Supreme Court dismisses appeal against second instance judgment due to sufficient factual reasoning and legal basis.

Απόφαση 1198 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1198/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καλαμίδα, Δημήτριο Κανελλόπουλο, Διονύσιο Γιαννακόπουλο και Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 12 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Γιαννέλη, για να δικάσει μεταξύ :

Των αναιρεσειόντων : 1) Χ1 και 2) Χ2 , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεόδωρο Ζευκιλή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων : 1) Ψ1 και 2) Ψ2 , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παύλο Τσικούρα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-8-1998 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Γιαννιτσών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 736/2000, 712/2001 μη οριστικές, 660/2003 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 2883/2004 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 16 Ιουνίου 2005 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης-Σπυρίδων Τέντες ανέγνωσε την από 21 Σεπτεμβρίου 2006 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Βασιλείου Ρήγα, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, επιτρέπεται αναίρεση, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς επί ζητήματος που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Εν προκειμένω, η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση, κρίνουσα επί εφέσεων των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων, δέχθηκε ανεξελέγκτως τα ακόλουθα: "Οι ενάγοντες κατάρτισαν προφορικά στα Γιαννιτσά τον Δεκέμβριο του 1986 σύμβαση έργου με την πρώτη εναγομένη, με βάση την οποία η τελευταία, που είναι αρχιτέκτονας μηχανικός, ανέλαβε, έναντι συμφωνηθείσας αμοιβής, την υποχρέωση εκπόνησης μελετών για την έκδοση οικοδομικής άδειας για την ανέγερση μονώροφης οικοδομής με πυλωτή και την κατασκευή βόθρου και περίφραξης, επί οικοπέδου των εναγόντων που βρίσκεται στα Γιαννιτσά στη συμβολή των οδών ....

και ...... Η ίδια ανέλαβε επίσης και την επίβλεψη των οικοδομικών εργασιών ανέγερσης της παραπάνω οικοδομής. Συγχρόνως οι ενάγοντες με άλλη σύμβασης που κατάρτισαν με τον δεύτερο εναγόμενο, που είναι εργολάβος οικοδομών, ανέθεσαν σ'αυτόν, έναντι συμφωνηθείσης αμοιβής, την κατασκευή της παραπάνω οικοδομής με υλικά των εναγόντων οικοπεδούχων.

Συγκεκριμένα αυτός (δεύτερος εναγόμενος) ανέλαβε να κατασκευάσει τον φέροντα οργανισμό (σκελετό) και την τοιχοποιία της οικοδομής υπό την επίβλεψη της πρώτης εναγομένης. Αμέσως μετά την έκδοση της ....... οικοδομικής άδειας του Γραφείου Πολεοδομίας Γιαννιτσών ο δεύτερος εναγόμενος με το εργατοτεχνικό προσωπικό που διέθετε άρχισε την εκτέλεση του έργου υπό τη συνεχή επίβλεψη της πρώτης εναγομένης και τελικά όλες οι οικοδομικές εργασίες τελείωσαν στα μέσα Ιουλίου 1987, οπότε οι εναγόμενοι παρέδωσαν στους ενάγοντες την οικοδομή στο στάδιο που προβλεπόταν από τις ανωτέρω συμβάσεις (φέρων οργανισμός και τοιχοποιία).

Στη συνέχεια οι ενάγοντες, που παρέλαβαν την οικοδομή χωρίς καμία επιφύλαξη, με άλλα συνεργεία τεχνιτών προέβησαν στην αποπεράτωση της οικίας, στην οποία εγκαταστάθηκαν οριστικά το Νοέμβριο του 1988. Η οικοδομή αυτή αποτελούνταν: α) από υπόγειο που καταλαμβάνει το οπίσθιο τμήμα της οικοδομής, κάτω από τις πλάκες Π1 και Π2, εκτάσεως περίπου 50 τμ που περιλαμβάνεται μεταξύ των υποστυλωμάτων Κ1, Κ2, Κ10, Κ9, Κ7, Κ5, Κ3, το οποίο είναι υπερυψωμένο κατά ένα μέτρο σε σχέση με το εμπρόσθιο τμήμα (πλάκες Π3 και Π4) και, όπως θα αναφερθεί παρακάτω, δεν προβλέπονταν από την οικοδομική άδεια, αλλά κατασκευάσθηκε εκ των υστέρων αυθαίρετα από τους ενάγοντες οικοπεδούχους β) από ισόγειο χώρο, που κατά το μέγιστο μέρος του είναι πυλωτή χωρίς τοιχοποιίες και γ) από πρώτο όροφο εμβαδού 162 τμ.

