1194/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1194 / 2011 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1194/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Κων/νο Τσόλα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 4 Μαΐου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ. Τ. του Β., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καράκωστα.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Δήμου Λοκρών, που υπεισήλθε στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Δήμου Δαφνουσίων, και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Δέσποινα Κασαπίδου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ και 2. Δ. Τ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αγγελική Βαρδάκου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-12-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λαμίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 105/2009 του Εφετείου Λαμίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 27-1-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Κωνσταντίνος Τσόλας ανέγνωσε την από 15-4-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια του 2ου αναιρεσίβλητου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Επειδή, κατά το άρθρο 28 του ν. 1337/1983 "Επέκταση πολεοδομικών σχεδίων, οικιστική ανάπτυξη κλπ", "Ιδιωτικοί δρόμοι, πλατείες και λοιποί χώροι κοινής χρήσεως που έχουν σχηματισθεί με οποιοδήποτε τρόπο έστω και κατά παράβαση των κειμένων πολεοδομικών διατάξεων και που βρίσκονται μέσα σε εγκεκριμένα σχέδια πόλεων, θεωρούνται ως κοινόχρηστοι χώροι και ανήκουν στον οικείο Δήμο ή Κοινότητα.

Για τους χώρους αυτούς δεν οφείλεται καμία αποζημίωση λόγω ρυμοτομίας. Σε περίπτωση όμως που οι χώροι αυτοί καταργούνται με το σχέδιο πόλεως, προσκυρώνονται κατά τις κείμενες διατάξεις". Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ιδιωτικά ακίνητα αποκτούν την ιδιότητα του κοινοχρήστου χωρίς την καταβολή αποζημίωσης, εφόσον α) προβλέπονται από το εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως ως κοινόχρηστοι χώροι και β) η κοινοχρησία είναι αποτέλεσμα της βούλησης του ιδιοκτήτη (ρητής ή συναγόμενης εμμέσως από τις ενέργειές του) ή προκύπτει από πραγματική κατάσταση που διατηρήθηκε επί μακρό χρόνο, κατ' ανοχή του ιδιοκτήτη.

Έτσι, για τη μετάθεση της κυριότητας ακινήτων υπέρ του οικείου Ο.Τ.Α., δεν αρκεί οποιαδήποτε ενέργεια διάθεσης του ακινήτου στην κοινή χρήση, αλλά πρέπει να συντρέχουν σωρευτικώς οι προαναφερόμενες προϋποθέσεις, η συνδρομή των οποίων ελέγχεται παρεμπιπτόντως από τη Διοίκηση και κρίνεται οριστικώς από τα αρμόδια πολιτικά δικαστήρια (ΟλΣτΕ 774/1987.

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι λόγος αναίρεσης για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμόστηκε ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση και τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των περιστατικών στην διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης όταν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκούς ή αντιφατικής αιτιολογίας, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δε συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν παραβιάσθηκε ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του προσκομιζόμενου αντιγράφου της προσβαλλόμενης απόφασής του, με αυτήν το Εφετείο, δέχθηκε, τ' ακόλουθα, αναφορικά με την αγωγή του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος περί προστασίας της νομής της επί της επίδικης εδαφικής λωρίδας (μήκους 37 και πλάτους 3,60 μέτρων) λόγω της διατάραξης εκ μέρους των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων: "Ο ενάγων είναι νομέας ενός οικοπέδου στη θέση "..." εντός του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου πόλεως παραλίας Λιβανάτων που ανήκει στα διοικητικά όρια του δήμου Δαφνουσίων (πρώτου εναγομένου).

Το όλο οικόπεδο του προέκυψε από δύο διαφορετικές κτήσεις. Του μεγαλύτερου μέρους του οικοπέδου αυτού έγινε αποκλειστικός νομέας λόγω κληρονομικής διαδοχής. Προηγούμενος νομέας αυτού ήταν ο πατέρας του Βασίλειος Τσαρουχάς. Αυτός με την υπ' αριθ. .../1963 δημόσια διαθήκη του συμβολαιογράφου Αταλάντης Θεοδώρου Σουλτανάπουλου κατέλιπε το ανατολικό μέρος του όλου οικοπέδου στον ενάγοντα, ο οποίος τον διαδέχθηκε στη νομή ως κληρονόμος.

