Supreme Court dismisses appeal against tobacco company liability ruling for failure to warn smokers of health risks.

Απόφαση 1157 / 2015 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1157/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου και Εμμανουήλ Κλαδογένη Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Μαρτίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Σ. Ε. Σ., συζ. Α. Λ., 2. Ε. Α. Μ. Λ., 3. Α., θυγ. Α. Μ. Λ., 4. Φ., θυγ. Α. Μ. Λ., 5. Ρ., θυγ. Α. Μ. Λ., κατοίκων ... και 6. Α. Λ., κατοίκου ... που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Παπασωτηρίου. Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης βιομηχανικής εταιρείας σιγαρέττων με τον διακριτικό τίτλο Φ. Μ. ... ΑΕ (... ... SA) πρώην Φ. Μ. ... ΑΕ, που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Γεώργιο Στεφανάκη και Ελένη Παπακωνσταντίνου .

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-3-2005 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4956/2012 του ίδιου Δικαστηρίου και 2761/2014 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 1-9-2014 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Κωνσταντίνος Τσόλας, ανέγνωσε την από 11-3-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια, έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει. Από τη διάταξη αυτή, σε συνδυασμό προς εκείνες των άρθρων 297, 298, 299, 330 και 932 ΑΚ προκύπτει ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση ή (και) προς ικανοποίηση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση περιουσιακής ζημίας ή (και) ηθικής βλάβης και ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της, περιουσιακού ή μη χαρακτήρα, ζημίας.

Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας, όταν στην τελευταία αυτή περίπτωση ο υπαίτιος ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Για την κατάφαση της παρανομίας δεν απαιτείται παράβαση συγκεκριμένου κανόνα δικαίου, αλλά αρκεί η αντίθεση της συμπεριφοράς στο γενικότερο πνεύμα του δικαίου ή στις επιταγές της έννομης τάξης. Έτσι, παρανομία συνιστά και η παράβαση της γενικής υποχρέωσης πρόνοιας και ασφάλειας στο πλαίσιο της συναλλακτικής και γενικότερα της κοινωνικής δραστηριότητας των ατόμων, δηλαδή η παράβαση της, κοινωνικώς επιβεβλημένης και εκ της θεμελιώδους δικαιϊκής αρχής της συνεπούς συμπεριφοράς απορρέουσας υποχρέωσης λήψης ορισμένων μέτρων επιμέλειας για την αποφυγή πρόκλησης ζημίας σε έννομα αγαθά τρίτων προσώπων.

Αμέλεια, ως μορφή υπαιτιότητας, υπάρχει όταν, εξαιτίας της παράλειψης του δράστη να καταβάλει την επιμέλεια που αν κατέβαλλε - με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς προσώπου του κύκλου δραστηριότητάς του - θα ήταν δυνατή η αποτροπή του ζημιογόνου αποτελέσματος, αυτός (δράστης) είτε δεν προέβλεψε την επέλευση του εν λόγω αποτελέσματος, είτε προέβλεψε μεν το ενδεχόμενο επέλευσής του, ήλπιζε όμως ότι θα το αποφύγει.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση (Ολ ΑΠ 8 και 11/2005). Περαιτέρω, από τις διατάξεις του άρθρου 306 ΠΚ προκύπτει, ότι για τη συγκρότηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος της έκθεσης, που είναι έγκλημα συγκεκριμένης διακινδύνευσης και τελείται με δύο τρόπους και, ειδικότερα, είτε με την έκθεση άλλου, έτσι, ώστε να καταστεί αβοήθητος (έκθεση σε στενή έννοια), είτε με την άφεση αβοήθητου του προσώπου, το οποίο βρίσκεται υπό την προστασία κ.λ.π του δράστη, απαιτείται, πέραν των άλλων, αναφορικά με την έκθεση σε στενή έννοια, ο παθών να έχει καταστεί αβοήθητος, να έχει μεταφερθεί δηλαδή, κατόπιν θετικής ενέργειας ή παράλειψης του δράστη, από μία σχετικά ασφαλή θέση σε μία ανασφαλή, χωρίς να απαιτείται τοπική μετακίνησή του, και έτσι να εκτίθεται σε κίνδυνο η ζωή και η υγεία του.

Η αβοήθητη θέση στην οποία περιάγεται το θύμα πρέπει να είναι τέτοια, που να μη μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του και να μην αναμένεται με ασφάλεια ή έστω μεγάλη πιθανότητα βοήθεια από έξω για την αποτροπή του κινδύνου. Αναφορικά, εξάλλου, με τον δεύτερο τρόπο πραγμάτωσης του εγκλήματος, της άφεσης δηλαδή του θύματος αβοήθητου, απαιτείται, πέραν των άλλων, ως έγκλημα γνήσιο παράλειψης (άρθρο 15 Π.Κ.), διαρκές και ουσιαστικό, αφού το αποτέλεσμα είναι η διακινδύνευση, ο δράστης να αφήνει αβοήθητο πρόσωπο, δηλαδή να μη παύει ή να μην εξουδετερώνει τον κίνδυνο που ήδη απειλεί τη ζωή ή την υγεία του προσώπου που έχει υπό την προστασία του ή έχει την υποχρέωση διατροφής ή περίθαλψης ή μεταφοράς του.

Σε αντίθεση με την έκθεση σε στενή έννοια, εδώ το θύμα βρίσκεται ήδη σε κατάσταση κινδύνου, χωρίς και πάλι να είναι πιθανή από αλλού η βοήθειά του. Για την πραγμάτωση του δεύτερου αυτού τρόπου τέλεσης του εγκλήματος της έκθεσης δεν είναι απαραίτητο να εγκαταλειφθεί, με την έννοια του τοπικού χωρισμού, το θύμα αβοήθητο, αλλά αρκεί να αφεθεί αβοήθητο.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Τούτο συμβαίνει αν, για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέστηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που αυτός απαιτεί, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα δικαίου έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Τέλος, κατά την έννοια του λόγου αναίρεσης από τον αριθμό 19 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και υφίσταται έτσι εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα έτσι να μην μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε. (Ολ ΑΠ 1/1999).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα ακόλουθα: "Ο Λ. Α. του Μ., που γεννήθηκε στη ..., στην ηλικία των 61 ετών εισήχθη στις 26-10-1999 στο Ιατρικό Κέντρο "..." της ... με συμπτώματα αιμοπτύσεων και βήχα από τετραμήνου. Οι ιατρικές παθολογοανατομικές εξετάσεις ανέδειξαν νεοπλασματική εξεργασία των πνευμόνων του τύπου του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος και επειδή η χειρουργική επέμβαση δεν κρίθηκε κατάλληλη, λόγω του εκτεταμένου όγκου που δεν ήταν δυνατό ν' αντιμετωπιστεί ριζικώς, συστήθηκε και ακολουθήθηκε χημειοθεραπεία.

Με το παραπάνω ιστορικό ο Λ. Α. Μ. εισήχθη στο Νοσοκομείο "…" στην Αθήνα στις 27-8-2000, με τα συμπτώματα δύσπνοιας, βήχα και αιμόπτυσης και οι κλινικές και εργαστηριακές διερευνητικές εξετάσεις ανέδειξαν, πέραν του καρκινώματος του δεξιού πνεύμονα, και πολλαπλές ηπατικές και οστικές μεταστάσεις. Υποβλήθηκε σε χημειοθεραπεία στο ίδιο νοσοκομείο νοσηλευόμενος από 24-9-2000 έως 28-9-2000, από 17-10-2000 έως 30-10-2000, από 12-11-2000 έως 27-11-2000 και από 9-12-2000 έως 22-12-2000.

Στις 31-1-2001 επανεισήχθη στο άνω νοσοκομείο ως κατεπείγον περιστατικό, με σοβαρή δύσπνοια, κοιλιακό άλγος, άλγος στα οστά και αδυναμία, και οι ιατρικές εξετάσεις έδειξαν επιδείνωση της κατάστασης του, οπότε υποβλήθηκε σε χημειοθεραπεία με νέο σχήμα και έλαβε εξιτήριο στις 25-1-2001. Η τελευταία εισαγωγή του ανωτέρω ασθενούς στο ίδιο νοσοκομείο έγινε την 2-2-2001 όπου και απεβίωσε στις 26-2-2001.

Κατά τον ισχυρισμό των εναγόντων, συζύγου του αποβιώσαντος (πρώτη ενάγουσα), τέκνων του αποβιώσαντος (δεύτερη, τρίτη, τέταρτη και πέμπτη ενάγουσες) και αδελφού του θανόντος (έκτος ενάγων), η ασθένεια και ο εξ αυτής θάνατος του συγγενούς τους συνδέεται με το γεγονός ότι ήταν ο τελευταίος καπνιστής, επί τριάντα πέντε έτη πριν από το θάνατο του, πέντε τουλάχιστον πακέτων τσιγάρων μάρκας ...

ημερησίως. Για την αντιμετώπιση του αγωγικού αυτού ισχυρισμού το παρόν δικαστήριο καλείται να λάβει υπόψη του προς υποβοήθηση της κρίσης του καταρχήν τα πορίσματα της επιστήμης, κατά τα οποία έχει αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η κατανάλωση καπνού και η έκθεση σε καπνό προκαλούν θάνατο, ασθένειες, αναπηρία και καρκίνο κυρίως του πνεύμονος, που είναι η πιο κοινή αιτία θανάτου από οποιαδήποτε άλλη μορφή καρκίνου στον κόσμο, αλλά και του παχέος εντέρου, του παγκρέατος, των νεφρών, του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένης της στοματικής κοιλότητας, καθώς επίσης και ότι τα τσιγάρα και ορισμένα άλλα προϊόντα, τα οποία περιέχουν καπνό, είναι επεξεργασμένα κατά τέτο...

