Supreme Court allows appeal against land expropriation compensation due to insufficient factual reasoning on value reduction.

Απόφαση 1210 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1210/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), , Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Δημητρούλα Υφαντή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Απριλίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην ..., το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Χρήστο Μητκίδη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1 συζύγου ..., 2) Ψ2, 3) Ψ3, 4) Ψ4, 5) Ψ5, κατοίκων ..., 6) Ψ6, 7) Ψ7, 8) Ψ8, κατοίκων ..., 9) Ψ9, κατοίκου ..., 10) Ψ10, κατοίκου ..., 11) Ψ11, 12) Ψ12 13) Ψ13, κατοίκων ..., 14) Ψ14, κατοίκου ..., 15) Ψ15, κατοίκου ..., οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Όπως προκύπτει από την από 7/1/2010 κλήση του ως άνω αναιρεσείοντος, ο υπό στοιχείο 7 αναιρεσίβλητος απεβίωσε στις 31/10/2003 σύμφωνα με την προσκομισθείσα υπ' αριθμό 128/2003 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου Ναυπάκτου, και την παρούσα δίκη συνεχίζει η μοναδική εξ αδιαθέτου κληρονόμος αυτού, ανήλικη κόρη του Β, κάτοικος ..., εκπροσωπούμενη από την μητέρα της Γ ως ασκούσας τη γονική μέριμνά της, και η οποία δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2/7/2001 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, και τις από 25/7/2001, 12/7/2001 και 17/9/2001 αιτήσεις των ήδη αναιρεσιβλήτων και προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως που κατατέθηκαν στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η 230/2002 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 29/5/2002 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Δημητρούλα Υφαντή ανέγνωσε την από 15/4/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 29-5-2002 αίτησης αναίρεσης και την αναίρεση της υπ' αριθμό 230/2002 οριστικής απόφασης του Εφετείου Πατρών κατά τα εις το σκεπτικό μέρος της.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τα πιο κάτω αναφερόμενα έγγραφα, που επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, προκύπτει ότι μετά την άσκηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης και πριν από τη συζήτηση της κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας απεβίωσε ο έβδομος των αναιρεσιβλήτων Ψ7 στις 31-10-2003 (βλ.την υπ'αριθ....

ληξιαρχική πράξη θανάτου, του Ληξιάρχου Ναυπάκτου). Ο θανών, που δεν άφησε διαθήκη, κατέλιπε ως μοναδικό πλησιέστερο συγγενή του και εξ αδιαθέτου κληρονόμο του την ανήλικη κόρη του Β (βλ.το υπ'αριθ.... πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δήμου ..., και το υπ'αριθ.... πιστοποιητικό του τμήματος διαθηκών του Πρωτοδικείου Αθηνών).

Ήδη το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, με την από 7-1-2010 κλήση του, προσκάλεσε την πιο πάνω κληρονόμο του θανόντος αναιρεσιβλήτου, για τη συνέχιση της δίκης στο πρόσωπό της. Επομένως και εφ'οσον κατά την επίδοση της πιο πάνω κλήσης στην προσκαλούμενη κληρονόμο στις 27-1-2010 (βλ.την υπ'αριθ.... έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Κορίνθου, ...) είχε ήδη παρέλθει από του θανάτου του αρχικού διαδίκου η κατά τη διάταξη του άρθρου 292 Κ.Πολ.Δ.

προθεσμία των τεσσάρων μηνών αποποιήσεως της κληρονομίας εκ μέρους της καλούμενης προς επανάληψη της δίκης κληρονόμου η δίκη παραδεκτά ήδη συνεχίζεται στο πρόσωπο της πιο πάνω προσκληθείσας κληρονόμου του αποβιώσαντος, εβδόμου αναιρεσίβλητου. Εξ άλλου, όπως προκύπτει από τα ίδια έγγραφα, αλλά και όσα εκθέτει το αναιρεσείον στις κατατεθείσες έγγραφες προτάσεις του, ο ίδιος θανών δεν κατέλιπε ως εξ αδιαθέτου κληρονόμο του επί πλέον και τη Γ, μητέρα της ανήλικης, η οποία απαραδέκτως κλήθηκε κατά την προκειμένη δικάσιμο ατομικά με την ιδιότητα του κληρονόμου.

