Supreme Court allows insurance company's appeal against car owner's liability judgment due to misapplication of mandatory insurance exemption rules.

Απόφαση 1168 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1168/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), , Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Μαΐου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ Α.Ε.Γ.Α.", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Τριανταφυλλίδη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Σελιάχα, που ανακάλεσε την από 20/4/2010 δήλωση για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκε αυτοπροσώπως και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18/4/2005 αγωγή προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη και την από 16/9/2005 παρεμπίπτουσα αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 19610/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2857/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 20/6/2009 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση ανέγνωσε την από 3/5/2010 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων της αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 2 παρ. 1 του Ν 489/1976 (Αστική Ευθύνη εξ αυτοκινήτων) "ο κύριος ή κάτοχος αυτοκινήτου που κυκλοφορεί μέσα στην Ελλάδα επί οδού, υποχρεούται να έχει καλύψει με ασφάλιση την εκ τούτου έναντι τρίτων αστική ευθύνη, σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος", ενώ κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 6 του ίδιου νόμου "η ασφάλιση πρέπει να καλύπτει την αστική ευθύνη του κυρίου, του κατόχου και κάθε οδηγού ή προστηθέντος για την οδήγηση ή υπεύθυνου του ασφαλισμένου αυτοκινήτου.

Εξαιρείται η αστική ευθύνη των προσώπων που επελήφθησαν του αυτοκινήτου με κλοπή ή βία και αυτών που προκάλεσαν το ατύχημα εκ προθέσεως". Κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 11 του ίδιου νόμου δε "με την επιφύλαξη του δικαιώματος άσκησης αγωγής κατά του λήπτη της ασφάλισης, του ασφαλισμένου και του οδηγού, ο ασφαλιστής δεν μπορεί να αντιτάξει κατά του ζημιωθέντος τρίτου, όταν αυτός ασκεί την αξίωση της παραγράφου 1 του άρθρου 10, ενστάσεις που απορρέουν από την ασφαλιστική σύμβαση".

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 25 παρ. 8 της με αριθμ Κ4/585/5-4-1978 απόφασης του Υπουργού Εμπορίου "περί καθορισμού των γενικών όρων του ασφαλιστηρίου του καλύπτοντος την εξ ατυχημάτων αυτοκινήτων αστικής ευθύνην" (ΦΕΚ 795/1978 ΑΕ και ΕΠΕ) αποκλείονται της ασφαλίσεως ζημίες που προκαλούνται καθόν χρόνον ο οδηγός του αυτοκινήτου οχήματος ετέλει υπό την επίδραση οινοπνεύματος ή τοξικών ουσιών κατά την έννοια και τις προϋποθέσεις του άρθρου 42 του ΚΟΚ".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι όταν υπάρχει λόγος απαλλαγής του ασφαλιστή έναντι του ασφαλισμένου, ο πρώτος δύναται να μετακυλίσει στο δεύτερο τη ζημία του τρίτου, αφού ικανοποιηθεί ο τελευταίος. Δηλαδή έναντι του τρίτου δεν απαλλάσσεται ο ασφαλιστής και υπεισέρχεται στη θέση του ο ασφαλισμένος, ο οποίος κατά κανόνα ήδη ευθύνεται από την αδικοπραξία εις βάρος του τρίτου.

Η μετακύλιση αυτή επιδιώκεται μέσω της αναγωγής. Η δυνατότητα αναγωγής, στις περιπτώσεις συνδρομής λόγου απαλλαγής του ασφαλιστή έναντι του ασφαλισμένου, θεμελιώνεται στην ίδια ασφαλιστική σύμβαση, σε συνδυασμό με το άρθρο 11 παρ. 1 του Ν 489/1976. Έτσι, όταν συντρέχει λόγος απαλλαγής του ασφαλιστή έναντι του ασφαλισμένου (περ 8 του άρθρου 25 της Κ4/585/1978 ΑΥΕ) ο πρώτος θα αναζητήσει τα πρόσωπα κατά των οποίων θα στρέψει την αναγωγή του, προκειμένου να αξιώσει από αυτά όσα κατέβαλε ή θα καταβάλει στον παθόντα τρίτο.