τρόπο, ώστε να δημιουργούν και να διατηρούν εξάρτηση, και ότι ο καπνός που παράγουν και πολλές από τις ενώσεις που περιέχουν είναι φαρμακολογικά ενεργές, τοξικές, μεταλλαξογόνες και καρκινογόνες ουσίες, ενώ η εξάρτηση από τον καπνό έχει καταταχθεί χωριστά, ως διαταραχή στις σημαντικότερες διεθνείς ταξινομήσεις νόσων.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονισθεί ότι αναφορικά με τα αποτελέσματα της χρήσης καπνού, η πρώτη κλινική μελέτη παρουσιάσθηκε στην Αγγλία το έτος 1761, με την προειδοποίηση των χρηστών καπνού δια της ρινικής οδού ότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ρινικού καρκίνου, ενώ το 1795 στη Γερμανία ανάλογη μελέτη αναφέρει καρκίνο στα χείλη των καπνιστών πίπας.

Ενδείξεις για τη σχέση του καπνίσματος με τον καρκίνο του πνεύμονος άρχισαν να αθροίζονται από τη δεκαετία του 1930. Το έτος 1950 στην Αγγλία κυκλοφόρησε η πρώτη μεγάλη έκθεση σχετικά με το κάπνισμα από τους γιατρούς Ρ. Ν. (R. D.) και Μ. Χ. (B. H.), οι οποίοι θέλησαν να ερευνήσουν τα αίτια της αύξησης των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονος, οι οποίοι ενώ το έτος 1947 ανέρχονταν σε 612, κατά το έτος1949 ανήλθαν σε 9.287.

Κατά το πόρισμα της έρευνας αυτής οι καπνιστές που καπνίζουν πάνω από 25 τσιγάρα την ημέρα έχουν 50 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αναπτύξουν καρκίνο των πνευμόνων σε σχέση με αυτούς που δεν καπνίζουν. Για την ανωτέρω μελέτη δημοσιεύθηκε άρθρο στο από 30-9-1950 φύλλο της εφημερίδας " ..." υπό τον τίτλο "ΑΙ ΙΑΤΡΙΚΑ! ΠΡΟΟΔΟΙ-ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΚΑΡΚΙΝΟΝ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ".

Κατά το ίδιο έτος το περιοδικό "... of ..." δημοσίευσε την έρευνα ορόσημο του M. L., που παρουσίασε στατιστικό συσχετισμό μεταξύ του καρκίνου των πνευμόνων και των βαριών καπνιστών, οπότε επιβεβαιώθηκαν οι μέχρι τότε υπάρχουσες υποψίες πως πολλές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των καπνιστών οφείλονται εν μέρει στο κάπνισμα.

Την ίδια χρονιά, το 1950, στις Η.Π.Α έχουμε μια αντίστοιχα σημαντική έκθεση σχετικά με το κάπνισμα από τους Ε. Γ. και Η. Γ., που καταδεικνύει επίσης το κάπνισμα σαν σοβαρή αιτία του καρκίνου του πνεύμονα, ενώ ο πρόεδρος της Αντικαρκινικής Αμερικανικής Εταιρίας Α. Ο. επισημαίνει ότι είναι αναμφισβήτητο πως η εισπνοή του καπνού του τσιγάρου προκαλεί την ανάπτυξη καρκίνου στον πνευμονικό ιστό.

Σχετικό άρθρο για τις παραπάνω μελέτες δημοσιεύθηκε στο από 1-7-1950 φύλλο της εφημερίδας "Η ...", υπό τον τίτλο "ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΟΗΘΕΙ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟΝ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ". Παρόμοιο άρθρο δημοσιεύθηκε και στο από 9-8-1950 φύλλο της εφημερίδας "...", υπό τον τίτλο "ΛΟΓΩ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ 1.500.000 ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΕΚΟΨΑΝ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ", όπου αναφέρεται ότι η διακοπή αυτή του καπνίσματος έλαβε χώρα, κατόπιν προειδοποιήσεων του ιατρικού κόσμου πως ο καρκίνος του πνεύμονας έχει κάποια σχέση με τη χρήση της νικοτίνης, προσθέτοντας ότι το Καρκινολογικό Ινστιτούτο Η.Π.Α.

είναι κατηγορηματικό στο σημείο ότι ο καρκίνος του πνεύμονα είναι 19 φορές συχνότερος στους μανιώδεις καπνιστές παρά σ1 εκείνους που δεν καπνίζουν. Το 1952 στις Η.Π.Α. ο Α. Ο. και η ομάδα του με τη μελέτη τους πάνω στο βρογχογενές καρκίνωμα αναφέρουν πως είναι η πιο ραγδαία αυξανόμενη μορφή καρκίνου στις Η.Π.Α.

με αύξηση των θανάτων από τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου κατά 144% τη δεκαετία 1938-1948, ενώ την ίδια περίοδο οι θάνατοι από όλες τις άλλες μορφές καρκίνου έχουν μια αύξηση της τάξης του 31%, καταδεικνύοντας την ισχυρή σύνδεση καπνίσματος τσιγάρων και καρκίνου των πνευμόνων. Το έτος 1953 ο αμερικανός υγειονολόγος Σ.

με υπόμνημα του εκφράζει τη γνώμη ότι αναμφίβολα υπάρχει πραγματική σχέση μεταξύ του καρκίνου των πνευμόνων και του καπνίσματος τσιγάρων, μολονότι είναι αδύνατο να μην υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που επιταχύνουν την εξέλιξη της νόσου, σχετικό δε άρθρο δημοσιεύθηκε στο από 8-10-1953 φύλλο της εφημερίδας "Η ...", υπό τον τίτλο "Η ΕΠΑΡΑΤΟΣ ΝΟΣΟΣ - ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΚΑΡΚΙΝΟΝ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ;".

Στην ύπαρξη σχέσης μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονας κατέληξε και η έρευνα που διενήργησε το έτος 1954 η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρία, σχετικό δε άρθρο δημοσιεύθηκε στο από 24-6-1954 φύλλο της εφημερίδας "Η ...", υπό τον τίτλο "ΟΙ ΚΑΠΝΙΣΤΑΙ ΣΙΓΑΡΕΤΤΩΝ ΑΠΟΘΝΗΣΚΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΝΕΩΤΕΡΟΙ, ΛΕΓΟΥΝ ΟΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΙ ΙΑΤΡΟΙ - Μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου των πνευμόνων υφίσταται σχέσις αιτίου και αιτιατού, ενώ στο από 26-6-1954 φύλλο της ίδιας εφημερίδας δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "ΤΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΣ ΑΓΓΛΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΔΙΑ ΤΗΝ ΣΧΕΣΙΝ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΥ - Τα πορίσματα είναι επιβαρυντικά δια τους καπνιστός".

Το έτος 1954 έλαβε χώρα στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας το Διεθνές Αντικαρκινικό Συνέδριο, όπου έλαβαν μέρος 1.200 αντιπρόσωποι από 46 χώρες, και εκεί επιβεβαιώθηκε η σχέση αιτίου προς αιτιατό μεταξύ του καρκίνου του πνεύμονος και του καπνίσματος τσιγάρων, χωρίς βεβαίως να παραγνωρίζεται η συμβολή και άλλων πιθανώς επικίνδυνων παραγόντων, μερικοί όμως επιστήμονες δεν απέδωσαν την αυτή κατηγορία εναντίον του καπνίσματος πίπας ή πούρου, σχετικό δε άρθρο δημοσιεύθηκε στο από 19-8-1954 φύλλο της εφημερίδας "Η ...", υπό τον τίτλο "ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ-ΠΟΙΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΝΕΓΝΩΡΙΣΘΗΣΑΝ ΩΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟΥΣ", ενώ στο από 23-11-1954 φύλλο της ίδιας εφημερίδας δημοσιεύεται άρθρο υπό τον τίτλο "ΚΑΙ ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑ ΤΗΝ ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΟΝ ΕΠΙΔΡΑΣΙΝ ΤΟΥ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ", όπου αναφέρεται το αποτέλεσμα της διετούς έρευνας από επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, σύμφωνα με το οποίο ανεπιφυλάκτως πρέπει να προστεθεί το κάπνισμα στον κατάλογο των αιτίων, που συντελούν στην ανάπτυξη του καρκίνου του πνεύμονος.

Στο από 14-6-1957 φύλλο της εφημερίδας "...",δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο ΕΙΣ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΑΝΕΚΟΙΝΩΘΗ ΟΤΙ ΟΙ ΚΑΠΝΙΣΤΑΙ ΘΕΡΙΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΚΑΡΚΝΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ- ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΚΑΤΑ 70% Η ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΣ ΔΙ ΟΣΟΥΣ ΚΑΠΝΙΖΟΥΝ ΕΝΑ ΠΑΚΕΤΟ ΤΣΙΓΑΡΑ", όπου αναλύεται η επίδραση του καπνίσματος στην κατάσταση της υγείας του καπνιστού και αναφέρεται ο καρκίνος του πνεύμονος ως η πλέον χαρακτηριστική ασθένεια του καπνιστού, και στο από 28-6-1957 φύλλο της ίδιας εφημερίδας δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "ΤΟ ΑΓΓΛΙΚΟΝ ΚΕΝΤΡΟΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΝΑΚΟΙΝΟΙ ΕΠΙ ΟΚΤΩ ΚΑΠΝΙΣΤΩΝ Ο ΕΝΑΣ ΘΑ ΑΠΟΘΑΝΗ ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟΝ", όπου αναφέρεται ότι μετά τη δημοσίευση έκθεσης περί της επίδρασης του υπερβολικού καπνίσματος όσον αφορά τον καρκίνο του πνεύμονος, η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει την έναρξη προπαγανδιστικής εκστρατείας, για να πληροφορηθεί το κοινό τους κινδύνους του καπνίσματος.

