Supreme Court dismisses bank's appeal on inheritance acceptance revocation due to mistake of law regarding time limits.

Απόφαση 1211 / 2008 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1211/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Απριλίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ" η οποία εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παρασκευά Αρβανιτάκη.

Της αναιρεσίβλητης: Ψ, που εκπροσωπείται νόμιμα από τους ασκούντες τη γονική επ' αυτής Ψ1 και Ψ2. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο, Αθανάσιο Καρανίκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23-12-2003 ανακοπή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 31823/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 1086/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 14-2-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 20-3-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1847 παρ.1 εδ.α', 1850 εδ.β', 140 και 141 ΑΚ προκύπτει ότι η αποδοχή της κληρονομίας που συνάγεται από την παραμέληση της προθεσμίας αποποίησης της κληρονομίας μπορεί να προσβληθεί από τον κληρονόμο λόγω πλάνης, όταν η αποδοχή που συνάγεται με τον τρόπο αυτό κατά πλάσμα του νόμου, δεν συμφωνεί με τη βούλησή του, όταν αυτή αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για την αποδοχή της κληρονομίας, ώστε αν ο κληρονόμος γνωρίζει την αληθινή κατάσταση, ως προς το σημείο αυτό, δεν θα άφηνε να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αποποίησης.

Η εσφαλμένη δε γνώση ή άγνοια που δημιουργεί τη μεταξύ της βουλήσεως και δηλώσεως διάσταση, η οποία όταν είναι ουσιώδης θεμελιώνει δικαίωμα προσβολής της δηλώσεως λόγω πλάνης, μπορεί να οφείλεται και σε άγνοια ή εσφαλμένη γνώση των νομικών διατάξεων για την αποδοχή της κληρονομίας. Υπάρχει δε πλάνη περί το δίκαιο της αποδοχής της κληρονομίας και όταν ο κληρονόμος τελεί σε άγνοια που συνάγεται α) στο σύστήμα της κτήσεως της κληρονομίας κατά τον ΑΚ που επέρχεται αμέσως μετά το θάνατο του κληρονομουμένου, οπότε η προθεσμία του άρθρου 1847 ΑΚ δεν αρχίζει γιατί η άγνοια αποκλείει την γνώση της επαγωγής της κληρονομίας και β) σε άγνοια μόνο της υπάρξεως της προθεσμίας του άρθρου 1847 ΑΚ προς αποποίηση ή της κατά το άρθρο 1850 ΑΚ νομικής σημασίας της παρόδου της προθεσμίας αυτής άπρακτης (Ολ.ΑΠ 3/1989, ΑΠ 858/90). 'Ετσι ο κληρονόμος κατά την άνω διάταξη 1847 παρ.1 εδ.α' ΑΚ μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που έμαθε την επαγωγή και τον λόγο της, εφόσον δε ο νόμος δεν διακρίνει (άρθρα 1847 και 1850 ΑΚ) η ως άνω τετράμηνη προθεσμία αποποιήσεως τρέχει και κατά προσώπων ανικάνων προς δικαιοπραξία.

Αν ο κληρονόμος τελεί υπό νόμιμη εκπροσώπηση (λ.Χ. γονική μέριμνα) το στοιχείο της γνώσης κρίνεται στο πρόσωπο του νομίμου εκπροσώπου, αφού μόνον αυτός δικαιούται να αποποιηθεί την κληρονομία που έχει επαχθεί στον αντιπροσωπευόμενο τηρουμένων των διατυπώσεων που ο νόμος επιτάσσει, προκειμένου δε περί αποποιήσεως ανηλίκου πρέπει να υποβληθεί αίτηση από τον εκπροσωπούντα αυτόν και να χορηγηθεί προς τούτο η σχετική άδεια.

Τέλος η αγωγή προς ακύρωση της αποδοχής της κληρονομίας και η αντίστοιχη ένσταση είναι δυνατό να στραφεί και κατά του δανειστή της κληρονομίας (ΑΠ 338/04, ΑΠ 426/02). Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων τα εξής:

Η τράπεζα με την επωνυμία "Τράπεζα Μακεδονίας-Θράκης Α.Ε." με την υπ' αριθμ. ..... αρχική σύμβαση παροχής πιστώσεως με ανοιχτό (αλληλόχρεο) λογαριασμό, χορήγησε πίστωση στην εταιρία με την επωνυμία "..... και ΣΙΑ ΟΕ'', μέχρι του ποσού των 25.000.000 δραχμών, για την οποία εγγυήθηκαν εγγράφως ότι η πιστούχος εταιρία (πρωτοφειλέτρια) θα καταβάλει την οφειλή της από την παραπάνω σύμβαση, οι Ψ1, Α και Β.

