Supreme Court allows appeal against administrative court ruling on public works contract validity and remands case for judgment.

Απόφαση 1192 / 2022 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1192/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αικατερίνη Κρυσταλλίδου, Μαρία Ανδρικοπούλου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη και Αγαθή Δερέ - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 31 Ιανουαρίου 2022, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Οικονομικών, ο οποίος κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, και από τον Ειδικό Διαχειριστή Στοιχείων Ενεργητικού και Παθητικού της Ε.Ρ.Τ. Α.Ε., ο οποίος κατοικοεδρεύει στην Αγία Παρασκευή Αττικής. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους. Της αναιρεσιβλήτου: τελούσας υπό εκκαθάριση ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "….ΕΤΑΙΡΙΑ" και τον διακριτικό τίτλο "…. Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Γαλενιανό.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14-12-2016 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πενταμελές Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η απόφαση 5338/2018 του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 6-2-2020 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 1 παρ. 1α' του Ν. 3669/2008, με τον οποίο κωδικοποιήθηκαν σε ενιαίο κείμενο, οι ισχύουσες τότε διατάξεις περί δημοσίων έργων και κυρίως οι διατάξεις του Ν. 1418/1984 "Περί Δημοσίων Έργων" και του Π.Δ. 609/1985 και, ο οποίος νόμος, εφαρμόζεται στην κρινόμενη περίπτωση παρά την κατάργηση των άρθρων 1 έως 79 αυτού με το άρθρο 377 παρ. 31 Ν. 4412/8-8-2016, κατά την μεταβατική διάταξη του άρθρου 376 παρ. 1 Ν. 4412/2016, λόγω του χρόνου έναρξης της διαδικασίας της επίδικης σύμβασης έργου, "οι διατάξεις του παρόντος Κώδικα, εφαρμόζονται σε όλα τα έργα, που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του Ν. 2190/1994".

Μεταξύ των φορέων αυτών κατά το άρθρο 14 παρ. Ιθ' του Ν. 2190/1994 περιλαμβάνονται και οι δημόσιες επιχειρήσεις, οργανισμοί και ανώνυμες εταιρείες, που προβλέπονται στις διατάξεις του άρθρου 1 Ν. 3429/2005, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η ΕΡΤ ΑΕ, η οποία, κατά το άρθρο 1 του ν. 1730/1987, αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, είναι δημόσια επιχείρηση, που ανήκει στο δημόσιο τομέα (Νομ. 1256/82), ελέγχεται και εποπτεύεται από το Κράτος.

Όπως δε προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1 εδ. α', 2 παράγραφοι 1 και 2 και 4Α παράγραφοι 1, 2 και 4 της ΟΙΚ 2/11-6-2013 Κοινής Υπουργικής Απόφασης (Κ.Υ.Α. του Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό και του Υπουργού Οικονομικών, που εκδόθηκε, κατ` εξουσιοδότηση του άρθρου 14β του ν. 3429/2005, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 66 παρ. 1 του ν. 4002/2011 και τροποποιήθηκε διαδοχικά με την παρ.8 του άρθρου 1 της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου 31/31-12-2011 και με την παρ. 2 του άρθρου τρίτου του ν. 4047/2012, και στη συνέχεια η ως άνω ΚΥΑ τροποποιήθηκε με τις ΟΙΚ 3/12-6-2013 Κ.Υ.Α. (Φ.Ε.Κ. 1423/Β/12-6-2013) και ΟΙΚ 6/8-7-2013 Κ.Υ.

Α. (Φ.Ε.Κ. 1675/Β/8-7-2013) των αυτών ως άνω Υφυπουργού στον Πρωθυπουργό και του Υπουργού Οικονομικών, μετά την κατάργηση του νομικού προσώπου της ΕΡΤ ΑΕ κατέστη καθολικός διάδοχος αυτής το Ελληνικό Δημόσιο, νομιμοποιούμενο έκτοτε ενεργητικά και παθητικά στις δίκες που αφορούν το ως άνω καταργηθέν νομικό πρόσωπο, και ο δημιουργηθείς νέος φορέας δεν αποτελεί διάδοχο της ΕΡΤ ΑΕ, ούτε συνδέεται με άλλον τρόπο ευθέως με αυτήν (ΑΠ 1171/2021, ΑΠ 1289/2020, ΑΠ 1287/2018, ΣτΕ 2054/2017, ΣτΕ 2399/2016).

Περαιτέρω, στο άρθρο 7 παρ. 1 του ν. 1418/1984 (ταυτόσημη είναι η παρ. 1 του άρθρου 37 του ν. 3669/2008 "Κύρωση της κωδικοποίησης της νομοθεσίας κατασκευής δημόσιων έργων" ΦΕΚ Α 116/18.6.2008) ορίζεται ότι "ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να κατασκευάσει το έργο κατά τους όρους της σύμβασης και τις σύμφωνες προς αυτή και το νόμο έγγραφες εντολές του φορέα κατασκευής του έργου...", ενώ στο άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 2 του ίδιου νόμου, όπως αντικαταστάθηκαν από την παράγραφο 1 του άρθρου τετάρτου του ν. 2372/1996 και τροποποιήθηκε η πρώτη εξ αυτών με την παράγραφο 2 του άρθρου 15 του ν. 3212/2003 (ίδιου περιεχομένου είναι η διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 57 του ν. 3669/2008) ορίζονται τα εξής: "1.

Το έργο εκτελείται σύμφωνα με τη σύμβαση και τα τεύχη και σχέδια που τη συνοδεύουν. Αν προκύψει ανάγκη εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, που δεν περιλαμβάνονται στο αρχικό ανατεθέν έργο ούτε στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν, κατά την εκτέλεση του έργου, αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων με τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στην περίπτωση δ' της παρ. 3 του άρθρου 8 του Π.Δ. 334/2000, συνάπτεται σύμβαση με τον ανάδοχο του έργου.

