Supreme Court allows appeal against insurance denial due to lack of driving license, ruling lower court erred on causation.

Απόφαση 1170 / 2023 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1170/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αικατερίνη Βλάχου, Γεωργία Κατσιμαγκλή, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη και Μαρί Δεργαζαριάν, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Νοεμβρίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΑΑΕ", που εδρεύει στην Καλλιθέα Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Τσούτσο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Φ. Ζ. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-12-2013 αγωγή προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου και συνεκδικάστηκε με την από 3-11-2014 ανακοίνωση δίκης - προσεπίκληση σε παρέμβαση - παρεμπίπτουσα (εξ αναγωγής) αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 68/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 100/2019 του Μονομελούς Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 14-5-2020 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Μαρί Δεργαζαριάν, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο η αναιρεσείουσα όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 576 παρ. 1-3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κατά τη συζήτηση της αίτησης για αναίρεση κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο διάδικος που απουσιάζει, η υπόθεση συζητείται ως εάν ήταν παρόντες οι διάδικοι.

Αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, ερευνάται αν ο διάδικος που δεν εμφανίσθηκε ή αν και εμφανίσθηκε δεν έλαβε μέρος στη συζήτηση με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα τη συζήτηση. Στην περίπτωση που δεν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα, η συζήτηση κηρύσσεται απαράδεκτη και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήτευση.

Αν όμως κλητεύθηκε νομίμως και εμπροθέσμως προχωράει στη συζήτηση, παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Περαιτέρω σύμφωνα με το άρθρο 260 παρ. 4 ΚΠολΔ "όταν οι υποθέσεις που είναι γραμμένες στο πινάκιο δεν εισάγονται προς συζήτηση συνεπεία λόγων ανώτερης βίας ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη του διευθύνοντος το δικαστήριο, ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο σε σύντομη κατά το δυνατόν δικάσιμο.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο, το οποίο μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων, ήτοι δεν απαιτείται να επιδοθεί κλήση από τον έναν διάδικο στον άλλο για τη συζήτηση της υπόθεσης. Με πρωτοβουλία του γραμματέα μπορεί να γνωστοποιείται η νέα δικάσιμος με αποστολή ηλεκτρονικού μηνύματος στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των διαδίκων ή με ανάρτηση στην πύλη ψηφιακών υπηρεσιών δικαστηρίων solon.gov.gr για όσα δικαστήρια και διαδικασίες έχουν ενταχθεί στο εν λόγω σύστημα.".

Κατ` αναλογική δε εφαρμογή των όσων ισχύουν σε περίπτωση αναβολής της υπόθεσης με αίτημα των διαδίκων και εγγραφής της στο πινάκιο από τον γραμματέα (άρθρο 226 παρ. 4 εδ. γ και δ ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στην αναιρετική δίκη κατ' άρθρο 575 εδ. β' αυτού), προϋπόθεση της εγκυρότητας της κλητεύσεως αυτής λόγω της εγγραφής στο πινάκιο είναι ότι ο απολιπόμενος, κατά τη νέα δικάσιμο, διάδικος είχε επισπεύσει εγκύρως τη συζήτηση ή είχε νομίμως και εμπροθέσμως κλητευθεί να παραστεί για την αρχική δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση δεν συζητήθηκε (ΑΠ 3/2021, ΑΠ 805/2019).

Στην προκειμένη περίπτωση με την υπ' αριθ. 4025/26-1-2022 απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης ανεστάλη η λειτουργία των Δικαστηρίων και Εισαγγελιών της Περιφέρειας Αττικής και Κρήτης για την 27η και 28η Ιανουαρίου 2022 "λόγω έκτακτων καιρικών φαινομένων". Δικάσιμος της υπό κρίση υποθέσεως είχε ορισθεί αρχικά η 28-1-2022, κατά την οποία η συζήτηση αυτής ματαιώθηκε για τους προαναφερομένους λόγους .

Κατόπιν τούτου, κατ' εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης του ΚΠολΔ σε συνδυασμό με την προαναφερθείσα Υπουργική απόφαση ορίσθηκε αυτεπαγγέλτως, με πράξη της Προέδρου του Δ' Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου δικάσιμος προς συζήτηση της υπό κρίση υποθέσεως η αναφερομένη στην αρχή της παρούσας και εγγράφηκε στο οικείο πινάκιο με αριθμό 40.

Κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, δεν εμφανίσθηκε ο αναιρεσίβλητος ούτε κατέθεσε δήλωση ότι δεν θα παραστεί κατά την εκφώνησή της, σύμφωνα με τα άρθρα 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ. Από την υπ` αριθ. …./ 23-11-2021 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Αιγαίου (με έδρα το Πρωτοδικείο Νάξου) Β.

Λ., την οποία επικαλείται και προσκομίζει νόμιμα η αναιρεσείουσα, με επιμέλεια της οποίας προσδιορίστηκε η συζήτηση της ένδικης αίτησης για την αρχικά ορισθείσα δικάσιμο της 28-1-2022, προκύπτει ότι αντίγραφο της άνω αίτησης, με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την ως άνω δικάσιμο, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον αναιρεσίβλητο.

Επομένως, εφόσον ο απολιπόμενος αναιρεσίβλητος είχε κλητευθεί νομίμως και εφ' όσον για τη σημερινή δικάσιμο δεν ήταν απαραίτητη η ιδιαίτερη κλήτευσή του, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του, σύμφωνα με την προαναφερόμενη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ. Με την κρινόμενη από 14-5-2020 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημιές από αυτοκίνητο και από τη σύμβαση ασφάλισής του (άρθρο 681 Α' ΚΠολΔ) με αριθμό 100/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αιγαίου.

Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα και, συνεπώς, είναι παραδεκτή [άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1 ΚΠολΔ], πρέπει δε να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ.3 ΚΠολΔ).

Με τη διάταξη του άρθρου 17 παρ. 1 εδ. γ` του ν. 3557/ 2007, η ισχύς του οποίου άρχισε από 14- 5-2007, καταργήθηκε η Κ4/585/5-4-1978 απόφαση του Υπουργού Εμπορίου (Φ.Ε.Κ. 795, τ. Α.Ε. και Ε.Π.Ε.), ενώ με τη διάταξη του άρθρου 4 του ίδιου νόμου προστέθηκε το άρθρο 6β` στο π.δ. 237/1986 (που κωδικοποίησε το ν. 489/1976 "περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως της εξ ατυχημάτων αυτοκινήτων αστικής ευθύνης"), το οποίο ορίζει ότι: 1.

Εξαιρούνται από την ασφάλιση οι ζημίες που προκαλούνται: α) από οδηγό, ο οποίος στερείται της άδειας οδήγησης που προβλέπεται από τον νόμο για την κατηγορία του αυτοκινήτου οχήματος που οδηγεί, β) από οδηγό, ο οποίος, κατά τον χρόνο του ατυχήματος, τελούσε υπό την επίδραση οινοπνεύματος ή τοξικών ουσιών, κατά παράβαση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ν. 2696/1999, Φ.Ε.Κ. 57 Α`), όπως εκάστοτε ισχύει, εφόσον η εν λόγω παράβαση τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την πρόκληση του ατυχήματος..., γ) από αυτοκίνητο όχημα, του οποίου γίνεται διαφορετική χρήση από αυτή που καθορίζεται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο και στην άδεια κυκλοφορίας, εφόσον η χρήση αυτή τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την πρόκληση του ατυχήματος.

Οι προαναφερόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις που απαρτίζουν, περιοριστικά πλέον, τους τρεις (3) λόγους εξαιρέσεως από την ασφάλιση, αποτελούν λόγους απαλλαγής του ασφαλιστή έναντι του ασφαλισμένου του, με την επισήμανση ότι επιτρέπεται με τη σύμβαση ασφαλίσεως να ορίζονται, πέραν των περιπτώσεων αυτών, και άλλες περιπτώσεις εξαιρέσεως από την ασφαλιστική κάλυψη, εφόσον αυτές αφορούν μόνο προαιρετική ασφαλιστική κάλυψη (άρθρο 6β` παρ. 2 του ίδιου π.δ/τος).

