116/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 116 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 116/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Σεπτεμβρίου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Χ. Π. του Χ., κατοίκου …, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρυσόστομο Βελάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Της αναιρεσιβλήτου: Π. Κ. του Δ., κατοίκου …, η οποία δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-4-2004 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ξάνθης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 75/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 365/2010 του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 2-11-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης, ανέγνωσε την από 14-9-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την 1) αναίρεση της προσβαλλομένης αποφάσεως κατά παραδοχήν του πρώτου λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως και 2) την απόρριψη των λοιπών λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

"Όπως προκύπτει από την υπ' αριθμ. …/2-12-2011 έκθεση του δικαστικού επιμελητού του Πρωτοδικείου Ξάνθης …, την οποία επικαλείται και προσκομίζει ο επισπεύδων την συζήτηση αναιρεσείων, αντίγραφο της κρινομένης αιτήσεως για αναίρεση της υπ' αριθμ. 365/2010 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης, περιέχον πράξη περί ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση κατά την παρούσα δικάσιμο, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στην αναιρεσίβλητη.

Η τελευταία όμως, δεν εμφανίσθηκε κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από την σειρά του πινακίου, ούτε κατέθεσε δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. Επομένως, πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση, σαν να ήσαν παρόντες αμφότεροι οι διάδικοι, σύμφωνα με το άρθρο 576 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. Αφανής ή μετοχική εταιρεία είναι η προσωπική χωρίς νομική προσωπικότητα και εταιρική περιουσία εταιρεία, με απουσία ανάπτυξης του εταιρικού δεσμού προς τα έξω, στην οποία ο μεταξύ των εταίρων εταιρικός δεσμός καταλαμβάνει τις προς τα έσω σχέσεις των εταίρων.

Ειδικότερα, οι αφανείς εταίροι μετέχουν μόνον ενοχικά στα αποτελέσματα της δραστηριότητας του εμφανούς και όχι ως κοινωνοί των δικαιωμάτων και συνοφειλέτες των υποχρεώσεων που δημιουργεί η δράση του εμφανούς, συμμετέχοντας μόνο στη κατανομή των κερδοζημιών που προκύπτουν από τη δράση του εμφανούς, ενώ προς τα έξω εμφανίζεται ένας εταίρος ( ή περισσότεροι), που ονομάζεται εμφανής, προς διάκριση από τους αφανείς, ο οποίος αναπτύσσει δραστηριότητα έναντι των τρίτων ιδίω ονόματι.

Επίσης από τις διατάξεις των άρθρων 47-50 Εμπ Ν προκύπτει, ότι στην αφανή εταιρεία, που δεν έχει νομική προσωπικότητα, εφαρμόζονται, εφόσον δεν αντιτίθενται στον ιδιάζοντα χαρακτήρα της, οι διατάξεις περί εταιρειών του Αστικού Κώδικα, δηλαδή τα άρθρα 741 επ. αυτού. Η αφανής εταιρεία λύεται για τους ίδιους λόγους για τους οποίους λύεται και η αστική εταιρεία με εφαρμογή των άρθρων 765 επ.

ΑΚ. Μεταξύ των λόγων λύσεως της εταιρείας περιλαμβάνεται και η καταγγελία, που επιφέρει τα αποτελέσματά της έστω και αν δεν υπάρχει σπουδαίος λόγος (ΑΚ 766). Μετά τη λύση της αφανούς εταιρείας δεν απαιτείται να επακολουθήσει υποχρεωτικά στάδιο εκκαθαρίσεως, διότι δεν υπάρχει εταιρική περιουσία, εφόσον ο εμφανής εταίρος εμπορεύεται ατομικά έναντι των τρίτων, με αποτέλεσμα να είναι παραδεκτή η άσκηση αγωγής εκ μέρους του αφανούς εταίρου, κατ' ανάλογη εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 779 έως 782 ΑΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 719 ΑΚ, κατά του εμφανούς εταίρου προς απόδοση σ' αυτόν της ανήκουσας στον ίδιο μερίδας από τα εταιρικά κέρδη, καθώς και της εισφοράς του, - είτε μεταβίβασε αυτήν κατά κυριότητα στον εμφανή συνεταίρο του, προς άσκηση της εταιρικής εμπορικής δραστηριότητας, ως ατομικής του τελευταίου, είτε παρέμεινε κύριος αυτής, τάσσοντας όμως αυτήν κατά προορισμό στην εξυπηρέτηση του εταιρικού σκοπού με παραχώρηση της χρήσης της μόνο στον εμφανή εταίρο - χωρίς να προηγηθεί εκκαθάριση, εκτός αν έχει συμφωνηθεί το αντίθετο μεταξύ των εταίρων (ΑΚ 361) ή αν το δικαστήριο κρίνει ότι είναι απαραίτητη η εκκαθάριση, διότι από την παράλειψή της επέρχεται σύγχυση, υπό την προϋπόθεση ότι μετά τη λύση της εταιρείας υπάρχει υπόλοιπο σε μετρητά καλύπτον τη ζητούμενη προς απόδοση εισφορά.