Αποδέχθηκε δε την κληρονομιά του με την υπ' αριθ. .../2004 δήλωση του συμβολαιογράφου Λαμίας Κων. Τρίγκα-Γκλατζούνη, της οποίας δεν προέκυψε ότι έγινε μεταγραφή. Επίσης, με παράγωγο τρόπο έγινε νομέας και ενός άλλου συνεχόμενου, μικρότερου, τμήματος (εκτάσεως 193,52 τ.μ.) κείμενου δυτικά του πρώτου. Προηγούμενη νομέας αυτού ήταν η Π.

σύζυγος Κ. Κ., η οποία του παρέδωσε τη νομή αυτού στα πλαίσια μεταβιβάσεως της κυριότητας του δυνάμει του υπ' αριθ. .../1997 πωλητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Αταλάντης Κων. Μπολτέτσου που μεταγράφηκε νόμιμα. Η επίδικη εδαφική λωρίδα βρίσκεται στο ανατολικό μέρος του οικοπέδου του ενάγοντος και συνορεύει ως εξής:

Ανατολικά επί πλευράς 37 μέτρων με το οικόπεδο Κ. Γ. και εν μέρει με το οικόπεδο του Δ. Τ. (δευτέρου εναγομένου), δυτικά επί πλευράς 33,20 μέτρων με το προαναφερόμενο οικόπεδο του ενάγοντος, βόρεια επί πλευράς 3,60 μέτρων με δημοτική οδό και νότια επί πλευράς 3,60 μέτρων με τη φυσική συνέχεια της λωρίδας αυτής, διαμορφωμένης ως οδού, που εκτείνεται μεταξύ των ακινήτων της Π.

Τ. (κληρονόμου Ι. Τ.) και κληρονόμων Γ.. Ο ενάγων υποστηρίζει ότι η προαναφερόμενη εδαφική λωρίδα περιλαμβάνεται στα όρια του οικοπέδου του, το οποίο κατ' αυτόν (συνυπολογίζοντας και την επίδικη λωρίδα) έχει συνολική έκταση 1.200,42 τ.μ., καθώς και ότι από ετών βρίσκεται στην αναμφισβήτητη νομή του. Κατ' αρχήν οι εναγόμενοι ουδέποτε αμφισβήτησαν τη νομή του ενάγοντος επί του υπολοίπου ακινήτου.

Επομένως, το αίτημα της αγωγής να αναγνωρισθεί ο ενάγων νομέας (και) αυτού πρέπει να απορριφθεί ελλείψει εννόμου συμφέροντος. Ωστόσο, και οι δύο αρνούνται ότι ο ενάγων ή οι δικαιοπάροχοι του υπήρξαν ποτέ νομείς της επίδικης εδαφικής λωρίδας, υποστηρίζοντας ότι έχουν εγκαταλείψει τη νομή της πριν από 70 έτη, αφήνοντας τη λωρίδα αυτή και τη φυσική συνέχεια της που εκτείνεται νοτιότερα μεταξύ των ακινήτων της Π.

Τ. (κληρονόμου Ι. Τ.) και κληρονόμων Γ. συνολικού μήκους 70 μέτρων και πλάτους 3,60 μέτρων στην κοινή .χρήση όχι μόνων των όμορων ιδιοκτητών, αλλά όλων των δημοτών της περιοχής. Μάλιστα, ο πρώτος ενάγων (Δήμος) πρόβαλε στον πρώτο βαθμό και τον αυτοτελή ισχυρισμό, τον οποίο επαναφέρει με το εφετήριό του, ότι το επίδικο κατέστη κοινόχρηστη δημοτική οδός κατά το άρθρο 28 εδ.