Από το συσχετισμό μεταξύ τους των τριών περιπτώσεων εξαιρέσεως σαφώς προκύπτει ότι ο νόμος προβλέπει την ανάγκη συνδρομής αιτιώδους συνάφειας, ως μιας περαιτέρω προϋποθέσεως για τη συγκρότηση των λόγων εξαιρέσεως, μόνο στις περιπτώσεις β` και γ`, όχι όμως και στην περίπτωση α`, δηλαδή στην πρόκληση ατυχήματος από οδηγό που στερείται άδειας ικανότητας οδηγήσεως για την κατηγορία του οχήματος που οδηγεί.

Ειδικότερα, από τη γραμματική διατύπωση των τριών περιπτώσεων εξαιρέσεως συνάγεται ότι στην α` περίπτωση δεν εξετάζεται και δεν ερευνάται κατά πόσο η έλλειψη άδειας ικανότητας οδηγού επηρέασε ή όχι την πρόκληση του ατυχήματος, αφού πρόκειται τυπικά για περίπτωση εξαιρέσεως από την ασφαλιστική κάλυψη, ενώ η ανάγκη συνδρομής της αιτιώδους συνάφειας ερευνάται μόνο στις δύο άλλες περιπτώσεις.

Η διατύπωση αυτή στο νόμο, δηλαδή η μη αναφορά, σε αντίθεση με τις λοιπές δύο περιπτώσεις, της συνδέσεως της αιτιώδους συνάφειας της ελλείψεως άδειας οδηγήσεως με την πρόκληση του ατυχήματος, αποτελεί συνειδητή ρύθμιση του νομοθέτη, διαφοροποιημένη σε σχέση με τις δύο άλλες περιπτώσεις, και δεν πρόκειται για απλή παράλειψή του.

Ναι μεν η σύγχρονη ασφαλιστική επιστήμη, η θεωρία και η πάγια νομολογία (ΑΠ 628/2019, ΑΠ 474/2017, ΑΠ 352/2017, ΑΠ 324/2016, ΑΠ 1068/2013, ΑΠ 1016/2013, ΑΠ 1451/2009, ΑΠ 1357/2008, ΑΠ 1517/2006) θεωρούσαν, μέχρι την κατάργηση της παραπάνω υπουργικής αποφάσεως, και τους λόγους αυτούς απαλλαγής ή εξαιρέσεως (που αποτελούσαν συμβατικές εξαιρέσεις της καλύψεως του ασφαλισμένου), ως καλυμμένα ασφαλιστικά βάρη (συμβατικά), δηλαδή, η απαλλαγή του ασφαλιστή, στην επίμαχη περίπτωση, δεν επερχόταν μόλις διαπιστωνόταν η έλλειψη άδειας οδηγήσεως στο πρόσωπο του οδηγού που είχε εμπλακεί στο ατύχημα, αλλά τούτο επερχόταν, εφόσον συνέτρεχε υπαιτιότητα και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παραβάσεως του ασφαλιστικού βάρους, δηλαδή της έλλειψης άδειας ικανότητας οδηγήσεως, και του ατυχήματος, πλην, όμως, τούτο δεν σημαίνει ότι ο νομοθέτης είναι δεσμευμένος (νομοθετικά) να ακολουθήσει οπωσδήποτε την παραδοχή αυτή.

Αντίθετα, έχει την ευχέρεια να αποκλίνει, εφόσον, βέβαια, εκφράζεται σαφώς, όπως συμβαίνει στην κρινόμενη περίπτωση του εδαφίου α` της παραγράφου 1 του άρθρου 6β` του π.δ. 237/1986, στην οποία, σε αντίθεση με τις άλλες δύο ρυθμιζόμενες περιπτώσεις ασφαλιστικών βαρών, δεν θέτει ως προϋπόθεση του λόγου απαλλαγής ή εξαιρέσεως του ασφαλιστή την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της πιο πάνω παραβάσεως και του ατυχήματος, χωρίς, περαιτέρω, να είναι υποχρεωμένος, όταν προβλέπει λόγους εξαιρέσεως για τη ρύθμιση κάποιου θέματος, να θέτει είτε μόνο λόγους εξαιρέσεως, είτε μόνο καλυμμένα ασφαλιστικά βάρη, αλλά έχει τη δυνατότητα να κάνει συνδυασμό μεταξύ τους.