Πράγματι, από το συνδυασμό των άρθρων 779 ΑΚ, που ορίζει ότι σε περίπτωση που η εισφορά συνίσταται στη χρήση ορισμένων πραγμάτων, αυτά αποδίδονται αυτούσια, 780 ΑΚ, που ρυθμίζει τον τρόπο εκκαθάρισης της εταιρείας αν υπάρχουν κοινά χρέη των εταίρων απέναντι σε τρίτους και μεταξύ τους και τα της επιστροφής των εισφορών, 781 ΑΚ, περί μετατροπής του ενεργητικού σε χρήμα για τις ανάγκες της εκκαθάρισης, 782 ΑΚ, περί διανομής του τελικά απομένοντος υπολοίπου μεταξύ των εταίρων και 719 ΑΚ, που ορίζει ότι ο εντολοδόχος έχει υποχρέωση να αποδώσει στον εντολέα καθετί που έλαβε για την εκτέλεση της εντολής ή που απέκτησε από την εκτέλεσή της, προκύπτει, ότι ο αφανής, (εταίρος) δικαιούται να απαιτήσει την εισφορά του σε χρήμα μετά τη λύση της εταιρείας, αν αυτή υπάρχει στο ενεργητικό της είτε γιατί δεν δαπανήθηκε, για τις ανάγκες της εταιρείας, είτε γιατί καλύπτεται από το υπόλοιπο της εκκαθάρισης των σχετικών λογαριασμών (Α.Π. 393/2006).

Εξ άλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 174, 175 και 176 Α.Κ. προκύπτει, ότι ο δικαιούχος έχει την εξουσία να διαθέσει το δικαίωμά του, εφόσον αυτό ως εκ της φύσεώς του (προσωπικό, οικογενειακό) δεν είναι αμεταβίβαστο. Είναι όμως δυνατόν, η εξουσία αυτή του δικαιούχου να περιορισθεί απαγορευομένης σε αυτόν της διαθέσεως, με απαγόρευση η οποία τάσσεται είτε από τον νόμο, είτε από δικαστική απόφαση, είτε από δικαιοπραξία.

Στις περιπτώσεις αυτές η παρά την απαγόρευση γενομένη διάθεση είναι άκυρη. Περαιτέρω, το άρθρο 9 παρ.1 Ν. 383/1976 (Εμπορευματικές Μεταφορές με φορτηγά Δ.Χ.), όπως ο νόμος αυτός ίσχυε μέχρι της καταργήσεώς του από τον Ν. 3887/30-9-2010, όριζε, ότι "φορτηγά αυτοκίνητα δημοσίας χρήσεως, πάσης κατηγορίας, επιτρέπεται να μεταβιβάζονται διά πράξεως εν ζωή κατά κυριότητα, μετά της αδείας κυκλοφορίας αυτών προς απάσας τας μεταφορικάς επιχειρήσεις εθνικών και διεθνών μεταφορών, ως και προς επαγγελματίας αυτοκινητιστάς και επαγγελματίας οδηγούς, τη καταβολή φόρου υπολογιζομένου......", το δε άρθρο 1Ν.Δ. 4278/1962 (Κτήση - Μεταβίβαση αυτοκινήτων Δ.Χ.) στις παραγράφους 1 και 2 ορίζει: " 1.Η κτήσις δικαιώματος κυριότητος, εν όλω ή κατ' ιδανικά μέρη, ή ετέρου εμπραγμάτου δικαιώματος επί αυτοκινήτου δημοσίας χρήσεως, οιασδήποτε κατηγορίας (λεωφορείου, φορτηγού γενικών ή ειδικών κατηγοριών, επιβατικού μετά ή άνευ μετρητού) επιτρέπεται μόνον εις πρόσωπα φυσικά ή νομικά άτινα είναι επαγγελματίαι αυτοκινητισταί, γίνεται δε μόνον διά της καταρτίσεως συμβολαιογραφικού εγγράφου, επιβαλλομένου επί ποινή ακυρότητος της συμβάσεως. 2.

