117/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 117 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 117/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε και Γεώργιο Γιαννούλη- Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 19 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Του αναιρεσείοντος: χ1, τον οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Γεώργιος Γεωργογλου.

Του αναιρεσιβλήτου : ψ, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο. Στο σημείο αυτό η δικηγόρος Άννα Κουνιάκη δήλωσε ότι ο αναιρεσίβλητος απεβίωσε την 3η Μαΐου 2007, με μοναδικούς κληρονόμους τον ήδη αναιρεσείοντα, την ψ1 και τον ψ2, οι οποίοι συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και παραστάθηκαν με την προαναφερόμενη πληρεξούσια δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18.12.2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 168/2005 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 4841/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά ο αναιρεσείων με την από 18.07.2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Γιαννούλης ανέγνωσε την από 09.11.2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Επειδή, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286 εδαφ. α, 287 § 1 και 290 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, η βίαιη διακοπή της δίκης, που επέρχεται από το θάνατο διαδίκου, καθώς και η εκούσια επανάληψή αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν με δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί άμεση συζήτηση της υποθέσεως (ΟλΑΠ 22/2000).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως αποδεικνύεται από την προσκομιζόμενη ......... ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου του Δήμου Ραφήνας Αττικής, ο αναιρεσίβλητος ψ αποβίωσε στις 3.5.2007, ήτοι μετά την κατάθεση της κρινόμενης αίτησης για αναίρεση. Ο θανών, όπως προκύπτει από τα νομίμως επικαλούμενα και προσκομιζόμενα πιστοποιητικά α) υπ' αριθ.

πρωτ. ........ οικογενειακής κατάστασης του Δημάρχου Ραφήνας Αττικής, και β) υπ' αριθ. ......... του γραμματέα Πρωτοδικών Αθηνών, και δεν αμφισβητείται από τον αναιρεσείοντα, κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου, εκτός από το γιο του χ1, ήδη αναιρεσείοντα, και από την επιζώσα σύζυγό του ψ1, και τον, από τον με αυτή δεύτερο νόμιμο γάμο, γιο του ψ2.

Επομένως, η δεύτερη και ο τρίτος, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του αποβιώσαντος (άρθρα 1710, 1813, 1820, 1846 του ΑΚ), νομίμως δήλωσαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως την λόγω του θανάτου εκείνου επελθούσα βίαιη διακοπή της δίκης και την εκούσια στο όνομά τους επανάληψή της, χωρίς να δημιουργείται από αυτό απαράδεκτο της συζητήσεως της υποθέσεως.

2. Επειδή, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 1485, 1486 § 1 και 1489 § 2 του ΑΚ, δικαίωμα διατροφής έχει έναντι των γονέων του και το ενήλικο τέκνο, εφόσον δεν μπορεί να αυτοδιατραφεί από την περιουσία του ή από εργασία κατάλληλη για την ηλικία του, την κατάσταση της υγείας του και τις λοιπές βιοτικές του συνθήκες, ενόψει των τυχόν αναγκών της εκπαίδευσής του.

Η διατροφή αυτή περιλαμβάνει σύμφωνα με το άρθρο 1493 του ΑΚ, όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του δικαιούχου και επί πλέον τα έξοδα για την ανατροφή καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευσή του. Προϋπόθεση δηλαδή να αξιώσει διατροφή από τους γονείς του το ενήλικο τέκνο είναι η απορία του και συγκεκριμένα η έλλειψη επαρκών περιουσιακών στοιχείων ή η αδυναμία του να μετέλθει κατάλληλη εργασία.

Δικαιούχος διατροφής είναι και εκείνος που, ενόψει των αναγκών της εκπαίδευσής του, δεν μπορεί να μετέλθει κατάλληλη εργασία, που να επιτρέπει την απρόσκοπτη συνέχιση των σπουδών του. Οι ανάγκες της εκπαίδευσης εξαρτώνται από τις λοιπές βιοτικές συνθήκες του δικαιούχου. Ως εκπαίδευση νοείται και η επαγγελματική, θεωρητική τεχνική, οποιασδήποτε βαθμίδας, άρα και η ανώτερη ή ανώτατη.

