1152/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1152 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1152/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Δημήτριο Πατινίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΙΣ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευθύμιο Ζήση.

Του αναιρεσίβλητου: ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Μπόκοτα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 5 Μαρτίου 1998 και 6 Οκτωβρίου 1998 αγωγές του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4322/1999 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3779/2003 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6 Σεπτεμβρίου 2005 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Πατινίδης, ανέγνωσε την από 25 Οκτωβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 330 εδ. β' και 914 ΑΚ προκύπτει ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας.

Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που αν κατεβάλλετο, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την ανατροπή του παράνομου και ζημιογόνου αποτελέσματος.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Εξάλλου, ο λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. .19 ΚΠολΔ, δημιουργείται όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων.

Η θεμελίωση του λόγου τούτου προϋποθέτει ελλείψεις σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, όπως είναι οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που συνθέτουν την ιστορική βάση και άρα θεμελιώνουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως, ακόμη δε οι κύριοι και οι πρόσθετοι λόγοι εφέσεως που αφορούν σε αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς ή σε άρνηση τέτοιων ισχυρισμών (Ολ ΑΠ 25/2003, 11/1996).

Έτσι, επί αδικοπρακτικής ευθύνης προς αποζημίωση, ελέγχεται με αναιρετικό αυτό λόγο η αξιολογική κρίση του δικαστηρίου ουσίας για τη συνδρομή ή μη υπαιτιότητας και αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ αυτής και του ζημιογόνου αποτελέσματος Και τούτο, επειδή πρόκειται για αόριστες νομικές έννοιες που συνιστούν προϋποθέσεις γενέσεως της εν λόγω ευθύνης δηλαδή στοιχεία του πραγματικού των εφαρμοζόμενων στη περίπτωση αυτή κανόνων δικαίου.

Η εξειδίκευση τω αόριστων τούτων νομικών εννοιών γίνεται διαμέσου τω διδαγμάτων της κοινής πείρας, με την οποία εξομοιώνονται εν προκειμένω οι κανόνες της τυπικής λογικής. Για έλλειψη νόμιμης βάσεως ως προς τα διδάγματα αυτά επιτρέπεται αναίρεση, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, μόνο όταν η έλλειψη εντοπίζεται στην εξειδίκευση των ως άνω αόριστων νομικών εννοιών.

Όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως ότι "Α) Εξ αιτίας του κατά την 23-5-1997 και περί ώρα 00.05' στην Ν.Ε.Ο....... και κατά το ύψος του 209ου χλμ. Αυτής επισυμβάντος τροχαίου αυτ/κού ατυχήματος, οφειλομένου εις αποκλειστική υπαιτιότητα του οδηγού του υπ'αριθ. ..... ΔΧΦ αυτοκινήτου (ρυμουλκού μετά ρυμουλκουμένου) ασφαλισμένου με ασφάλιση αστικής ευθύνης δι' αποκατάσταση ζημιών τρίτων από τροχαία αυτ/κά ατυχήματα, ο ενάγων-παθών και ήδη εκκαλών, ετραυματίσθη υποστάς θλάση δεξιού ημιθωρακίου.

θλαστικό τραύμα δεξιού βραχίονας, εγκεφαλική διάσειση και αυχεναλγία από μυϊκή θλάση, περιήλθε εις κατάσταση αδυναμίας ενασκήσεως του επαγγέλματος του τραγουδιστή νυκτερινών κέντρων διασκέδασης κατά το από 23/5/1997 μέχρι και 30/8/1998 χρονικό διάστημα με αντίστοιχη απώλεια των εισοδημάτων τα οποία θα απεκόμιζε κατά την συνήθη των πραγμάτων πορεία αν δεν εμεσολάβει το ανωτέρω ζημιογόνο περιστατικό.

