Supreme Court dismisses appeal against lower court ruling on jurisdiction over forest land rights dispute.

Απόφαση 1161 / 2025 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1161/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρουλιώ Δαβίου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Θεοφάνη-Εισηγητή, Αγαθή Δερέ, Μερόπη Τζουγκαράκη, Ιφιγένεια Ματσούκα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 3 Απριλίου 2024, με την παρουσία και του γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Διονυσία Νταϊφώτη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Β. συζ. Δ. Μ., το γένος Ι. Σ., 2) Δ. Μ. του Χ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Φώτη Χατζηφώτη, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11-1-2011 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4636/2011, 5280/2016 μη οριστικές, 12716/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 7103/2020 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί το αναιρεσείον με την από 28-11-2022 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, με την κρινόμενη από 28.11.2022 αίτηση αναιρέσεως, προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία, εκδοθείσα, υπ' αριθμ. 7103/22.12.2020 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, το οποίο απέρριψε την από 27.02.2019 έφεση του αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθμ. 12716/16.11.2018 οριστικής αποφάσεως (και της υπ' αριθμ. 4636/30.12.2011 μη οριστικής αποφάσεως) του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, το οποίο είχε κάνει δεκτή την από 11.01.2011 αγωγή από το άρθρο 6 παρ. 2 του ν. 2664/1998 των αναιρεσίβλητων. Η αίτηση αυτή αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553 παρ.1 στοιχ. β', 556 παρ. 1, 558 εδάφ. α', 564 παρ. 1, 566 παρ.1 Κ.Πολ.Δ.). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρο 577 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.).

Επειδή, η προσβαλλόμενη δικαστική απόφαση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή (άρθρο 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.) επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, υπήρξε κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Οι ήδη αναιρεσίβλητοι (Β. σύζυγος Δ. Μ., το γένος Ι. Σ., Δ.

Μ. του Χ.) ήγειραν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών την από 11.01.2011 αγωγή τους, την οποία έστρεψαν κατά του ήδη αναιρεσείοντος (Ελληνικό Δημόσιο, νομίμως εκπροσωπούμενο) και με την οποία ζήτησαν, με νομικό έρεισμα τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 2 του ν. 2664/1998, να αναγνωριστεί το δικαίωμα συγκυριότητάς τους επί του ενδίκου ακινήτου.

Η άνω αγωγή συζητήθηκε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία εκδόθηκαν δε η υπ' αριθμ. 4636/30.12.2011 μη οριστική απόφαση με την οποία διατάχθηκε η διενέργεια πραγματογνωμοσύνης, η υπ' αριθμ. 5280/05.12.2016 μη οριστική απόφαση με την οποία διατάχθηκε η επανάληψη της συζητήσεως προς τον σκοπό προσκομιδής προτάσεων προηγούμενης συζητήσεως και η υπ' αριθμ. 12716/16.11.2018 οριστική απόφαση με την οποία η αγωγή έγινε δεκτή.

Τις πρώτη και τρίτη των άνω αποφάσεων προσέβαλε με την από 27.02.2019 έφεσή του το ήδη αναιρεσείον, το οποίο απηύθηνε αυτή (έφεση) στο Μονομελές Εφετείο Αθηνών και έστρεψε κατά των ήδη αναιρεσίβλητων. Η άνω έφεση συζητήθηκε ενώπιον του δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου κατ' αντιμωλίαν των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία εκδόθηκε δε η υπ' αριθμ. 7103/22.12.2020 τελεσίδικη απόφαση με την οποία η έφεση απορρίφθηκε κατ' ουσίαν.

Κατά της αποφάσεως αυτής του δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου το αναιρεσείον άσκησε την από 28.11.2022 αίτησή του την οποία απηύθυνε στο Δικαστήριο τούτο και έστρεψε κατά των αναιρεσίβλητων ζητώντας την αναίρεση αυτής (αποφάσεως δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου) για τον λόγο που αναφέρεται στο αναιρετήριο.

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11γ' του Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο, παρά τον νόμο, δεν έλαβε υπόψη του τα αποδεικτικά μέσα, που οι διάδικοι νόμιμα επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 106, 335, 338 - 340 και 346 του Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, κατά τον σχηματισμό της κρισεώς του για τους ουσιώδεις πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, οφείλει να λάβει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που παραδεκτά προσκόμισαν με επίκληση οι διάδικοι, διαφορετικά, υποπίπτει στην πλημμέλεια που ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., χωρίς όμως να ελέγχεται η κρίση του ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων και την αξιολόγηση των αποδείξεων γενικά (Ολ.Α.Π. 23/2008).