Στη στάθμη θεμελίωσης κατασκευάσθηκαν πέλματα με συνδετήριες δοκούς. Στη νοτιοανατολική πλευρά της οικοδομής κατασκευάσθηκε τοιχίο μέχρι το ύψος της στάθμης του δαπέδου της πυλωτής. Η πλάκα δαπέδου της πυλωτής εδράζεται στη νοτιοανατολική πλευρά επί του τοιχίου, ενώ ο χώρος μεταξύ στάθμης θεμελίωσης και μέχρι το δάπεδο της πυλωτής πληρώθηκε με μπάζωμα.

Δέκα περίπου χρόνια μετά την παράδοση της οικοδομής και την εγκατάσταση σ'αυτή των εναγόντων και συγκεκριμένα τον Απρίλιο του 1997, η ιδιοκτήτρια της όμορης οικίας ...... παραπονέθηκε προς τους ενάγοντες για εμφάνιση υγρασίας στον προαύλιο χώρο της οικίας της, προερχόμενη, κατά τη γνώμη της, από τους σωλήνες αποχέτευσης της οικίας των εναγόντων.

Οι τελευταίοι ενημέρωσαν τη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης - Αποχέτευσης Γιαννιτσών (ΔΕΥΑΓ), συνεργείο τεχνιτών της οποίας προέβη σε εκσκαφή της βόρειας πλευράς της οικοδομής, σε βάθος 60 εκατοστών από το δάπεδο του ισογείου και διαπιστώθηκε βλάβη στο σύστημα αποχέτευσης. Με την εκσκαφή αυτή αποκαλύφθηκαν αναγκαστικά τα υποστυλώματα της οικοδομής με στοιχεία Κ-4, Κ-8 και Κ-12 και διαπιστώθηκε ότι κατά μήκος της πλευράς των υποστυλωμάτων αυτών (Κ-4, Κ-8, Κ-12) από τα θεμέλια και τις συνδετήριες δοκούς έως περίπου σαράντα (40) εκατοστά κάτω από τη στάθμη δαπέδου ισογείου κατασκευάσθηκε τοιχίο από οπλισμένο σκυρόδεμα στο οποίο είναι ενσωματωμένα και τα φέροντα κατακόρυφα στοιχεία Κ-4, Κ-8, και Κ-12.

Από την παρεία του περιμετρικού αυτού τοιχίου έως τη στάθμη δαπέδου ισογείου μεσολαβεί μία ζώνη ύψους περίπου 50 εκατοστών που αποτελείται από μίγμα σκυροδέματος, φυσικών λίθων διαφόρων μεγεθών και χώματος. Στη ζώνη αυτή συμπεριλαμβάνονται και οι διατομές των κατακόρυφων στοιχείων. Λόγω ανυπαρξίας του απαιτουμένου σκυροδέματος οι οπλισμοί των στοιχείων κατά μήκος αυτής της ζώνης έχουν υποστεί σημαντική διάβρωση.

Η δημιουργία κενών σκυροδέματος και η αποκάλυψη του σιδηρού οπλισμού σε αρκετά σημεία των στοιχείων της ανωτέρω ζώνης οφείλεται όχι στην μη έκχυση της απαιτουμένης ποσότητας σκυροδέματος κατά την κατασκευή από τους εναγομένους, αλλά κυρίως στην κακή ποιότητα του σκυροδέματος που χρησιμοποιήθηκε, για την οποία υπεύθυνοι ήταν οι ενάγοντες, οι οποίοι, κατά τους όρους της συμβάσεως έργου, είχαν την ευθύνη για την επιλογή και την προμήθεια όλων των υλικών ανέγερσης της οικοδομής.