Για τον καθορισμό των νέων τιμών μονάδας των συμπληρωματικών εργασιών εφαρμόζονται οι διατάξεις των παρ. 3 και 4 του άρθρου 43 του Π.Δ. 609/1985 (ΦΕΚ) όπως κάθε φορά ισχύουν. Η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο του έργου και προκειμένου να υπογραφεί η σύμβαση ανάθεσης των συμπληρωματικών εργασιών, απαιτείται γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου.

Το συνολικό ποσό των συμβάσεων αυτών δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσοστό πενήντα τοις εκατό (50%) του ποσού της αρχικής σύμβασης. Στο ως άνω ποσοστό του πενήντα τοις εκατό (50%) συμπεριλαμβάνεται και η αμοιβή συντάξεως τυχόν μελετών για τις συμπληρωματικές εργασίες του έργου. ... 2. ... Όπου στις κείμενες διατάξεις αναφέρεται ο όρος "συγκριτικός πίνακας" αντικαθίσταται με τον όρο "ανακεφαλαιωτικός πίνακας εργασιών"".

Σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 33 του π.δ. 609/1985 (ταυτόσημο είναι το πρώτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 47 του ν. 3669/2008) "Για κάθε εργολαβία, με μέριμνα του αναδόχου τηρείται ημερολόγιο σε βιβλιοδετημένα διπλότυπα αριθμημένα φύλλα". Στο άρθρο 34 παρ. 2 του π.δ. 609/1985 (ίδιο περιεχόμενο έχουν οι παράγραφοι 3 και 4 του άρθρου 37 του ν. 3669/2008) ορίζεται ότι: "...

Ο ανάδοχος δεν δικαιούται σε αποζημίωση ή αύξηση τιμών για μεταβολές στα έργα που έγιναν χωρίς έγγραφη διαταγή έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο... Σε επείγουσες καταστάσεις η διαταγή για τροποποιήσεις ή συμπληρώσεις δίνεται προφορικά στον τόπο των έργων και καταχωρείται στο ημερολόγιο...", ενώ στο άρθρο 43 του εν λόγω προεδρικού διατάγματος, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο, ορίζονται τα εξής: "1.

Ο φορέας κατασκευής του έργου έχει το δικαίωμα, κατά τη διάρκεια κατασκευής του έργου, να αναθέτει την εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών μόνο σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου τέταρτου του Ν. 2372/1996... Για την εκτέλεση των ανωτέρω συμπληρωματικών εργασιών απαιτείται η σύναψη σύμβασης. 2.

Κάθε σύμβαση επόμενη της αρχικής συνοδεύεται από "Ανακεφαλαιωτικό πίνακα εργασιών" που ιδίως περιλαμβάνει τις ενδείξεις των εργασιών, τις τιμές μονάδος των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων... (όπως οι παράγραφοι 1 και 2 αντικαταστάθηκαν με το άρθρο μόνο του π.δ. 402/1996). 3 (όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο μόνο παρ. 1 του π.δ. 286/1994).

Αν στο συγκριτικό πίνακα περιλαμβάνονται και εργασίες για τις οποίες δεν υπάρχουν τιμές μονάδας, ο συγκριτικός πίνακας συνοδεύεται από πρωτόκολλο που κανονίζει τις τιμές για τις εργασίες αυτές... 4. ... 5 (όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 2 του π.δ. 210/1997). Οι συγκριτικοί πίνακες και τα πρωτόκολλα κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών που τους συνοδεύουν συντάσσονται από τη Διευθύνουσα υπηρεσία και υπογράφονται από τον ανάδοχο ανεπιφύλακτα ή με επιφύλαξη.

Αν ο ανάδοχος αρνηθεί την υπογραφή, του κοινοποιείται ο συγκριτικός πίνακας και τα πρωτόκολλα... Στην περίπτωση αυτή, όπως και στην περίπτωση που ο ανάδοχος υπέγραψε τα σχετικά έγγραφα με επιφύλαξη δικαιούται να υποβάλει ένσταση. Ο συγκριτικός πίνακας και τα πρωτόκολλα νέων τιμών εγκρίνονται από την Προϊσταμένη Αρχή στην οποία διαβιβάζονται μαζί με την τυχόν ένσταση του αναδόχου...

Μετά την έγκριση του συγκριτικού πίνακα ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει τις σχετικές εργασίες χωρίς αυτό να θίγει τα δικαιώματά του για επίλυση της τυχόν διαφοράς". Κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, η κατάρτιση συμπληρωματικών συμβάσεων, με τον ανάδοχο ήδη εκτελούμενου δημοσίου έργου, αποτελεί εξαιρετική διαδικασία ανάθεσης εκτέλεσης εργασιών και για το λόγο αυτό εφαρμόζεται μόνο στις περιοριστικά αναφερόμενες στο νόμο περιπτώσεις, αφού συνιστά παρέκκλιση από τις αρχές της διαφάνειας, της ισότητας συμμετοχής στις διαδικασίες για την κατάρτιση δημόσιων συμβάσεων και του ελεύθερου ανταγωνισμού.

