1195/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1195 / 2014 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1195/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Σίδερη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Παναγιώτη Ρουμπή, Ερωτόκριτο Καλούδη, Αργύριο Σταυράκη και Μαρία Βαρελά, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 5 Φεβρουαρίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Κ. Α. του Χ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γρηγόριο Λαγομάτη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης: Α. συζ. Δ. Λ., το γένος Δ. Α., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Βαβούρη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10/11/2008 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 23179/2010 του ίδιου Δικαστηρίου και 1233/2011 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 14/10/2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Μαρία Βαρελά ανέγνωσε την από 6/5/2013 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση Αρεοπαγίτη Νικολάου Μπιχάκη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου της στη δικαστική δαπάνη της.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά το άρθρο 70 ΚΠολΔ ορίζει ότι όποιος έχει έννομο συμφέρον να αναγνωριστεί η ύπαρξη ή η μη ύπαρξη κάποιας έννομης σχέσης, μπορεί να εγείρει σχετική αγωγή. Από την ουσιαστικού δικαίου διάταξη αυτή προκύπτει ότι μπορεί να αναγνωριστεί με αγωγή, η ύπαρξη ή η ανυπαρξία, έννομης σχέσης η οποία τελεί σε αβεβαιότητα, εφόσον συντρέχει προς τούτο έννομο συμφέρον. Ως έννομη σχέση θεωρείται η βιοτική σχέση ενός προσώπου προς άλλο πρόσωπο ή πράγμα η οποία ρυθμίζεται από το εξ αντικειμένω δίκαιο. Το έννομο συμφέρον που μπορεί να είναι υλικό ή ηθικό εξαρτάται από τις εκάστοτε περιστάσεις. Εξ άλλου, κατά το άρθρο 166 ΑΚ, το προσύμφωνο είναι αυτοτελής και αυθύπαρκτη σύμβαση με την οποία οι συμβαλλόμενοι συμφωνούν να καταρτίσουν στο μέλλον άλλη ορισμένη σύμβαση. Αποτελεί δηλαδή ενοχική - υποσχετική σύμβαση. Έτσι, το προσύμφωνο, από τη φύση του δεν επάγεται καμμία μεταβολή στις εμπράγματες σχέσεις των ενδιαφερομένων μερών, αλλά παράγει μεταξύ τους μόνο ενοχικά δικαιώματα και υποχρεώσεις. Ειδικότερα, το προσύμφωνο πωλήσεως δεν επιφέρει απώλεια της κυριότητας εκείνου που υποσχέθηκε την πώληση.

Συνεπώς, αυτός που αποκτά δικαιώματα από το προσύμφωνο δεν δικαιούται να αξιώσει από τον άλλο συμβαλλόμενο ό,τι δικαιούται να απαιτήσει βάσει της οριστικής και μεταγραφείσης μεταβιβαστικής της κυριότητας σύμβασης. Περαιτέρω, όπως συνάγεται από τις διατάξεις των άρθρων 1045, 1046, 974 ΑΚ για την απόκτηση κυριότητας ακινήτων με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται η επί εικοσαετία νομή του πράγματος, χωρίς να έχει σημασία ο τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκε η νομή αυτού.

Για την ύπαρξη νομής, απαιτούνται δύο στοιχεία α) η φυσική εξουσίαση του πράγματος την οποία αποτελεί η άσκηση πράξεων που προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του πράγματος ώστε κατά την αντίληψη των συναλλαγών, να θεωρείται ότι αυτό βρίσκεται κατά τρόπο σταθερό στη διάθεση του νομέα και, β) η διάνοια κυρίου, η πρόθεση δηλαδή για διαρκή απεριόριστη και αποκλειστική εξουσίαση του πράγματος όμοια ή ανάλογη με εκείνη που απορρέει από το δικαίωμα της πλήρους κυριότητας, η οποία εκδηλώνεται με τη μεταχείριση του πράγματος κατά τον ίδιο τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να το μεταχειριστεί ο ιδιοκτήτης αυτού χωρίς να απαιτείται απαραίτητα η προϋπόθεση αυτή να κατευθύνεται σε έννομη κτήση της κυριότητας, ώστε και να συνοδεύεται από την πεποίθηση αυτού που εξουσιάζει το πράγμα ότι έχει και την κυριότητα αυτού (Ολ.ΑΠ 15/2004).

