Supreme Court allows appeal against lower court's misapplication of inheritance law regarding inheritance rights.

Απόφαση 1178 / 2015 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1178/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Μαρία Χυτήρογλου και Σοφία Ντάντου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Απριλίου 2015, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Ε. συζ. Κ. Β., το γένος Μ. Β. και 2) Α. συζ. Γ. Μ., το γένος Μ. Β., κατοίκων ... οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Στέργιο Καπράρα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ERGO AAEZ" (πρώην "... ΑΑΕΖ"), που εδρεύει στην …. και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Κρεμεζή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 10-7-2008 και 10-1-2010 αγωγή και πλαγιαστική αγωγή, αντίστοιχα, των ήδη αναιρεσειουσών και άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βέροιας και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 46/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 486/2013 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 11-4-2014 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 15-4-2015 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή αμφοτέρων των τμημάτων του μοναδικού λόγου αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμόσθηκε ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με την απόδοση στον κανόνα δικαίου έννοιας μη αληθινής ή μη αρμόζουσας ή έννοιας περιορισμένης ή στενής, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στον εφαρμοσθέντα κανόνα δικαίου (Ολ.ΑΠ. 7/2006, ΑΠ 207/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση αναφορικά με το ουσιώδες ζήτημα του κληρονομητού ή μη της αξίωσης περί πλασματικής αμοιβής για την πρόσληψη υποκατάστατης δύναμης των αναιρεσειουσών με την ιδιότητα των μοναδικών εξ αδιαθέτου κληρονόμων του άμεσα ζημιωθέντος και αρχικού δικαιούχου της εν λόγω αξίωσης, δέχθηκε, ανελέγκτως τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "...Στην προκείμενη περίπτωση αποδείχθηκε ότι ο πατέρας των δύο πρώτων εφεσιβλήτων, Μ.

Β., απεβίωσε στις 23-4-2004, δηλαδή μετά την παρέλευση 8,5 μηνών από το τροχαίο ατύχημα. Λόγω του σοβαρού τραυματισμού του ήταν κλινήρης και δεν μπορούσε να αυτοεξυπηρετηθεί, με αποτέλεσμα να έχει ανάγκη των υπηρεσιών αποκλειστικής νοσοκόμου. Τις υπηρεσίες αυτές άνευ ανταλλάγματος παρείχαν σε 24ωρη βάση οι εφεσίβλητες θυγατέρες του, οι οποίες με εντατικοποίηση των προσπαθειών τους, πρόσφεραν σε αυτόν τις σχετικές υπηρεσίες αποκλειστικής νοσοκόμου για χρονικό διάστημα 249 ημερών.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έκρινε ότι δικαιούνται αποζημίωση ύψους 14.940 ευρώ (249 Χ 60 ευρώ ημερησίως), την οποία μείωσε κατά ποσοστό 20% που αντιστοιχούσε στο ποσοστό συνυπαιτιότητας του αποβιώσαντος στην πρόκληση του θανατηφόρου ατυχήματος και επιδίκασε τελικά στην κάθε μία 5.976,00 ευρώ, κατά το λόγο της κληρονομικής της μερίδας (50%).

Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη μείζονα σκέψη, η αξίωση αυτή της πλασματικής αμοιβής για την πρόσληψη υποκατάστασης δύναμης, ανήκει στον ίδιο τον τραυματισθέντα που είναι και ο άμεσα ζημιωθείς. Περαιτέρω δεν αποδείχθηκε ότι ο αποβιώσας, κατά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μέχρι το θάνατό του, είχε ασκήσει εναντίον των υποχρέων προς αποζημίωση προσώπων, σχετική αγωγή, αξιώνοντας την επιδίκαση αποζημίωσης για την αιτία αυτή, ούτε η αξίωσή του αναγνωρίστηκε με σύμβαση, όσο αυτός ζούσε, με έννομη συνέπεια να μην αποτελέσει αντικείμενο κληρονομικής διαδοχής και να μην μεταβιβαστεί στις κληρονόμους του, δηλαδή στις δύο πρώτες εφεσίβλητες, οι οποίες δεν νομιμοποιούνται ενεργητικά να διεκδικήσουν την καταβολή της παραπάνω αποζημίωσης.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο εσφαλμένα εκτιμώντας τις αποδείξεις επιδίκασε στην κάθε μία το προαναφερόμενο ποσό των 5.976,00 ευρώ, ενώ έπρεπε να απορρίψει την αγωγή κατά το κεφάλαιο αυτό.

Συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτός ως ουσιαστικά βάσιμος ο σχετικός δεύτερος λόγος της έφεσης της πλαγιαστικώς εναγομένης ασφαλιστικής εταιρείας...".