ΙΙ. Από τις υπ'αριθ.... εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Μεσολογγίου, ... και την υπ'αριθ.... έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας, στο Πρωτοδικείο Κορίνθου ..., που επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας συνεδρίαση, καθώς και κλήση προς συζήτηση της αίτησης, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα στους αναιρεσίβλητους, οι οποίοι όμως δεν εμφανίσθηκαν κατά την ως άνω συνεδρίαση, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της, από το πινάκιο. Επομένως και σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ.1 και 2 Κ.Πολ.Δ., πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση που επισπεύδεται από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, παρά την απουσία όλων των αναιρεσιβλήτων.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.19 του Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ' αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνηση του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ.

ΑΠ 1/1999). Ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559, αριθ. 19 λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης με την έννοια της ανεπαρκούς αιτιολογίας αφορά ελλείψεις αναγόμενες αποκλειστικά στη διατύπωση του αιτιολογικού πορίσματος αναφορικά με τη συνδρομή ή μη γεγονότων, που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκροτούν το πραγματικό του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, έτσι ώστε, από την ανεπαρκή ή αντιφατική έκθεση τους, να μη μπορεί να κριθεί αν η απόφαση στηρίζεται ή όχι νομικώς (Ολ.

ΑΠ 13/1995). Η ύπαρξη νόμιμης βάσης και η αντίστοιχη έλλειψή της πρέπει να προκύπτουν αμέσως από την προσβαλλόμενη απόφαση, ο δε Άρειος Πάγος διαπιστώνει την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του προκειμένου λόγου αναίρεσης, ελέγχοντας μόνο την προσβαλλόμενη απόφαση και το αιτιολογικό της και όχι το περιεχόμενο άλλων εγγράφων ή αποφάσεων σε εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ.

Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου από ,αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001. ""Εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απόμενα στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για την χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο".

Η αιτιολογία της δικαστικής απόφασης για την επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης θεωρείται ανεπαρκής όταν συνδυάζεται με την αρτιότητα και οικοδομησιμότητα των απαλλοτριωθέντων ακινήτων αν: α) δεν ενέχει προσδιορισμό των εναπομεινάντων τμημάτων, ήτοι αναφορά περί του εμβαδού τους και λοιπών προσδιοριστικών στοιχείων και β) δεν αναφέρει την κατά προορισμό χρήση των απομενόντων τμημάτων και περαιτέρω την μετά την αναγκαστική απαλλοτρίωση δυνατότητα ή μη της πραγματοποίησης της χρήσης αυτής.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τ' ακόλουθα κατά την ανέλεγκτη επί της ουσίας εκτίμηση των αποδείξεων ως προς το κεφάλαιό της επιδίκασης ιδιαίτερης αποζημίωσης για τ' απομένοντα τμήματα ορισμένων από τ'απαλλοτριωθέντα ακίνητα συναφώς με την σχετική αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου: "....Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα βρίσκονται στην περιοχή ...

και ειδικότερα στους οικισμούς ... και ... που είναι δυτικά της πόλης της ... και προς τον ορεινό όγκο αυτής, πρόκειται δε για οικόπεδα και αγροτεμάχια μερικά των οποίων έχουν οικοπεδική αξία..."(6ο φύλλο). "...Για τα υπ' αριθ. κτηματολογίου 30, 41,55, 64, 66, 67α, 72α, 80 και 85 ακίνητα πρέπει αν καθορισθεί ιδιαίτερη αποζημίωση για τα απομένοντα τμήματα αυτών, καθόσον υπάρχει μείωση της αξίας του απομένοντος τμήματος σε ποσοστό 50% επί της καθοριζόμενης αξίας του απαλλοτριωθέντος δεδομένου ότι τα απομένοντα τμήματα, λόγω της μικρής έκτασης, για μεν τους αγρούς είναι περιορισμένη η καλλιέργειά τους για δε τα οικόπεδα μειώνεται η αξία τους εφόσον αυτά είναι πλέον μη άρτια και οικοδομήσιμα.