Επίσης, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1051, 974, 976, 1045, 1193 και 1198 ΑΚ συνάγεται ότι στην έκτακτη χρησικτησία για το συνυπολογισμό της νομής των προκτητόρων του χρησιδεσπόζοντος πράγμα κινητό ή ακίνητο, δεν απαιτείται ειδική ή καθολική διαδοχή στο δικαίωμα της κυριότητας, αλλά αρκεί ειδική ή καθολική διαδοχή στην νομή.

Συνεπώς, ο ειδικός ή καθολικός διάδοχος στη νομή γίνεται κύριος του πράγματος αν με τον παραπάνω συνυπολογισμό συμπληρώνεται σ' αυτή (νομή) εικοσαετία κατά το άρθρο 1045 ΑΚ. Τέλος, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως δεν έχει καθόλου αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Έλλειψη νόμιμης βάσης, κατά την έννοια της διάταξης αυτής υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της απόφασης που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη. Σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται δηλαδή ο λόγος αυτός όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν παραβιάστηκε ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Αναφέρεται ο λόγος αυτός σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί απ' αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται σαφώς, πλήρως και χωρίς αντιφάσεις.

Ως ζητήματα των οποίων η μη αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί από την απόφαση τη νόμιμη βάση, νοούνται μόνον οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν δηλαδή στη θεμελίωση ή κατάλυση του δικαιώματος που ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι, όμως, και τα πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα που συνέχονται με την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, για τα οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναίρεσης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) από τον Άρειο Πάγο επισκόπηση της προσβαλλομένης αποφάσεως, εγένοντο δεκτά τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Ο Δ. Α. του Α. ο οποίος απεβίωσε στις 24-3-1987, κάτοικος εν ζωή ..., ήταν κύριος, νομέας και κάτοχος ενός οικοπέδου εμβαδού 406 τ.μ.

που βρίσκεται στον ανωτέρω τόπο, εκ του οποίου: α) τμήμα, εμβαδού 243 τ.μ., αποτελούσε το εναπομείναν μετά από διαδοχικές μεταβιβάσεις τμήμα του με αριθμό ... κληροτεμαχίου, που εμπίπτει σήμερα στο Ο.Τ. με αριθμό 3 του Δήμου ... (λόγω ρυμοτομίας και διάνοιξης οδών το αρχικό τεμάχιο εντάχθηκε σε τρία διαφορετικά Ο.Τ.), και είχε παραχωρηθεί σ' αυτόν κατά πλήρη κυριότητα με τον υπ' αριθμ. 116884/20-5-1966 τίτλο της Αγροτικής Τράπεζας που μεταγράφηκε νόμιμα, β) τμήμα, εμβαδού 102 τ.

μ. είχε αποκτήσει με το υπ' αριθμ. .../12-1-1987 συμβόλαιο ανταλλαγής προσκυρούμενων τμημάτων οικοπέδων και καταβολής αποζημίωσης λόγω ρυμοτομίας, της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης, Ουρανίας Καραμέρου-Τέγου που μεταγράφηκε νόμιμα και γ) τμήμα, εμβαδού 61 τ.μ., είχε αποκτήσει με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας δια πράξεων νομής με διάνοια κυρίου από το έτος 1961 κατόπιν άτυπης ανταλλαγής.

Στη συνέχεια ο Δ. Α. του Α.-πατέρας της εναγομένης και νυν εφεσίβλητης, με το με αριθμό .../20-1-1987 συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Ευδοκίας Τσαντήλα-Κλωντήρα που μεταγράφηκε νόμιμα, πώλησε στους Β. Κ. του Δ. και Μ. σύζυγο Β. Κ. ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου του ακινήτου με το δικαίωμα δόμησης σε διακεκριμένο τμήμα αυτού, εκτάσεως 203,08 τ.μ., όπως όλο το ακίνητο που μετρήθηκε να έχει εμβαδόν 406,16 τ.μ.

