1200/2010 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1200 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1200/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων - αιτούντων την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση: 1. Χ1 και 2. Χ2 κατοίκων ..., που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Βασίλειο Αναγνωστόπουλο, ο οποίος ανακάλεσε την από 5-2-2010 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιλτιάδη Καρπέτα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-12-1998 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 243/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 662/2008 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 29-9-2008 αίτησή τους και τους από 30-12-2009 πρόσθετους λόγους. Οι αιτούντες την επαναφορά των πραγμάτων με την από 2-2-2010 αίτηση τους ζήτησαν όσα αναφέρονται σ' αυτή.

Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που εκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 28-1-2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο έκτος λόγος του κυρίου δικογράφου και να απορριφθούν οι λοιποί αναιρετικοί λόγοι. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή των αιτήσεων και των προσθέτων λόγων, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 693 ΑΚ: "Οι αξιώσεις του εργοδότη εξαιτίας ελλείψεων του έργου παραγράφονται, όταν περάσουν δέκα χρόνια από τότε που έγινε η παραλαβή του, αν πρόκειται για οικοδομήματα ή για άλλες ακίνητες εγκαταστάσεις? αλλιώς παραγράφονται σε έξι μήνες? στην παραγραφή αυτή εφαρμόζονται ανάλογα τα άρθρα 555 παρ. 2 έως 558".

Προφανής και αυτονόητη προϋπόθεση, για την εφαρμογή της διατάξεως αυτής, είναι, ότι το έργο, που παραδόθηκε από τον εργολάβο στον εργοδότη είχε αποτελέσει πράγματι αντικείμενο της μεταξύ τους συμβάσεως, ήτοι ότι η εκτέλεση αυτού συνιστούσε τη συμβατική παροχή που βάρυνε τον εργολάβο έναντι του αντισυμβαλλομένου του.

Τούτο δε (δηλαδή ποιό ήταν το συμφωνημένο μεταξύ των μερών έργο) πρέπει, για να είναι επαρκώς αιτιολογημένη η σχετική απόφαση του ουσιαστικού δικαστηρίου, να προκύπτει εξ αυτής σαφώς, εφόσον αποτελεί ουσιώδες αντικείμενο της δίκης, διαφορετικά δημιουργείται λόγος αναιρέσεως, κατά το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα ακόλουθα: "Περί τα τέλη του έτους 1986 ο ενάγων συνήψε με τους εναγομένους, πολιτικό μηχανικό και αρχιτέκτονα μηχανικό αντίστοιχα, σύμβαση έργου, δυνάμει της οποίας οι τελευταίοι ανέλαβαν από κοινού, αντί συμφωνηθείσας αμοιβής, την εκπόνηση της αρχιτεκτονικής και στατικής μελέτης, καθώς και κάθε αναγκαία εργασία προκειμένου να εκδοθεί οικοδομική άδεια για την ανέγερση διώροφης οικοδομής σε οικόπεδο ιδιοκτησίας του ενάγοντος, εμβαδού 4.200 τμ, που βρίσκεται στη θέση ....

Παράλληλα, ο δεύτερος των εναγομένων ανέλαβε την επίβλεψη της κατασκευής της οικοδομής. Οι εναγόμενοι εκπόνησαν από κοινού την αρχιτεκτονική και στατική μελέτη, τη μελέτη θερμομόνωσης, καθώς και όλα τα απαραίτητα έγγραφα, αφού προηγουμένως επισκέφθηκαν και επιθεώρησαν επανειλημμένως το οικόπεδο από κάθε άποψη, δεδομένου ότι η θέση αυτού ήταν στην πλευρά (πρανές) εκεί ευρισκόμενου υψώματος, η δε σύσταση του εδάφους ήταν αργιλώδης και απαιτείτο αυξημένη επιμέλεια και προσοχή για τη θεμελίωση της οικοδομής.

Τα ως άνω σχετικά έγγραφα υπογράφηκαν μόνο από τον δεύτερο των εναγομένων για λόγους που αφορούσαν τις μεταξύ τους σχέσεις ως συνεργατών και συστεγαζομένων στο ίδιο τεχνικό γραφείο επί της οδού .... Στη συνέχεια, θεωρήθηκαν στις 9-12-1986 από τον αρμόδιο υπάλληλο της Διεύθυνσης Πολεοδομίας της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Πατρών και εγκρίθηκαν με την έκδοση της υπ' αριθμ. ...