Επομένως, η τυχόν απομείωση που υπέστη η αντοχή των κατακόρυφων στοιχείων Κ4, Κ8 και Κ12 στη βάση τους σε μήκος σαράντα (40) περίπου εκατοστών κάτω από το δάπεδο του ισογείου οφείλεται όχι στην ποσότητα του σκυροδέματος, η οποία υπήρχε κατά την κατασκευή τους, αλλά κυρίως στην κακή ποιότητα του σκυροδέματος που χρησιμοποιήθηκε, για την οποία, όπως προαναφέρθηκε, την ευθύνη φέρουν οι ενάγοντες και την οποία (κακή ποιότητα) δεν μπορούσαν, χωρίς ειδικό έλεγχο, που μπορούσε να γίνει μόνο με εντολή των εναγόντων, να διαπιστώσουν οι εναγόμενοι.

Εκείνο που βαρύνει τους εναγομένους (την πρώτη ως επιβλέπουσα μηχανικό και τον δεύτερο ως κατασκευαστή) και που συνετέλεσε εν μέρει στην ως άνω απομείωση της αντοχής των προαναφερομένων κατακόρυφων φερόντων στοιχείων Κ4, Κ8 και Κ12, είναι ότι κατά την έκχυση του σκυροδέματος δεν έλαβαν τα ενδεικνυόμενα μέτρα, ώστε να μη έρχεται σε επαφή το σκυρόδεμα κατά μήκος των συνδετήριων με τα αυλικά της επίχωσης (μπάζωμα) που είναι πέτρες, χώμα και άμμος και να αποφευχθεί έτσι η ανάμειξη αυτού (σκυροδέματος), με τα υλικά της επίχωσης.

Αποτέλεσμα της αμελούς αυτής συμπεριφοράς τους ήταν να παρατηρηθεί μείγμα σκυροδέματος φυσικών λίθων και χώματος μόνο όμως στην επιφάνεια, για την οποία και μόνο δίνουν πληροφορίες οι επικαλούμενες φωτογραφίες, ενόψει του ότι για τη διαπίστωση της πιο πάνω αναμείξεως ξένων υλικών και στο εσωτερικό του όγκου αυτής της ζώνης συνδετήρων και σε ποιο βαθμό, έπρεπε να είχαν γίνει εγκάρσιες τομές αυτής της ζώνης και μάλιστα εκατέρωθεν των παρειών των υποστυλωμάτων, από τις οποίες (εγκάρσιες τομές) θα διαπιστωνόταν επίσης και η συμπύκνωση του σκυροδέματος, οι οποίες όμως, εγκάρσιες τομές, δεν έγιναν από τον πραγματογνώμονα .......

που με αίτηση των εναγόντων ορίσθηκε από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας), και δεν μπορούσαν τεχνικά να γίνουν από τους δύο πραγματογνώμονες που διόρισε το Πρωτόδικο Δικαστήριο, αφού ήδη είχε γίνει η αποκατάσταση των στοιχείων με τεχνικά μέσα (έκχυση νέου σκυροδέματος κλπ) και μεσολάβησε επικάλυψη των στοιχείων αυτών, δεδομένου μάλιστα ότι, όπως δεν αμφισβητείται, από τη στάθμη δαπέδου ισογείου και επάνω η εμφάνιση των στοιχείων Κ4, Κ8 και Κ12 ήταν κανονική και δεν παρουσίαζε κενά.

Περαιτέρω κατά τη διαδικασία έκχυσης σκυροδέματος των υποστυλωμάτων Κ15 και Κ16 από τη στάθμη δαπέδου πυλωτής και άνω οι εναγόμενοι δεν έδειξαν την απαιτουμένη επιμέλεια. Έτσι ενώ η σκυροδέτηση των στοιχείων Κ10, Κ16 και Κ15 έως το ύψος του δαπέδου ισογείου έγινε κανονικά, χωρίς διακοπή και χωρίς να μεσολαβεί κάποια ζώνη παρόμοια με την αναφερθείσα στην προηγούμενη σκέψη, εντούτοις στα στοιχεία Κ16 και Κ15 υπήρξε κακοτεχνία στον αρμό διακοπής εργασίας, που συνίσταται στο ότι πριν από τη συνέχιση της σκυροδέτησης των στοιχείων αυτών στο ισόγειο δεν καθαρίσθηκε επαρκώς η διατομή, ώστε να υπάρχει τέλεια συνάφεια του νέου σκυροδέματος με το παλιό.