Ως συμπληρωματικές εργασίες θεωρούνται εκείνες, για τις οποίες συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις: α) παρουσιάζουν αναγκαία συνάφεια με το έργο και δεν περιλαμβάνονται στην αρχικά συναφθείσα σύμβαση, β) κατέστησαν αναγκαίες κατά την τεχνική εκτέλεση του έργου, όπως αυτό περιγράφεται στην αρχική σύμβαση και τα οικεία συμβατικά τεύχη (μελέτες, γενική συγγραφή υποχρεώσεων κ.λπ.) λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων και γ) είτε δεν μπορούν τεχνικά ή οικονομικά να διαχωριστούν από την αρχική σύμβαση, χωρίς να δημιουργήσουν μείζονα προβλήματα για την αναθέτουσα αρχή, είτε, παρά τη δυνατότητα διαχωρισμού τους, είναι απόλυτα αναγκαίες για την τελειοποίησή της.

Ως απρόβλεπτες περιστάσεις θεωρούνται τα αιφνίδια πραγματικά γεγονότα, που δεν ανάγονται στο χρόνο κατάρτισης της αρχικής σύμβασης και παρότι η μελέτη δημοπράτησης του έργου, με βάση την οποία προσδιορίστηκε το τεχνικό αντικείμενό του υπήρξε πλήρης και ακριβής, αντικειμενικά δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν, σύμφωνα με τους κανόνες της ανθρώπινης εμπειρίας και λογικής, ούτως ώστε οι αναγκαίες για την αντιμετώπισή τους εργασίες να ενταχθούν στο αρχικό έργο και τη συναφθείσα σύμβαση.

Επίσης, από τις ίδιες ως άνω διατάξεις συνάγονται πλην άλλων και τα εξής: Οσάκις παρίσταται ανάγκη εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στο ανατεθέν, με την αρχική σύμβαση, έργο ή στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες κατά την εκτέλεση του έργου, λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, για την εκτέλεσή τους απαιτείται η σύναψη ιδιαίτερης συμπληρωματικής σύμβασης με τον ανάδοχο του έργου.

Της σύναψης της εν λόγω σύμβασης προηγείται η σύνταξη εκ μέρους της διευθύνουσας το έργο υπηρεσίας ανακεφαλαιωτικού πίνακα εργασιών (Α.Π.Ε.), ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα ουσιώδη στοιχεία της σύμβασης όπως τις προς εκτέλεση εργασίες, τις τιμές μονάδας των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση, καθώς και πρωτόκολλο κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών (Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.) στην περίπτωση που στον ανακεφαλαιωτικό πίνακα περιλαμβάνονται και εργασίες, για τις οποίες δεν υπάρχουν τιμές μονάδας.

Ακολουθεί η υπογραφή σύμβασης για την ανάθεση των συμπληρωματικών αυτών εργασιών, μετά από διαπραγματεύσεις με τον ανάδοχο του έργου και αφού ληφθεί και η γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου. Μετά την υπογραφή της συμπληρωματικής σύμβασης, το ποσό της οποίας δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50% του ποσού του αρχικού συμβατικού αντικειμένου, η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο (ΣτΕ 2638/2016, 1258/2013).

Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από τη σύναψη τελικά συμπληρωματικής σύμβασης, ο ανάδοχος δικαιούται αμοιβής για τις πρόσθετες εργασίες που εκτέλεσε, αποδεχόμενος σχετική έγγραφη εντολή του εργοδότη ή και μόνο προφορική εντολή καταχωρημένη στο ημερολόγιο του έργου, αν συντρέχει επείγουσα περίπτωση (ΣτΕ 347/2005), και η αμοιβή αυτή έχει συμβατικό χαρακτήρα, αφού η εντολή του εργοδότη και η αποδοχή της από τον ανάδοχο δημιουργούν το αναγκαίο συμβατικό πλαίσιο.

Μάλιστα δικαιούται τότε ο ανάδοχος αμοιβής ακόμη και εάν η δαπάνη των πρόσθετων εργασιών υπερέβη το 50% του αρχικού συμβατικού κόστους, την οποία, αντίθετα, δεν δικαιούται ούτε κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, αν ενήργησε χωρίς εντολή του εργοδότη (ΑΠ 495/2021, ΑΠ 493/2021, ΑΠ 289/2021). Πάντως, και στην περίπτωση αυτή, η συμβατική σχέση ολοκληρώνεται και οριστικοποιείται, κατά κανόνα, με τη σύναψη σχετικής σύμβασης, ύστερα από διαπραγματεύσεις μεταξύ των μερών και γνώμη του τεχνικού συμβουλίου του εργοδότη, στο πλαίσιο είτε του εγκεκριμένου Α.Π.Ε.

είτε και αποκλίνοντας απ' αυτόν (ΑΠ 1726/2014). Δεν αποκλείεται όμως πρόσθετες εργασίες, οι οποίες παρεκκλίνουν της σύμβασης και εκτελέστηκαν χωρίς έγγραφη ή προφορική, κατά τα ανωτέρω, εντολή, να κριθούν, στη συνέχεια, από τα αρμόδια όργανα του κυρίου του έργου ή σε περίπτωση διαφωνίας και άσκησης εκ μέρους του αναδόχου προσφυγής, από το αρμόδιο δικαστήριο, ως αναγκαίες, δηλαδή ως εργασίες, οι οποίες επιβάλλονται για την ασφάλεια, την αρτιότητα ή τη λειτουργικότητα του έργου, οπότε οι εργασίες αυτές νομιμοποιούνται εκ των υστέρων, με τη σύνταξη Α.Π.Ε.

και Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. και τη σύναψη νέας, συμπληρωματικής σύμβασης και στην περίπτωση αυτή, το αντίστοιχο εργολαβικό αντάλλαγμα οφείλεται, με βάση τη νέα σύμβαση, μετά τη σύναψή της (ΑΠ 495/2021, ΑΠ 493/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 696/2020). Έτσι, δεν αρκεί η κρίση απλώς ότι οι χωρίς εντολή πρόσθετες εργασίες υπήρξαν αναγκαίες και συνεπώς, η δαπάνη τους βαρύνει τον εργοδότη, προκειμένου ο ανάδοχος να ζητήσει με αγωγή την επιδίκασή τους, αλλά απαιτείται για τον καθορισμό του οφειλόμενου σ' αυτόν ανταλλάγματος η τήρηση ακολούθως της διαδικασίας κατάρτισης συμπληρωματικής σύμβασης με βάση Α.Π.Ε.