άδειας οικοδομής της ανωτέρω υπηρεσίας. Ακολούθησε η ανέγερση της οικοδομής και καθόλη τη διάρκεια των οικοδομικών εργασιών, αλλά και της επίβλεψης της κατασκευής τηρήθηκαν απαρέγκλιτα τα σχέδια και η μελέτη των εναγομένων. Το νότιο τμήμα της οικοδομής αποτελείτο από το ισόγειο, επιφανείας 79,64 τμ. Στις 11 Ιανουαρίου του έτους 1989 οι εναγόμενοι παρέδωσαν στον ενάγοντα πλήρως αποπερατωμένη την οικοδομή, στην οποία αυτός εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του επί ένα έτος.

Ακολούθως, μετέβαινε σ' αυτήν τις εορτές των Χριστουγέννων και του Πάσχα, τις αργίες και τις θερινές διακοπές. Κατά το τέλος Φεβρουαρίου του έτους 1997 ο ενάγων επισκέφθηκε την οικοδομή του και διαπίστωσε ότι το βόρειο ισόγειο τμήμα αυτής, δηλαδή το λίβινγκ ρουμ, είχε αποκολληθεί κατά 1-2 εκατοστά από το υπόλοιπο τμήμα της οικοδομής, ενώ η αποκόλληση συνεχίζονταν σταδιακά κατά ένα περίπου εκατοστό ημερησίως.

Αμέσως ενημέρωσε τους εναγομένους, οι οποίοι του συνέστησαν να προβεί στην τοποθέτηση σκαλωσιών για να συγκρατηθεί το αποκολληθέν τμήμα της οικοδομής και να μην παρασύρει το υπόλοιπο διώροφο τμήμα αυτής, πλην όμως παρά την τοποθέτηση των σκαλωσιών η αποκόλληση συνεχίζονταν. Έτσι καθίστατο αναγκαίο, σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης και της τέχνης, να κατεδαφιστεί το ως άνω αποκολληθέν τμήμα της οικοδομής, προκειμένου να μη συμπαρασύρει και καταστρέψει το υπόλοιπο διώροφο τμήμα αυτής, ο δε ενάγων προέβη πράγματι στις αρχές Μαρτίου του ίδιου έτους στην κατεδάφισή του.

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι η αποκόλληση του βόρειου ισόγειου τμήματος της οικοδομής οφείλεται στην υποχώρηση της βορειοανατολικής κολώνας της οικοδομής, αποκλειστικά δε υπαίτιοι της υποχώρησης αυτής είναι οι εναγόμενοι, οι οποίοι κατά τη θεμελίωση της οικοδομής δεν τήρησαν τους κανόνες της επιστήμης και τέχνης, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητες της περιοχής.

Συγκεκριμένα, οι εναγόμενοι είχαν διαπιστώσει από τις επανειλημμένες επισκέψεις τους στο οικόπεδο ότι τούτο βρίσκονταν στην πλευρά (πρανές) εκεί ευρισκόμενου υψώματος, το δυτικό τμήμα του οποίου ήταν σχεδόν ευθυγραμμισμένο, ενώ το ανατολικό ήταν πρανές και αμέσως μετά αυξάνονταν (προς ανατολάς) η κατωφέρεια του πρανούς και κατέληγε σε γκρεμό, το δε έδαφος του οικοπέδου αποτελείτο από αργιλικής κυρίως σύστασης σχηματισμούς μέσης πλαστικότητας και επομένως δεν είχε μηχανικές αντοχές ώστε να αντέξει το βάρος της οικοδομής, αν δεν ενισχύονταν κατάλληλα.

Οι εναγόμενοι όμως κατά την εκπόνηση του σχεδίου θεμελίωσης της οικοδομής (ξυλοτύπου), αλλά και κατά τη θεμελίωση αυτής, δεν έλαβαν υπόψη τα ανωτέρω γεγονότα που καθιστούσαν αναγκαία την εκπόνηση ειδικής και εμπεριστατωμένης μελέτης θεμελίωσης της οικοδομής, ώστε να αντισταθμισθούν οι παραπάνω ιδιαιτερότητες.

Οι τελευταίοι, από έλλειψη της απαιτούμενης επιμέλειας, σύνεσης και προσοχής, δεν προέβησαν στη θεμελίωση του τμήματος της οικοδομής που αποκολλήθηκε επί στερεού - αδιατάρακτου εδάφους, αλλά επί εδάφους που προήλθε από επιχώσεις με χαλαρά αδρομερή υλικά (μπάζα) σε βάθος έως και 3,80 μέτρα, προφανώς για να ευθυγραμμιστεί το έδαφος, με αποτέλεσμα η αντοχή του να είναι εξαιρετικά χαμηλή, ενόψει και του ότι δεν μεσολάβησε συμπύκνωση των επιχώσεων πριν από τη θεμελίωση.