Στο από 30-6-1957 φύλλο της εφημερίδας "Η ..." δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΠΟΛΥΕΤΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ- ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ-ΤΟ ΚΟΙΝΟΝ ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΡΕΧΕΙ", όπου εκτίθεται μία σύνοψη των πορισμάτων της έκθεσης του Συμβουλίου Ιατρικών Ερευνών της Μεγ Βρετανίας προς την Κυβέρνηση, σχετικώς με την επίδραση του καπνίσματος επί του καρκίνου των πνευμόνων, τα οποία (πορίσματα) αποδέχθηκε η Βουλή των Κοινοτήτων.

Στο από 9-4-1960 τεύχος του περιοδικού "Ο ..." δημοσιεύεται άρθρο υπό τον τίτλο "Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας επιβεβαιώνει τις καρκινογόνες ιδιότητες του καπνού", όπου αναφέρεται η έκθεση της άνω Οργάνωσης περί ανυπαρξίας λόγου δικαιολογούντος την αναθεώρηση των συμπερασμάτων, στα οποία κατέληξαν διάφορες έρευνες, ότι δηλαδή το σύνολο των γνωστών στοιχείων αποτελεί ένδειξη ότι το κάπνισμα των τσιγάρων είναι κύρια αιτία στην αύξηση των περιπτώσεων εμφάνισης καρκινωμάτων στους πνεύμονες.

Στο από 2-11-1960 φύλλο της εφημερίδας "..." δημοσιεύεται άρθρο αναφερόμενο στην "..." υπό τον τίτλο "Μισό πακέτο τσιγάρα την ημέρα οκταπλασιάζει την πιθανότητα να προσβληθήτε από καρκίνον - Οι νέοι παροτρύνονται να σταματήσουν το κάπνισμα", ενώ στο από 31-12-1960 τεύχος της εφημερίδας "..." δημοσιεύεται ανακοίνωση του προαναφερθέντος Αμερικανού καθηγητού Α.

Ο. υπό τον τίτλο "...", ότι την αλματώδη εξάπλωση αυτής της θανατηφόρου ασθένειας, η οποία ήταν άγνωστη ως ασθένεια, αποδίδει 100% στο κάπνισμα και θρηνεί για το γεγονός αυτό διότι ο καρκίνος των πνευμόνων είναι μία ασθένεια η οποία θα προλαμβάνονταν εξ ολοκλήρου αν εξολοθρευόταν το τσιγάρο. Το έτος 1961 ο Αμερικανός καθηγητής Ε.

Χ. της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρίας ανακοινώνει τα πορίσματα σχετικής έρευνας αναφορικά με τη σχέση του καρκίνου με το κάπνισμα καταλήγοντας : "Αν φοβάσθε τον καρκίνο αποφεύγετε πάση θυσία να καταπίνετε τον καπνό", σχετικό δε άρθρο δημοσιεύθηκε στο από 5-10-1961 φύλλο της εφημερίδας "..." υπό τον τίτλο "ΔΙΑΣΗΜΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΛΕΓΕΙ:

ΟΣΟΙ ΚΑΤΑΠΙΝΟΥΝ ΤΟΝ ΚΑΠΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΥΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΤΩΝ-ΕΙΣ 81% ΕΧΕΙ ΑΝΕΛΘΕΙ Ο ΔΕΙΚΤΗΣ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΟΣΤΩΝ". Το έτος 1962 ανακοινώνεται η έκθεση της Βρετανικής Ιατρικής Εταιρίας, ότι οι καπνιστές τσιγάρων διατρέχουν άμεσο κίνδυνο να προσβληθούν από καρκίνο των πνευμόνων και του λάρυγγας, σχετικό δε άρθρο δημοσιεύθηκε στο από 8-3-1962 φύλλο της εφημερίδας "..." υπό τον τίτλο Ή ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΝΑΚΟΙΝΟΙ :

Οι μανιώδεις καπνισταί έχουν πιθανότητας να προσβληθούν από καρκίνον 30 σχεδόν φοράς περισσότερος από τους μη καπνίζοντας - ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΣΙΓΑΡΕΤΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥΤΑΙ ΤΑΧΕΩΣ ΕΙΣ Μ. ΒΡΕΤΑΝΙΑΝ, ενώ στο από 15-3-1962 φύλλο της ίδιας εφημερίδας δημοσιεύεται άρθρο υπό τον τίτλο ΕΝΩ ΣΥΓΚΑΛΕΙΤΑΙ ΤΟ ΑΝΩΤΑΤΟΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ - Και εις την Ελλάδα θα διενεργηθή εκτεταμένη έρευνα των επιστημόνων, δια να διαπιστωθή αν το κάπνισμα προκαλή πράγματι καρκίνον και στο από 16-3-1962 φύλλο της αυτής ως άνω εφημερίδας δημοσιεύονται στατιστικά στοιχεία για τους πάσχοντες από καρκίνο του πνεύμονος, στους δέκα εκ των οποίων οι οκτώ ήταν μανιώδεις καπνιστές.

Ο καθηγητής φυματιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Κ. Σ. δημοσιεύει άρθρο του στο από 9-6-1963 φύλλο της εφημερίδας "...", σύμφωνα με το οποίο ένας από τους σπουδαιότερους παράγοντες της αύξησης του πνευμονικού καρκίνου είναι η διάδοση του καπνίσματος τσιγάρων, προτρέπει δε να ενημερωθούν οι νέοι και να επιβληθούν περιορισμοί στο κάπνισμα.

Το έτος 1964 στις ΗΠΑ διενεργήθηκε έρευνα από την Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας, για τις πιθανές επιπτώσεις του καπνίσματος πάνω στην ανθρώπινη υγεία και κατόπιν μελέτης όλων των υπαρχόντων επιστημονικών στοιχείων, άρθρων, γνωμοδοτήσεων σχετικά με το κάπνισμα, δόθηκε στην δημοσιότητα το πόρισμα της έρευνας αυτής, σύμφωνα με το οποίο η χρήση καπνού έχει επιβλαβείς συνέπειες για την υγεία, θεωρείται υπεύθυνο για μια αύξηση 70% στο ποσοστό θνησιμότητας των καπνιστών σε σχέση με τους μη-καπνιστές, και υπολογίσθηκε ότι ένας μέσος καπνιστής είχε εννέα με δέκα φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξει καρκίνο στους πνεύμονες έναντι των μη καπνιστών, ενώ οι βαριοί καπνιστές είχαν τουλάχιστον είκοσι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα και ότι ο κίνδυνος αυξανόταν όσο αυξανόταν η διάρκεια του καπνίσματος και μίκραινε με τη διακοπή του καπνίσματος, σχετικό δε άρθρο δημοσιεύθηκε στο από 14-1-1964 φύλλο της εφημερίδας "...", υπό τον τίτλο "ΟΙ ΚΑΠΝΙΣΤΑΙ ΠΑΘΑΙΝΟΥΝ ΚΑΡΚΙΝΟΝ Ή ΚΑΡΔΙΑΚΑΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ", και στο από 17-1-1964φύλλο της ίδιας εφημερίδας δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Μετά την έκθεσιν των καρκινολόγων Διεθνής Εκστρατεία κατά του καπνίσματος".

Στο από 18-1-1964 φύλλο της εφημερίδας "..." δημοσιεύονται άρθρα υπό τους τίτλους Ή ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ -ΚΑΤΑΠΕΛΤΗΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ", "ΤΟ ΤΣΙΓΑΡΟ οδηγεί προς τον θάνατο βεβαιώνουν πλέον oι γιατροί -ΕΠΙΦΕΡΕΙ ΚΑΡΔΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ", ενώ στο από 19-1-1964 φύλλο της εφημερίδας "..." δημοσιεύθηκαν οι απόψεις Ελλήνων επιστημόνων, κατόπιν της ανωτέρω Έκθεσης, σύμφωνα με τις οποίες η μεγάλη διάδοση του καπνίσματος τσιγάρων αποτελεί έναν από τους βασικούς αιτιολογικούς παράγοντες της αύξησης ορισμένων τύπων πνευμονικού καρκίνου.

Εξάλλου, επισήμανση της επικινδυνότητας του καπνίσματος των τσιγάρων συναντάται και στα σχολικά βιβλία του ΟΕΔΒ "..." και "...", ενώ ανάλογα, με τα παραπάνω, άρθρα δημοσιεύθηκαν και στον διεθνή τύπο, όπως στις εφημερίδες "..." (βλ. προσκομισθέντα τεύχη από 13-2-1954, 12-10-1954, 25-3-1957, 5-6-1957, 28-6-1957, 8-3-1962 υπό τους τίτλους "Κάπνισμα και Καρκίνος", "Μανιώδες κάπνισμα και καρκίνος-Τεκμηριώθηκε κάποια σχέση -Αποτελέσματα τριετούς μελέτης", "Συμβουλές στους Αμερικανούς για ..