ή και Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε., και για την πληρωμή η διενέργεια επιμέτρησης και η έγκριση του σχετικού λογαριασμού κατά τις διατάξεις των άρθρων 52 και 53 του ν.3669/2008 (ΑΠ 1726/2014). Αν υπάρξει άρνηση του εργοδότη να τηρήσει συνολικά την ως άνω διαδικασία, πρέπει πρώτα να ζητηθεί η συμμόρφωσή του με τις σχετικές υποχρεώσεις του, δηλαδή πρέπει ο ανάδοχος να ζητήσει από τον κύριο του έργου να προβεί, τηρώντας τη νόμιμη διαδικασία, στις απαραίτητες ενέργειες προς καθορισμό και πληρωμή του ανταλλάγματος για τις προαναφερόμενες συμπληρωματικές εργασίες, όπως στη σύνταξη Α.Π.Ε.

ή αν αυτός έχει συνταχθεί, χωρίς τις ανωτέρω εργασίες, στην ανασύνταξή του, ώστε να περιλαμβάνει και τις ποσότητες των συμπληρωματικών εργασιών, καθώς επίσης και την κατάρτιση και έγκριση των επιμετρήσεων κλπ. Αν ο ανάδοχος διαφωνεί με τις καθορισθείσες νέες εργασίες ή τις τιμές αυτών, και πολύ περισσότερο, αν στον ανακεφαλαιωτικό πίνακα δεν συμπεριλήφθηκαν οι συμπληρωματικές εργασίες, μπορεί να υπογράψει τις ως άνω πράξεις με επιφύλαξη και να ασκήσει κατ' αυτών ένσταση και, ακολούθως, αίτηση θεραπείας, ακολουθώντας τη διαγραφόμενη από τη διάταξη του άρθρου 76 ν. 3669/2008 διοικητική διαδικασία, και τελικώς να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του αρμόδιου Εφετείου, προκειμένου να επιλυθεί δικαστικώς η διαφορά, αφού, κατά το άρθρο 57 ν. 3669/2008, ο ανάδοχος έχει δικαίωμα να αμφισβητήσει την παράλειψη της Διευθύνουσας Υπηρεσίας να εντάξει σε Α.Π.Ε.

και Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. τις νέες εργασίες, εφόσον υπογράψει με επιφύλαξη τις πράξεις αυτές (ΑΠ 1099/2020, ΑΠ 400/2018, ΑΠ 665/2018). Επίσης, γίνεται δεκτό, ότι η υπόδειξη και η επίβλεψη των εργασιών από τη διευθύνουσα υπηρεσία δεν δικαιολογούν αμοιβή ή αποζημίωση του αναδόχου για τις εργασίες αυτές, η οποία δικαιολογείται μόνον στην περίπτωση που οι εν λόγω εργασίες εκτελέστηκαν κατόπιν έγγραφης εντολής ή, σε περιπτώσεις επείγοντος, κατόπιν προφορικής εντολής της υπηρεσίας, καταχωρισθείσας στο ημερολόγιο του έργου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 8 παρ. 1 του ν. 1418/1984 και 34 παρ. 2 του π.δ/τος 609/1985 (ΑΠ 400/2018, ΣτΕ 2243/2017, 5117/2012).

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ.13 του ν. 1418/1984, ορίζεται ότι "στις συμβάσεις κατασκευής δημοσίων έργων εφαρμόζονται οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά στο νόμο αυτό ή στα εκτελεστικά του διατάγματα". Με τις διατάξεις των άρθρων 200 και 288 του Αστικού Κώδικα, οι οποίες εφαρμόζονται αναλόγως και επί των διοικητικών συμβάσεων, παρέχεται στο δικαστή εξουσία διορθωτικής επέμβασης στη σύμβαση, όταν αυτό επιβάλλεται από την καλή πίστη, προς αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ παροχής και αντιπαροχής, που μπορεί να έχει διαταραχθεί από τις συνθήκες εκτέλεσης του έργου.

Δεν μπορεί, όμως, να θεμελιωθεί επί των διατάξεων αυτών αξίωση του αναδόχου προς αποζημίωση για μεταβολές που επέφερε αυτός μονομερώς στους όρους εκτέλεσης του έργου, χωρίς την τήρηση των σχετικών ως άνω προϋποθέσεων, εφόσον οι μεταβολές αυτές προκάλεσαν αύξηση της συμβατικής δαπάνης του έργου, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, ο ανάδοχος, στην περίπτωση αυτή, δυνάμει των ως άνω ειδικών ρητών διατάξεων, δεν δικαιούται καμία αποζημίωση (ΑΠ 400/2018, ΣτΕ 2243/2017) και το ζήτημα αντιμετωπίζεται από τις ειδικές διατάξεις (ΣτΕ 1597/2016, Στε 1284/2020).

Άλλωστε, η ως άνω τροποποίηση ουσιωδών όρων της σύμβασης κατά το στάδιο εκτέλεσης αυτής θα είχε και ως συνέπεια την, κατά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης των διαγωνιζόμενων, ανεπίτρεπτη, εκ των υστέρων, ανατροπή των όρων με βάση τους οποίους αναπτύχθηκε (κατά το προσυμβατικό στάδιο) ο ανταγωνισμός, διαμορφώθηκαν οι προσφορές των διαγωνιζόμενων και ανακηρύχθηκε ο ανάδοχος, ενέχει δηλαδή τον κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού εις βάρος ήδη διαγωνισθέντων ή δυνητικών διαγωνιζόμενων (ΑΠ 495/2021, ΑΠ 660/2019, ΑΠ 400/2018, ΣτΕ 2243/2017).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ.1 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, και η παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Με το λόγο αυτό ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμου βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ, ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν εμφανή την παράβαση.

