Supreme Court overturns lower court verdict due to failure to consider contradictory photographic evidence regarding road morphology.

Απόφαση 1205 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1205/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαΐου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Δ. Α. του Α., κατοίκου ..., ατομικά και ως εξ αδιαθέτου συγκληρονόμου (με τον πέμπτο αναιρεσείοντα) των αρχικώς εναγόντων αποβιωσάντων γονέων του Α. και Μ. Α., 2) Ε. συζ. Δ. Α., κατοίκου ..., ατομικά και ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου των αρχικώς εναγόντων αποβιωσάντων γονέων της Ι. και Π. Α., 3) Μ. θυγ. Δ. Α., συζ. Σ. Γ., κατοίκου ..., 4) Ε. Δ. του Γ., κατοίκου ... και 5) Ν. Α. του Α., κατοίκου ... ως εξ αδιαθέτου συγκληρονόμου (με τον πρώτο αναιρεσείοντα) των αρχικώς εναγόντων αποβιωσάντων γονέων του Α. και Μ. Α., εκ των οποίων ο 5ος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Αντιπαριώτη και οι λοιποί εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Αντιπαριώτη, που με τις από 23-5-2017 προτάσεις του δήλωσε ότι το όνομα πατρός της 4ης των αναιρεσειόντων είναι "Γ." αντί του εσφαλμένου "Ν.", που αναγράφηκε εκ παραδρομής στο αναιρετήριο.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..." (πρώην "..."), που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Δαρούδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-3-2011 αγωγή των ήδη 1ου, 2ης, 3ης και 4ης των αναιρεσειόντων και των ήδη αποβιωσάντων Α. και Μ. Α. και Ι. και Π. Α., που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1882/2013 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2917/2015 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 2-12-2015 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου διάβασε την από 13-10-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των τετάρτου και ογδόου, κατά το δεύτερο μέρος του, λόγων και την απόρριψη των λοιπών λόγων της από 2-12-2015 και με αρ. εκθ. καταθ. …/2015 αιτήσεως για αναίρεση της υπ' αριθμ. 2917/2015 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τον συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 4 και 5 του άρθρου 26 του ν. 2696/199 (Κ.Ο.Κ) όπως ισχύει, προκύπτει ότι στους κόμβους, που, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 2 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα, αποτελούν: οι ισόπεδες συμβολές, διακλαδώσεις ή διασταυρώσεις οδών, περιλαμβανομένων και των ελεύθερων χώρων που σχηματίζονται από αυτές, όταν δεν υπάρχει σήμανση, η προτεραιότητα ανήκει σε εκείνον που έρχεται από δεξιά.

Εξαίρεση από αυτόν τον κανόνα αναγνωρίζεται μόνο στις περιοριστικώς αναφερόμενες στην εν λόγω διάταξη περιπτώσεις και δη: α) όσων κινούνται σε αυτοκινητοδρόμους, εθνικές οδούς ή οδούς ταχείας κυκλοφορίας, β) των σιδηροδρομικών και τροχιοδρομικών οχημάτων, τα οποία έχουν σε κάθε περίπτωση προτεραιότητα, γ) όσων εισέρχονται σε οδό από χωματόδρομο, μονοπάτια, παρόδια ιδιοκτησία, χώρους σταθμεύσεως και σταθμούς ανεφοδιασμού και δ) όσων εκκινούν ή κινούνται προς τα πίσω, όπου αυτό επιτρέπεται, οι οποίοι οφείλουν σε κάθε περίπτωση, να παραχωρούν προτεραιότητα στους εξ αριστερών κινούμενους οδηγούς.

Περαιτέρω, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 335, 338, 339 και 340 του Κ.Πολ.Δικ. προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει την κρίση του για το αποδεικτικό του πόρισμα, αναφορικά με τους πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, όπως είναι και εκείνοι που στηρίζουν την έμμεση απόδειξη με δικαστικά τεκμήρια, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία νόμιμα επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι.

Η παράβαση της υποχρεώσεως αυτής ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρ. 11 περ. γ' του Κ.Πολ.Δικ., ο οποίος θεμελιώνεται όχι μόνο όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν βεβαιώνει ότι έλαβε υπόψη του και τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, αλλά και όταν, παρά την βεβαίωση αυτή, από το περιεχόμενο της αποφάσεως δεν καθίσταται απόλυτα βέβαιο ότι λήφθηκαν υπόψη όλα ή ορισμένα από τα αποδεικτικά αυτά μέσα.