και το εν λόγω τμήμα του εμφαίνεται υπό τα στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Ε-Ζ-Α και υπό τα στοιχεία Α-Β-Γ-Η-Ζ-Α, αντίστοιχα, στο τοπογραφικό διάγραμμα της πολιτικής μηχανικού Α. Π., η οποία συνέταξε τούτο μετά από ανάθεση του Βασιλείου Κωστούλη. Μετά την πώληση του ως άνω τμήματος στους προαναφερόμενους αγοραστές ο Δ. Α. συνέχισε να είναι συγκύριος και συννομέας σε ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου του όλου ακινήτου (οικοπέδου) μέχρι το θάνατο του (24-3-1987) και ουδέποτε απώλεσε τη συννομή επ' αυτού και ειδικότερα στο υπόλοιπο τμήμα εμβαδού 203,08 τ.μ.

που αντιστοιχούσε στο ποσοστό αυτό (όπως τούτο εμφαίνεται υπό τα στοιχεία Ε-Δ-Η-Ζ-Α του ανωτέρω τοπογραφικού). Ο κατά τους ισχυρισμούς του ενάγοντα και νυν εκκαλούντα δικαιοπάροχος του, Π. Α. του Β., ουδέποτε άσκησε στο επίδικο διακατοχικές πράξεις νομής, ούτε έγινε καθ' οιονδήποτε τρόπο εγκατάστασή του στο επίδικο, ούτε του παραδόθηκε ποτέ η νομή ή κατοχή αυτού από τον δικαιοπάροχο της εναγομένης, ενώ μόνο από το υπ' αριθμό .../23-10-1968 προσύμφωνο πώλησης του εν λόγω ποσοστού ενώπιον του συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Βασιλείου Ζαφειρίδη που υπογράφηκε μεταξύ του Δ.

Α. του Α. και του Π. Α. του Β. δεν είναι δυνατό να αποδειχθεί το αντίθετο. Το προσύμφωνο αυτό με το οποίο ο δικαιοπάροχος της εφεσίβλητης υποσχέθηκε και ανέλαβε την υποχρέωση να μεταβιβάσει στον Π. Α. το ως άνω ακίνητο κατά το προαναφερόμενο ποσοστό (1/2 εξ αδιαιρέτου), παρέχοντας τον περαιτέρω την ανέκκλητη εντολή και πληρεξουσιότητα (ισχύουσας και για την περίπτωση θανάτου του εντολέα) να προβεί στην κατάρτιση του οριστικού συμβολαίου πωλήσεως εν ζωή με αυτοσύμβαση, δεν ασκεί έννομη επιρροή, καθόσον, όπως αναφέρεται πιο πάνω αποτελεί ενοχική-υποσχετική δικαιοπραξία και δεν επιφέρει καμία μεταβολή στις εμπράγματες σχέσεις των μερών.

Εφόσον, λοιπόν, ο επικαλούμενος από τον εκκαλούντα δικαιοπάροχος του, Π. Α., δεν είχε αποκτήσει τη συννομή στο επίδικο ακίνητο, δεν μπορούσε να τη μεταβιβάσει στον εκκαλούντα, το δε από 25-5-1986 ιδιωτικό συμφωνητικό πώλησης που επικαλείται ο εκκαλών, με το οποίο φέρεται ο Π. Α. να μεταβιβάζει, λόγω πωλήσεως, στον εκκαλούντα το επίδικο ακίνητο δεν ασκεί και αυτό έννομη επιρροή, όπως και το προαναφερόμενο προσύμφωνο.

Τα παραπάνω ενισχύονται α) από το γεγονός ότι εξόφληση, του αναφερομένου στο προσύμφωνο αυτό, τμήματος ουδόλως αποδείχθηκε και β) από το ότι αναφορά του εν λόγω προσυμφώνου και του ανωτέρω ιδιωτικού συμφωνητικού, δεν γίνεται, όπως κάλλιστα θα μπορούσε να γίνει, στο προαναφερθέν με αριθμό .../1987 αγοραπωλητήριο συμβόλαιο, απορριπτομένου μετά ταύτα, του ισχυρισμού του εκκαλούντα ότι ο δικαιοπάροχος της εναγομένης πατέρας της Δ.