Τούτο συμβαίνει, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΟλΑΠ 3/2020, ΟλΑΠ 2/2019, ΟλΑΠ 6/2019).

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο μέρος, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Η ενάγουσα (αναιρεσίβλητη) κατόπιν μειοδοτικού διαγωνισμού που διεξήχθη από την ΕΡΤ ΑΕ, καθολικός και ειδικός διάδοχος της οποίας είναι πλέον,...το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο (αναιρεσείον), αναδείχθηκε την 1-7-2008 μειοδότρια με έκπτωση 12% για την εκτέλεση του έργου "Προσθήκη 3ου ορόφου και διαμόρφωση υπάρχοντος υπογείου στο κτίριο Γ" προϋπολογισμού δαπάνης 1.149.000,00 ευρώ με ΦΠΑ και υπογράφηκε σχετικά η από 25-9-2008 (υπ' αριθ. 2304/2008) εργολαβική σύμβαση, με ορισθέν εργολαβικό αντάλλαγμα 1.011.067,91 ευρώ με ΦΠΑ 19% (849.636,90 καθαρή αξία εργασιών με απρόβλεπτα και Γ.Ε & Ο.Ε, πλέον ΦΠΑ 19% (161.431.01 ευρώ).

Η προθεσμία εκτέλεσης του έργου ορίσθηκε σε 150 ημέρες αρχικά και Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου ορίστηκε η Διεύθυνση Δομικών και Η/Μ Έργων της Γενικής Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών της ΕΡΤ ΑΕ. Κατόπιν με τις υπ' αριθ. πρωτ. 11414/19-6/2009 και 17374/13-10-2009 αποφάσεις της Γενικής Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών της ΕΡΤ ΑΕ, εγκρίθηκαν ο 1ος και 2ος ΑΠΕ, οι οποίοι συντάχθηκαν προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυξομειώσεις των ποσοτήτων των εργασιών και να περιληφθούν νέες εργασίες, οι οποίες δεν μπορούσαν να προβλεφθούν από την αρχή και με την 2η ως άνω απόφαση εγκρίθηκε η σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης εργασιών ποσού 337.882,75 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ).

Στις εργασίες που εγκρίθηκαν με την ως άνω σύμβαση περιλαμβάνονται και πολλές που εκτελέστηκαν στον ισόγειο όροφο του κτιρίου Γ και για τη διαμόρφωση αυτού προκειμένου να στεγασθούν σ' αυτό οι υπηρεσίες ψηφιοποίησης του Αρχείου της ΕΡΤ ΑΕ. Η προθεσμία εκτέλεσης των εργασιών ορίσθηκε έως 20-11-2009. Ακολούθως εγκρίθηκε και 3ος ΑΠΕ του έργου με τον οποίο προστέθηκε κονδύλιο αναθεώρησης ποσού 30.000 ευρώ και αυξήθηκε ο ΦΠΑ τόσο της αρχικής όσο και της συμπληρωματικής σύμβασης από 19% σε 23%, ενώ η αξία των εργασιών δεν μεταβλήθηκε καθόλου, όμως λόγω της αύξησης του ΦΠΑ και της πρόβλεψης κονδυλίου αναθεώρησης η συνολική αξία των εργασιών αυξήθηκε στο ποσό των 1.431.193,54 ευρώ.

Τελικώς το έργο ολοκληρώθηκε εμπρόθεσμα στις 20-11-2009 και παραλείφθηκε οριστικά με την υπ' αριθ. Γ/525/1-6-2012 απόφαση της Γενικής Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών της ΕΡΤ ΑΕ..., Κατά τη διάρκεια εκτέλεσης του έργου, η ενάγουσα, έλαβε προφορική εντολή από τον τότε Προϊστάμενο της Διευθύνουσας Υπηρεσίας Γ. Κ. να προχωρήσουν άμεσα στη διαμόρφωση των χώρων του ισογείου ορόφου του κτιρίου Γ, προκειμένου να στεγασθούν σ' αυτό οι υπηρεσίες ψηφιοποίησης του Αρχείου της ΕΡΤ Α.Ε.

μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2009. Ο Γ. Κ.ς διαβεβαίωσε την ενάγουσα ότι η ίδια εντολή ισχύει για το υπόγειο και 3ο όροφο του κτιρίου Γ, δεδομένου ότι επρόκειτο για επείγουσες εργασίες,... η διάσωση του οπτικοακουστικού αρχείου της ΕΡΤ ΑΕ, ήταν ένας από τους μεγαλύτερους στόχους που η τελευταία είχε θέσει, δεδομένου ότι το εν λόγω αρχείο αποτελεί ένα μεγάλο κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας του τόπου και του πολιτισμού και γι' αυτό είχε χαρακτηρισθεί από την ΕΡΤ ΑΕ επείγον και άμεσης προτεραιότητας.

Το επείγον των εργασιών ψηφιοποίησης ενισχυόταν από το γεγονός ότι το υλικό που αφορούσε τις εν λόγω εργασίες κινδύνευε να καταστραφεί λόγω του ότι παρέμενε επί πολλά χρόνια ξεχασμένο σε απίθανα μέρη. Ως καλύτερη λύση ο Διευθυντής ΔΟΗΜΕ Κ. επέλεξε, λόγω του επείγοντος, να γίνουν τα έργα στο ισόγειο του κτιρίου Γ από την ενάγουσα εταιρεία και οι τυχόν υπερβάσεις εργασιών θα καλύπτονταν με σύννομες διαδικασίες συμπληρωματικής σύμβασης.