Λαμβάνονται δε προς τούτο υπόψη οι επιδόσεις του δικαιούχου, ήτοι η ικανότητά του να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις ορισμένου βαθμού και επιπέδου σπουδών. Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως, όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, ανεπαρκής δε ή αντιφατική αιτιολογία υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση ή δεν εφαρμόστηκε, όχι όμως και όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα στην εκτίμηση των αποδείξεων, που το πόρισμά της εκτίθεται σαφώς.

Περαιτέρω, ως "ζητήματα", των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγησή τους κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί την απόφαση νόμιμης βάσεως της, νοούνται μόνον οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, δηλαδή εκείνοι που τείνουν στη θεμελίωση ή την κατάλυση δικαιώματος, που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό, είτε ως αμυντικό μέσο, όχι όμως και τα απλά πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα, που συνέχονται με την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, για τα οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναιρέσεως.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε τα ακόλουθα : "Ο ενάγων, ήδη αναιρεσείων, που γεννήθηκε το έτος 1981, είναι ενήλικο τέκνο του ήδη αποβιώσαντος αναιρεσίβλητου εναγόμενου και της ..........., ο γάμος των οποίων λύθηκε με συναινετικό διαζύγιο το έτος 1987. Στις 17.10.2001 αυτός, έχοντας στο μεταξύ αποφοιτήσει από την Πρότυπο Σχολή Εμπορικού Ναυτικού, γράφηκε στην Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού Κύμης Ευβοίας, όπου φοίτησε ως εσωτερικός σπουδαστής, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση, κατά τα ακαδημαϊκά έτη 2001 - 2002 στο Α' εξάμηνο και 2002 - 2003 στο Β' και Γ' εξάμηνο, αλλά απορρίφθηκε.

Ακολούθως, ο ενάγων ζήτησε διακοπή φοίτησης λόγω στράτευσής του στο Πολεμικό Ναυτικό, που διήρκεσε από 19.1.2004 έως 19.9.2004. Στις 27.8.2004 μετεγγράφηκε στη Σχολή Πλοιάρχων της ΑΕΝ Ασπροπύργου, όπου γράφηκε για το έτος 2004 - 5 στο Β' εξάμηνο, αλλά απορρίφθηκε λόγω απουσιών και γράφηκε εκ νέου για τρίτη φορά, μετά από σχετική έγκριση της Σχολής, στο Β' εξάμηνο για το έτος 2005 - 6.

Τα ανωτέρω προκύπτουν από την προσκομιζόμενη από ......... βεβαίωση της ΑΕΝ Κύμης και από το από ....... πιστοποιητικό της ΑΕΝ Ασπροπύργου. Περαιτέρω, δέχθηκε το Εφετείο, ότι από τα προσκομιζόμενα από ......... πιστοποιητικά της Δ.Ο.Υ. Γλυφάδας και την από ........ βεβαίωση της εταιρίας "KRISTEN NAVIGATION INC" προκύπτει, αντιστοίχως, πως ο ενάγων δήλωσε καθαρό εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες για το έτος 2002 9.531,86 ευρώ και για το έτος 2003 9.023,62 ευρώ και ότι ναυτολογήθηκε ως δόκιμος πλοίαρχος στο πλοίο της ".........." στις 6.2.2005 και απολύθηκε λόγω αμοιβαίας συναίνεσης στις 19.5.2005.

Ο ίδιος το έτος 2002, με το υπ' αριθ. ............. συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Αντωνίας Σουζουδάκη - Λάμπρου, αγόρασε αγροτεμάχιο με εμβαδόν 275,54 μ2, που βρίσκεται στα ........ Ευβοίας, αντικειμενικής αξίας 7.273,48 ευρώ, έχει δε και την ψιλή κυριότητα αγροτεμαχίου, επιφανείας 480,40 μ2, στην ίδια περιοχή, την οποία απέκτησε με το υπ' αριθ. ..........

