουμένης και ζήτησε να υποχρεωθεί να του καταβάλει σαράντα τέσσερα (44) ευρώ με επιφύλαξη, ως χρηματική του ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που έχει υποστεί λόγω του αδικήματος και δήλωσε ότι διορίζει πληρεξούσια δικηγόρο του την παρευρισκόμενη δικηγόρο Π.

Α. Στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, όπως προκύπτει από τα πρακτικά της προσβαλλόμενης αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, εμφανίστηκε η δικηγόρος Π. Α. και δήλωσε ότι επαναλαμβάνει τη δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής στο πρόσωπο του Ι. Φ. και αιτήθηκε όπως υποχρεωθεί η κατηγορουμένη να καταβάλει στον εντολέα της το ποσό των 44 ευρώ με επιφύλαξη, ως χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που έχει υποστεί εξαιτίας του αδικήματος.

Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, έκρινε ένοχη την αναιρεσείουσα κατηγορουμένη του ότι"στην Αθήνα την 17-8-2008 εξέδωσε με πρόθεση επιταγή που δεν πληρώθηκε στον τελευταίο νόμιμο κομιστή, γιατί δεν υπήρχαν τα αντίστοιχα διαθέσιμα κεφάλαια κατά το χρόνο της έκδοσης και της πληρωμής αυτής, γεγονός που γνώριζε και πιο συγκεκριμένα στον ανωτέρω τόπο και χρόνο με την ιδιότητα της Προέδρου και Διευθύνουσας Συμβούλου της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "..." με έδρα την Αθήνα επί της οδού ...

εξέδωσε την υπ’ αριθμ, ... τραπεζική επιταγή ποσού 38.600 ευρώ της Τράπεζας EMPORIKI BANK σε διαταγή Μ. Μ., της οποίας κατέστη νόμιμη τελευταία κομίστρια από οπισθογράφηση η εγκαλούσα ομόρρυθμη εταιρία με την επωνυμία "Φ. Ι. και υιοί Ο.Ε.", νόμιμα εκπροσωπούμενη από τον Ι. Φ. και η οποία (επιταγή) αν και εμφανίσθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (την 18-8-2008) από το νόμιμο εκπρόσωπο αυτής στην πληρώτρια τράπεζα, δεν πληρώθηκε ελλείψει διαθεσίμων κεφαλαίων στο λογαριασμό της εκδότριας τράπεζας", της επέβαλε ποινή φυλακίσεως δεκαοκτώ (18) μηνών και χρηματική ποινή χιλίων οκτακοσίων ευρώ, ανέστειλε την ποινή φυλακίσεως που της επέβαλε επί τριετία, δέχθηκε την πολιτική αγωγή και την υποχρέωσε να πληρώσει στον Ι.

Φ. σαράντα τέσσερα (44) ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που έχει υποστεί από το αδίκημα, νομιμοτόκως. Υπό τα περιστατικά αυτά, που αποτελούν και παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, αμέσως παθούσα από την αξιόποινη πράξη της ακάλυπτης επιταγής ήταν η κομίστρια της επιταγής ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία "Φ.

Ι. και υιοί Ο.Ε.", η οποία και μόνον νομιμοποιείτο να παρασταθεί ως πολιτικώς ενάγουσα για την ηθική βλάβη που υπέστη, νόμιμα εκπροσωπούμενη και δεν ήταν αμέσως παθών από την ως άνω αξιόποινη πράξη ο ομόρρυθμος εταίρος και νόμιμος εκπρόσωπος της ως άνω εταιρείας Ι. Φ., ο οποίος δεν νομιμοποιείτο να παρασταθεί ατομικά και για λογαριασμό του ως πολιτικώς ενάγων κατά της αναιρεσείουσας κατηγορουμένης.

Ενόψει τούτων, η μη νόμιμη παράσταση ατομικά του Ι. Φ. ως πολιτικώς ενάγοντος κατά της κατηγορουμένης, προκαλεί απόλυτη ακυρότητα που λαμβάνεται υπόψη σε κάθε στάδιο της διαδικασίας και στον Άρειο Πάγο (άρθρο 171 περ. 2 Κ.Ποιν.Δ.) και που ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α’ λόγο αναιρέσεως και γιαυτό πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση κατά το βάσιμο περί τούτου πρώτο λόγο της κρινόμενης αναιρέσεως, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων της, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση για νέα συζήτηση στο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, συγκροτούμενο όμως από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 519 Κ.Ποιν.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 16406Α/2015 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών. Και

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 8 Ιουνίου 2016.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 9 Ιουνίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