Συνεπώς, με βάση την προπαρατιθέμενη ρύθμιση του νόμου, δεν έχει νομική επιρροή ο ισχυρισμός του οδηγού που έχει εμπλακεί σε τροχαίο ατύχημα και δεν έχει άδεια ικανότητας οδηγήσεως, ότι γνωρίζει να οδηγεί ή ότι λείπει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ελλείψεως της άδειας αυτής και του ατυχήματος (ΑΠ 628/2019, Α.Π. 450/2018, ΑΠ 474/2017, ΑΠ 71/2017, ΑΠ 324/ 2016).

Έτσι, αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας απαιτήσει για την εφαρμογή της ανωτέρω διατάξεως και τη συνδρομή αιτιώδους συναφείας ενέχει παραβίαση αυτής, αφού ζήτησε περισσότερα στοιχεία από όσα αξιώνει ο νόμος (ΑΠ 71/2017). Όλα όσα προαναφέρθηκαν έχουν νομική αξία στις σχέσεις ασφαλιστή και ασφαλισμένου στη λεγόμενη δίκη αναγωγής του πρώτου κατά του δεύτερου, κατά την οποία παρέχεται το δικαίωμα στον ασφαλιστή να εναγάγει τα αναφερόμενα στο άρθρο 11 παρ. 1 του π.δ. 237/1986 πρόσωπα και να ζητήσει απ` αυτά ό,τι κατέβαλε ή θα καταβάλει σε εκείνον που ζημιώθηκε από το τροχαίο ατύχημα (ΑΠ 474/2017).

Για την ταυτότητα δε του νομικού λόγου, τα προαναφερόμενα έχουν νομική αξία και στις σχέσεις μεταξύ ασφαλισμένου και ασφαλιστή, δηλαδή, όταν ο ασφαλισμένος ενάγει τον ασφαλιστή, επικαλούμενος την επέλευση της ασφαλιστικής περιπτώσεις καλύψεως της ζημίας του από προαιρετικούς κινδύνους (μικτή ασφάλιση κ.λπ.) (ΑΠ 379/2021).

Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως για ευθεία παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, αν αυτός δεν εφαρμόσθηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμόσθηκε, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσίαν την υπόθεση η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στον νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε τον νόμο παρότι τα πραγματικά περιστατικά, που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως ελέγχεται με βάση τα εκτιθέμενα στην προσβαλλομένη απόφαση πραγματικά περιστατικά, που αποτελούν τις παραδοχές της (ΑΠ 71/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση το Μονομελές Εφετείο Αιγαίου, με την προσβαλλόμενη 100/2019 απόφασή του, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο και τη σύμβαση ασφάλισής του (άρθρο 681 Α ΚΠολΔ) δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά αναφορικά με την από 3-11-2014 και αριθμό καταθέσεως …./2014 παρεμπίπτουσα αγωγή της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας, με την επωνυμία "ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ Α.Α.Α.Ε.", που ενδιαφέρουν την παρούσα αναιρετική δίκη: "...

Με τη διάταξη του άρθρου 17 του ν.3557/2007 η ισχύς του οποίου άρχισε από 14.5.2007, καταργήθηκε η υπ' αριθμό Κ4/585/1978 απόφαση του Υπουργού Εμπορίου (ΦΕΚ 795 ΤΑΕ και ΕΠΕ), ενώ με τη διάταξη του άρθρου 4 του ίδιου νόμου προστέθηκε το άρθρο 6β στο π.δ. 237/1986 που ορίζει ότι: 1. Εξαιρούνται από την ασφάλιση οι ζημίες που προκαλούνται:

α) από οδηγό ο οποίος στερείται της άδειας οδήγησης που προβλέπεται από το νόμο για την κατηγορία του αυτοκινήτου οχήματος που οδηγεί, β) από οδηγό ο οποίος, κατά το χρόνο του ατυχήματος τελούσε υπό την επίδραση οινοπνεύματος ή τοξικών ουσιών, κατά παράβαση του κώδικα οδικής κυκλοφορίας (ν. 2696/1999, ΦΕΚ 57 Α'), όπως εκάστοτε ισχύει, εφόσον η ενλόγω παράβαση τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την πρόκληση του ατυχήματος, γ) από αυτοκίνητο όχημα του οποίου γίνεται διαφορετική χρήση από αυτή που καθορίζεται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο και στην άδεια κυκλοφορίας, εφόσον η χρήση αυτή τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την πρόκληση του ατυχήματος.