Ειδικότερα, ο λόγος αυτός αναιρέσεως ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη του υποστατά και αναλόγως έγκυρα αποδεικτικά μέσα, που παραδεκτά επικαλέστηκε ο αναιρεσείων και νόμιμα προσκόμισε ο ίδιος ή οποιοσδήποτε από τους λοιπούς διαδίκους (Α.Π. 242/2023, Α.Π. 1208/2019, Α.Π. 779/2019, Α.Π. 222/2008, Α.Π. 774/1996) προς άμεση ή έμμεση απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή λυσιτελών ισχυρισμών κατά την ανωτέρω έννοια, δηλαδή, νόμιμων ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολ.Α.Π. 42/2002, Α.Π. 105/2005, Α.Π. 1874/2008), εφόσον βέβαια προτάθηκαν παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας (πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο).

Για την ίδρυση του ως άνω λόγου αναιρέσεως αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας επικληθέντων και προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων, τα οποία όφειλε αυτό να λάβει υπόψη του (Α.Π. 1134/1993). Καμιά, ωστόσο, διάταξη δεν επιβάλλει την ειδική μνεία και τη χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, αλλά αρκεί η γενική μνεία των κατ' είδος αποδεικτικών μέσων που λήφθηκαν υπόψη (Α.Π. 242/2023, Α.Π. 779/2019).

Δεν απαιτείται, εξάλλου, να γίνεται παράθεση ως προς το ποια αποδεικτικά μέσα χρησιμοποιήθηκαν για άμεση ή έμμεση απόδειξη ή καθορισμός της βαρύτητας, που αποδόθηκε στο καθένα από αυτά ή της σχέσεως και της επιρροής ενός εκάστου αποδεικτικού μέσου στα προς απόδειξη θέματα, ενώ από την αναφορά ορισμένων εξ αυτών, λόγω της ιδιαίτερης σημασίας τους, δεν συνάγεται αναγκαίως ότι τα υπόλοιπα δεν εκτιμήθηκαν.

Απαιτείται, όμως, να καθίσταται απολύτως βέβαιο από όλο το περιεχόμενο της αποφάσεως ότι όλα τα νομίμως προσκομισθέντα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα λήφθηκαν υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας και συνεκτιμήθηκαν για τη διαμόρφωση του αποδεικτικού πορίσματος (Ολ.Α.Π. 2/2008, Α.Π. 500/2019). Για την πληρότητα δε του ίδιου λόγου αναιρέσεως πρέπει στο αναιρετήριο να καθορίζεται το αποδεικτικό μέσο που δεν λήφθηκε υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας, μολονότι ήταν παραδεκτό και νόμιμο και να εκτίθεται ότι έγινε επίκληση και παραδεκτή προσαγωγή του στο δικαστήριο εκείνο προς απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμου, κατά τα προεκτεθέντα, ισχυρισμού, ο οποίος πρέπει επίσης να εξειδικεύεται στο αναιρετήριο με παράλληλη αναφορά ότι υπήρξε παραδεκτή επίκλησή του στο δικαστήριο της ουσίας (Α.Π. 242/2023, Α.Π. 793/2015, Α.Π. 567/1996, Α.Π. 1535/1995).

Με τον μοναδικό λόγο αναιρέσεως προσάπτεται από το αναιρεσείον στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. της πλημμέλειας αυτής συνισταμένης στο ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του για τον σχηματισμό της δικανικής του πεποιθήσεως τα ακόλουθα νομίμως επικληθέντα και προσκομισθέντα από αυτό (αναιρεσείον) έγγραφα με τα οποία αποδεικνυόταν ο δασικός χαρακτήρας του επιδίκου ακινήτου και, επομένως, η επ' αυτού κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου.

Συγκεκριμένα, το αναιρεσείον ισχυρίζεται ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη για τον σχηματισμό της δικανικής του κρίσεως περί του ότι το επίδικο ακίνητο ανήκει στη συγκυριότητα των αναιρεσιβλήτων κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου στον καθένα και δεν αποτέλεσε δασική έκταση αλλα είχε αγροτική μορφή, τα ακόλουθα νομίμως επικληθέντα και προσκομισθέντα έγγραφα:

α) "Το υπ' αριθμ. πρωτ. ....2011 έγγραφο του Τμήματος Δασικών Χαρτογραφήσεων της Διευθύνσεως Δασών Ανατολικής Αττικής, από το οποίο προέκυπτε ότι το επίδικο γεωτεμάχιο με Κ.Α.Ε.Κ. 050235717503, συνολικού εμβαδού 1.141,00 τ.μ. (απεικονιζόμενο με πορτοκαλί περίγραμμα στο συνημμένο κτηματογραφικό διάγραμμα σε υπόβαθρο ορθοφωτοχάρτη έτους 1998 κλίμακας 1:5000), εμπίπτει εντός ευρύτερης δασικής εκτάσεως του θεωρημένου δασικού χάρτη του Δήμου Αρτέμιδας (με κωδικό αριθμό ...