κάπνισμα - Εμφάνιση καρκίνου των πνευμόνων", "Το κάπνισμα οχ παράγοντας του καρκίνου των πνευμόνων - Έκθεση Αμερικανών Επιστημόνων", "Τα τσιγάρα συνδέονται με τον καρκίνο - Οι καπνιστές είναι 10 φορές πιθανότερο να πεθάνουν", "Αύξηση του καρκίνου των πνευμόνων λόγω καπνίσματος - Η Κυβέρνηση δέχεται τα ιατρικά ευρήματα", "Οι γιατροί παροτρύνουν την κυβέρνηση να καταστείλει το κάπνισμα - Προτείνεται υψηλότερη φορολόγηση και διαφημιστικοί περιορισμοί"), και "...; (βλ.

προσκομισθέντα τεύχη από 27-5-1950, 12-12-1952, 18-3-1954, 30-11 1954, 25-3-1957, 13-3-1962, 12-1-1964, υπό τους τίτλους "Το κάπνισμα βρέθηκε να συνδέεται με τον καρκίνο των πνευμόνων- 94,1% των εξετασθέντων ανδρών χρησιμοποιούσαν τσιγάρα", "Αμερικανική έρευνα συνδέει τον καρκίνο με τον καπνό", "Διαπίστωση σχέσης με το κάπνισμα από την Εταιρία Καρκίνου", "Σίγουρη η σχέση των τσιγάρων με τον καρκίνο", "Ειδικοί θεωρούν τα τσιγάρα ως παράγοντα πρόκλησης καρκίνου των πνευμόνων", "Η Βρετανία επιτίθεται στη συνήθεια των τσιγάρων - Η Κυβέρνηση ανοίγει το δρόμο στηριζόμενη στη σύνδεση με τον καρκίνο", "Τα τσιγάρα θέτουν σε κίνδυνο την υγεία σύμφωνα με την αμερικανική έκθεση- Πιέσεις για επανορθωτική δράση - Αναφέρεται συσχέτιση καρκίνου - Έκθεση στις Η.Π.Α.

αποκαλεί τα τσιγάρα απειλή") και τα περιοδικά "..." (βλ. προσκομισθέντα τεύχη από 12-6-1950, 3-11-1952, 22-6-1959 υπό τους τίτλους "Οι πνεύμονες των καπνιστών", "Τσιγάρα και Καρκίνος", "Τσιγάρα... και τι λένε τώρα οι ειδικοί για το κάπνισμα") και "..." (βλ. προσκομισθέντα τεύχη από 7-3-1938, 17-11-1952, 22-12-1952, 30-11-1953, 22-2-1954, 5-7-1954, 1-4-1957, 17-6-1957, 22-7-1957, 27-4-1959, υπό τους τίτλους "Καρφιά στο φέρετρο", "Η συνήθεια των καπνιστών", "Κάπνισμα και Καρκίνος", "Πέρα από κάθε αμφιβολία", "Κάπνισμα και Υγεία", "Τσιγάρα και Καρκίνος" σε συνέχειες).

Άλλωστε, ανάλογες δημοσιεύσεις έγιναν και στον αιγυπτιακό τύπο, ο οποίος κυκλοφορούσε ευρύτατα σε όλο τον αραβικό κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της .... Έτσι στο από 13-2-1954 τεύχος της αιγυπτιακής εφημερίδας "...", δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Βρετανική Ιατρική Επιτροπή επιβεβαιώνει τη σύνδεση ανάμεσα στο κάπνισμα και τον καρκίνο του πνεύμονα", όπου αναγράφεται ότι η σύνδεση ανάμεσα στο κάπνισμα τσιγάρων και τον καρκίνο του πνεύμονα θα πρέπει να θεωρείται οριστική και επισημαίνεται ότι μολονότι δεν αναμένεται ταχεία μείωση του ποσοστού θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα ως αποτέλεσμα της διακοπής του καπνίσματος, καθώς η ανάπτυξη καρκίνου αυτού μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες που συσσωρεύθηκαν από πολλά χρόνια πριν, αξίζει να προειδοποιηθεί η νεολαία για τον κίνδυνο του υπερβολικού καπνίσματος.

Στο από 9-1-1959 τεύχος της αιγυπτιακής εφημερίδας "..." δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Τα σκυλιά του Ιδρύματος Ιατρικής", όπου θίγεται το θέμα της διενέργειας πειραμάτων σε σκυλιά, για να αναδειχθούν οι συνέπειες του καπνίσματος των τσιγάρων στα διάφορα όργανα των καπνιστών, όπως η καρδιά και οι πνεύμονες και επιβεβαιώνεται ότι ο καρκίνος δεν είναι η μόνη ασθένεια που στοχοποιεί τους καπνιστές.

Στο από 1-3-1954 τεύχος της αιγυπτιακής εφημερίδας "..." δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Ελέγχοντας προληπτικά τους εθισμένους στο τσιγάρο", όπου, τονίζεται αφενός μεν ότι η ανακάλυψη της σχέσης ανάμεσα στο κάπνισμα και τον καρκίνο του πνεύμονα θεωρείται μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις που κατάφερε ην ιατρική επιστήμη τον τελευταίο αιώνα, αφετέρου δε η αναγκαιότητα των καπνιστών άνω των 45 ετών κατ' έτος, ώστε ν' ανιχνευτεί ο καρκίνος στα αρχικά του στάδια.

Στο από 18-5-1965 φύλλο της εφημερίδας "..." (...) δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Ένα συνέδριο Ιατρών Συζητά : Ιατρική: για τον καρκίνο", που αναφέρεται στο ιατρικό συνέδριο που είχε λάβει χώρα στο Αμερικάνικο Πανεπιστήμιο στο ..., όπου ειδικοί επιστήμονες από τις Η.Π.Α., τις αραβικές χώρες και τον ... σχολίασαν επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τον καρκίνο, και στο ερώτημα ποιοί είναι οι παράγοντες που προκαλούν καρκίνο απαντήθηκε, αναφορικά με τον καρκίνο του πνεύμονα, ότι χωρίς αμφιβολία προκαλείται από το κάπνισμα.

Στο από 9-1-1964 φύλλο της εφημερίδας "..." (...) δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "...", όπου αναφέρεται απόσπασμα από τα πιο σημαντικά ευρήματα του Π.Ο.Υ σε σχέση με την εμφάνιση και ... στους ανθρώπους υπό το φως των μελετών που διεξήχθησαν, στα οποία περιλαμβάνεται και η σύνδεση του καρκίνου του πνεύμονα με το κάπνισμα τσιγάρων και η μείωση του κινδύνου πρόκλησης αυτού του καρκίνου σε περίπτωση διακοπής του καπνίσματος μετά από αρκετά χρόνια διακοπής, ενώ στο από 26-1-1964 φύλλο της ίδιας εφημερίδας δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Δύο Αμερικάνοι Γιατροί δηλώνουν:

Καρκινογόνος Ακτινοβολία υπάρχει στο τσιγάρο...", όπου αναφέρεται ότι οι ερευνητές γιατροί E. R. και A. H. από το Ιδρυμα Δημόσιας Υγείας του ... διαπίστωσαν ότι το ραδιενεργό στοιχείο πολώνιο, που μπορεί να είναι μία από τις αιτίες του καρκίνου του πνεύμονος, βρέθηκε στον καπνό του τσιγάρου. Στο από 10-1-1964 φύλλο της αιγυπτιακής εφημερίδας "..." δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "Πολλές ασθένειες προκαλούνται από το κάπνισμα", στο οποίο αναφέρεται η ανακοίνωση του προέδρου της Αμερικανικής Ιατρικής Ένωσης περί οριστικής απόδειξης σύνδεσης ανάμεσα στο κάπνισμα και τον καρκίνο, ενώ στο από 17-1-1968 φύλλο της αιγυπτιακής εφημερίδας "..." δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "100.000 αμερικανοί γιατροί σταματούν το κάπνισμα λόγω των βλαβών που προκαλεί", όπου αναφέρεται η ανακοίνωση του Υπουργείου Υγείας των Η.Π.Α.

για την ως άνω αντίδραση των αμερικανών γιατρών, μετά τη δημοσίευση των σχετικών εκθέσεων για τους κινδύνους του καπνίσματος και τέλος, στο από 3-9-1968 άρθρο της εφημερίδας "..." δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "...", όπου αναφέρεται η υποβολή έκθεσης από την Αμερικανική Αρχή Υγείας στο Κογκρέσο, που προειδοποιεί κατά του καπνίσματος.

Πέραν όμως της δημοσίευσης των πορισμάτων ερευνών και των εκτιμήσεων επιστημόνων των χωρών της δύσης, αναφορικά με τη σύνδεση του καπνίσματος τσιγάρων με τον καρκίνο του πνεύμονα, στον τύπο του αραβικού κόσμου δημοσιεύθηκαν και απόψεις Αράβων επιστημόνων, όπως στο από 1-2-1964 φύλλο της εφημερίδας "...", όπου δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "7 Διάσημοι γιατροί συμβουλεύουν - Προσπαθήστε να κόψετε το κάπνισμα τώρα ...

αλλιώς...!!", όπου αναφέρονται, μεταξύ άλλων, και οι εκτιμήσεις του Αιγυπτίου γιατρού I. E., καθηγητή της Χειρουργικής Καρκίνου του Ιατρικού Ιδρύματος K. A., σύμφωνα με τις οποίες, έχει αποδειχθεί τελεσίδικα πως το κάπνισμα προκαλεί ένα μεγάλο ποσοστό καρκίνου του πνεύμονα και άλλων καρκίνων και ότι η διακοπή του καπνίσματος μειώνει το ποσοστό των περιπτώσεων καρκίνου, προτρέπουν δε όλοι οι ερωτηθέντες γιατροί στο άνω άρθρο, να προσπαθήσουν οι καπνιστές να επιστρέψουν το τσιγάρο πίσω στη θέση του μέσα στο πακέτο και να ξεχάσουν τη φανταστική κυρίαρχη ιδέα πως το κάπνισμα τους βοηθά να σκεφθούν καθαρά και τους κρατά μακριά από το άγχος.

