Supreme Court allows appeal against lower court dismissal due to insufficient and contradictory reasoning on inheritance rights.

Απόφαση 1196 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1196/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομέ-νου του Αντιπροέδρου), Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Απριλίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1 και 2. Χ2 οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Εμμανουήλ Γερακιό με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1 2. Ψ2 3. ..... και 4. Ψ3 κατοίκων ..... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Ματέλλα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-6-1992 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26462/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 2912/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 13-2-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 2-4-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση της Χ1 κλπ, για αναίρεσης της 2912/2006 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τις διατάξεις των ν. 3, νομ. 4 Eις.3. 27, καθώς και τη διάταξη του άρθρου 1884 ΑΚ, η σχέση που διέπει τους συγκληρονόμους είναι εκείνη της κοινωνίας, οι διατάξεις της οποίας εφαρμόζονται και σ" αυτήν. Έτσι, τόσο κατά τις διατάξεις του προϊσχύσαντος β.ρ. Δικαίου (ν. 18 παρ. 3 και 42 πρ. πανδ. 4.12, ν. 7 παρ. 5.πανδ. 10.3 και ν.3,κώδ. 7.34), όσο και τις αντίστοιχες των άρθρων 980,981,982,994,1113 ΑΚ, οι οποίες κατ' άρθρο 50 ΕισΝΑΚ διέπουν την μετά την ισχύ του προσβολή και προστασία της υφισταμένης νομής, αν ο συγκύριος ακινήτου από κληρονομιά κατέχει ολόκληρο το κοινό ακίνητο, θεωρείται ότι κατέχει αυτό για λογαριασμό και των λοιπών συγκοινωνών, κατά την ανήκουσα σε αυτούς ιδανική μερίδα και, αν θελήσει να αντιποιηθεί τη νομή των τελευταίων, αυτή δεν χάνεται γιαυτούς, προτού λάβουν γνώση της αντιποίησης, η οποία υπάρχει όταν ο αντιπρόσωπος εξωτερικεύσει τη θέληση του να νέμεται για δικό του λογαριασμό, ή για κάποιο τρίτο, μεγαλύτερο μέρος από τη μερίδα του ή ολόκληρο το ακίνητο.

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 947,976,977ΑΚ .συνάγεται ότι η ειδική διαδοχή στη νομή ακινήτου επέρχεται με άτυπη αναιτιώδη σύμβαση, η οποία έχει την έννοια ότι στον αποκτώντα μεταβιβάζεται η ίδια η νομή που είχε εκείνος, ο οποίος μεταβιβάζει και παραδίδει το ακίνητο. Εξάλλου, με τις διατάξεις του άρθρου 15 παρ. 1,2 και 5 του ν.δ. 3958/1959 "Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των περί οριστικών παραχωρητηρίων των κλήρων διατάξεων της Εποικιστικής Νομοθεσίας κλπ, ορίζεται, μεταξύ άλλων, ότι αίρονται, με βάση το νόμο αυτό, οι περιορισμοί από την Αγροτική Νομοθεσία ως προς την μεταβίβαση με δικαιοπραξίες εν ζωή κλήρων, οικοπέδων ή οικημάτων, εφόσον μέχρι την ισχύ του νόμου αυτού συντάχθηκαν προσύμφωνα μεταβίβασης με δημόσιο ή με ιδιωτικό έγγραφο βέβαιης χρονολογίας και επιτρέπεται ελεύθερα η κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου της μεταβίβασης.

Σε περίπτωση άρνησης του πωλητή ή των κληρονόμων του προς κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου, ύστερα από αίτηση του δικαιούχου αποφαίνεται ο αρμόδιος Ειρηνοδίκης της τοποθεσίας του ακινήτου, για την τέλεση της δικαιοπραξίας της οριστικής μεταβίβασης, εφόσον το προσυμφωνημένο τίμημα της αγοραπωλησίας καταβλήθηκε ή παρακατατέθηκε νόμιμα.

Η θετική απόφαση του Ειρηνοδίκη, αφότου γίνει τελεσίδικη, αποτελεί τίτλο κυριότητας δεκτικό μεταγραφής. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η με τον παραπάνω τρόπο επικύρωση των "ανώμαλων δικαιοπραξιών", όπως χαρακτηρίζονται από τη νομοθεσία, ανατρέχει στο χρόνο κατά τον οποίο καταρτίσθηκαν και θεραπεύει μόνο τις προς μεταβίβαση απαγορεύσεις γεωργικών κλήρων και όχι τυχόν ακυρότητες ή άλλες ελλείψεις κατά τον Αστικό Κώδικα, όπως είναι η έλλειψη κυριότητας του πωλητή επί του ακινήτου που μεταβιβάσθηκε.