Στην προκειμένη περίπτωση αμφότερα τα τμήματα του μοναδικού λόγου αναίρεσης προβάλλουν την από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ αιτίαση για παραβίαση των ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 1710 και 929 β’ ΑΚ ως ακολούθως: Ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε: α) ότι η αξίωση αυτή της πλασματικής αμοιβής για την πρόσληψη υποκατάστατης δύναμης ανήκει στον ίδιο τον τραυματισθέντα που είναι ο άμεσα ζημιωθείς και β) δεν αποδείχθηκε ότι ο αποβιώσας κατά το χρονικό διάστημα, που μεσολάβησε μέχρι το θάνατό του είχε ασκήσει εναντίον των υποχρέων προς αποζημίωση προσώπων σχετική αγωγή, αξιώνοντας την επιδίκαση αποζημίωσης για την αιτία αυτή, ούτε η αξίωσή του αναγνωρίστηκε με σύμβαση, όσο αυτός ζούσε, με έννομη συνέπεια να μην αποτελέσει αντικείμενο κληρονομικής διαδοχής και να μην μεταβιβαστεί στις κληρονόμους του δηλαδή στις δύο πρώτες εφεσίβλητες και ήδη αναιρεσείουσες, οι οποίες δεν νομιμοποιούνται ενεργητικά να διεκδικήσουν την καταβολή της παραπάνω αποζημίωσης.

Με τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις παραπάνω διατάξεις και ειδικότερα: α) εφαρμόσθηκε η ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 929 εδ. β’ ΑΚ ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, διότι την επίδικη αγωγική αξίωση της πλασματικής αμοιβής για την πρόσληψη υποκατάστατης δύναμης οι ενάγουσες και ήδη αναιρεσείουσες την άσκησαν με την ιδιότητα των μοναδικών εξ αδιαθέτου κληρονόμων του άμεσα ζημιωθέντος Μ.

Β. και όχι με την ιδιότητα των εμμέσως ζημιωθέντων, περίπτωση που υπάγεται στην διάταξη του άρθρου 929 εδ. α’ ΑΚ και όχι στην εφαρμοσθείσα από το Εφετείο διάταξη του άρθρου 929 εδ. β’ ΑΚ και β) έθεσε προϋποθέσεις εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων του άρθρου 1710 εδ. α’ και 929 εδ. α’ ΑΚ, που ο νόμος δεν προβλέπει.

Συγκεκριμένα για την άσκηση της επίδικης αγωγικής αξίωσης της πλασματικής αμοιβής για την πρόσληψη υποκατάστασης δύναμης από τις πλαγιαστικώς ενάγουσες και ήδη αναιρεσείουσες με την ιδιότητα των μοναδικών εξ αδιαθέτου κληρονόμων του άμεσα ζημιωθέντος Μ. Β. δεν απαιτείται η άσκηση αγωγής του τελευταίου κατά των υποχρέων προς αποζημίωση προσώπων ούτε η αναγνώριση της εν λόγω αξίωσης από τους υπόχρεους με σύμβαση πριν τον θάνατο αυτού, διότι η εν λόγω αξίωση του άρθρου 929 εδ.

α’ ΑΚ που είναι κληρονομητή και υπάγεται στην κληρονομία περιέχεται στις από το νόμο, ελλείψει διαθήκης, εξ αδιαθέτου κληρονόμους - πλαγιαστικώς ενάγουσες και ήδη αναιρεσείουσες μετά τον θάνατο του εν λόγω άμεσα ζημιωθέντος αρχικού δικαιούχου χωρίς να συντρέχουν οι ως άνω από το Εφετείο τεθείσες προϋποθέσεις.

Από δε την παραδεκτή επισκόπηση του ένδικου δικογράφου της ένδικης αγωγής προκύπτει ότι οι ενάγουσες και ήδη αναιρεσείουσες άσκησαν την εν λόγω αγωγή όχι ως εμμέσως ζημιωθείσες αλλά με την ιδιότητα των εξ αδιαθέτου κληρονόμων του αμέσως ζημιωθέντος από το ένδικο ατύχημα θανόντος πατέρα τους Μ. Β.. Επομένως ο από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος κατ’ ουσία και ως προς τα δύο τμήματα.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο εκδόσαν την απόφαση ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλο Δικαστή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών (άρθρο 176, 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό.

Τέλος, μετά την προσθήκη της παρ. 4 στο άρθρο 495 ΚΠολΔ με το άρθρο 12 του Ν. 4055/2012, που ισχύει από 2-4-2012, λόγω της νίκης των αναιρεσειουσών, που κατέβαλαν παράβολο, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή τούτου σ’ αυτές.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθμ. 486/2013 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλο Δικαστή.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στις καταθέσασες -αναιρεσείουσες. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στην δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 25 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Σεπτεμβρίου 2015.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