συμβόλαιο της ίδιας ως άνω συμβολαιογράφου. Πέραν τούτων, δέχθηκε το Εφετείο, ότι ο ενάγων διέμενε σε ιδιόκτητη κατοικία της μητέρας του στη .......... και δεν βαρυνόταν με δαπάνες στέγασης. Η τελευταία, εκτός από την κατοικία, που διέμενε με τον ενάγοντα γιο της, ήταν κυρία και δύο ακόμα διαμερισμάτων στην ίδια οικοδομή, τα οποία εκμίσθωνε προς 450 και 430 ευρώ, αντίστοιχα, μηνιαίως.

Ο εναγόμενος ήταν συνταξιούχος του Ταμείου Ασφαλίσεως Τεχνικών Τύπου Αθηνών, με μηνιαία σύνταξη 1.500 ευρώ περίπου. Μετά τη λύση του προηγούμενου γάμου του με τη μητέρα του ενάγοντος, τέλεσε δεύτερο γάμο με την ψ1, με την οποία απέκτησαν δύο τέκνα (δίδυμα), από τα οποία το ένα απεβίωσε. Η σύζυγος του εναγομένου δεν εργαζόταν, εκείνος δε βαρυνόταν με τη διατροφή της, καθώς και με τη διατροφή του ανήλικου τέκνου τους ψ2, που γεννήθηκε το έτος 1989.

Διέμενε με την οικογένειά του σε μισθωμένο διαμέρισμα στη ........Αττικής με μηνιαίο μίσθωμα 146,74 ευρώ. Ο αποβιώσας εναγόμενος, κατά το χρόνο ασκήσεως της αγωγής, ήταν ηλικίας 70 περίπου ετών και αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας, και συγκεκριμένα καρδιολογικά (στεφανιαία νόσος), οφθαλμολογικά, χρόνιο γλαύκωμα με σχεδόν τύφλωση στο δεξιό οφθαλμό, και έπασχε και από καρκίνο της ουροδόχου κύστης (βλ.

γνωμάτευση Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Καρδιολογικής Κλινικής, από ........ ιατρικό σημείωμα του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής, από ...... βεβαίωση της οφθαλμιάτρου Αικατερίνης Αναγνωστάκη, από ........ βεβαίωση του Αντικαρκινικού Νοσοκομείου "Άγιος Σάββας"). Ο ίδιος είχε ΙΧΕ αυτοκίνητο, τύπου ......, με πρώτη κυκλοφορία το έτος 1979.

Το τουριστικό πλοίο με το όνομα ".........", που αναφέρεται στην αγωγή και ανήκε κατά ποσοστό 37,5% στον εναγόμενο πωλήθηκε από αυτόν το έτος 1998 (βλ. από ........ ιδιωτικό συμφωνητικό με πωλητές τον ενάγοντα και τη δεύτερη σύζυγο του και αγοράστρια τη Ναυτιλιακή εταιρεία "......... ΕΠΕ"), ενώ με το υπ' αριθ. ........ συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Αθανασίας Μπίκα, πώλησε και οικόπεδο ιδιοκτησίας του, που βρισκόταν στην περιοχή "ΟΥΛΕΝ" της .........

Άλλη περιουσία δεν είχε ο εναγόμενος. Με βάση τα ανωτέρω δεδομένα, δέχθηκε το Εφετείο, ότι ο ενάγων ηλικίας κατά το χρόνο ασκήσεως της αγωγής 23 ετών, κατά το ένδικο χρονικό διάστημα των ετών 2004 - 2005 δεν φοίτησε στην Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού, αλλά διέκοψε τη φοίτησή του σε αυτή προκειμένου να εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις, τις οποίες και εξέτισε από 19.1.2004 έως 19.9.2004.