Το ως άνω όριο της πίστωσης αυξήθηκε διαδοχικά με τις υπ'αριθμ. ..... και ..... πρόσθετες αυξητικές πράξεις στα ποσά των 35.000.000 και 70.000.000 δραχμών, αντίστοιχα, οι αυτοί δε εγγυητές, καθώς και η Γ εγγυήθηκαν εγγράφως ότι η πιστούχος θα καταβάλει την οφειλή της. Η πιστούχος εταιρία στις 15-1-1999 με τις υπ' αριθμ. ..... και .....

πράξεις της Συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Βαρβάρας Ελαία-Βλαχάκη, μετετράπη σε ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία 'Ά. ΙΠΠΕΚΗ Ανώνυμη Βιοτεχνική και Εμπορική Εταιρία Ετοίμων Ενδυμάτων'' και με το διακριτικό τίτλο "Α. ΙΠΠΕΚΗ Α.Ε.". Μέχρι την 28-9-2000 λειτούργησε ο ως άνω λογαριασμός, οπότε η καθ' ης η ανακοπή ''ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΕ'', η οποία στο μεταξύ με τις υπ' αριθμ. .....

και ..... πράξεις της Συμβολαιογράφου Αθηνών Θεανώς Βίγλατζη-Χονδρογιάννη, που εγκρίθηκαν από το Υπουργείο Ανάπτυξης με τις με αριθμούς Κ2-7563 και Κ2-7564/2000 αποφάσεις της Υφυπουργού, απορρόφησε δια συγχωνεύσεως την ''Τράπεζα Μακεδονίας-Θράκης ΑΕ'', τον έκλεισε νομίμως με καταγγελία και με χρεωστικό, εις βάρος της πιστούχου εταιρίας, κατάλοιπο 37.223371 δραχ.

Ακολούθως, δέχθηκε το Εφετείο ότι κατόπιν της από 10-10-2003 αιτήσεως της καθ' ης η ανακοπή εκδόθηκε από τον Δικαστή του Mονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης η ανακοπτόμενη ως άνω διαταγή πληρωμής, δυνάμει της οποίας η ανακόπτουσα, ως μοναδική εξ αδιαθέτου κληρονόμος του εγγυητή Β, διατάχθηκε να καταβάλει στην εκκαλούσα το ποσό των 173.582,40 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από 1-7-2003, διότι στο μεταξύ και ειδικότερα στις 20-6-2003 ο εκ των εγγυητών της πιστώσεως Β απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη και κληρονομήθηκε από τους πλησιέστερους συγγενείς του, ήτοι, από τη σύζυγο του Δ και από τα τρία του τέκνα, Β (μητέρα της ανακόπτουσας-εφεσίβλητης), Ε και ΣΤ.

Όλοι οι ως άνω κληρονόμοι του αποβιώσαντος εγγυητή αποποιήθηκαν νομίμως και εμπροθέσμως την επαχθεί σα σ' αυτούς κληρονομιά. Μετά τις αποποιήσεις αυτές η εξ αδιαθέτου κληρονομιά του αποβιώσαντος επήχθη πλην των άλλων, και στα δύο τέκνα της θυγατέρας του Ψ2 (εγγονές του), ήτοι στην ανακόπτουσα-εφεσίβλητη, που γεννήθηκε στις 15-1-1993 και στην αδελφή της Ζ, που γεννήθηκε στις 13-8-1984 και επειδή αμφότερες κατά το χρόνο της επαγωγής (19-10-2000) ήταν ανήλικες, τη δήλωση περί αποποιήσεως της κληρονομιάς, ώφειλαν να την υποβάλουν οι ασκούντες από κοινού τη γονική τους μέριμνα γονείς τους, αφού προηγουμένως λάβουν σχετική άδεια από το Μονομελές Πρωτοδικείο ακόμη δέχθηκε το Εφετείο, ότι αμφότεροι οι γονείς των ανηλίκων στο πρόσωπο των οποίων κρίνεται το στοιχείο της γνώσεως της επαγωγής της κληρονομιάς στις ανήλικες θυγατέρες τους και του λόγου αυτής, τελούσαν σε πλάνη ως προς το αφετήριο γεγονός της προθεσμίας αποποιήσεως, καθ' όσον θεωρούσαν εσφαλμένα ότι η επαγωγή της κληρονομιάς του ως άνω αποβιώσαντος προς τις ανήλικες θυγατέρες τους δεν θα γινόταν προτού αυτές ενηλικιωθούν και ότι η αποποίηση της κληρονομιάς θα έπρεπε να γίνει από τις ίδιες μετά την ενηλικίωση τους.