Πέραν όμως τούτου, οι εναγόμενοι θεμελίωσαν την οικοδομή, παρά την ιδιόμορφη σύσταση του εδάφους, σε μεμονωμένα πέδιλα με συνδετήριους δοκούς και περιμετρικό τοιχείο, ενώ η ενδεδειγμένη για την περίπτωση θεμελίωση ήταν η γενική κοιτόστρωση (ραντιέ), ώστε να ενισχυθούν τα θεμέλια συμπαγώς και να εξουδετερωθούν οι εδαφικές μειονεξίες.

Εξάλλου, η ανωτέρω σύσταση του εδάφους του οικοπέδου ήταν ανέκαθεν η ίδια και δεν οφείλεται σε έκτακτα, μετά την ανοικοδόμηση, γεωλογικά φαινόμενα, όπως υπεράντληση υπογείων υδάτων με συνοδευτικές καθιζήσεις εδάφους, κατολισθήσεις λόγω ασυνήθιστων και υπερβολικών βροχοπτώσεων (ανώτερη βία), τα οποία να είναι απρόβλεπτα από το μέσο λογικό άνθρωπο - αρχιτέκτονα μηχανικό και πολιτικό μηχανικό.

Επομένως, εφόσον οι εναγόμενοι είναι υπαίτιοι για την προκληθείσα αποκόλληση της οικοδομής, ο ενάγων δικαιούται να απαιτήσει από αυτούς αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη...". Οι εναγόμενοι με τις έγγραφες προτάσεις τους ισχυρίζονται ότι η ένδικη αξίωση του ενάγοντος έχει υποπέσει στη δεκαετή παραγραφή του άρθρου 693 ΑΚ.

Ως προς την ένσταση αυτή πρέπει να αναφερθούν τα ακόλουθα: Αρχικά η υπό κρίση αγωγή συζητήθηκε κατά τη δικάσιμο της 9-5-2000 και εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 984/2000 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών, η οποία έκανε δεκτή ως κατ' ουσίαν βάσιμη την προβληθείσα ένσταση παραγραφής και απέρριψε ως κατ' ουσίαν αβάσιμη την αγωγή.

Επί της ως άνω απόφασης ο εναγόμενος άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου την από 26-3-2001 έφεσή του, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 840/2002 απόφαση, η οποία, αφού έκρινε ότι η ένδικη αξίωση του ενάγοντος δεν έχει υποπέσει σε παραγραφή, έκανε δεκτή την έφεση, εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση και ανέπεμψε την υπόθεση στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο για κατ' ουσίαν εκδίκαση.

Ακολούθως, οι εναγόμενοι άσκησαν κατά της ανωτέρω απόφασης ενώπιον του Δικαστηρίου του Αρείου Πάγου την από 29-11-2002 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 141/2006 απόφαση του Α' Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, που απέρριψε την αίτηση ως απαράδεκτη, με την αιτιολογία ότι αυτή (αίτηση) στρεφόταν κατά μη τελεσίδικης απόφασης.

Σύμφωνα με το άρθρο 693 ΑΚ, οι αξιώσεις του εργοδότη εξαιτίας ελλείψεων του έργου παραγράφονται, όταν περάσουν δέκα χρόνια από τότε που έγινε η παραλαβή του, αν πρόκειται για οικοδομήματα ή για άλλες ακίνητες εγκαταστάσεις. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι ο χρόνος της παραγραφής στα οικοδομήματα είναι δέκα ετών από τότε που έγινε η παραλαβή τους.

Η έννοια της παραλαβής του έργου είναι η περιέλευση αυτού στην κατοχή ή στη σφαίρα επιρροής του εργοδότη. Στην προκειμένη περίπτωση, η παραλαβή του έργου (οικοδομής) έγινε στις 11 Ιανουαρίου του έτους 1989, ημερομηνία κατά την οποία έλαβε χώρα και η αυτοψία της οικοδομής από τον αρμόδιο υπάλληλο της Πολεοδομίας Πατρών, προκειμένου να ηλεκτροδοτηθεί η οικοδομή, όπως τούτο προκύπτει από τη σχετική εγγραφή στην προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. ...

άδεια οικοδομής. Έκτοτε (11-1-1989) και μέχρι τις 8-1-1999 που επιδόθηκε η αγωγή στους εναγομένους, όπως τούτο προκύπτει από τις υπ' αριθμ. ... και ... εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Πατρών ..., δεν έχει παρέλθει χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των δέκα ετών και επομένως η υπό κρίση αγωγή δεν έχει υποπέσει σε παραγραφή, απορριπτομένης ως κατ' ουσίαν αβάσιμης της σχετικής ένστασης των εναγομένων, όπως ορθώς κρίθηκε με την υπ' αριθμ. 840/2002 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου.