και συνολικό εμβαδόν 6.607,40 τ.μ.), η οποία εμφανίζεται ως δάσος - δασική έκταση στις αεροφωτογραφίες των ετών 1945 και 1998 και στις αυτοψίες του δασικού χάρτη," β) "αντίγραφα του Προσωρινού Κτηματικού Χάρτη (Π.Κ.Χ.) και του Προσωρινού Κτηματολογικού Πίνακα (Π.Κ.Π.) του Δήμου Αρτέμιδας, που συντάχθηκε με βάση τον ν. 248/1976 και αναρτήθηκαν στις 09.09.1985 (παραμένοντας σε ισχύ σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 16 του ν. 2664/1998), από τα οποία προέκυπτε ότι η επίδικη έκταση περιλαμβάνεται στη δημόσια δασική έκταση με κωδικό αριθμό ..., η οποία εμφαίνεται ως δασική στις αεροφωτογραφίες έτους λήψεως 1939 και 1945, όπως και κατά την κτηματογράφηση (1985)" και γ) "την από ....2016 τεχνική έκθεση της δασολόγου του Δασαρχείου Πεντέλης Ξ.

Ε., συνταχθείσα επί της εκθέσεως πραγματογνωμοσύνης του αγρονόμου - τοπογράφου μηχανικού Δ. Μ., από την οποία προέκυπτε, με βάση φωτοερμηνεία αεροφωτογραφιών των ετών 1939, 1945, 1960, 1967, 1978, 1988, 1998 και 2001, ότι η επίδικη έκταση κατά τα έτη 1939, 1945 και 1960 έφερε δασική βλάστηση στο σύνολό της, το 1967 εμφάνιζε χορτολιβαδική βλάστηση, το 1978 είχε καλυφθεί από αραιή θαμνώδη δασική βλάστηση αποτελούμενη από σχίνο, πουρνάρι κτλ, το 1988 και 1998 εμφανίζεται με δασική μορφή και το 2001 εμφανίζεται περίπου με τη σημερινή της μορφή [φέρουσα δηλαδή κυρίως θαμνώδη βλάστηση αείφυλλων πλατύφυλλων (σχίνα), ένα πεύκο, αγριελιές καθώς και χορτολιβαδική βλάστηση] και μερικώς εκχερσωμένη.".

Ο λόγος αυτός παραδεκτά προβάλλεται, αλλά είναι αβάσιμος. Συγκεκριμένα, από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως προκύπτει ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο για την εκφορά της δικαιοδοτικής του κρίσεως περί συγκυριότητας των αναιρεσιβλήτων επί του επιδίκου ακινήτου, κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου ο καθένας, την οποία αυτά απέκτησαν με τα προσόντα της τακτικής και της έκτακτης χρησικτησίας, καθόσον το επίδικο ακίνητο ως τμήμα ευρύτερης εδαφικής έκτασης αποτελούσε από το έτος 1877 έως και το έτος 1983 αγρό με ελαιόδενδρα και όχι δασική έκταση, έλαβε, εκτός άλλων αποδεικτικών μέσων, "...

και όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που νόμιμα επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, μερικά από τα οποία μνημονεύονται ειδικώς παρακάτω, χωρίς όμως να παραλειφθεί οποιοδήποτε τούτων για την κατ' ουσία διάγνωση της διαφοράς και λαμβάνονται υπόψη είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέση είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, ... :".

Από την άνω διαβεβαίωση, αλλά και την επισκόπηση του περιεχομένου της αποφάσεως, προκύπτει ότι το εκδώσαν την προσβαλλόμενη απόφαση Δικαστήριο έλαβε υπόψη του και τα προαναφερόμενα έγγραφα για τον σχηματισμό της δικαιοδοτικής του κρίσεως. Μετά από αυτά, εφόσον δεν υπάρχει άλλος λόγος αναιρέσεως προς εξέταση, πρέπει η αίτηση αναιρέσεως να απορριφθεί.

Τέλος, σχετικά με τα δικαστικά έξοδα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν θα περιληφθεί σχετική διάταξη και τούτο διότι το αίτημα για την επιβολή και τον προσδιορισμό τους υποβλήθηκε με το κατατεθέν, μετά τη συζήτηση της υποθέσεως, υπόμνημα ("προτάσεις")των αναιρεσίβλητων και όχι πριν ή κατά τη συζήτηση αυτής (άρθρο 191§2 του Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 28.11.2022 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου κατά των Β. σύζυγου Δ. Μ., το γένος Ι. Σ. και Δ. Μ. του Χ. για αναίρεση της υπ' αριθμ. 7103/22.12.2020 τελεσίδικης αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 26 Μαρτίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2 Ιουλίου 2025.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ και ταύτης αποχωρησάσης από την Υπηρεσία, ο αρχαιότερος της συνθέσεως Αρεοπαγίτης Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