Για το λόγο αυτό άλλωστε η μητέρα της εφεσίβλητης (ανακόπτουσας) Ψ2, ενώ αποποιήθηκε εμπροθέσμως την κληρονομιά του αποβιώσαντος πατέρα της, εν τούτοις δεν μερίμνησε από κοινού με τον σύζυγο της για την αποποίηση της κληρονομιάς που επήχθη στις ανήλικες θυγατέρες της μετά τη δική της αποποίηση. Έτσι, υπό την εσφαλμένη αυτή άποψη, η αδελφή της εφεσίβλητης Ζ, που ενηλικιώθηκε την 13- 8-2002, δέκα πέντε (15) ημέρες μετά την ενηλικίωση της εμφανίσθηκε στη Γραμματεία αυτού του Πρωτοδικείου και με την υπ' αριθμό .....

έκθεση δηλώσεως απολύτου αποποιήσεως κληρονομιάς, αποποιήθηκε την επαχθείσα σαυτήν κληρονομιά, του εκ μητρός πάππου της, γεγονός που ενισχύει την ανωτέρω κρίση του Δ/ρίου περί πλάνης των γονέων της εφεσίβλητης, ως προς την επαγωγή της κληρονομιάς σαυτήν και του λόγου αυτής. Η πλάνη αυτή των γονέων της εφεσίβλητης διήρκεσε μέχρι την 3-12-2003, οπότε της επιδόθηκε η ανακοπτόμενη διαταγή πληρωμής από το περιεχόμενο της οποίας πληροφορήθηκαν την έννοια των προαναφερομένων διατάξεων του ΑΚ περί επαγωγής της κληρονομιάς στην ανήλικη θυγατέρα τους.

Έκτοτε, αφενός, άσκησαν την ως άνω ανακοπή, αφετέρου με την με αριθμό καταθ. 5.806/19-2-2004 αίτηση τους ζήτησαν από το ενταύθα Μονομελές Πρωτοδικείο να τους παρασχεθεί η άδεια ν' αποποιηθούν για λογαριασμό ανακόπτουσας, την προαναφερθείσα κληρονομιά. Η αυτή, ως άνω πλάνη των γονέων της ανακόπτουσας είχε σαν αποτέλεσμα την μη έναρξη για την τελευταία της τετράμηνης προθεσμίας αποποιήσεως του άρθρου 1847 ΑΚ προ της 3-12-2003 και επομένως, όταν εκδόθηκε η ανακοπτόμενη διαταγή πληρωμής, η ανακόπτουσα δεν είχε την ιδιότητα της εξ αδιαθέτου κληρονόμου του, εκ μητρός, πάππου της και εγγυητή της συμβάσεως πιστώσεως που προαναφέρθηκε και συνακόλουθα δεν νομιμοποιείτο παθητικώς ούτε στην υπ' αριθμ.

καταθ. 36.182/2003 αίτηση της καθ' ης-εκκαλούσας με την οποία η τελευταία ζήτησε την έκδοση της ανακοπτόμενης διαταγής πληρωμής ούτε στην ανακοπτόμενη διαταγή πληρωμής.

Με βάση τα ανωτέρω το Εφετείο δέχθηκε ως κατ'ουσία βάσιμη την ανακοπή και ακύρωσε την ανακοπτομένη ως άνω διαταγή πληρωμής. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε τις προαναφερόμενες διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου, ο δε 1ος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο προσάπτεται στο Εφετείο η αιτίαση ότι υπέπεσε στην πλημμέλεια που προβλέπεται από το αρ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Επειδή οι 2ος και 3ος λόγοι αναιρέσεως εκ του αριθ.11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ και όχι εκ των αριθ.8 και 10 ως αναφέρεται στο αναιρετήριο κατά τους οποίους αποδίδεται η πλημμέλεια στην προσβαλλομένη αντίστοιχα ότι αφενός δεν έλαβε υπόψη την ανώμοτη κατάθεση της Ψ2 και αφετέρου τα δημόσια και λοιπά έγγραφα που προσκόμισε και επικαλέσθηκε η αναιρεσείουσα, είναι απορριπτέοι, ο μεν 2ος ως αβάσιμος, καθόσον το Εφετείο ως εκ της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, ρητώς μνημονεύει τις ανωμοτί καταθέσεις των νομίμων εκπροσώπων της ανακόπτουσας, μεταξύ των οποίων είναι και της Ψ2, ο δε 3ος ως αόριστος διότι η αναιρεσείουσα δεν προσδιορίζει στο αναιρετήριο ποια είναι τα έγγραφα αυτά (ΑΠ 88/08).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 14-2-07 αίτηση της τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ" για αναίρεση της 1086/2006 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Μαΐου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Ιουνίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