Η μεταβίβασις κυριότητος αυτοκινήτου δημοσίας χρήσεως δια πράξεως εν ζωή εις πρόσωπον μη έχον την ιδιότητα του επαγγελματίου αυτοκινητιστού είναι έγκυρος μόνον ως προς το αυτοκίνητον ως πράγμα και ουχί και ως προς το δικαίωμα (άδειαν) κυκλοφορίας αυτού ως αυτοκινήτου δημοσίας χρήσεως, το οποίον εν περιπτώσει μεταβιβάσεως εις τοιούτον πρόσωπον ανακαλείται αυτοδικαίως από της μεταβιβαστικής πράξεως.

Η μεταβίβασις όμως ποσοστού εξ αδιαιρέτου αυτοκινήτου δημοσίας χρήσεως προς μη επαγγελματίαν αυτοκινητιστήν απαγορεύεται εφεξής επί ποινή ακυρώσεως εις πάσαν περίπτωσιν". Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του τα ακόλουθα: "Στην Ξάνθη, στις 27-1-2000, οι διάδικοι και ο Γ.

Τ., που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, συνέστησαν άτυπα αφανή εμπορική εταιρία αορίστου χρόνου. Εμφανής εταίρος και διαχειριστής αυτής ορίστηκε ο εναγόμενος και αφανείς εταίροι ο Γ. Τ. και η ενάγουσα, ενώ η συμμετοχή καθενός στα κέρδη και στις ζημίες ορίστηκε στο 1/3 (για τον κάθε εταίρο). Αντικείμενο δραστηριότητας της εταιρίας συμφωνήθηκε να είναι η από κοινού αγορά και εκμετάλλευση ενός μεταχειρισμένου, δημοσίας χρήσεως, φορτηγού αυτοκινήτου μετά της αδείας κυκλοφορίας του.

Ειδικότερα, στις 27-1-2000 εισφέρθηκε στην εταιρία από τον εναγόμενο και τον Γ. Τ. το....μεταχειρισμένο φορτηγό αυτοκίνητο εργοστασίου κατασκευής MERCEDES, το οποίο είχε αγορασθεί από τους ως άνω δύο από κοινού και κατά ποσοστό 50% εξ αδιαιρέτου αντί του τιμήματος...24.511,00 ευρώ, και το οποίο από την ημέρα της αγοράς του, στις 30-6-1999, στο όνομα του εναγομένου, ήταν σε αχρησία (ακινητοποιημένο), επειδή δεν ήταν ταξινομημένο και δεν ήταν εφοδιασμένο με την απαιτούμενη δημοσίας χρήσεως άδεια κυκλοφορίας.

Η αγοραία αξία του οχήματος αυτού εκτιμήθηκε, κατόπιν συμφωνίας των τριών πλέον συνεταίρων, στο ίδιο ποσό που αγοράστηκε στις 30-6-1999. Το ανωτέρω, λοιπόν, όχημα εισφέρθηκε στην "κοινή περιουσία" της εταιρίας προς πραγμάτωση του εμπορικού της σκοπού και ως εκ τούτου η αρχική εις χρήμα αξία της "εταιρικής εισφοράς" του εναγομένου και του άλλου εταίρου Γ.