Η κακοτεχνία αυτή στα παραπάνω δύο στοιχεία (Κ16, Κ15) μπορούσε να διορθωθεί με καθαρισμό και πλήρωση των διάκενων και κυρίως στα σημεία όπου εμφανιζόταν ο οπλισμός προκειμένου αυτός να προστατευθεί από την διάβρωση και δεν ήταν απαραίτητη η ενίσχυση τους με μανδύες. Περιμετρικό τοιχίο από τη θεμελίωση έως το δάπεδο ισογείου κατά μήκος των πλευρών Κ14, Κ15, Κ16, Κ10 δεν προβλεπόταν από την οικοδομική άδεια που εγκρίθηκε από το πολεοδομικό Γραφείο Γιαννιτσών γιατί δεν ήταν αναγκαίο, και συνεπώς η μη κατασκευή τέτοιου τοιχίου δεν αποτελεί έλλειψη του έργου από υπαιτιότητα των εναγομένων, αφού αυτοί δεν είχαν τέτοια συμβατική υποχρέωση.

Στη βάση του υποστυλώματος Κ16 διαπιστώθηκε έλλειψη επαρκών συνδετήρων που οφείλεται σε παράλειψη των εναγομένων. Το μπετόν της πλάκας δαπέδου του ισογείου (πυλωτής) αναγκαστικά ρίπτεται πάντοτε επί του μπαζώματος γιατί είναι αδύνατο να κατασκευασθεί ξυλότυπος.

Συνεπώς η ενέργεια αυτή των εναγομένων δεν αποτελεί ελάττωμα του έργου, όπως αβάσιμα ισχυρίζονται οι ενάγοντες. Εξάλλου στο τμήμα της τοιχοποιίας μεταξύ των υποστυλωμάτων Κ4 και Κ5 εμφανίσθηκε σχετικά μεγάλη ρωγμή που οφείλεται στην υποχώρηση του υποκειμένου αυτού εδάφους και εν συνεχεία του δαπέδου της πυλωτής σ' αυτό το σημείο.

Εάν όμως οι εναγόμενοι φρόντιζαν ώστε η συνδετήρια δοκός στο μεταξύ των άνωθεν υποστυλωμάτων στο ύψος του δαπέδου πυλωτής να είχε επαρκή συνάφεια δεν θα προέκυπτε η υποχώρηση του δαπέδου πυλωτής και δεν θα είχε δημιουργηθεί τέτοια ρωγμή στην τοιχοποιία. Όσον αφορά τις υπόλοιπες μικρορωγμές που υπέστη το κτίριο στα επιχρίσματα, αυτές είναι χωρίς σημασία για τον φέροντα οργανισμό, αφού δεν επηρεάζουν τη στατική επάρκεια της οικοδομής.

Οι βλάβες στις τοιχοποιίες γύρω από το κλιμακοστάσιο οφείλονται κατά το μεγαλύτερο μέρος στις ισχυρές δονήσεις που δέχθηκαν από μεγάλο κομπρεσέρ που χρησιμοποίησαν ανεπίτρεπτα οι ενάγοντες για να σπάσουν το δάπεδο της πυλωτής προκειμένου να αποκαλύψουν τη θεμελίωση. Από όλα τα παραπάνω και κυρίως από τις εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης που υπάρχουν στη δικογραφία, τις οποίες επικαλούνται και τα δύο διάδικα μέρη προκύπτει ότι από τις αναφερόμενες κακοτεχνίες που οφείλονται σε υπαιτιότητα των εναγομένων ο φέρων οργανισμός της οικοδομής των εναγόντων έχει υποστεί κάποιες βλάβες, όχι όμως τόσο σοβαρές, ώστε από μόνες τους να μειώνουν τη στατική επάρκεια της οικοδομής, πράγμα που ενισχύεται και από το γεγονός ότι η κατασκευή ανταποκρίθηκε ικανοποιητικά στον ισχυρό σεισμό που σημειώθηκε στην περιοχή το έτος 1990, αφού μετά το σεισμό αυτό και με τις αποκαλύψεις των θεμελίων που έγιναν πρόσφατα προέκυψε ότι το κτίριο δεν έδειξε σημάδια καταπόνησης στα επίμαχα σημεία κακής εκτέλεσης κυρίως των υποστυλωμάτων.