Οι προαναφερόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις που απαρτίζουν τους λόγους εξαίρεσης από την ασφάλιση, δεν αποτελούν αυτοσκοπούς, αλλά λόγους απαλλαγής του ασφαλιστή έναντι του ασφαλισμένου του, αν η επιδειχθείσα από αυτόν στη συγκεκριμένη περίπτωση συμπεριφορά επιδρά στο ζημιογόνο αποτέλεσμα, την κάλυψη του οποίου έχει αναλάβει με τη σύμβαση ασφάλισης ο ασφαλιστής.

Οι προβλεπόμενοι στα εδάφια β' και γ' λόγοι απαλλαγής αποτελούν και κατά τη γραμματική τους διατύπωση για την ενεργοποίησή τους ως προϋπόθεση τη συνδρομή αιτιώδους συνάφειας μεταξύ:

α) της αναλώσεως οινοπνεύματος ή τοξικών ουσιών και του ατυχήματος, και β) της διαφορετικής χρήσεως του αυτοκινήτου από αυτή που αναγράφεται στο ασφαλιστήριο συμβόλαιο και του ατυχήματος. Ανάλογη ανάγκη συνδρομής αιτιώδους συνάφειας δεν περιέχει η περίπτωση α' ( έλλειψη άδειας οδήγησης ), όπως προκύπτει από τη γραμματική διάταξη της προαναφερόμενης διάταξης.

Οι δύο λόγοι απαλλαγής (β' και γ') δεν έχουν διαφορετική νομική φύση από το λόγο απαλλαγής της περίπτωσης α'. Η σύγχρονη ασφαλιστική επιστήμη αντιλαμβάνεται τους άνω λόγους απαλλαγής ή εξαιρέσεως ως κεκαλυμμένα ασφαλιστικά βάρη, δηλαδή, η απαλλαγή του ασφαλιστή δεν επέρχεται μόλις διαπιστωθεί η έλλειψη άδειας στο πρόσωπο του εμπλακέντος στο ατύχημα οδηγού, αλλά τούτο επέρχεται, εφόσον συντρέχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης του ασφαλιστικού βάρους, δηλαδή της ελλείψεως άδειας ικανότητας οδηγού και του ατυχήματος.

Η ανάγκη συνδρομής αιτιώδους συνάφειας ισχύει και στην πρώτη περίπτωση του άρθρου 6β παρ. 1 εδ. α' του ν. 489 / 1976 (έλλειψη ικανότητας οδήγησης). Τέτοια, κατά κανόνα θα συντρέχει, όταν οι συνθήκες και οι περιστάσεις φέρουν τυπικά στοιχεία ατυχήματος ανίκανου προς οδήγηση προσώπου, ως στερουμένου κατά νόμο άδειας ικανότητας οδηγού, π.χ.

αδικαιολογήτως υψηλή ταχύτητα πέρα του ορίου, αδικαιολόγητη κίνηση στο αντίθετο ρεύμα πορείας, οφιοειδής κίνηση του αυτοκινήτου, μη αντίληψη ευκρινούς στροφής κλπ. Στις περιπτώσεις αυτές τεκμαίρεται η συνδρομή αιτιώδους συνάφειας και ο ασφαλιστής επικαλούμενος τις συνθήκες του ατυχήματος προς απόδειξη του λόγου απαλλαγής του θεωρείται, ότι ανταποκρίθηκε στο επιβαλλόμενο σε αυτόν σχετικό βάρος απόδειξης ...