Τέλος, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω αντιφατικών ή ανεπαρκών αιτιολογιών, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν, κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν εφαρμόστηκε ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Ως ζητήματα δε, σε σχέση με τα οποία η έλλειψη, η αντιφατικότητα ή η ανεπάρκεια των αιτιολογιών στερεί από νόμιμη βάση την απόφαση, νοούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν δηλαδή στη θεμελίωση, την κατάλυση ή την παρακώλυση του ασκούμενου δικαιώματος, όπως είναι και τα περιστατικά που συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής ή καταλυτικής αυτής ένστασης.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, το Εφετείο, κρίνοντας επί της από 24-6-1992 διεκδικητικής ακινήτου αγωγής των αναιρεσειόντων, δέχθηκε, ανέλεγκτος, ότι το επίδικο ακίνητο είναι διαιρετό τμήμα, εμβαδού 2330 τ.μ., του .... κληροτεμαχίου, συνολικής έκτασης 7.590τ.μ., της οριστικής διανομής, που κυρώθηκε με το ν.5496/1932, του αγροκτήματος .....

το οποίο παραχωρήθηκε, με τον ...... τίτλο κυριότητας του Διοικητή της Αγροτικής Τράπεζας, που μεταγράφηκε νόμιμα, στον κληρούχο ...... , ο οποίος απεβίωσε στις 27-5-1936 και με την ...... δημόσια διαθήκη του, ενώπιον του συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Αχιλλέα Μαυρογέλαστου, που δημοσιεύθηκε νόμιμα με τα 205/3-12-1936 πρακτικά συνεδρίασης του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, κατέλιπε στη σύζυγο του Χ1 την εφόρου ζωής επικαρπία στο ανωτέρω κληροτεμάχιο, η οποία αποσβέσθηκε στις 13-11-1953 με τον θάνατο αυτής (άρθρ.1167ΑΚ),της δε ψιλή κυριότητα του, κατ' ισομοιρία και εξ αδιαιρέτου στους γιους του .....και Γ1 .

Στις 28-1-1943 απεβίωσε ο Γ1 και κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου από τη σύζυγο του Γ2 , κατά ποσοστό 2/8, και από τα τέκνα του Χ1 και Χ2 , κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου το καθένα, οι οποίοι κατέστησαν συγκύριοι του ακινήτου. Η ανωτέρω Χ1, με το .... συμβολαιογραφικό προσύμφωνο, του αναφερόμενου συμβολαιογράφου, προσυμφώνησε την πώληση του επιδίκου στην Ψ1 στην οποία παρέδωσε την κατοχή του και το έθεσε στην απεριόριστη και αποκλειστική εξουσίασή της.

Με την 4776/1970 απόφαση του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης, που μεταγράφηκε νόμιμα, κυρώθηκε η ανωτέρω ανώμαλη δικαιοπραξία πώλησης για τμήμα εμβαδού 2330 τ.μ. εξ αδιαιρέτου του ....κληροτεμαχίου και έκτοτε , από τον χρόνο της δικαιοπραξίας που επικυρώθηκε, μεταβιβάσθηκε στην αγοράστρια η κυριότητα της έκτασης αυτής των 2.330 τ.μ, που με την κύρωση της ανώμαλης δικαιοπραξίας απέκτησε αυτοτέλεια.

Από το έτος 1957,που προσυμφωνήθηκε η αγορά του επιδίκου, η Ψ1 ασκούσε συνεχώς στο επίδικο, για δικό της λογαριασμό, διακατοχικές πράξεις, καλλιέργειας με σιτάρι και άλλα δημητριακά, με διάνοια κυρίου, έως το έτος 1984,οπότε, με το 13711/1984 συμβόλαιο, του επίσης αναφερόμενου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, δώρισε, από το ακίνητο, στους εναγόμενους και ήδη αναιρεσίβλητους εγγονούς της, Ψ2 900 τ.μ.

εξ αδιαιρέτου και Ψ3 1430 τ.μ. εξ αδιαιρέτου, αυτοί δε συνέχισαν να ασκούν σ' αυτό, για δικό τους αποκλειστικό λογαριασμό, διακατοχικές πράξεις με διάνοια κυρίων, καλλιεργώντας αυτό με σιτάρι και εκμισθώνοντας το στον τρίτο ....., από τον οποίο εισέπραττα μισθώματα, έως την άσκηση της ένδικης αγωγής, στις 30-6-1992.Οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες άσκησαν κατά της Ψ1 την προηγούμενη 256/10-2-1971 διεκδικητική αγωγή για την απόδοση του επιδίκου, όμως, παρά την άσκηση της αγωγής αυτής, η ανωτέρω αγοράστρια εξακολούθησε να νέμεται το επίδικο τμήμα του κληροτεμαχίου, το οποίο ουδέποτε απέδωσε στους ενάγοντες καθ' οιοδήποτε μέρος.