Στο από 20-9-1962 φύλλο της αυτής ως άνω εφημερίδας δημοσιεύθηκε άρθρο υπό τον τίτλο "To '...' συνεχίζει την εκστρατεία του για τις επιβλαβείς δράσεις του καπνίσματος - Οι ψυχολόγοι σας βοηθούν να σώσετε τη ζωή σας", όπου αναφέρονται οι απόψεις και παροτρύνσεις Αιγυπτίων επιστημόνων προς τους μεν καπνιστές να διακόψουν το κάπνισμα προς τους δε νέους να μη το αρχίσουν.

Στα επόμενα χρόνια ακολουθούν και άλλες δημοσιεύσεις, ανακοινώσεις, παρουσιάσεις μελετών και πορισμάτων ερευνών, που επιβεβαιώνουν τη σύνδεση του καρκίνου του πνεύμονα με το κάπνισμα τσιγάρων και λαμβάνονται νομοθετικά μέτρα σε πολλές χώρες, αναφορικά με τη διαφήμιση, την προώθηση, τη συσκευασία, τη σήμανση των πακέτων των τσιγάρων και την προστασία των παιδιών από τον καπνό.

Έτσι, στην Ελλάδα με το άρθρο 12 του ν. 1802/1988 επιβάλλεται σε κάθε είδους συσκευασία προϊόντων καπνού, που προορίζονται για τον καταναλωτή και τίθενται με οποιονδήποτε τρόπο σε κυκλοφορία στον ελλαδικό χώρο, καθώς επίσης και στις έντυπες διαφημίσεις των προϊόντων αυτών, να αναγράφονται υποχρεωτικά στα ελληνικά, σύμφωνα με όσα ορίζονται με αποφάσεις του Υπουργού Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ιατρικές προειδοποιήσεις σχετικές με τη βλαπτική επίδραση του καπνίσματος στην υγεία, ενώ η διαφήμιση με οποιονδήποτε τρόπο προϊόντων καπνού επιτρέπεται μόνο με όρους, και προϋποθέσεις και διαδικασία, που θα προβλέπει απόφαση του Υπουργού Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εφάπαξ εκδιδομένη.

Με την Υ.Α. 6139/1988 (ΦΕΚ Β'928/1988) ορίσθηκε ότι από 19-2-1989 όλα τα κουτιά προϊόντων καπνού, που τίθενται με οποιοδήποτε τρόπο σε κυκλοφορία στον ελλαδικό χώρο, πρέπει να φέρουν στη μεγαλύτερη πλάγια επιφάνεια της συσκευασίας τους, στην ελληνική γλώσσα, τις παρακάτω σημάνσεις: α) Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: (με χαρακτήρες γραμμάτων τύπου ΕΛΒΕΤΙΚΑ ημίμαυρα 7 στιγμών, πεζοκεφαλαία), β) ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ (με χαρακτήρες γραμμάτων τύπου ΕΛΒΕΤΙΚΑ, ημίμαυρα 9 στιγμών, κεφαλαία) και ότι οι σημάνσεις αυτές πρέπει να εκτυπώνονται μέσα σε ενιαίο πλαίσιο, να είναι σαφείς, ευανάγνωστες και να μην εκτυπώνονται σε σημείο, που υπάρχει κίνδυνος να καταστραφούν, όταν ανοιχτεί η συσκευασία, να μην εκτυπώνονται στο διάφανο φύλλο ή σε οποιοδήποτε άλλο χαρτί περιτυλίγματος εξωτερικό της συσκευασίας, να μη καλύπτονται ή διαιρούνται σε τμήματα από την παρεμβολή άλλων ενδείξεων, εικόνων ή την επικόλληση ταινιών και να εκτυπώνονται, συμπεριλαμβανομένου και του πλαισίου, σε χρώμα τέτοιο ώστε να δημιουργούν την πιο ισχυρή αντίθεση με το φόντο της συσκευασίας που μπορεί να προκύψει από τα υπάρχοντα χρώματα αυτής, συμπεριλαμβανομένου και του λευκού.

Με την Υ.Α. 797/1989 (ΦΕΚ Β' 153/1989), τροποποιήθηκε η παραπάνω Υ.Α. και ορίσθηκε ότι στη συσκευασία των τσιγάρων πρέπει να εκτυπώνονται, συμπεριλαμβανομένου και του πλαισίου, με λιθογραφικά ή τυπογραφικά γράμματα, σε σταθερή και όχι συρταρωτή επιφάνεια και σε χρώμα τέτοιο, ώστε να δημιουργούν την πιο ισχυρή αντίθεση με το φόντο της συσκευασίας που μπορεί να προκύψει από τα υπάρχοντα χρώματα αυτής, συμπεριλαμβανομένου και του λευκού.

Με την Υ.Α. 1592/1989 (ΦΕΚ Β' 411/1989) ορίσθηκε ότι όλες οι έντυπες διαφημίσεις προϊόντων καπνού, τα οποία τίθενται με οποιοδήποτε τρόπο σε κυκλοφορία στον ελλαδικό χώρο, πρέπει να φέρουν, στην ελληνική γλώσσα, τη σήμανση: "Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί: ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ". Η σήμανση αυτή πρέπει να εκτυπώνεται σε ενιαίο πλαίσιο που θα καλύπτει το 10% της ολικής επιφάνειας της διαφήμισης και οι χαρακτήρες των γραμμάτων όσον αφορά το τμήμα "Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί" να είναι τύπου ΕΛΒΕΤΙΚΑ, ημίμαυρα, πεζοκεφαλαία, ενώ όσον αφορά το τμήμα:

ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ", που πρέπει να καταλαμβάνει το 50% της επιφάνειας που περικλείεται από το πλαίσιο, τύπου ΕΛΒΕΤΙΚΑ, μαύρα, κεφαλαία, σε καμιά δε περίπτωση δεν μπορεί οι διαστάσεις της σήμανσης να είναι μικρότερες από τις οριζόμενες για τη σήμανση της συσκευασίας των προϊόντων καπνού με την προαναφερθείσα ΥΑ. 6139/1988, να είναι σαφής και ευανάγνωστη, να μη καλύπτεται ούτε να διαιρείται σε τμήματα από την παρεμβολή άλλων ενδείξεων ή εικόνων.

Με την ΥΑ. 1591/1989 (ΦΕΚ Β' 411/1989) ορίσθηκε ότι η διαφήμιση των προϊόντων καπνού που τίθενται με οποιονήποτε τρόπο σε κυκλοφορία στη χώρα μας επιτρέπεται: α. Στα έντυπα (ημερήσιο και περιοδικό τύπο, διαφημιστικά έντυπα, αυτοκόλλητα και περιοδικές αφίσσες) με την υποχρέωση να φέρουν προειδοποιήσεις σχετικές με τη βλαπτική επίδραση του καπνίσματος στην υγεία του πληθυσμού που ορίζονται με αποφάσεις του Υπουργού Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 12 του ν. 1802/1988.

Η παραπάνω υποχρέωση και με τους ίδιους όρους αφορά και το κάθε μορφής προωθητικό διαφημιστικό υλικό για κάθε νέα κατασκευή, εισαγωγή και διάθεση του στην αγορά. β. Στις μόνιμες κατασκευές διαφήμισης προϊόντων καπνού με την υποχρέωση, εντός ενός (1) έτους, να φέρουν τη σήμανση: "Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί:

ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ" εντός πλαισίου το οποίο θα καλύπτει το 10% της ολικής επιφάνειας της διαφήμισης. Όσον αφορά τη σήμανση ο τύπος των γραμμάτων του τμήματος "Το Υπουργείο Υγείας Προειδοποιεί" πρέπει να είναι ημίμαυρα, πεζοκεφαλαία, ενώ του τμήματος "ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ", που πρέπει να καταλαμβάνει το 50% του χώρου που περικλείεται από το πλαίσιο, μαύρα, κεφαλαία.

Από τα χρώματα της διαφήμισης που παρουσιάζουν την πιο ισχυρή αντίθεση μεταξύ τους θα επιλεγούν αφενός το χρώμα του πλαισίου και των γραμμάτων της σήμανσης και αφετέρου το χρώμα του φόντου. Σε περίπτωση τεχνικών δυσκολιών μπορεί για την αντίθεση αυτή να χρησιμοποιηθεί το λευκό και το μαύρο. γ. Στον κινηματογράφο, και μόνο κατά την προβολή ταινιών ακατάλληλων για ανηλίκους, με την υποχρέωση στο τέλος κάθε διαφημιστικού μηνύματος προϊόντων καπνού να προβάλλεται μόνη η σήμανση: "Το Υπουργείο Υγείας προειδοποιεί:

ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΣΟΒΑΡΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ" που θα καλύπτει τουλάχιστον το 30% της προβαλλόμενης επιφάνειας και θα είναι διάρκειας όχι λιγότερο των τριών δευτερολέπτων της ώρας (3"). Κάθε είδους διαφήμιση απαγορεύεται σε χώρους Υπηρεσιών Υγείας (Νοσοκομεία, Ιδιωτικές Κλινικές, Εξωτερικά Ιατρεία, ασφαλιστικοί φορείς κ.λπ.), Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων όλων των βαθμίδων Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου Νεότητας και χώρους άθλησης (κλειστά και ανοικτά Γυμναστήρια, Γήπεδα κ.λπ.).