Τον Οκτώβριο του 2009 προκηρύχθηκαν οι εκλογές και όλες οι διαδικασίες "πάγωσαν', σύμφωνα με τους σχετικούς νόμους. Μετά τις εκλογές και τις αλλαγές που έγιναν στο ΔΣ της ΕΡΤ ΑΕ, τα νέα μέλη ενημερώνονταν ήδη δε ο χώρος του Ψηφιακού Αρχείου είχε γίνει λειτουργικός στο σύνολο του, ενώ ο Γ. Κ.ς απουσίαζε, λόγω προβλημάτων υγείας, κατά τους μήνες Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο 2009 και όταν επέστρεψε στο γραφείο του, στις αρχές του 2010, και ετοιμαζόταν να κάνει με την ενάγουσα τη Συμπληρωματική σύμβαση των υπερβάσεων του ισογείου απεβίωσε αιφνίδια περί τα τέλη του μήνα.

Η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι πραγματοποίησε τις κατωτέρω υπερσυμβατικές εργασίες.: 1. Χωματουργικά - καθαιρέσεις : απασχόληση τεχνίτη σε εργασίες που δεν εμπίπτουν σε υπάρχοντα άρθρα μελέτης, 3/Α, εγκεκρ. 113,00, πιστοποιηθείσα 637,00. Επιπλέον 524,00, τιμή μονάδας 22.03 ευρώ, δαπάνες μερική 11.543,72 ευρώ, υπόγειο,... Το Εφετείο, στη συνέχεια περιγράφει τις λοιπές 108 υπερσυμβατικές εργασίες, ήτοι συνολικά 109, σε υπόγειο, γ' όροφο και ισόγειο,..., με σύνολο νέων εργασιών 425.441,04 ευρώ, γενικό σύνολο εργασιών 500.351,62 ευρώ, γ.ε & ο.ε. 18% 90.063,29 ευρώ, συνολική δαπάνη εργασιών 590.414,91 και γενικό σύνολο δαπάνης 590.414,91 ευρώ.

Λόγω του επισυμβάντος θανάτου του Γ. Κ. και των ανωτέρω αλλαγών στο ΔΣ της ΕΡΤ ΑΕ δεν πληρώθηκαν οι ανωτέρω εργασίες και η ενάγουσα, αφού στις 5-1-2011 υπέγραψε με επιφύλαξη την Τελική Επιμέτρηση των εργασιών του έργου, ακολούθησε την ενδικοφανή διαδικασία και τελικώς με την υπ' αριθ. 1010/19-7-2011 απόφαση επί της από 14-4-2011 αίτησης θεραπείας της, κρίθηκε ότι : 1) δεν υπήρχε έγγραφη εντολή για την εκτέλεση των ανωτέρω (μη εγκεκριμένων εργασιών (άρθρο 37 παρ. 3 του ν. 3669/2008, 2) οι εν λόγω εργασίες δεν είχαν καταχωρηθεί στο ημερολόγιο του έργου (άρθρο 47 παρ.1 ν. 3669/2008), 3) η σύναψη 2ης συμπληρωματικής σύμβασης προϋποθέτει το συνολικό ποσό να μην υπερβαίνει το 50% του ποσού της αρχικής σύμβασης προ ΦΠΑ και απαιτείται προσυμβατικός έλεγχος νομιμότητας από το Ελεγκτικό συνέδριο και 4) το έργο έχει αποπερατωθεί στις 20-11-2009, σύμφωνα με την από 7-6-2010 (ορθή επανάληψη) βεβαίωση της Δ/νουσας Υπηρεσίας.

Ακολούθως, η ενάγουσα άσκησε δύο προσφυγές ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου με τα αναφερόμενα αιτήματα, οι οποίες απορρίφθηκαν με τις 534/2016 και 536/2016 αποφάσεις του Δικαστηρίου τούτου και στη συνέχεια υπέβαλλε στη Διευθύνουσα Υπηρεσία την 19296/9-11-2011 αίτηση της με την οποία ζητούσε εκ νέου το ως άνω ποσό και αφού πέρασε διάστημα τριών μηνών χωρίς απάντηση, άσκησε εκ νέου την ενδικοφανή διαδικασία, η οποία κατέληξε σε απόρριψη της υπ' αριθ. 784/22-5-2011 αίτησης θεραπείας.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι εκτελεσθείσες εργασίες δεν προβλέπονταν από τη σύμβαση αλλά η εντολή προς εκτέλεση τους, αν και εδόθη προφορικά για λόγους επείγουσας ανάγκης που δεν είχαν προβλεφθεί εξαρχής, η ενάγουσα εκτέλεσε αυτή (εντολή) καλοπίστως δεδομένου ότι επείσθη ότι θα νομιμοποιηθούν οι εργασίες.

Από τα ως άνω αναφερόμενα περιστατικά, καθίσταται σαφές ότι η εκπλήρωση της παροχής, για την ενάγουσα ήταν ιδιαιτέρως επαχθής, σε βαθμό να υπερβαίνει τον κατά την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, κίνδυνο που μπορούσε να αναλάβει. Το εναγόμενο συνομολογεί εν μέρει τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά και ιδιαίτερα τις συνθήκες υπό τις οποίες εδόθη η εντολή στην ενάγουσα να προβεί στις επίμαχες εργασίες, δεδομένου ότι ισχυρίζεται και αποδεικνύεται ότι επιμέτρησε το σύνολο των εκτελεσμένων εργασιών του έργου, δηλαδή συμβατικές, υπερσυμβατικές και νέες εργασίες πλην όμως δεν τις συμπεριέλαβε στην τελική επιμέτρηση ως εγκεκριμένες, για τους λόγους που αναφέρονται ανωτέρω στην απάντηση της επί της αίτησης θεραπείας της ενάγουσας.