Τα πρόσωπα αυτά θα αντληθούν από την παρ. 1 του άρθρου 11 και την παρ. 1 του άρθρου 6 του Ν 489/1976. Ως τέτοια πρόσωπα αναφέρονται από τη διάταξη του άρθρου 11 ο λήπτης της ασφάλισης, ο οδηγός και ο ασφαλισμένος, την ιδιότητα δε του ασφαλισμένου έχει κατά το άρθρο 6 και ο κύριος του αυτοκινήτου (ΑΠ 1468/2009). Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, σχετικά με το ενδιαφέρον την αναίρεση κρίσιμο ζήτημα που αναφέρεται στην παρεμπίπτουσα αγωγή της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "από τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία προέκυψε ότι ιδιοκτήτης του άνω ζημιογόνου αυτοκινήτου, είναι ο πρώτος παρεμπιπτόντως εναγόμενος.

Επίσης, αποδείχθηκε ότι ο τελευταίος, μετά από σχετική σύμβαση πωλήσεως, που συνήψε με τον δεύτερο παρεμπιπτόντως εναγόμενο αντί τιμήματος 1500 ευρώ, το οποίον καταβλήθηκε, υποσχέθηκε να του μεταβιβάσει κατά κυριότητα το άνω αυτοκίνητο και συγχρόνως, στις 23-12-2003 του παρέδοσε τη νομή και κατοχή αυτού (αυτοκινήτου), όπως και την άδεια κυκλοφορίας, καταβλήθηκαν δε προς τούτο και οι ανάλογες οικονομικές επιβαρύνσεις στην ΔΟΥ ....

Πλην όμως δεν αποδείχθηκε ότι ο άνω δεύτερος παρεμπιπτόντως εναγόμενος και αγοραστής του ζημιογόνου αυτοκινήτου προέβη στην προβλεπόμενη από το νόμο καταχώρηση της πράξης μεταβίβασης επί της αδείας κυκλοφορίας του παραπάνω αυτοκινήτου, ούτε ότι ο πρώτος παρεμπιπτόντως απέστειλε ταχυδρομικώς με απόδειξη ή προσκόμισε στην αρμόδια Υπηρεσία Συγκοινωνιών το σχετικό τμήμα της άδειας κυκλοφορίας.

Όπως δε προκύπτει από το υπηρεσιακό αντίγραφο άδειας κυκλοφορίας, καταγράφονται σ' αυτό τα χαρακτηριστικά στοιχεία του άνω ζημιογόνου αυτοκινήτου, ως ιδιοκτήτης αυτού (αυτοκινήτου) αναφέρεται ο πρώτος παρεμπιπτόντως εναγόμενος, ενώ συγχρόνως αναγράφεται η φράση "διαδικασία μεταβίβασης ιδιοκτησίας", γεγονός, που καταδεικνύει ότι δεν τηρήθηκαν οι νόμιμες διατυπώσεις, για τη μεταβίβαση της κυριότητας του προαναφερομένου αυτοκινήτου και κατά συνέπειαν, κύριος αυτού (αυτοκινήτου) εξακολουθεί να παραμένει ο πρώτος παρεμπιπτόντως εναγόμενος, πλην όμως κάτοχος του ίδιου αυτοκινήτου, κατά τα προεκτεθέντα είναι ο δεύτερος παρεμπιπτόντως εναγόμενος.

Κατά συνέπειαν, στην προκειμένη περίπτωση, έλαβε χώραν μεταβολή της κατοχής του άνω ζημιογόνου αυτοκινήτου. Ο πρώτος παρεμπιπτόντως εναγόμενος, δεδομένης της μεταβολής της κατοχής αυτού (αυτοκινήτου), όφειλε να γνωστοποιήσει το γεγονός αυτό, στην παρεμπιπτόντως ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία, η οποία και κάλυπτε ασφαλιστικά, όπως δεν αμφισβητείται το άνω αυτοκίνητο, πλην όμως μετά τη μεταβίβαση της κατοχής, που έλαβε χώρα, στις 23-12-2003, ο νέος κάτοχος και δεύτερος παρεμπιπτόντως εναγόμενος, ο οποίος είναι ασφαλιζόμενο πρόσωπο, κατά την έννοια του νόμου 489/1976 ανανέωσε την ήδη συναφθείσα ασφαλιστική σύμβαση, με την παρεμπιπτόντως ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία, με το υπ' αριθμ ...