Στη συνέχεια το Εφετείο δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν τα ακόλουθα: Στις 7.7.2009 και περί ώρα 22.55' ο ... Φ. Ζ., (ήδη αναιρεσίβλητος) οδηγούσε την υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ……. δίκυκλη μοτοσικλέτα ιδιοκτησίας του που ήταν ασφαλισμένη για την αστική ευθύνη που θα προκαλούσε σε τρίτους κατά τη λειτουργία του στη δεύτερη των εναγομένων ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ & ΑΝΤΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ" (ήδη αναιρεσείουσα) και κινούνταν επί της επαρχιακής οδού Φ. - Μ.

Θ. με κατεύθυνση από Φ… προς Μ….. ... Ο ανωτέρω οδηγός είκοσι (20) μόλις μέτρα προ του σημείου του ατυχήματος (το οποίο συνέβη στο ύψος του καταστήματος - ψητοπωλείου "P…."), είχε σταθμεύσει στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος, προκειμένου να επιβιβασθεί στην μοτοσικλέτα του ο φίλος του Φ. Μ.. Στη συνέχεια μετά την επιβίβαση του τελευταίου έθεσε εκ νέου σε κίνηση την ακινητοποιημένη μοτοσυκλέτα του, η ταχύτητα που εκ των πραγμάτων πρόλαβε να αναπτύξει μέχρι του σημείου του ατυχήματος, ανήλθε σε 25 χλμ/ώρα.

Περί τα δέκα (10) μέτρα πριν ο ανωτέρω οδηγός φθάσει στο ύψος του ανωτέρω καταστήματος η πεζή Ε. Σ., σύζυγος Π. Δ. και μητέρα του ενάγοντος, ευρισκόμενη εκτός οδοστρώματος με την πλάτη της εν επαφή σχεδόν με τον τοίχο του άνω καταστήματος απ' όπου είχε μόλις εξέλθει, κατήλθε στο οδόστρωμα της επαρχιακής οδού από το δεξιό, σε σχέση με την πορεία του προαναφερομένου οχήματος, πεζοδρόμιο, ανέλεγκτα, χωρίς να βεβαιωθεί ότι δεν πλησιάζει κανένα όχημα και δη επί του ρεύματος πορείας προς Μ….

και επιχείρησε να διασχίσει κάθετα την επαρχιακή οδό για να μεταβεί στην απέναντι πλευρά του δρόμου όπου την ανέμενε ο σύζυγος της, βαδίζοντας από τα δεξιά προς τα αριστερά σε σχέση με την πορεία της μοτοσικλέτας του. Ο ως άνω οδηγός, ... δεν αντιλήφθηκε έγκαιρα τη πεζή, αν και η ορατότητα του δεν περιοριζόταν, με αποτέλεσμα παρότι κορνάρισε, χτύπησε με το τιμόνι της μοτοσικλέτας του πάνω στην αριστερή πλευρά του σώματος της και την παρέσυρε με αποτέλεσμα αυτή να καταπέσει επί του οδοστρώματος στο αντίθετο ρεύμα πορείας της οδού και να υποστεί βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση, εξαιτίας της οποίας διακομίσθηκε αεροπορικώς μέσω ΕΚΑΒ, στις 8.7.2009, από τη Θήρα στο Γενικό Νοσοκομείο Ελευσίνας "ΘΡΙΑΣΙΟ", όπου εισήχθη στη Νευροχειρουργική Κλινική και διαπιστώθηκε ενδοεγκεφαλικό- ενδοπαρεγχυματικό αιμάτωμα παρεγκεφαλίδας, θλάσεις εγκεφάλου και οίδημα, για την αντιμετώπιση των οποίων υποβλήθηκε σε επείγουσα χειρουργική επέμβαση κρανιοτομίας και αφαίρεσης του αιματώματος και των θλάσεων, αφού δε ακολούθως παρέμεινε διασωληνωμένη, στη συνέχεια διακομίσθηκε στη Μονάδα Εντατικής θεραπείας του Λάτσειου Κέντρου Εγκαυμάτων, το οποίο ανήκει οργανικά στο "ΘΡΙΑΣΙΟ" Νοσοκομείο, όπου τελικά απεβίωσε στις 17.7.2009 και ώρα 11.00' συνεπεία των προαναφερθεισών σωματικών κακώσεων, εξαιτίας των οποίων - ως μόνης ενεργού αιτίας - επήλθε ο θάνατος της.