α' και β' του ν. 1337/1983 διότι πρόκειται για από 70ετίας σχηματισμένη ιδιωτική οδό εντός του εγκεκριμένου σχεδίου της πόλεως παραλίας Λιβανάτων. Ο ισχυρισμός τους αυτός (τόσο ως αρνητικός της αγωγής, όσο και ως αυτοτελής) είναι πράγματι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός για τους εξής λόγους: Όπως προαναφέρθηκε, η επίδικη έκταση βρίσκεται εντός του ρυμοτομικού σχεδίου πόλεως Παραλίας Λιβανάτων Φθιώτιδας (βλ.

την υπ' αριθ. 519/2007 βεβαίωση της Πολεοδομίας Αταλάντης). Αποτελεί τμήμα ενός ιδιωτικού δρόμου σχηματισμένου εδώ και 70 περίπου έτη που έχει συνολικό μήκος 70 μέτρων και πλάτους 3,60 μέτρων. Δεν πρόκειται για οδό προβλεπόμενη από το εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως, αλλά για οδό που σχηματίσθηκε με πρωτοβουλία των κυρίων των εκατέρωθεν αυτής οικοπέδων.

Γι' αυτό όλα τα οικόπεδα που έχουν πρόσοψη στο δρομίσκο αυτό έχουν περίφραξη και οι κύριοι αυτών τον χρησιμοποιούν για την επικοινωνία τους με παρακείμενη δημοτική οδό του σχεδίου πόλεως, στην οποία έχει (βορείως) διέξοδο. Έτσι το οικόπεδο της Κ. Κ. χωρίζεται από το δρομίσκο με μαντρότοιχο με σιδερένια κάγκελα.

Το οικόπεδο του δευτέρου εναγομένου χωρίζεται με σιδηροπασσάλους και πλέγμα και έχει πόρτα εξόδου στο δρομίσκο. Το οικόπεδο της Μ. Π. χωρίζεται με ξυλοπασσάλους και σίτα και έχει πόρτα εξόδου στο δρομίσκο. Το οικόπεδο της συγγενούς του ενάγοντος Π. Τ. που μάλιστα είναι δίπλα ακριβώς από το οικόπεδο του ενάγοντος (νοτίως αυτού) χωρίζεται με τσιμέντινο σενάζ, σίτα, σιδηροπασσάλους και έχει πόρτα εξόδου στο δρομίσκο.

Ομοίως και το οικόπεδο του ενάγοντος διακρίνεται από το δρομίσκο διότι διαχωρίζεται αυτού με σιδηροπασσάλους. Ο ιδιωτικός αυτός δρόμος, ο οποίος χρησιμοποιείται ακώλυτα όχι μόνο από τους εκάστοτε κυρίους των εκατέρωθεν αυτού οικοπέδων, αλλά από όλους ανεξαίρετα τους δημότες, συντηρείται από τον πρώτο εναγόμενο Δήμο και υπάρχει σ' αυτόν εγκατεστημένος δημοτικός φωτισμός με 3 κολώνες της ΔΕΗ ήδη από το 1958.

Το ότι πρόκειται για ιδιωτικό δρόμο (και όχι για τμήμα του οικοπέδου του ενάγοντος και μάλιστα του μέρους εκείνου που κληρονόμησε από τον πατέρα του Β. Τ.) καταδεικνύεται και από το εξής: Η προαναφερόμενη Π. Τ., κυρία του όμορου οικοπέδου, συνεχόμενου με εκείνο του ενάγοντος, έχει τον ίδιο δικαιοπάροχο με τον ενάγοντα:

Το Β. Τ. που ήταν πατέρας του ενάγοντος και δικός της παππούς. Τα οικόπεδα και των δύο προέλευση έχουν το ίδιο (μεγαλύτερης αρχικά έκτασης) ακίνητο που κείται ανατολικά του ανωτέρω ιδιωτικού δρόμου. Η προαναφερόμενη Π. Τ., όταν αποδέχθηκε την κληρονομιά της με την υπ' αριθ. .../1999 πράξη του συμβολαιογράφου Αταλάντης Κων.