Περαιτέρω, δέχθηκε το Εφετείο, ότι κατά το χρονικό διάστημα των τριάντα πέντε περίπου ετών, από το έτος 1957 έως και την άσκηση της ένδικης αγωγής (30-6-1992), οι ενάγοντες ουδέποτε νεμήθηκαν το επίδικο, με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, και μάλιστα κατά το ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου ο καθένας, όπως αυτοί με την ένδικη αγωγή τους ισχυρίσθηκαν.

Με βάση τις παραδοχές αυτές απέρριψε ως αβάσιμη την αγωγή. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην απόφαση του ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, σχετικώς με το ουσιώδες ζήτημα της μη απόκτησης της συγκυριότητας του επίδικου από τους ενάγοντες ,κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου από καθένα, καθώς και της απώλειας της νομής τούτων επ' αυτού κατά τα ανωτέρω ποσοστά εξ αδιαιρέτου, οι οποίες δεν επιτρέπουν τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής των ανωτέρω αναφερόμενων ουσιαστικών διατάξεων, τις οποίες εκ πλαγίου παραβίασε.

Διότι, ενώ δέχεται ότι οι ενάγοντες, τέκνα του κατά την 28-1-1943 αποβιώσαντος Γ1 , κατέστησαν συγκύριοι του επίδικου ακινήτου, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι εκείνου, κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου ο καθένας, μαζί με τη μητέρα τους Γ2 , συγκυρία του ακινήτου, επίσης ως κληρονόμος του ανωτέρω, κατά ποσοστό 2/8 εξ αδιαιρέτου, και ότι η ανωτέρω ανώμαλη δικαιοπραξία, την οποία κατάρτισε η τελευταία με την Ψ1 κυρώθηκε με την 4776/1970 απόφαση του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης " για τμήμα εμβαδού 2330 τ.μ.

εξ αδιαιρέτου.......", την απορριπτική κρίση του για την ένδικη διεκδικητική αγωγή των αναιρεσειόντων θεμελίωσε στην παραδοχή ότι οι εν λόγω διάδικοι δεν απέκτησαν το ακίνητο αυτό με έκτακτη χρησικτησία, διότι δεν νεμήθηκαν αυτό από την πώληση του στην αγοράστρια Ψ1 το έτος 1957, μέχρι την άσκηση της αγωγής, χωρίς περαιτέρω να παραθέτει αιτιολογίες για τον τρόπο με τον οποίο οι ενάγοντες απώλεσαν την κυριότητα και τη νομή , κατά τα ως άνω εξ αδιαιρέτου ποσοστά τους, επί του επιδίκου, δοθέντος ότι οι αιτιολογίες ότι η μητέρα αυτών, Γ2, συγκυρία του επιδίκου κατά ποσοστό 2/8 εξ αδιαιρέτου, προσυμφώνησε την πώληση προς τη δικαιοπάροχο των εναγομένων Ψ1 του ακινήτου και έθεσε τούτο υπό την αποκλειστική εξουσίαση της τελευταίας, δεν είναι επαρκείς προς τούτο, αφού δεν γίνεται αναφορά και ότι με την ανωτέρω ανώμαλη δικαιοπραξία μεταβιβάσθηκε και το ως άνω εξ αδιαιρέτου μερίδιο κυριότητας και νομής επί του ακινήτου των αναιρεσειόντων ή ότι η νομή των τελευταίων χάθηκε διότι η ως άνω συγκυρία του ακινήτου εξωτερίκευσε τη θέληση της να νέμεται για δικό της λογαριασμό ολόκληρο το ακίνητο και εκείνοι έλαβαν γνώση της αντιποίηση αυτής, η δε αναφερόμενη κύρωση της ανώμαλης αυτής δικαιοπραξίας δεν θεραπεύει την έλλειψη αυτή.

Επομένως, οι τρίτος και τέταρτος λόγοι αναίρεσης, όπως εκτιμήθηκαν, κατ' ορθή υπαγωγή από το άρθρο 559 αριθ.19ΚΠολΔ, με τους οποίους αποδίδεται η πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης της προσβαλλόμενης απόφασης, λόγω ανεπαρκών και αντιφατικών αιτιολογιών, ως προς το ανωτέρω ουσιώδες ζήτημα ,είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί, να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση του και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους δικαστές(άρθρο 580 παρ.3ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 2912/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες(2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20-5-2008.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 4-6-2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