ασφαλιστήριο συμβόλαιο, για το χρονικό διάστημα, από 2-2-2004 μέχρι 18-8-2004.

Συνεπώς, όταν συνέβη το επίδικο τροχαίο ατύχημα, στις 4-3-2004, το υπ' αριθμ ... ΙΧΕ ζημιογόνο αυτοκίνητο, ήταν ασφαλισμένο, στην άνω παρεμπιπτόντως ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία, με βάση το προαναφερόμενο, υπ' αριθμ ... ασφαλιστήριο συμβόλαιο, με αντισυμβαλλόμενο αυτής (παρεμπιπτόντως ενάγουσας), τον δεύτερο παρεμπιπτόντως εναγόμενο, οδηγό και κάτοχο του ανωτέρω ζημιογόνου αυτοκινήτου και όχι τον πρώτο εναγόμενο, όπως αναληθώς η πρώτη (παρεμπιπτόντως ενάγουσα) ισχυρίζεται, ο οποίος (πρώτος παρεμπιπτόντως εναγόμενος) και για το λόγο αυτό, δεν υπόκειται στις κυρώσεις του άρθρου 12 παρ. 3 και 4 της ΑΥΕ ΚΥ/585/1978.

Με βάση τα προαναφερθέντα, εφόσον η παρεμπιπτόντως ενάγουσα ασφαλιστική εταιρεία, επικαλείται με την παρεμπίπτουσα αγωγή της, ότι ο δεύτερος παρεμπιπτόντως εναγόμενος, όταν έλαβε χώρα το ένδικο τροχαίο ατύχημα, οδηγούσε το παραπάνω, υπ' αριθμ ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, υπό την επήρεια οινοπνεύματος και βρισκόταν σε κατάσταση μέθης, αφού κατά τον γενόμενο έλεγχο, ανευρέθη στο αίμα του ποσοστό αλκοόλης 1,58 0/00, ανά λίτρο αίματος, νομιμοποιείται να στρέψει την άνω αγωγή της, κατά του δεύτερου παρεμπιπτόντως εναγομένου, οπότε και θα κριθεί ο τυχόν μεταξύ τους συνομολογηθείς όρος εξαίρεσης, από την ασφαλιστική σύμβαση και η γνώση αυτού (όρου), από τον τελευταίο, ενώ δεν νομιμοποιείται να τη στρέψει κατά του πρώτου παρεμπιπτόντως εναγομένου κατά το βάσιμο ισχυρισμό του".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας με την οποία έπληττε την πρωτόδικη απόφαση για την απόρριψη της παρεμπίπτουσας αγωγής της με την οποία ζητούσε να της καταβάλει ο αναιρεσίβλητος-εναγόμενος, ιδιοκτήτης του ζημιογόνου αυτοκινήτου, το ποσό που κατέβαλε στον παθόντα τρίτο ως υπόχρεη από την ασφαλιστική σύμβαση που κάλυπτε τις από τη λειτουργία του προς τρίτους προξενούμενες ζημίες.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, εφόσον κατά τις παραδοχές ο αναιρεσίβλητος εξακολουθούσε να είναι κύριος του αυτοκινήτου, εσφαλμένα δεν εφάρμοσε τις προαναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, σύμφωνα με τις οποίες ο κύριος του αυτοκινήτου καλύπτεται από τη σύμβαση ασφάλισης και είναι μέσα στα πρόσωπα κατά των οποίων μπορεί να στραφεί αναγωγικά, και εσφαλμένα εφάρμοσε τις διατάξεις τις διατάξεις του άρθρου 12 παράγραφοι 3 και 4 της Κ4/565/1978 ΑΥΕ, οι οποίες αναφέρονται στην παράλειψη τήρησης άλλου ασφαλιστικού βάρους.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναίρεσης με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πλημμέλεια είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τη διάταξη που αφορά την απόρριψη της παρεμπίπτουσας αγωγής της αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση κατά το αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος, ως ηττηθείς στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 2857/2007 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση κατά το ανωτέρω αναιρούμενο μέρος στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 27 Μαΐου 2010. Και Δημοσιεύτηκε σε έκτακτη, δημόσια στο ακροατήριο συνεδρίαση στις 17 Ιουνίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡEYΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