Με την Υ.Α. 2160/1990 (ΦΕΚ Β' 781/1990), η οποία τροποποιήθηκε με την Υ.Α. 2431/1996 (ΦΕΚ Β" 408/1996) και καταργήθηκε με την Υ.Α. 266/2003 (ΦΕΚ Β' 8/2003), προβλέφθηκαν τα της σήμανσης προϊόντων καπνού, με προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας με την Οδηγία 89/622/ΕΟΚ, ενώ με την Υ.Α. 5259/1991 (ΦΕΚ Β' 57/1992) καθορίσθηκε η μέγιστη περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα, με προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας με την Οδηγία 90/239/ΕΟΚ.

Κατά το έτος 1979 παρουσιάζεται για πρώτη φορά η ιδέα να χρησιμοποιηθεί η θεσμοθετική εξουσία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στον έλεγχο του καπνού. Ωστόσο, μετά από την πάροδο μακρού χρόνου και συγκεκριμένα στις 23-5-2003 υπογράφηκε και με το ν. 3420/2005 κυρώθηκε και ισχύει στη χώρα μας η Σύμβαση Πλαίσιο για τη θέσπιση ολοκληρωμένης νομοθεσίας και ολοκληρωμένης πολιτικής από τις χώρες μέλη, στις οποίες μετέχουν και η Ελλάδα και η ..., για τον έλεγχο του καπνίσματος, που αναγνωρίσθηκε ως επιχείρηση επίλυσης του μεγαλύτερου προβλήματος δημόσιας υγείας όλων των εποχών, με σκοπό την προστασία της σημερινής και των μελλοντικών γενεών από τις καταστρεπτικές επιπτώσεις που έχουν η κατανάλωση καπνού και η έκθεση σε καπνό στην υγεία, την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον, παρέχοντας ένα πλαίσιο εφαρμογής μέτρων για τον έλεγχο του καπνού από τα συμβαλλόμενα μέρη σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, με στόχο τη διαρκή και ουσιαστική μείωση της κυριαρχίας της χρήσης του καπνού και της έκθεσης σε καπνό.

Πα τον ίδιο λόγο εξάλλου, της σύνδεσης δηλαδή του καρκίνου με το κάπνισμα, ήδη από το έτος 1984 η Επιτροπή ΕΚ αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο της ρύθμισης της διαφήμισης των προϊόντων καπνού σε κοινοτικό επίπεδο, σε μια ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σχετική με τη συνεργασία σε θέματα υγείας, ενώ το πρώτο πρόγραμμα "η Ευρώπη κατά του καρκίνου" εγκρίθηκε με ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών, συνελθόντων στα πλαίσια του Συμβουλίου της 7ης Ιουλίου 1986, με το οποίο ζητήθηκε να εξετασθούν οι τρόποι μείωσης της κατανάλωσης του καπνού, όπως είναι η κοινοτική δράση, όσον αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία, στο πλαίσιο της συνεργασίας σε ζητήματα υγείας και η Επιτροπή ανταποκρίθηκε με ένα πρόγραμμα δράσης για την περίοδο 1987-1989.

Για τον αυτό ως άνω λόγο τέλος, οι αιτιολογικές σκέψεις των εκδοθεισών, μέχρι το θάνατο του Α. Λ. του Μ., Οδηγιών για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών: 89/622/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 13ης Νοεμβρίου 1989, 90/239/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 17ης Μαΐου 1990, σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού και τη μέγιστη περιεκτικότητα των τσιγάρων σε πίσσα, όπως ίσχυαν πριν από την κατάργηση τους με το άρθρο 15 της Οδηγίας 2001/37/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουνίου 2001, 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3ης Οκτωβρίου 1989 σχετικά με την τηλεοπτική διαφήμιση τσιγάρων και άλλων προϊόντων καπνού, τη χορηγία τηλεοπτικών προγραμμάτων από επιχειρήσεις που έχουν ως κύρια δραστηριότητα την παραγωγή ή την πώληση τσιγάρων ή άλλων προϊόντων καπνού και την τηλεαγορά προϊόντων καπνού, 92/41/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 15ης Μαΐου 1992, σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού, 98/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 6ης Ιουλίου 1998, όσον αφορά τη διαφήμιση και τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού, η οποία στη συνέχεια ακυρώθηκε από το ΔΕΚ στην υπόθεση C-376/98 Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της Ε.Ε., οι αναφορές δε σ' αυτήν (Οδηγία) ερμηνεύονται ως αναφορές στην Οδηγία 2003/33/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Μαΐου 2003 όσον αφορά τη χορηγία υπέρ των προϊόντων καπνού, τη διαφήμιση και την προώθηση τους στον τύπο και σε άλλα έντυπα μέσα, στο ραδιόφωνο, στις υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας και μέσω χορηγιών συνδεομένων με τον καπνό, αναφέρονται σαφώς στο ενδιαφέρον να προωθηθεί ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα ενεργειών προστασίας της υγείας των ατόμων και ιδιαίτερα των νέων, με την επισήμανση ότι η κατανάλωση των προϊόντων καπνού αποτελεί πολύ σημαντικό παράγοντα θνησιμότητας, οπότε ο αντικαπνιστικός αγώνας έχει πρωταρχική σημασία, ενώ το Συμβούλιο και οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων των κρατών μελών στο ψήφισμα τους της 7ης-Ιουλίου 1986 σχετικά με το πρόγραμμα δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του καρκίνου, καθόρισαν ως στόχο του προγράμματος αυτού τη συνεισφορά στη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής των πολιτών της Κοινότητας, περιορίζοντας τον αριθμό των περιπτώσεων καρκίνου και θεώρησαν ζήτημα προτεραιότητας την καταπολέμηση του νικοτινισμού.

Σε μεταγενέστερα εξάλλου ψηφίσματα για τη μείωση του καπνίσματος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα κρίθηκε αναγκαία η αξιολόγηση των επιπτώσεων που έχουν στην κατανάλωση καπνού τα ήδη ληφθέντα μέτρα και παρεμβάσεις, ώστε να μελετηθεί η εφαρμογή καλύτερων πρακτικών στα κράτη μέλη για τη μείωση της συνήθειας του καπνίσματος.

Με βάση τα παραπάνω εκτεθέντα, δημιουργείται ένα επαρκές, συμπαγές και ασφαλές έρεισμα για την ανάδειξη ως δεδομένης της σύνδεσης του καπνίσματος τσιγάρων με τον καρκίνο του πνεύμονα, από τον οποίο και επήλθε ο θάνατος του ... υπηκόου Α. Λ. του Μ., ο οποίος χαρακτηρίζεται ως "καπνιστής" στην οικεία ιατρική βεβαίωση του Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ" Αθηνών, και ως "βαρύς καπνιστής με χρόνια βρογχίτιδα (βήχα καπνιστή)" στην σχετική έκθεση του Ιατρικού Κέντρου "..." της ... (βλ.

την από 21-4-2008 ιατροδικαστική γνωμοδότηση του ιατρού Χ. Κ.), με πρωτοπαθή εστία στον άνω λοβό του δεξιού πνεύμονα και ακολούθως μεταστάσεις στους γύρω ιστούς, στο ήπαρ και στα οστά.. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι άγνοια της επικινδυνότητας του καπνίσματος τσιγάρων δε μπορούσε να έχει ο Α. Λ. του Μ., ικανός επιχειρηματίας, δραστηριοποιούμενος στο χώρο των εισαγωγών και εξαγωγών οικοδομικών υλικών και άλλων προϊόντων από και προς τη ...

και την Ελλάδα, καθώς και τις λοιπές χώρες της Ευρώπης, αποκλειστικός αντιπρόσωπος και διανομέας των σοκολατοειδών προϊόντων της εταιρίας "..." και της εταιρίας παρασκευής προϊόντων μαστίχας "..." στη λιβυκή αγορά, εφοπλιστής, ιδρυτής και βασικός μέτοχος της ναυτιλιακής εταιρίας "...", εισαγωγέας ξυλείας στη ...

και πρόεδρος της υπεράκτιας εταιρίας γενικών εισαγωγών - εξαγωγών με τον δ.τ. "...". Στην κρίση του αυτή άγεται το παρόν Δικαστήριο εκτιμώντας και με βάση τα διδάγματα της κοινής πείρας και τους κανόνες της λογικής, τις ατομικές του ιδιότητες, ικανότητες, εμπειρία και λοιπές προσωπικές καταστάσεις του θανόντος, ο οποίος σε ηλικία είκοσι οκτώ (28) ετών άρχισε το κάπνισμα, δηλαδή περί το έτος 1966, όταν ήδη, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, είχαν δημοσιευθεί τόσο στη ...

όσο και στις άλλες χώρες, με τις οποίες ανέπτυσσε εμπορική συνεργασία και στις οποίες ταξίδευε, στον αραβικό και διεθνή τύπο πορίσματα ερευνών, μελέτες και γνωμοδοτήσεις από ειδικούς επιστήμονες για την επικινδυνότητα του καπνίσματος τσιγάρων και για τη σύνδεση αυτού με διάφορες μορφές καρκίνου και ιδίως με αυτόν του πνεύμονα, καθώς και προειδοποιήσεις και εκκλήσεις του επιστημονικού κόσμου για διακοπή του καπνίσματος ή αποφυγή έναρξης χρήσης προϊόντων καπνού.

Η εναγόμενη εταιρία, ανήκουσα στον Όμιλο της καπνοβιομηχανίας ..., με εγκαταστάσεις παραγωγής και διανομής σε όλο τον κόσμο, ιδρύθηκε στις 14-6-1980, με έδρα την πόλη ... της Κομητείας ... της Πολιτείας του ... και υποκατάστημα στη ... όπου τελικά το έτος 2001 μεταφέρθηκε το κέντρο λειτουργιών της ΡΜΙ, υπό την επωνυμία "... ", που τροποποιήθηκε σε "... ...