Επίσης το Εφετείο δέχθηκε ότι: "... στην επέλευση του ατυχήματος συνετέλεσε υπαιτιότητα τόσο του εναγομένου οδηγού όσο και της θανούσης πεζής, εφ' όσον αμφότεροι δεν κατέβαλαν την απαιτούμενη περί την βάδιση στο οδόστρωμα η θανούσα και περί την οδήγηση ο εναγόμενος οδηγός προσοχή που όφειλαν και μπορούσαν κατά τις περιστάσεις να καταβάλουν ...

Το ποσοστό συνυπαιτιότητας των ανωτέρω εμπλεκομένων, ανέρχεται κατά τη του Δικαστηρίου σε ποσοστό 60% για τον πρώτο εναγόμενο οδηγό και σε 40% για την πεζή. Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι, με την υπ' αριθμ. τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αιγαίου ο πρώτος των εναγομένων κηρύχθηκε ένοχος για την πράξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια σε βάρος της πεζής Ε.

Σ. και καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης οκτώ (8) μηνών. Επομένως το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, που, με την εκκαλουμένη απόφαση του, δέχθηκε ότι το ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του εκκαλούντος (πρώτου των εναγομένων), οδηγού του παραπάνω οχήματος , αντί σε ποσοστό 60% για τον πρώτο εναγόμενο οδηγό και σε 40% για την πεζή, εσφαλμένα εκτίμησε τις αποδείξεις, κατά τους βάσιμους περί τούτου σχετικούς συναφείς λόγους της υπό κρίση έφεσης ...

Ωστόσο δεν αποδείχθηκε, ότι το γεγονός της έλλειψης της άδειας οδήγησης επέδρασε στην αμελή συμπεριφορά του πρώτου εναγομένου ως οδηγού και, ότι συνετέλεσε αιτιωδώς στην επέλευση του εν λόγω δυστυχήματος, διότι αυτός είχε την ικανότητα να οδηγεί, καθόσον, ούτε υψηλή ταχύτητα πέραν του ορίου ανέπτυξε, δεδομένου ότι νωρίτερα (λίγα μέτρα πριν) στάθμευσε τη μοτοσυκλέτα του για να αποβιβάσει ένα φίλο του (βλ.

ανώμοτη κατάθεση του πρώτου εναγομένου που περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης), ούτε αδικαιολόγητη κίνηση στο αντίθετο ρεύμα πορείας ή οφιοειδή κίνηση της μοτοσυκλέτας ή μη αντίληψη ευκρινούς στροφής, δοθέντος ότι στην τροχιά του και στο ρεύμα πορείας του επισυνέβη το επίδικο δυστύχημα.

Επίσης, το τροχαίο δυστύχημα δεν έγινε κάτω από τέτοιες συνθήκες και περιστάσεις που καταδεικνύουν ανικανότητα στο πρόσωπο του εναγομένου να οδηγεί, ως στερουμένου της κατά νόμο άδειας ικανότητας οδήγησης.

Συνεπώς, δεν συντρέχει στην προκειμένη περίπτωση η εξαίρεση του άρθρου 6β παρ. 1 περ. α' του ΠΔ 237/ 1986, από το οποίο ρητά διέπεται η ασφαλιστική σύμβαση που συνήψαν οι δύο εναγόμενοι (της κύριας αγωγής), ώστε η πρόκληση του τροχαίου ατυχήματος να μην καλύπτεται από την ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη μείζονα σκέψη, για να τύχει εφαρμογής ο όρος της ασφαλιστικής σύμβασης περί εξαίρεσης από την κάλυψη του ατυχήματος, για το λόγο, ότι ο υπαίτιος οδηγός στερείται άδειας ικανότητας οδήγησης, πρέπει η παράβαση αυτού του ασφαλιστικού βάρους να συνδέεται αιτιωδώς με την πρόκληση του ατυχήματος, προϋπόθεση που δεν αποδείχθηκε, ότι συντρέχει εν προκειμένω.