Σημειώνεται ότι τα προαναφερόμενα ακίνητα αφορούν σχετική αίτηση του αιτούντος Ελληνικού Δημοσίου εφ' όσον οι λοιπές αιτήσεις και ανταιτήσεις για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης είναι απαράδεκτες". Με τις παραδοχές αυτές της προσβαλλόμενης απόφασής του το Εφετείο, που ακολούθως δέχθηκε την αίτηση του αναιρεσείοντος, παραβίασε εκ πλαγίου την ίδια πιο πάνω διάταξη ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001, με ελλειπείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες που καθιστούν ανέφικτο τον έλεγχο από το Δικαστήριο τούτο ως προς το εάν εφαρμόσθηκε ορθά η πιο πάνω διάταξη κατά την έννοια που προαναφέρθηκε στη μείζονα σκέψη της παρούσας, δηλαδή ως προς το εάν με βάση τα πραγματικά περιστατικά που δέχεται το Εφετείο δικαιολογείται η διαγνωσθείσα μείωση της αξίας των απομενόντων τμημάτων των ενδίκων ακινήτων ιδιοκτησίας των αναιρεσιβλήτων από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η ένδικη απαλλοτρίωση σε συνδυασμό με το γεγονός ότι από το ίδιο έργο βλάπτονται πολλαπλώς.

Ειδικότερα το Εφετείο για να κρίνει ότι μειώθηκε η αξία των εναπομενόντων τμημάτων των ενδίκων ιδιοκτησιών των αναιρεσιβλήτων δεν διευκρίνισε ειδικότερα με τις παραδοχές του: α)τις μετά την απαλλοτρίωση διαστάσεις των τμημάτων των ακινήτων που παρέμειναν εκτός της απαλλοτρίωσης (βάθος και μήκος προσώπου σε οδό κ.λ.π.) και τις θεσπιζόμενες δυνατότητες χρήσεως των εν λόγω ακινήτων, δηλαδή ποια εξ αυτών ήταν αγροί και ποια ήταν οικόπεδα πριν από την απαλλοτρίωση, β)τις αποστάσεις των απομενόντων τμημάτων των ίδιων ακινήτων πρό και μετά την απαλλοτρίωση από το όριο της απαλλοτρίωσης και από τον άξονα της οδού, γ)την αρτιότητα και οικοδομησιμότητα των ένδικων ακινήτων προ και μετά την απαλλοτρίωση, τόσο κατά κανόνα όσο και κατά παρέκκλιση, δ)το αν είχαν οικοδομηθεί τα ένδικα ακίνητα και το αν με την ανοικοδόμηση αυτών είχε καλυφθεί ο συντελεστής δομήσεως ή για άλλους λόγους αποκλειόταν η επέκταση του οικοδομήματος καθ'ύψος ή προς οποιαδήποτε πλευρά του, ε)τις δυνατότητες πρόσβασης που είχαν τα ένδικα ακίνητα προς της απαλλοτρίωσης και μετά από αυτή προς το έργο για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση, στ)τις επιπτώσεις της απαλλοτρίωσης και του κατασκευασθέντος έργου στις δυνατότητες χρήσης της ένδικης ιδιοκτησίας και συνακόλουθα στην αγοραία αξία τους.

Επομένως ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση μόνο κατά το αντίστοιχο μέρος της που αφορά το καθορισμό της πιο πάνω πρόσθετης αποζημίωσης, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο μόνο κατά το αναιρούμενο πιο πάνω μέρος της, αφού είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους Δικαστές (αρθρ.580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.) και τέλος να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντα που νίκησε, όπως στο διατακτικό και για τις έγγραφες προτάσεις που κατέθεσε. (αρθρ.176 και 183 Κ.Πολ.Δ.)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 230/2002 απόφαση του Εφετείου Πατρών μόνο κατά το εις το σκεπτικό μέρος του.

Παραπέμπτει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση μόνο κατά το αναιρούμενο πιο πάνω μέρος της, στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντα τα οποία ορίζει σε τρείς χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Ιουνίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 22 Ιουνίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