S.A.", διέθετε στο κοινό τσιγάρα και προϊόντα καπνού, μεταξύ των οποίων και τα τσιγάρα ..., επικίνδυνα αφ' εαυτών, προσβάλλοντα αμέσως και ευθέως τη σωματική ακεραιότητα απροσδιόριστου αριθμού χρηστών αυτών. Τούτο διότι σε κάθε τσιγάρο περιέχονται πάνω από 4.000 χημικά στοιχεία, ορισμένα από τα οποία υπάρχουν ήδη από τη φυτική κατάσταση του καπνού αλλά τα περισσότερα παράγονται κατά την καύση του τσιγάρου, στη ζώνη πυρόλυσης, τα 50 δε από αυτά είναι καρκινογόνα, όπως νικοτίνη, πίσσα, μονοξείδιο του άνθρακα, φορμαλδεΰδη, αρσενικό, ραδόνιο, πολώνιο - 210 (ραδιενεργά υλικά), ακετόνη, αμμωνία, κάδμιο, τετραχλωράνθρακες, υδρογονάνθρακες, υδροκυάνιο, μόλυβδος, μεθανόλη, ισοκυανικό μεθύλιο, νιτρικό οξύ, θειικό οξύ, τολουόλιο, βενζοπυρένιο, βουτάνιο, μεθοπρέπιο, υδράργυρος, νικέλιο, φαινόλη, στυρένιο, τουρπεντίνη, διοξείδιο του άνθρακα, κυανίνη, διμεθυλονιτροαμίνη, DDT.

Η εναγόμενη έλαβε τα προβλεπόμενα από νομοθετικές διατάξεις μέτρα, που θέσπισαν αντίστοιχες υποχρεώσεις της, αναφορικά με τη σήμανση, διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων της. Ακόμη και αν ήθελε γίνει δεκτό ότι, μέχρι την επιβολή, στα πλαίσια της διεθνούς αντίδρασης στην εξάπλωση της επιδημίας του καπνίσματος και για την προστασία της δημόσιας υγείας, νομοθετικά, των άνω υποχρεώσεων της, η εναγόμενη έπρεπε να κινηθεί αυτοβούλως προς την κατεύθυνση λήψης τέτοιων μέτρων, που συνδέονται με τη δραστηριότητα της και καθορίζουν το αναγκαίο επίπεδο ασφάλειας του καταναλωτικού κοινού στο οποίο απευθύνεται, κυρίως με την ενημέρωσή του για τις επιπτώσεις στην υγεία, την εθιστική φύση και τη θανάσιμη απειλή της κατανάλωσης καπνού και της έκθεσης σε καπνό, σύμφωνα με τα χρηστά συναλλακτικά ήθη, όπως τα όρια αυτών προκύπτουν από τα άρθρα 5 του Συντάγματος, 200, 281 και 288 ΑΚ., ως μετερχόμενη αυτής της δραστηριότητας, συμμορφούμενη προς τη γενική υποχρέωση της πρόνοιας, δηλαδή λήψης όλων των κατάλληλων μέτρων για την προστασία των καταναλωτών, οπότε η παράβαση με οποιονδήποτε τρόπο της υποχρέωσης αυτής ενημέρωσης, ως θέτουσα σε κίνδυνο έννομα αγαθά αυτών, αποτελεί παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά, που θα μπορούσε να δικαιολογήσει, με τη συνδρομή και των λοιπών προϋποθέσεων της αδικοπρακτικής ευθύνης, αποζημίωση για περιουσιακή και μη ζημία, στην προκείμενη περίπτωση δεν συντρέχει η ευθύνη αυτή.

Τούτο διότι, χρήστης των προϊόντων της εναγομένης ήταν ο άνω συγγενής των εναγόντων, ο οποίος δεν μπορούσε φυσικά να προσδιορίσει ακριβώς τη σύσταση των τσιγάρων που διέθετε η εναγόμενη και αγόραζε ο ίδιος, εξαιτίας της μη προσιτής σ' αυτόν διαδικασίας παραγωγής και διάθεσης τους, η οποία ανήκει στη σφαίρα επιρροής μόνον της εναγομένης, ωστόσο, μπορούσε να αντιληφθεί τα αίτια και το βαθμό της επικινδυνότητας του καπνίσματος τσιγάρων.

Δεν νοείται συνεπώς, διάψευση της εμπιστοσύνης του χρήστη Α. Λ. ως προς την ύπαρξη ασφάλειας ή προσδοκώμενου ορίου ασφάλειας των προϊόντων της εναγομένης, αφού το τσιγάρο, ενόψει των προαναφερομένων χαρακτηριστικών του, ποτέ δεν θα είναι ασφαλές προϊόν, ενέχει αφ' εαυτού επικινδυνότητα και δεν δικαιολογείται ευλόγως η αναμενόμενη ασφάλεια από τη χρήση του, όπως θα συνέβαινε με άλλα προϊόντα και ο ηλικίας 28 ετών συγγενής των εναγόντων, όταν άρχισε το κάπνισμα, γνώριζε αυτό, όπως το γνώριζε και κατά τη διαδρομή της σταδιακής αύξησης των τσιγάρων που κατανάλωνε ημερησίως, τα οποία δεν μπορούσαν φυσικά ν' ανέρχονται σε πέντε με έξι πακέτα κατά την έναρξη του καπνίσματος κατά το έτος 1966.

Εξάλλου, το γνωστικό αυτό επίπεδο, η εμπειρία, οι ικανότητες και η επαγγελματική κατάσταση του Α. Λ., που υπερέχουν μακράν από αυτές του μέσου καταναλωτή, καθιστούν αδύνατη και την κατάφαση της παραπλάνησης αυτού ως αποδέκτη των διαφημίσεων και άλλων κινήσεων προώθησης των προϊόντων της εναγομένης, ώστε να γίνει δεκτό ότι από τις εσφαλμένες πληροφορίες της τελευταίας είχε εξαπατηθεί και ακολούθως στρέβλωσε ουσιωδώς τη συμπεριφορά του, λαμβάνοντας επιβλαβείς για τον εαυτό του αποφάσεις επιλέγοντας ν1 αγοράσει και να κάνει χρήση των άνω προϊόντων της εναγομένης.

Η γνώση του Α. Λ. για τις σοβαρές αρνητικές συνέπειες της χρήσης του καπνού θα έπρεπε να είναι ένα ισχυρό κίνητρο, ώστε να μην αρχίσει το κάπνισμα ή να διακόψει αυτό είτε μόνος του είτε με την παρακολούθηση προγράμματος θεραπείας της εξάρτησης από τον καπνό. Ωστόσο, ο Α. Λ. ασκώντας το ατομικό δικαίωμα του αυτοδιάθεσης, επέλεξε συνειδητά ν' αρχίσει το κάπνισμα τσιγάρου, που δεν είναι απαγορευμένη ουσία, και στη συνέχεια να μη διακόψει αυτό.

Άλλωστε, στα μέτρα πρόνοιας που έπρεπε να λάβει η εναγόμενη δεν περιλαμβάνεται η παύση πώλησης των προϊόντων που παράγει, αφού αυτό αντιστρατεύεται τον καταστατικό της σκοπό, ούτε η παροχή συνδρομής προς τους καπνιστές για την απεξάρτηση τους, όπως όλως αβασίμως διατείνονται οι ενάγοντες, επιχειρώντας να θεμελιώσουν την αδικοπρακτική συμπεριφορά της εναγομένης και στην αξιόποινη πράξη της έκθεσης Στην προκείμενη όμως περίπτωση, αφενός μεν ο Α.

Λ. δεν βρέθηκε σε αβοήθητη θέση, αφού στην πορεία των 35 χρόνων χρήσης καπνού μπορούσε είτε ο ίδιος είτε με τη συνδρομή της οικογένειας του ή ειδικών επιστημόνων να απεξαρτηθεί, και τη βοήθεια αυτή μπορούσε να την αναμένει με ασφάλεια για την αποτροπή του παραπάνω κινδύνου, αφετέρου δε, αναφορικά με τον δεύτερο τρόπο τέλεσης του εγκλήματος της έκθεσης, δεν υπήρχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση της εναγομένης για ενέργεια τείνουσα στην παρεμπόδιση του ως άνω επιζήμιου αποτελέσματος, καθόσον δεν εμφανίζεται αυτή ενώπιον της έννομης τάξης ως εγγυήτρια του έννομου αγαθού της υγείας και της ζωής του συγγενούς των εναγόντων, που προσβλήθηκε".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε ως κατ' ουσίαν αβάσιμη την από 22-3-2005 αγωγή των αναιρεσειόντων με την οποία ζητούσαν την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης που υπέστησαν από το θάνατο του ανωτέρω συγγενούς τους. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και μη εφαρμογή, τις προδιαληφθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914, 297, 298, 299, 330 και 932 ΑΚ, ούτε εκείνες των άρθρων 200, 281 και 288 ΑΚ, 2 παρ. 1, 5 παρ.1 και 2, 7 παρ. 2, 25 παρ.1, 106 παρ.2 του Συντάγματος και 2 ΕΣΔΑ.

Τούτο διότι υπό τα ως άνω ανελέγκτως γενόμενα δεκτά ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις ευθύνης της αναιρεσίβλητης από αδικοπραξία, δεδομένου ότι η τελευταία έλαβε τα προβλεπόμενα από νομοθετικές διατάξεις μέτρα, που θέσπισαν αντίστοιχες υποχρεώσεις της, αναφορικά με τη σήμανση, διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων της, ο δε ο ανωτέρω Α.