Επιδείνωση της κατάστασης στα σημεία αυτά των οφειλομένων σε υπαιτιότητα των εναγομένων κακοτεχνιών, αλλά και σε άλλα σημεία, παρατηρήθηκε από αυθαίρετες παρεμβάσεις που πραγματοποίησαν οι ενάγοντες μετά την παραλαβή απ' αυτούς της οικοδομής, τόσο πριν, όσο και κατά τη διαδικασία αποκατάστασης του συστήματος αποχέτευσης της οικοδομής τους και επ' ευκαιρία αυτής εργασιών ελέγχου των στοιχείων της οικοδομής.

Συγκεκριμένα αυτοί (ενάγοντες), εκτός από άλλες μικροεπεμβάσεις: 1) είχαν προβεί στην αποκάλυψη των θεμελίων της οικοδομής με κομπρεσέρ μεγάλης ισχύος που προκαλεί έντονες δονήσεις, με κοπή λωρίδας της πλάκας δαπέδου πυλωτής πλάτους 60 Χ 60 εκατοστών κατά μήκος της βορειοανατολικής πλευράς, με αποτέλεσμα την εμφάνιση τριχοειδών ή μεγαλύτερων ρωγμών στην τοιχοποιία και την αποδυνάμωση της σύνδεσης και συνοχής της οριζόντιας πλάκας δαπέδου με τα παρακείμενα στοιχεία (κολώνες, τοιχία) 2) προέβησαν στην αυθαίρετη κατασκευή υπογείου, δηλαδή ενός επί πλέον ορόφου, σε τμήμα της επιφάνειας της πυλωτής, με επεμβάσεις στα υποστυλώματα Κ1, Κ2, Κ5, Κ7, Κ8, Κ10 και στις δοκούς που τα συνδέουν.

Από την αναγκαία για τη δημιουργία του υπογείου υπερύψωση των πλακών Π1-Π2 κατά ένα μέτρο από τις υπόλοιπες πλάκες του δαπέδου πυλωτής προέκυψαν στην πυλωτή υποστυλώματα με ύψος κατά ένα μέτρο μικρότερα συγκριτικά με τα υπόλοιπα και 3) κατασκεύασαν αυθαίρετα WC στο κλιμακοστάσιο του ισογείου με πλάκα από μπετόν.

Οι αυθαίρετες αυτές ενέργειες και επεμβάσεις των εναγόντων, όπως και η κακή ποιότητα σκυροδέματος που διέθεσαν στους εναγομένους, συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στη μείωση της στατικής επάρκειας της οικοδομής, ώστε να χρειάζεται αυτή ενίσχυση και βελτίωση των στοιχείων της." Με βάση τις παραπάνω πραγματικές παραδοχές το Δικαστήριο, κατά μερική παραδοχή της ενστάσεως των εναγομένων περί συνυπαιτιότητας των εναγόντων στην πρόκληση της ζημίας τους έκρινε ότι η εμφάνιση των ως άνω ελλείψεων και ελαττωμάτων της οικοδομής των εναγόντων οφείλεται σε υπαιτιότητα των εναγομένων κατά ποσοστό 30%, ενώ κατά το υπόλοιπο 70% οφείλεται σε υπαιτιότητα των εναγόντων".

Επομένως, η πληττομένη απόφαση έχει νόμιμη βάση και δη την απαιτουμένη αιτιολογία, η οποία δεν είναι αντιφατική ή ανεπαρκής, αφού εκτίθενται σ' αυτήν με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς λογικά κενά και αντιφάσεις τα προκύψαντα εκ της διαδικασίας και απαιτούμενα προς εφαρμογή του ουσιαστικού κανόνα του άρθρου 300 ΑΚ γεγονότα, ενώ δεν απαιτείται η παράθεση και άλλων περιστατικών.

Κατ' ακολουθίαν, ο αντίθετος, εκ του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, μόνος λόγος της αιτήσεως είναι αβάσιμος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16/6/2005 αίτηση του Χ1 και Χ2 για αναίρεση της 2883/2004 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 16 Μαΐου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα την 1η Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