Τ. ανήλθε για τον καθένα τους στο ποσό των...12.255,00 ευρώ. Η ενάγουσα εισέφερε την ίδια ημέρα σε μετρητά στην "κοινή περιουσία" της εταιρίας το ποσό των...12.255,00 ευρώ, ποσό το οποίο αντιπροσωπεύει την αρχική σε χρήμα αξία της "εταιρικής εισφοράς" της, ίσης με αυτές των ως άνω δύο συνεταίρων...Στις 3-2-2000, με απόφαση και των τριών συνεταίρων, ο εναγόμενος, ως εμφανής εταίρος και εξωτερικός διαχειριστής, αγόρασε στο όνομά του...την υπ' αριθμ….δημοσίας χρήσεως άδεια κυκλοφορίας φορτηγού αυτοκινήτου, αντί του ποσού...38.151,00 ευρώ, και στη συνέχεια η άδεια αυτή ταξινομήθηκε στο ως άνω αναφερόμενο αυτοκίνητο, το οποίο τέθηκε σε κυκλοφορία για τους σκοπούς της εταιρίας μόνο στο όνομα του εναγομένου, διότι αυτός ήταν επαγγελματίας αυτοκινητιστής - οδηγός, όπως απαιτεί ο νόμος (αρθρ. 4 και 9 ν. 383/1976, "Μεταφορά εμπορευμάτων με φορτηγά Δ.Χ., Μεταβίβαση φορτηγών Δ.Χ.").

Παράλληλα, αγοράστηκε από τους εταίρους η καρότσα του φορτηγού, αντί τιμήματος ...3.521,64 ευρώ και πραγματοποιήθηκαν και όλες οι υπόλοιπες δαπάνες, που απαιτούνταν για τη νόμιμη κυκλοφορία του αυτοκινήτου (υπεραξία, τέλη κυκλοφορίας, ΚΤΕΟ, ελαστικά κλπ), συνολικού ποσού ...6.583,39 ευρώ. 'Ετσι, το συνολικό κεφάλαιο της εταιρικής περιουσίας ανήλθε στο ποσό των ... 72.766,81 ευρώ και, συνακόλουθα, η αξία της εταιρικής εισφοράς κάθε εταίρου για την κάλυψή του προσδιορίστηκε πλέον στο ποσό των...24.255,60 ευρώ.....Στα πλαίσια αυτών των συνεισφορών κατέβαλε στην εταιρία και η ενάγουσα...συνολικά το ποσό των 6.281,00 ευρώ.....Περαιτέρω, από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά στοιχεία, αποδείχθηκε, ότι, στις 19-10-2000, ο εναγόμενος προχώρησε στον αποχαρακτηρισμό του ως άνω αυτοκινήτου και την επόμενη ημέρα μεταβίβασε το όχημα στον Γ.

Τ.. Την άδεια κυκλοφορίας του ανωτέρω φορτηγού ο εναγόμενος την παρακράτησε και την εκμεταλλεύεται μέχρι σήμερα σε άλλο όχημα ιδιοκτησίας του. Με αυτές του τις ενέργειες ο εναγόμενος επέφερε τη λύση της εταιρίας, λόγω πραγματικής αδυναμίας επίτευξης του σκοπού αυτής στο μέλλον. Κατά τη λύση της εταιρίας, η περιουσία αυτής ανέρχονταν στο ποσό των 67.945 ευρώ...οπότε η εισφορά, που αναλογεί στη μερίδα της ενάγουσας ανέρχεται στο ποσό των 22.648,33 (67.945:3) ευρώ, το οποίο οφείλει να της αποδώσει, ως εμφανής εταίρος ο εναγόμενος....." Ακολούθως, το Εφετείο δέχθηκε κατ' ουσίαν την έφεση του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος, εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ξάνθης, κράτησε την υπόθεση, δίκασε την αγωγή, δέχθηκε αυτήν μερικώς κατ' ουσίαν και υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλει στην ενάγουσα νομιμοτόκως το ποσόν των 29.516 ευρώ.