Περαιτέρω, το εναγόμενο διαφωνεί ως προς τις κατωτέρω ποιότητες και ποσότητες ορισμένων τιμολογίων και συγκεκριμένα αναφέρει ότι αμφισβητεί :

Αριθμός Τιμολογίου (ΑΤ.) 13: Αφορά εσωτερικό διαχωριστικό τύπου Α. Σύμφωνα με το 6° Π.Π.Α.Ε, και την αναλυτική επιμέτρηση που είχε υποβάλλει η ενάγουσα η ποσότητα ανερχόταν 823,90 m2. Στη συνέχεια, οι επιμετρήσεις διορθώθηκαν από την Υπηρεσία σε 745,93 m2. Αυτή η ποσότητα συμπεριλήφθηκε τελικά από την Υπηρεσία στο 6° Π.Π.Α.Ε και στην τελική επιμέτρηση.

Η διαφορά των 77,97 m2 οφείλεται σε περικοπή που έκανε η Υπηρεσία, διότι η ενάγουσα χρησιμοποίησε ορυκτοβάμβακα 40 kg/m3, ενώ σύμφωνα με το άρθρο της μελέτης έπρεπε να χρησιμοποιήσει ορυκτοβάμβακα 100 kg/m3. Επομένως εσφαλμένα η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι η ποσότητα ανέρχεται σε 823,90 m2. ...". Το εφετείο παραθέτει, στη συνέχεια, τις λοιπές περικοπείσες, στην τελική επιμέτρηση, από την Υπηρεσία ποιότητες και ποσότητες νέων και υπερσυμβατικών τιμολογίων, ήτοι συνολικά 37 τιμολογίων, ..., δεχόμενο ότι δεν εκτελέστηκαν οι περικοπείσες εργασίες.

Το Εφετείο στη συνέχεια δέχεται τα εξής ": ...η ενάγουσα εσφαλμένα ισχυρίζεται ότι τοποθέτησε τον πίνακα συντήρησης και αποκατάστασης φίλμ στο ισόγειου του κτιρίου, καθόσον ο πίνακας αυτός τοποθετήθηκε από άλλο συνεργείο. Επίσης οι εργασίες "τροποποίηση υφιστάμενου Γ.π. ισογείου - τεμ. 1" και "τροποποίηση στο γενικό πίνακα φωτισμού χώρου 3ου ορόφου τεμ. 1" έγιναν μεν αποδεκτές από την Υπηρεσία ως εκτελεσθείσες διότι περιλαμβάνονται στο 13ο Π.Π.Α.Ε.

με Α/76 και Α/73 αντίστοιχα, πλην όμως δεν συμπεριλήφθηκαν στη στήλη "εγκρίνονται" της τελικής επιμέτρησης για τους λόγους που έχουν προαναφερθεί... το εναγόμενο αποδέχεται ότι οι ανωτέρω εργασίες ανέρχονται στο ποσό των 248.104,58 ευρώ, προς ΦΠΑ. Στο ανωτέρω ποσό έχει αφαιρεθεί η έκπτωση της εργολαβίας η οποία ανέρχεται σε ποσοστό 12% και έχει προστεθεί το ποσοστό των Γενικών Εξόδων και Όφελος Εργολαβικό που ανέρχεται σε 18%.

Η ενάγουσα, με την προσθήκη - αντίκρουση των προτάσεών της δεν προβάλλει κανένα ισχυρισμό ούτε αντικρούει όσα αναφέρει το εναγόμενο στις προτάσεις του και το τελικό ποσό στο οποίο αυτό καταλήγει. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να γίνει δεκτή η αγωγή, κατά την κύρια βάση της, να αναγνωρισθεί η υποχρέωση του εναγομένου να καταβάλει στην ενάγουσα το αιτούμενο ποσό των 140.863,07 ευρώ, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής και με τόκο 6% ετησίως...".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο παραβίασε ευθέως τις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 3, 7 παρ. 1, 8 παρ. 1, 2 του ν. 1418/1984 και 33 παρ. 1, 34 παρ. 2 και 43 παρ. 1-2 π.δ. 609/1985, καθώς και τις ταυτόσημου περιεχομένου διατάξεις των άρθρων 37 παρ. 1, 3 και 4, 47 παρ.1 και 57 παρ. 1 του ν. 3669/2008, τις οποίες δεν εφάρμοσε, ενώ ήσαν εφαρμοστέες, καθώς και τις διατάξεις των άρθρων 200 και 288 ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα εφάρμοσε, ενώ δεν ήσαν εφαρμοστέες, αφού τα ανελέγκτως δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, ήτοι:

α) ότι το πρόσθετο ένδικο έργο δεν προβλεπόταν στην αρχική σύμβαση ούτε στην καταρτισθείσα συμπληρωματική, β) ότι η εντολή από τον Προϊστάμενο της Διευθύνουσας Υπηρεσίας για την εκτέλεση του ένδικου πρόσθετου έργου ήταν προφορική, γ) ότι η ανωτέρω προφορική εντολή της Δ.Υ., κατά το νοηματικό περιεχόμενο, δεν καταχωρίστηκε στο ημερολόγιο του έργου, στο οποίο δεν καταχωρίστηκαν ούτε οι ένδικες εργασίες και δ) ότι οι αιτήσεις θεραπείας και οι προσφυγές της αναιρεσίβλητης κατά των απορριπτικών πράξεων απορρίφθηκαν με τις με αριθμ. 534/2016 και 536/2016 αποφάσεις του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών, δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων, οι οποίες, κατά τη μείζονα σκέψη, εφαρμόζονται στις συμβάσεις δημοσίων έργων μόνον εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά στο ν. 1418/1984 (και ν. 3669/2008) ή στα εκτελεστικά του διατάγματα.