Γιαννούτσου, περιγράφοντας το κληρονομιαίο ακίνητο της, προσδιορίζει ότι αυτό ανατολικά συνορεύει με "κοινή εμβασιά", δηλαδή με τον από ετών σχηματισμένο ιδιωτικό δρόμο. Ο δρόμος αυτός δημιουργήθηκε περί το 1936 όταν ο απώτερος δικαιοπάροχος του ενάγοντος Α. Τ. άφησε στην κοινή χρήση το δρόμο αυτό για να εξυπηρετούνται τα εσωτερικά οικόπεδα που δεν είχαν πρόσβαση σε κοινοτική οδό (τυφλά).

Έκτοτε η χρήση και ο προορισμός της λωρίδας αυτής ουδέποτε άλλαξε και φυσικά ουδέποτε περιήλθε στη νομή του ενάγοντος, ο οποίος μάλιστα (όπως και οι άλλοι όμοροι) διαχώρισε το οικόπεδο του απ' αυτόν με σιδηροπασσάλους. Σύμφωνα και με τις προαναφερόμενες αιτιολογίες, ο αρχικά ιδιωτικός αυτός δρομίσκος, αφού ήταν ήδη σχηματισμένος προ του ν. 1337/1983 με οποιονδήποτε τρόπο, έστω και κατά παράβαση των κείμενων πολεοδομικών διατάξεων, και βρίσκεται μέσα στο εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως Παραλίας Λιβανατών, θεωρείται κατά το άρθρο 28 εδ.

α' και β' του ν. 1337/1983 ως κοινόχρηστος χώρος που ανήκει στον οικείο Δήμο, δηλαδή στον πρώτο εναγόμενο, κατά τη βάσιμη ένστασή του. Περαιτέρω, αφού ο ενάγων ουδέποτε υπήρξε νομέας του επιδίκου τμήματος του ανωτέρω δρόμου, δεν διατηρεί αξιώσεις προστασίας της νομής". Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο έκρινε ότι η ένδικη αγωγή περί προστασίας της νομής του ενάγοντος στην επίδικη εδαφική λωρίδα είναι κατ' ουσίαν αβάσιμη και στη συνέχεια αφού δέχθηκε κατ' ουσίαν την έφεση των αναιρεσιβλήτων και εξαφάνισε την πρωτοβάθμια απόφαση, που είχε κρίνει αντίθετα, απέρριψε την αγωγή.

Έτσι, που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε ευθέως την προαναφερθείσα ουσιαστικού διάταξη του άρθρου 28 του ν. 1337/1983, διότι αρκέστηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που η εν λόγω διάταξη προβλέπει, ενώ στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, διότι διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς το ουσιώδες ζήτημα της απόκτησης της κυριότητας του επίδικου ακινήτου εκ μέρους του εναγομένου Δήμου.

Ειδικότερα, δεν προκύπτει από τις ως άνω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, αν συντρέχει η πρώτη από τις αναφερόμενες πιο πάνω προϋποθέσεις για να αποκτήσει το επίδικο ακίνητο την ιδιότητα του κοινοχρήστου και δη δεν προκύπτει αν αυτό προβλέπεται από το αρχικό ή το κατά τροποποίηση-νόμιμα εγκεκριμένο σχέδιο πόλεως του Δήμου ως κοινόχρηστος χώρος (δρόμος).

Συνεπώς, είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος αναίρεσης και ως προς τα δύο μέρη του, με τον οποίο ο αναιρεσείων προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση, με το πρώτο μέρος, την παραβίαση της αμέσως πιο πάνω διάταξης και, με το δεύτερο μέρος, την έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών αναφορικά με το πιο πάνω ουσιώδες ζήτημα.

2.- Κατ' ακολουθίαν, πρέπει, κατά παραδοχή του ως άνω λόγου αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 105/2009 απόφαση του Εφετείου Λαμίας.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον Δήμο Λοκρών, (που υπεισήλθε στα δικαιώματα του πρώτου αναιρεσιβλήτου) και τον δεύτερο, αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ, από τα οποία εξακόσια (600) βαρύνουν τον Δήμο Λοκρών.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 7 Ιουλίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