Με αυτά τα οποία δέχθηκε το Εφετείο, σωστά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις αναφερθείσες στην αρχή διατάξεις των άρθρων 174 Α.Κ. και 1 παρ.2 εδ. β' Ν.Δ. 4278/1962 και 9 παρ.1 Ν. 383/1976, καθόσον ειδικότερα δέχθηκε, ότι οι αφανείς εταίροι και επομένως και η ενάγουσα μετείχαν μόνον ενοχικώς στα αποτελέσματα της δραστηριότητος του εναγομένου εμφανούς εταίρου, συμμετέχοντες μόνον στην κατανομή των κερδών και των ζημιών οι οποίες προέκυπταν από την δράση του, επιδίκασε δε τελικώς στην ενάγουσα το αναλογούν σε αυτήν μερίδιο από την εισφορά της, αφού μετέτρεψε το ενεργητικό της αφανούς εταιρίας σε χρήμα.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων υποστηρίζει τα αντίθετα και αποδίδει στην προσβαλλομένη απόφαση την πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ., είναι αβάσιμος. Το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του δέχθηκε περαιτέρω και τα εξής: "...Στις 17-2-2000, με κοινή συμφωνία των συνεταίρων, προσλήφθηκε ως οδηγός στο ανωτέρω αυτοκίνητο ο Κ.

Τ. με μηνιαίο μισθό...734 ευρώ...Παράλληλα, την ίδια ως άνω ημερομηνία (17-2-2000), κατόπιν κοινής και πάλι συμφωνίας μεταξύ των εταίρων, ο εναγόμενος, ως εμφανής εταίρος, κατάρτισε με την ανωτέρω εταιρία "ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΑΒΕΕ" σύμβαση έργου, δυνάμει της οποίας ανέλαβε, έναντι αμοιβής, τη μεταφορά με το παραπάνω φορτηγό αδρανών υλικών της εταιρίας, εκτέλεσε δε το ανωτέρω έργο μέχρι τις 19-10-2000.

Για τη λειτουργία και την πορεία εργασιών της εταιρίας τηρούνταν από την ενάγουσα πρόχειρο τετράδιο λογαριασμών εσόδων και εξόδων αυτής. Η εκτέλεση του προαναφερθέντος έργου απέφερε στην εταιρία κέρδη συνολικού ποσού...17.478,57 ευρώ, τα οποία διατέθηκαν για την εξόφληση μέρους του υπολοίπου (πλην του καλυφθέντος διά των αρχικών εισφορών) κεφαλαίου της εταιρίας (τιμήματος της άδειας κυκλοφορίας, καρότσας και λοιπών δαπανών), το υπόλοιπο του οποίου εξοφλήθηκε από μεταγενέστερες εισφορές όλων των εταίρων.....".

Ο αναιρεσείων, παραπονείται με τους δεύτερο και τρίτο λόγους αναιρέσεως, ότι το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 11 και 19 Κ.Πολ.Δ. αντιστοίχως, α) επειδή το εν λόγω δικαστήριο, προκειμένου να προσδιορίσει τα κέρδη της αφανούς εταιρίας, έλαβε υπόψη ως αποδεικτικό μέσον, κατά παράβαση των άρθρων 443, 444, 447 Κ.Πολ.Δ., ανυπόγραφο "πρόχειρο τετράδιο λογαριασμών εσόδων και εξόδων", το οποίο ετηρείτο από την αναιρεσίβλητη και προσκομίσθηκε στο δικαστήριο από την ίδια και όχι από τον αναιρεσείοντα και β) επειδή η προσβαλλομένη απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ως προς το θέμα της υπάρξεως ή μη κερδών της αφανούς εταιρίας, καθόσον δεν προσδιορίζεται, ποια ήσαν τα έσοδα και τα έξοδα ανά μήνα και πώς προκύπτουν τελικώς διανεμητέα κέρδη στους εταίρους από 17.478,57 ευρώ.

Οι ισχυρισμοί αυτοί ερείδονται σε εσφαλμένη προϋπόθεση και είναι ως εκ τούτου αβάσιμοι, καθόσον το Εφετείο, όπως προκύπτει από το παρατεθέν αμέσως ανωτέρω απόσπασμα της απόφασής του, δεν επεδίκασε στην αναιρεσίβλητη κέρδη από τη λειτουργία της αφανούς εταιρίας. Ακολούθως, πρέπει να απορριφθεί η κρινομένη αίτηση αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 2-11-2010 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 365/2010 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Νοεμβρίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 28 Ιανουαρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