Ωστόσο, και κατά το επόμενο έτος δεν παρακολούθησε τα μαθήματα της ανωτέρω Σχολής και απορρίφθηκε λόγω απουσιών, αντιθέτως ναυτολογήθηκε και εργάσθηκε, όπως ειπώθηκε, στην εταιρεία "KRISTEN NAVIGATION INC" ως δόκιμος πλοίαρχος. Λαμβανομένου δε υπόψη, ότι και κατά τα έτη 2002 και 2003, που προηγήθηκαν του ένδικου χρονικού διαστήματος (2004 - 2005), πραγματοποίησε ετήσιο εισόδημα 9.000 ευρώ περίπου και προέβη, όπως ειπώθηκε, στην αγορά ακινήτου, προκύπτει ότι αυτός ήταν ικανός να εξασφαλίσει τη διατροφή του με τις δικές του δυνάμεις, με δεδομένο περαιτέρω ότι η αλλεργική ασθματική βρογχίτιδα, από την οποία έπασχε, δεν τον εμπόδιζε να ασκήσει το επάγγελμά του ως ναυτικός".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, που έκανε εν μέρει δεκτή την αγωγή και επιδίκασε στον ενάγοντα για διατροφή το ποσό των 450 ευρώ μηνιαίως για μια διετία από την επίδοση της αγωγής, και απέρριψε αυτή ως κατουσίαν αβάσιμη. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεχόμενο τελικά, ότι ο ενάγων μπορούσε να διαθρέψει τον εαυτό του από την εργασία του ως ναυτικός, εργασία στην παροχή της οποίας δεν εμποδιζόταν από την επικαλούμενη αλλεργική ασθματική του βρογχίτιδα, ενώ επί πλέον είχε εξασφαλισμένη στέγη και δεν βαρυνόταν με δαπάνες εκπαίδευσης, αφού, παρά την εμμονή του σε επανειλημμένες εγγραφές, ουδέποτε παρακολούθησε μαθήματα στις ανώτερες ναυτικές σχολές, που γράφτηκε μέσα στον επίδικο χρόνο, ώστε να μην είναι εφικτό να εργαστεί ως ναυτικός και να δικαιούται διατροφής για την απρόσκοπτη ολοκλήρωση των σπουδών του, ενώ περαιτέρω δεν έγινε δεκτό, ότι η αποχή του από τα μαθήματα οφειλόταν στην ανάγκη του να εργαστεί εξαιτίας της μη έγκαιρης καταβολής της διατροφής, σε λόγους υγείας του ιδίου και της ασθενούς μητέρας του, αλλά και στην έλλειψη υγειονομικής περιθάλψεως του, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καλύπτουν όλα τα στοιχεία του πραγματικού των κανόνων δικαίου των άρθρων 1485, 1486 § 1 και 1489 § 1 του ΑΚ για κατάφαση της κρίσεώς του, ότι ο θανών εναγόμενος δεν είχε υποχρέωση διατροφής του ενάγοντος, και συνακολούθως δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσεως.

Επομένως, ο περί του αντιθέτου, από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, μοναδικός λόγος της αναιρέσεως (ως προς όλες τις υπό στοιχεία α έως θ στο δικόγραφο αυτής επί μέρους αιτιάσεις του), που πλήττει την προσβαλλομένη απόφαση για την αναφερόμενη σε αυτόν πλημμέλεια, είναι αβάσιμος. Κατά τα λοιπά, ο ίδιος λόγος αναιρέσεως υπό τις περαιτέρω ειδικότερες αιτιάσεις ως προς τα γενόμενα, αλλά και τα μη γενόμενα, από την προσβαλλόμενη απόφαση δεκτά πραγματικά περιστατικά, αναγόμενες είτε σε ελλείψεις που αφορούν την ανάλυση και στάθμιση των αποδεικτικών μέσων και γενικότερα στην ανέλεγκτη από τον Άρειο Πάγο ουσιαστική εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων, αλλά και σε απλά πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα, που συνέχονται με την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, είτε σε περιστατικά, τα οποία δεν στηρίζουν το διατακτικό της αποφάσεως και δεν άσκησαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, αφού κρίθηκε ότι ο ενάγων δεν είχε έναντι του εναγομένου γονέως δικαίωμα διατροφής (όπως η οικονομική δυνατότητα του υπόχρεου πατέρα σε συσχετισμό με τη σχετική δυνατότητα της υπόχρεης για συνεισφορά μητρός του δικαιούχου κλπ.), είναι απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18.7.2006 αίτηση του χ1 για αναίρεση της υπ' αριθ. 4.841/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων, τα οποία ορίζει σε επτακόσια (700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