Ειδικότερα, η ένδικη αξίωση της αναιρεσίβλητης δεν μπορεί να θεμελιωθεί στις διατάξεις των άρθρων 200 και 288 ΑΚ, διότι αφορά αμοιβή ή αποζημίωση για μεταβολές που η ίδια, ως ανάδοχος, μονομερώς επέφερε στους όρους εκτέλεσης του έργου, αφορούν δε επέκταση του τεχνικού αντικειμένου του έργου και προκάλεσαν αύξηση της συμβατικής δαπάνης αυτού, χωρίς την τήρηση των σχετικών ως άνω προϋποθέσεων, μεταξύ των οποίων, η αναγκαία καταχώριση της προφορικής εντολής εκτέλεσης του ένδικου έργου στο ημερολόγιο, και, ως εκ τούτου, η αναιρεσίβλητη ανάδοχος, ακόμη και αν η επίβλεψη και υπόδειξη έγινε από την Διευθύνουσα Υπηρεσία, αφού αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιστοιχεί στην απαιτούμενη χορήγηση έγγραφης εντολής της Διευθύνουσας Υπηρεσίας για νέες εργασίες (ΑΠ 860/2020, ΑΠ 400/2018, ΣτΕ 2243/2017), δεν δικαιούται στην περίπτωση αυτή καμία αποζημίωση, καθόσον το ζήτημα αντιμετωπίζεται με τις ειδικές διατάξεις 7 παρ. 1, 8 παρ. 1 του ν. 1418/1984 και 33 παρ. 1, 34 παρ. 2 και 43 παρ. 1-2 π.δ. 609/1985 και τις ταυτόσημου περιεχομένου διατάξεις των άρθρων 37 παρ. 1, 3 και 4 και 47 παρ.1 και 57 παρ. 1 του ν. 3669/2008, που προβλέπουν την προαναφερόμενη διαδικασία υπογραφής συμπληρωματικής σύμβασης, η οποία δεν έλαβε χώρα, άλλως με τη διαδικασία των αιτήσεων θεραπείας και προσφυγών, οι οποίες, στην προκείμενη περίπτωση, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, απορρίφθηκαν.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση, για πλημμέλεια από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν τούτων, κατά παραδοχή του ανωτέρω γενομένου δεκτού ως βασίμου λόγου αναίρεσης, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών λόγων αναίρεσης, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά το μέρος που έγινε δεκτή η αγωγή ως Κατ' ουσίαν βάσιμη και αναγνωρίστηκε η υποχρέωση του αναιρεσείοντος να καταβάλει στην αναιρεσίβλητη το ποσό των 140.863,07 ευρώ, με το νόμιμο τόκο (6%) από την επόμενη της επίδοσης της αγωγής.

Κατά το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ: "Αν ο Άρειος Πάγος αναιρέσει την απόφαση για οποιονδήποτε άλλο λόγο, εκτός από εκείνους που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 (για υπέρβαση δικαιοδοσίας και για παράβαση των διατάξεων των σχετικών με την αρμοδιότητα), μπορεί να κρατήσει την υπόθεση και να τη δικάσει, αν κατά την κρίση του δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση...".

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη και με τη διάταξη της παραγράφου 4 του ίδιου άρθρου, η οποία ορίζει ότι "οι αποφάσεις της ολομέλειας και των τμημάτων του Αρείου Πάγου δεσμεύουν τα δικαστήρια που ασχολούνται με την ίδια υπόθεση ως προς τα νομικά ζητήματα που έλυσαν", συνάγεται ότι, οσάκις μετά την αναίρεση της απόφασης δεν υπάρχει δικονομικώς έδαφος για περαιτέρω εκδίκαση της υπόθεσης από το δικαστήριο της ουσίας, και υπολείπεται μόνο η διατύπωση του διατακτικού της απόφασης με βάση την έκταση της αναίρεσης, μπορεί η τελειωτική επί της υπόθεσης απόφαση να εκδοθεί και από τον Άρειο Πάγο (ΑΠ 1305/2021, ΑΠ 784/2021, ΑΠ 259/2021).

Τέτοιο δικονομικό έδαφος για περαιτέρω έρευνα της υπόθεσης από το εφετείο δεν υπάρχει και στην κρινόμενη περίπτωση, αφού η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνηση ως προς το ως άνω αίτημα της αγωγής, η οποία, κατά τα προαναφερόμενα, έπρεπε να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Συνεπώς, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση από τον Άρειο Πάγο, να δικάσει την από 14-12-2016 αγωγή μόνο κατά το ως άνω αίτημα και να απορρίψει αυτήν κατά το αίτημα αυτό ως ουσιαστικά αβάσιμη. Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, το οποίο κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσίβλητης, λόγω της ήττας της, κατά το νόμιμο αίτημα αυτού (άρθρ. 183, 176, 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), μειωμένα όμως, κατ' άρθρ. 22 του Ν. 3693/1957, 183, 192 παρ. 2 ΚΠολΔ, που ενεργεί υπέρ και κατά του Ελληνικού Δημοσίου (ΑΠ 339/2020, ΑΠ 251/2017), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 5338/2018 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών.

Κρατεί την υπόθεση και Δικάζει επί της από 14-12-2016 αγωγής μόνο κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό αίτημα.

Απορρίπτει την αγωγή κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό αίτημα.

Επιβάλλει στην αναιρεσίβλητη τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Μαΐου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 27 Ιουνίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