Στην προκειμένη περίπτωση με τον τέταρτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως οι αναιρεσείοντες προβάλλουν αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθμ. 11 περ. γ' του Κ.Πολ.Δικ., ισχυριζόμενοι, εκτός των άλλων, ότι το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα σχετικώς με την μορφολογία της ανώνυμης οδού, στην οποία εκινείτο το ασφαλισμένο στην αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία αυτοκίνητο, δεν έλαβε υπόψη τις φωτογραφίες του τόπου του ατυχήματος, στις οποίες απεικονίζεται, εκτός άλλων, η μορφολογία της επίμαχης οδού - "χωματόδρομου εν τοις πράγμασι", τις οποίες είχαν προσκομίσει ενώπιόν του νομοτύπως μετ' επικλήσεως, προς άμεση απόδειξη του ισχυρισμού τους ότι ο οδηγός του ασφαλισμένου στην αναιρεσίβλητη αυτοκινήτου όφειλε, ως κινούμενος σε χωματόδρομο, να παραχωρήσει προτεραιότητα στην οδηγούμενη από τον θανασίμως τραυματισθέντα Α.

Α., συγγενή τους και κινούμενη επί της επαρχιακής οδού δίκυκλη μοτοσυκλέτα, κατ' εφαρμογήν της προεκτεθείσας διατάξεως του άρθρου 26 παρ. 5 περ. β' του ν. 2696/199 (Κ.Ο.Κ) όπως ισχύει. Όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως, το Εφετείο αναφορικά με τις συνθήκες του ενδίκου τροχαίου ατυχήματος δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Στις 25.08.2010 και ώρα 19:30 περίπου ο Α.

Α. του Δ., ηλικίας 27 ετών περίπου, γιος των πρώτου και δεύτερης εναγόντων, αδελφός της τρίτης ενάγουσας, εγγονός των τέταρτου έως και έβδομης εναγόντων, οι οποίοι απεβίωσαν στις 30.05.2011, 04.03.2013, 29.06.2012 και 01.01.012, αντίστοιχα, και συνέχισαν τη δίκη οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι τους πρώτος και πέμπτος εκκαλούντες, τέκνα των 4ου και 5ης εναγόντων, και δεύτερη εκκαλούσα, τέκνο των έκτου και έβδομης εναγόντων, αντίστοιχα, και μνηστήρας της τέταρτης εκκαλούσας, οδηγώντας την υπ' αριθ.

κυκλ. ... δίκυκλη μοτοσυκλέτα, μάρκας Yamaha YZ-F1, της κυριότητάς του, κυβισμού 1.000 κ.εκ., εκινείτο στην επαρχιακή οδό Νάουσας - Παροικιάς Πάρου, οδό διπλής κατεύθυνσης κυκλοφορίας, συνολικού πλάτους 5,80 m., με μία λωρίδα ανά κατεύθυνση και διακεκομμένη μονή λευκή γραμμή στον κατά μήκος άξονα της οδού, με φορά από Νάουσα προς Παροικιά.

Στο ύψος του …ου km της άνω οδού, όπου αυτή συμβάλλεται με προς τα δεξιά κατά τη φορά προς Παροικιά ανώνυμη ασφαλτοστρωμένη (βλ. ιδίως έκθεση αυτοψίας) ανώνυμη οδό, ο Μ. Β., οδηγώντας το υπ' αριθ. κυκλ. ... Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητο, το οποίο κατά τον άνω χρόνο ήταν ασφαλισμένο για την προς τρίτους ζημία από την κυκλοφορία του στην εναγομένη, και κινούμενος στην ανώνυμη αυτή οδό με φορά προς την προαναφερθείσα επαρχιακή οδό, εισήλθε στη συμβολή των οδών αυτών και επιχείρησε με αριστερή αλλαγή κατεύθυνσης να καταλάβει το προς Νάουσα τμήμα της οδού.

Εκείνη τη στιγμή, ο Α. Α. φθάνοντας ταυτόχρονα με τον Μ. Β. στον παραπάνω ισόπεδο οδικό κόμβο, επέπεσε με τη μοτοσυκλέτα του στο αριστερό και προς τα πίσω τμήμα του αυτοκινήτου, εκτινάχθηκε σε απόσταση 45 μέτρων από το σημείο της σύγκρουσης, έπεσε στο οδόστρωμα και τραυματίστηκε θανάσιμα, χάνοντας τη ζωή του στο Κ.Υ.