Κατ' ακολουθία των παραπάνω, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, που με την εκκαλούμενη απόφασή του δέχθηκε ότι οι εναγόμενοι δεν ευθύνονται για την αποκόλληση της οικοδομής και απέρριψε την αγωγή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, εσφαλμένα εκτίμησε τις αποδείξεις, κατά παραδοχή του σχετικού λόγου της έφεσης".

Υπό τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, σχετικά με το έργο που συμβατικώς είχαν αναλάβει να εκτελέσουν στη συγκεκριμένη περίπτωση οι αναιρεσείοντες μηχανικοί. Συγκεκριμένα, ενώ αναφέρει ότι "οι εναγόμενοι (σημ: δηλαδή οι αναιρεσείοντες) παρέδωσαν στον ενάγοντα πλήρως αποπερατωμένη την οικοδομή", δεν διευκρινίζει:

αν αυτοί είχαν συμβατικώς αναλάβει να κατασκευάσουν ως εργολάβοι το όλο οικοδόμημα - που και παρέδωσαν ελαττωματικό στον αναιρεσίβλητο - και εξ αυτής της αιτίας ενέχονται σε αποζημίωση αυτού ή αν η ευθύνη τους θεμελιώνεται στο γεγονός ότι συνέταξαν τις (φερόμενες ως εσφαλμένες) μελέτες για την ανέγερση της οικοδομής (δηλαδή αν η σύνταξη των μελετών ήταν το συμφωνημένο μεταξύ των διαδίκων έργο) ή αν τμήμα του όλου οικοδομικού έργου αποτελεί η εκ μέρους των αναιρεσειόντων επίβλεψη των οικοδομικών εργασιών, την οποία μάλιστα φέρεται ότι "ανέλαβε" (μόνον) ο ένας εξ αυτών.

Κατά συνέπεια, είναι βάσιμος ο έκτος λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο - κατά την εκτίμηση του περιεχομένου του - προβάλλεται (μόνον) η εκ της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια. Γι' αυτό πρέπει να αναιρεθεί η απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), παρέλκει δε η έρευνα των λοιπών αναιρετικών λόγων.

Κατά το άρθρο 579 παρ. 2 ΚΠολΔ: "Αν αποδεικνύεται προαποδεικτικώς εκούσια ή αναγκαστική εκτέλεση της απόφασης που αναιρέθηκε, ο Άρειος Πάγος, αν υποβληθεί αίτηση με το αναιρετήριο ή με τις προτάσεις ή με αυτοτελές δικόγραφο, που κατατίθεται στη γραμματεία του Αρείου Πάγου ως την παραμονή της συζήτησης, διατάσσει με την αναιρετική απόφαση την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση". Στην προκειμένη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες, με αυτοτελές δικόγραφο που κατέθεσαν στη γραμματεία του Αρείου Πάγου την 3-2-2010, προβάλλουν παραδεκτώς ότι αυτοί, συμμορφούμενοι εκουσίως προς την αναιρούμενη ως άνω απόφαση του Εφετείου Πατρών, κατέβαλαν στον αναιρεσίβλητο, κατά το ήμισυ έκαστος, χρηματικό ποσό 83.425 ευρώ, και αιτούνται νομίμως κατά την ανωτέρω διάταξη να υποχρεωθεί ο τελευταίος να τους το αποδώσει (νομιμοτόκως). Από το επικαλούμενο και προαποδεικτικώς προσκομιζόμενο έγγραφο (από 17-10-2008 εξοφλητική απόδειξη του πληρεξουσίου δικηγόρου του αναιρεσιβλήτου Νίκου Ζορμπά), αποδεικνύεται (άμεσα) η ουσιαστική βασιμότητα του αιτήματος, το οποίο, επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 662/2008 απόφαση του Εφετείου Πατρών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Διατάσσει την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση της αναιριύμενης απόφασης.

Υποχρεώνει τον αναιρεσίβλητο να επιστρέψει στους αναιρεσείοντες - ισομερώς στον καθένα - το χρηματικό ποσό των ογδόντα τριών χιλιάδων τετρακοσίων είκοσι πέντε (83.425) ευρώ νομιμοτόκως από την επομένη της επίδοσης της παρούσας απόφασης. Και Επιβάλλει στον αναιρεσίβλητο τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Μαΐου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 21 Ιουνίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