Η ανάγκη συνδρομής αιτιώδους συνάφειας ισχύει και στην περίπτωση έλλειψης της άδειας ικανότητας οδήγησης, όπως ορίζεται ρητά στο ζήτημα της μέθης ή της διαφορετικής χρήσης του οχήματος, και η απαλλαγή της ενάγουσας δεν επέρχεται μόλις διαπιστωθεί η έλλειψη αυτή, αλλά εφόσον συντρέχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης του ασφαλιστικού βάρους και του τροχαίου ατυχήματος.

Με βάση τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά δεν δικαιούται η παρεμπιπτόντως ενάγουσα να διεκδικήσει αναγωγικά από τον εναγόμενο την αποζημίωση που θα υποχρεωθεί να καταβάλει στον ενάγοντα. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο έκρινε ομοίως και απέρριψε την παρεμπίπτουσα αγωγή, ως ουσιαστικά αβάσιμη, ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις, και ο αντίθετος λόγος (δεύτερος) της ως άνω εφέσεως της εναγομένης, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος κατ'ουσίαν... ".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε την από 26-10-2015 και με αριθμ. ……/2015 έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης 68/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου, που είχε κρίνει ομοίως, κατά της παρεμπίπτουσας αγωγής που είχε ασκήσει η αναιρεσείουσα, την οποία απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη με την αιτιολογία ότι για τον άνω συμβατικό αποκλεισμό απαιτείται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της έλλειψης ικανότητας οδήγησης και την πρόκληση του ατυχήματος, περίπτωση που δεν αποδείχθηκε ότι συνέτρεχε.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, με την αιτιολογία της απόφασής του, απαιτώντας, για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 6β' παρ. 1α' του π.δ. 237/1986, όπως το άρθρο αυτό προστέθηκε με το άρθρο 4 Ν. 3557/2007 η ισχύς του οποίου άρχισε στις 14-5-2007 και, συνεπώς, ίσχυε κατά το χρόνο του ατυχήματος (7-7-2009) και τη συνδρομή της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της έλλειψης της κατά νόμο απαιτούμενης άδειας οδήγησης για την κατηγορία του οχήματος που οδηγεί και της πρόκλησης του επίδικου τροχαίου ατυχήματος, παραβίασε, ευθέως, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, την πιο πάνω διάταξη [καθώς και την ουσιαστικού δικαίου, διάταξη του άρθρου 13 παρ. 2 εδ.

α' Κ.Ο.Κ. (Ν. 2696/1999), που προβλέπει ότι ο οδηγός επιβάλλεται να έχει την κατά νόμο απαιτούμενη άδεια οδήγησης], αφού ζήτησε περισσότερα από όσα στοιχεία αυτή αξιώνει, καθόσον εξαίρεση της ζημίας από την ασφάλιση συντρέχει και όταν ο οδηγός του ασφαλισμένου οχήματος δεν κατείχε κατά το χρόνο του ατυχήματος, την προβλεπόμενη από το νόμο και για την κατηγορία του οχήματος που οδηγεί άδεια ικανότητας οδήγησης, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στην εν αρχή της παρούσας νομική σκέψη.

Επομένως ο από το άρθρο 559 αρ. 1 εδ. α` του ΚΠολΔ λόγος της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τα ίδια, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί ως προς τον αναιρεσίβλητο η προσβαλλομένη απόφαση κατά το αναφερόμενο στην παρεμπίπτουσα αγωγή κεφάλαιο και να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά τούτο προς περαιτέρω έρευνα στο Δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση και του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από άλλο Δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ).

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στην αναιρεσείουσα του κατατεθέντος εκ μέρους της παραβόλου, για την άσκηση της αίτησης αναίρεσης (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ), η οποία κατέθεσε προτάσεις, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ

ΑΥΤΟΥΣ ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθ. 100/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αιγαίου, ως προς το κεφάλαιο που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας και ως προς τους διαδίκους της προκείμενης δίκης.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Εφετείο Αιγαίου, που θα συγκροτηθεί από άλλο Δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την παραπάνω απόφαση.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την επιστροφή του παραβόλου στην καταθέσασα τούτο αναιρεσείουσα.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσείουσας, το ύψος των οποίων καθορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 13 Ιανουαρίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Ιουλίου 2023.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