Πάρου, όπου διακομίστηκε, την 20:07 ώρα της ίδιας ημέρας, ενώ η μοτοσυκλέτα του καταστράφηκε. Με βάση τα παραπάνω αποδειχθέντα, συνυπαίτιοι της σύγκρουσης αυτής ήταν οι οδηγοί και των δύο οχημάτων, ο μεν οδηγός της μοτοσυκλέτας, γιατί από αμέλεια εκινείτο με την ιλιγγιώδη ταχύτητα των 150 km/h τουλάχιστον, σε οδό όπου το όριο βάσει του ΚΟΚ είναι 90 km/h και υπήρχε πυκνή κυκλοφορία (συνεπεία της οποίας αυτός οδηγούσε στο αριστερό μέρος του προορισμένου για τη φορά του τμήματος του οδοστρώματος, πραγματοποιώντας υπέρβαση των μπροστά απ' αυτόν οχημάτων) και παραβίασε την εκ δεξιών προτεραιότητα του αυτοκινήτου του Μ.

Β., ο δε δεύτερος, γιατί από αμέλεια, ενώ επρόκειτο να εισέλθει στον άνω οδικό κόμβο, δεν μείωσε την ταχύτητα του οχήματός του, ενόψει εισόδου του στον άνω οδικό κόμβο (άρθρ. 19 § 3 ΚΟΚ), αλλά εισήλθε σ' αυτόν χωρίς να επιδείξει την απαιτούμενη σύνεση και ένταση της προσοχής του, η οποία απαιτείτο λόγω της πυκνής εκείνη την ώρα κυκλοφορίας, ο δε βαθμός της συνυπαιτιότητας προσδιορίζεται με βάση τα παραπάνω σε 70% για τον παθόντα οδηγό της μοτοσυκλέτας και σε 30% για τον οδηγό του αυτοκινήτου.

Συνεπώς το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που με εν μέρει διαφορετική αιτιολογία, η οποία αντικαθίσταται με την παρούσα, κατ' άρθρο 534 του Κ.Πολ.Δικ., έκρινε τα ίδια, κατά μερική αποδοχή της σχετικής νόμιμης (ΑΚ 300) ένστασης της εναγομένης ως ουσιαστικά βάσιμης, δεν έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων και επομένως οι περί του αντιθέτου πρώτος και δεύτερος λόγοι της έφεσης είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι".

Από το προεκτεθέν περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως, παρά την σ' αυτήν και ειδικότερα στο προοίμιό της, που γίνεται η αναφορά των αποδεικτικών μέσων, διαβεβαίωση, ότι ελήφθησαν υπόψη όλα τα ενώπιον του δευτέρου βαθμού δικαιοδοσίας προσκομισθέντα από τους διαδίκους προς άμεση ή έμμεση απόδειξη έγγραφα, μεταξύ των οποίων και φωτογραφίες του τόπου του ατυχήματος, δεν καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, αλλά αντίθετα καταλείπονται ικανές αμφιβολίες για το αν το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα σχετικώς με την μορφολογία της ανώνυμης οδού, στην οποία εκινείτο το ασφαλισμένο στην αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία αυτοκίνητο, έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε μαζί με τις υπόλοιπες αποδείξεις και τις προμνημονευόμενες φωτογραφίες -στις οποίες πράγματι, όπως από την παραδεκτή επισκόπησή τους προκύπτει, απεικονίζεται η ανώνυμη ως άνω οδός, ως χωματόδρομος- που προσκομίστηκαν νομίμως από τους αναιρεσείοντες, με επίκληση.

Και αυτό γιατί το Εφετείο δεν κάνει κανένα σχολιασμό στην προσβαλλομένη απόφασή του για τις φωτογραφίες αυτές, το περιεχόμενο των οποίων είναι εκ διαμέτρου αντίθετο με τις παραδοχές της προσβαλλομένης αποφάσεώς του, περί ασφαλτοστρωμένης οδού. Η μη λήψη υπόψη του ως άνω αποδεικτικού μέσου, ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, αφού η μορφολογία της ως άνω ανώνυμης οδού συνέχεται με την προτεραιότητα ή μη του εισερχόμενου οχήματος στον ως άνω οδικό κόμβο.

Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει, κατά παραδοχήν του ως άνω λόγου αναιρέσεως, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου στο σύνολο της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών, που διατυπώνονται με την ένδικη αίτηση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλον δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση. Επίσης πρέπει να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα των τελευταίων (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ.), οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος για την άσκηση της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως παραβόλου στους καταθέσαντες τούτο αναιρεσείοντες, ενόψει της νίκης τους (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' του Κ.Πολ.Δικ., όπως ίσχυε και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση πριν αντικατασταθεί με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 αυτού, για τα κατατιθέμενα, από 1.1.2016, ένδικα μέσα).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 2917/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκασή της στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλον Δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, το ύψος των οποίων καθορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ. Και

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στους καταθέσαντες τούτο αναιρεσείοντες. ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 29 Ιουνίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