Α. προήλθε στη σύνταξη αυτού κατόπιν προσυννενοήσεως τους περί χωρισμού του επιδίκου οικοπέδου σε δύο τμήματα και από κοινού επισκέψεώς τους στην ανωτέρω τοπογράφο μηχανικό. Επίσης δεν αποδείχθηκε ότι ο εκκαλών απέκτησε ποτέ τη σύννομη στο επίδικο ακίνητο, έστω και με διαφορετικό τρόπο, από αυτόν που αναφέρεται πιο πάνω.

Ο Δ. Α. μέχρι το χρόνο του θανάτου του (24-3-1987) βρισκόταν στη σύννομη του επιδίκου ακινήτου κατά το ανωτέρω ιδανικό μερίδιο και έκτοτε αυτή μεταβιβάστηκε στην εναγομένη και ήδη εφεσίβλητη, κληρονόμο του δυνάμει της από 7-5-1979 μυστικής διαθήκης που δημοσιεύθηκε νόμιμα με τα υπ' αριθμ. 1423/18-12-1987 πρακτικά του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, η οποία αποδέχθηκε την κληρονομιά με τη με αριθμό 165/2007 έκθεση ενώπιον της Γραμματέως του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης που μεταγράφηκε νόμιμα στον τόμο ...

και αριθμό 158 των βιβλίων Μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Θεσσαλονίκης. Στην εν λόγω διαθήκη του που συντάχθηκε σε χρόνο μεταγενέστερο του ανωτέρω προσυμφώνου, ο προαναφερόμενος αποβιώσας περιγράφει το ανωτέρω ακίνητο με εμβαδόν 200 τ.μ. περίπου και ως το μόνο που δεν πώλησε από το με αριθμό ... κληροτεμάχιο, ήτοι με περιγραφή που αντιστοιχεί στο ως άνω πρώτο τμήμα του ακινήτου, εμβαδού 243 τ.μ. (α), καθόσον η διαθήκη έχει συνταχθεί σε χρόνο προγενέστερο αυτού που συντάχθηκε το ανωτέρω με αριθμό .../1987 συμβόλαιο ανταλλαγής προσκυρούμενων τμημάτων οικοπέδων και καταβολής αποζημίωσης λόγω ρυμοτομίας που αφορά το τμήμα εμβαδού 102 τ.μ. (β) και αυτού που ολοκληρώθηκε η απόκτηση της κυριότητας του τρίτου τμήματος των 61 τ.μ. (γ) με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας (νομή από το έτος 1961).

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος ως αβάσιμη κατ' ουσίαν και επικύρωσε την πρωτοβάθμια απόφαση που είχε κρίνει ομοίως και είχε απορρίψει την ένδικη αναγνωριστική της κυριότητας επί ακινήτου αγωγή του αναιρεσείοντος. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι όπως έκρινε το Εφετείο ως προς το κρίσιμο ζήτημα ότι ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων δεν κατέστη κύριος του επιδίκου ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, διέλαβε πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή εφαρμογή των ως άνω ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 166, 1045, 1046, 974, 1051, 976, 1193 και 1198 ΑΚ και δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση και επομένως ο μοναδικός λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ με τον οποίο ο αναιρεσείων υποστηρίζει τα αντίθετα, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Κατ' ακολουθία πρέπει να απορριφθεί η από 14-10-2011 αίτηση του Κ. Α. για αναίρεση της υπ' αριθ. 1233/2011 οριστικής αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης και να καταδικαστεί ο ηττώμενος αναιρεσείων στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης κατά το νόμιμο (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ) αίτημά της.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 14-10-2011 αίτηση του Κ. Α. για αναίρεση της υπ' αριθ. 1233/2011 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Μαΐου 2014. Και

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 3 Ιουνίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