Λ., ασκώντας το ατομικό δικαίωμα του αυτοδιάθεσης, επέλεξε συνειδητά ν' αρχίσει το κάπνισμα τσιγάρου, (που δεν είναι απαγορευμένη ουσία), και στη συνέχεια να μη διακόψει αυτό, μολονότι γνώριζε, λόγω των ως άνω ιδιοτήτων του, τις σοβαρές αρνητικές συνέπειες της χρήσης του καπνού για την υγεία του. Δεν μπορεί δε η αδικοπρακτική συμπεριφορά της τελευταίας να θεμελιωθεί (ούτε) στην αξιόποινη πράξη της έκθεσης του άρθρου 306 ΠΚ, διότι (υπό τα ως άνω αποδειχθέντα περιστατικά) δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της εν λόγω διάταξης, όπως η έννοια αυτής αναλύθηκε στη σχετική νομική σκέψη.

Τούτο διότι, όπως το Εφετείο ορθώς δέχθηκε, ο ανωτέρω ο Α. Λ. αφενός δεν βρέθηκε σε αβοήθητη θέση, για τους προεκτεθέντες λόγους, και αφετέρου δεν υπήρχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση της εναγομένης για ενέργεια τείνουσα στην παρεμπόδιση του ως άνω επιζήμιου αποτελέσματος. Είναι, συνεπώς, αβάσιμοι οι σχετικοί πρώτος, δεύτερος, κατά το πρώτο μέρος του, και τρίτος, κατά το πρώτο μέρος του, λόγοι, από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τους οποίους οι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται τα αντίθετα.

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. β' ΚΠολΔ, η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αποτελεί λόγο αναίρεσης μόνον αν αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την σε αυτούς υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής ιδρύεται λόγος αναίρεσης, όταν το δικαστήριο εσφαλμένως χρησιμοποίησε ή παρέλειψε να χρησιμοποιήσει διδάγματα από την κοινή πείρα για την ανεύρεση της αληθινής έννοιας κανόνος δικαίου ή για την υπαγωγή σε αυτόν των πραγματικών γεγονότων και όχι όταν παραβαίνει τα διδάγματα αυτά κατά την εκτίμηση των αποδείξεων.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τους δεύτερο και τρίτο λόγους, κατά το δεύτερο μέρος τους, προβάλλεται η αιτίαση, ότι το Εφετείο παραβίασε, με την παράλειψη να τα χρησιμοποιήσει, τα διδάγματα της κοινής πείρας και της ιατρικής επιστήμης, σύμφωνα με τα οποία "η εξάρτηση από την νικοτίνη και η κατανάλωση τσιγάρων από άτομα που έχουν εθισθεί στην εν λόγω ουσία και η εντεύθεν εξακολούθηση του καπνίσματος δεν είναι αποτέλεσμα ηθελημένης απόφασης και συνειδητής επιλογής του καπνιστή, αλλά λειτουργία του εθισθέντος οργανισμού για την ικανοποίηση της οργανικής πλέον ανάγκης πρόσληψης της συγκεκριμένης ουσίας, την οποία περιέχουν τα τσιγάρα...

ώστε κάποιος βαρύς καπνιστής να μη μπορεί καθ' όλου να την διακόψει μόνος του, χωρίς την παροχή εξειδικευμένης ιατρικής βοήθειας - η εκ μέρους της αντιδίκου παράλειψη λήψεως των ενδεδειγμένων για τους εθισμένους βαρείς καπνιστές μέτρων πρόνοιας-όπως όλως ενδεικτικώς η παροχή αποτελεσματικής και πλήρους ενημερώσεως για τους κινδύνους από το κάπνισμα, η έγκαιρη διακοπή των διαφημίσεων των προϊόντων της και η οργάνωση, διάθεση και προώθηση ιατρικών μέσων για την απεξάρτηση τους -μπορούσε να επιφέρει σ' αυτούς αιτιωδώς την εξακολούθηση της εξαρτήσεως από την νικοτίνη και της έξης του καπνίσματος και συνακόλουθα την εξακολούθηση της έκθεσης τους στον κίνδυνο νοσήσεως και εντεύθεν την νόσηση και τον θάνατο από καρκίνο του πνεύμονος,..

η λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων πρόνοιας, τα οποία όφειλε και ηδύνατο να λάβει η αντίδικος για την αποτελεσματική ενημέρωση και πλήρη απεξάρτηση του συγγενούς τους από την νικοτίνη και την έξη του καπνίσματος, μπορούσαν, να οδηγήσουν αιτιωδώς στην παρεμπόδιση της έκθεσης του στον ως άνω κίνδυνο και στην αποτροπή του ζημιογόνου αποτελέσματος".

Τα ανωτέρω όμως που διαλαμβάνονται στους λόγους αυτούς αναφέρονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και αποτελούν πραγματικά επιχειρήματα προς στήριξη των απόψεων των αναιρεσειόντων.

Συνεπώς, οι λόγοι αυτοί είναι απαράδεκτοι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 14 της ΕΣΔΑ "η χρήσις των αναγνωριζομένων εν τη παρούση Συμβάσει δικαιωμάτων και ελευθεριών δέον όπως εξασφαλισθή ασχέτως διακρίσεως φύλου, φυλής, χρώματος, γλώσσης, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής ή κοινωνικής προελεύσεως, συμμετοχής εις εθνικήν μειονότητα, περιουσίας, γεννήσεως ή άλλης καταστάσεως".

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 5 παρ. 2 του Σ. που ορίζει ότι "Όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων. Εξαιρέσεις επιτρέπονται στις περιπτώσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο".

Στην προκειμένη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες με τον τέταρτο λόγο, από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, μέμφονται το Εφετείο, διότι, με το να δεχθεί ότι ο ανωτέρω θανών συγγενής τους γνώριζε τους κινδύνους από το κάπνισμα λόγω του γνωστικού του επιπέδου, της επαγγελμτικής του κατάστασης, της εμπειρίας και των προσωπικών του ικανοτήτων, έλαβε υπόψη κριτήρια που σχετίζονται με την κοινωνική και οικονομική κατάστασή του, η λήψη των οποίων ρητώς απαγορεύεται από τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 14 της ΕΣΔΑ και 5 παρ. 2 Σ, τις οποίες για το λόγο αυτό και παραβίασε (με την εσφαλμένη μη εφαρμογή τους).

Όπως προκύπτει από το προεκτεθέν περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασής του το Εφετείο, αφού προέβη στην λεπτομερή αναφορά των πιο πάνω αποδεικτικών στοιχείων από τα οποία καθίστατο φανερή η γνώση του κοινού περί των κινδύνων υγείας που συνδέονται με το κάπνισμα, στη συνέχεια (στο πλαίσιο της ως άνω κοινής γνώσης των κινδύνων υγείας) εξέτασε το γνωστικό επίπεδο, ικανότητες, εμπειρία και επαγγελματική κατάσταση του Α.

Λ. για να θεμελιώσει την παραδοχή του περί του ότι αυτός γνώριζε απολύτως τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος. Δεν στηρίχθηκε δε σε οποιαδήποτε δυσμενή διάκριση και μάλιστα σε παραβολή με άλλες ομάδες πληθυσμού.

Συνεπώς, ο ως άνω λόγος είναι αβάσιμος.

Τέλος, το Εφετείο κρίνοντας, όπως πιο πάνω αναφέρεται, δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, εξαιτίας (δήθεν) ανεπαρκών αιτιολογιών, αφού εξέθεσε σ' αυτήν με πληρότητα και σαφήνεια τα πραγματικά γεγονότα που δέχτηκε ως αποδεικνυόμενα, με βάση τα οποία κατέληξε στην παραπάνω κρίση του περί μη εφαρμογής των προδιαληφθεισών διατάξεων για ευθύνη της αναιρεσίβλητης από αδικοπραξία, τις οποίες δεν παραβίασε εκ πλαγίου.

Δεν απαιτείτο δε για την πληρότητα της απόφασης η αναφορά του ακριβούς χρόνου της εκ μέρους της αναιρεσίβλητης εκπλήρωσης της νόμιμης υποχρέωσης αναγραφής των κινδύνων από το κάπνισμα στα πακέτα τσιγάρων, ενόψει της ως άνω ρητής παραδοχής, ότι η αναιρεσίβλητη έλαβε τα προβλεπόμενα από νομοθετικές διατάξεις μέτρα, που θέσπισαν αντίστοιχες υποχρεώσεις της, αναφορικά με τη σήμανση, διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων της, πράγμα που σημαίνει την άμεση συμμόρφωσή της με τις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις..

Επομένως, είναι αβάσιμος ο πέμπτος λόγος, από τον αριθ.19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες ισχυρίζονται τα αντίθετα. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί κατά την παρ.4 του άρθρου 495 ΚΠολΔ, που προστέθηκε με το άρθρο 12 παρ.2 του ν. 4055/2012, η εισαγωγή του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντες παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

Εξάλλου, οι αναιρεσείοντες πρέπει να καταδικασθούν στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (ΚΠολΔ 176, 183, 191 παρ.2), καθώς ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 1 Σεπτεμβρίου 2014 αίτηση των 1) Σ. Ε. Σ., συζ. Α. Λ., 2. Ε. Α. Μ. Λ., 3. Α, θυγατρός Α. Μ. Λ., 4. Φ., θυγατρός Α. Μ. Λ., 5) Ρ. θυγατρός Α. Μ. Λ. και 6. Α. Λ., για αναίρεση της 2761/2014 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντες παραβόλου.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 28 Απριλίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 31 Αυγούστου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