Όλα τα διαληφθέντα γεγονότα, ως μέρη του πραγματικού των οικείων κανόνων δικαίου κατ' εφαρμογή των οποίων εκρίθη υπεύθυνη προς αποκατάσταση των ζημιών του παθόντος η εναγομένη εφεσίβλητη ΑΑΕ, τελεσιδίκως με την υπ' αριθμ. 647/1999 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου μετ' απόρριψη της από αυτήν προβληθείσης ενστάσεως ανωτέρας βίας ως λόγου αίροντος την ευθύνη του οδηγού του ζημιογόνου οχήματος και συνακολούθως συνεπαγομένου την έξοδο της περιπτώσεως από τα όρια της ασφαλιστικής κάλυψης η οποία είχε αναληφθεί από την ανώτερο) ΑΑΕ, αποδεικνύονται ως αληθή κατ' ευδοκίμηση δε αυτών έγιναν δεκτές κατά ένα μέρος και ως βάσιμες ουσιαστικά οι αξιώσεις του ενάγοντος εις ό,τι αφορά την έκταση αυτήν.

Β) Ο ίδιος ως άνω παθών, και μετά από το προαναφερθέν χρονικό διάστημα, καθ' όλο το από 1/9/1997 μέχρι και 30/10/1998 χρονικό διάστημα, εξηκολούθησε να μη δύναται να εξασκήσει το επάγγελμα του τραγουδιστή νυκτερινών κέντρων διασκέδασης, διότι έπασχε από επίμονες κεφαλαλγίες, ιλίγγους, αστάθεια βάδισης, αμφοτερόπλευρο νυσταγμό, επιληπτικές κρίσεις, ακράτεια ούρων, εμβοές ώτων.

διπλωπία, τρόμο τελικού σκοπού, άγχος και κατάθλιψη. Τα ως άνω συμπτώματα αποτελούν εκδηλώσεις μεταδιασειστικού συνδρόμου αποδοτέου στους προαναφερόμενους τραυματισμούς αυτού από το ανωτέρω αυτ/κό τροχαίο ατύχημα. Είναι αλήθεια, ότι ο διαληφθείς ασθενής, δεν ηθέλησε να υποβληθεί εις μαγνητική τομογραφία μολονότι, ο κατά την 28/6/1999 διενεργήσας τον ηλεκτρονυσταγμογραφικό έλεγχο αυτού ιατρός ...., υπέδειξε ως αναγκαία την διενέργεια αυτής, διότι, ο ως άνω έλεγχος είχε ως αποτέλεσμα την καταγραφή ενδείξεων (αμφοτερόπλευρης μικτής βλάβης με αριστερή πλαγίωση περιλαμβάνουσα γεφυροπαρεγκεφαλικές οδούς και περιφερικά όργανα (κατά πάσα πιθανότητα αιθουσαίους πυρήνες) με πολλή χαμηλή αντίδραση στα περιστροφικά ερεθίσματα ιδίως αριστερά δηλ.

σημαντική υπολειτουργία των λαβυρίνθων. Η παράλειψη όμως αυτή του παθόντος, δεν ασκεί κάποια επιρροή στην έκβαση της παρούσας δίκης και εις ό,τι αφορά το επίδικο χρονικό διάστημα (1-9-1997 μέχρι και 30-10-1998). αφενός διότι δεν προβάλλεται από την εναγομένη, ένσταση ιδίου πταίσματος του παθόντος ως προς την διατήρηση των από το ανωτέρω ατύχημα ως άνω δυσμενών συνεπειών στην υγεία αυτού δυναμένων να εξαλειφθούν εν ύλω ή εν μέρει δια καταλλήλου θεραπευτικής αγωγής, προϋπόθεση της οποίας είναι η μ£ μαγνητική τομογραφία διερεύνηση των αιτίων των προδιαληφθεισών ενδείξεων, αφετέρου δε.

διότι η εν λόγο) παράλειψη του παθόντος δεν συνεπάγεται την άρση της σημασίας και της βαρύτητας των ανωτέρω σημειωθέντων ευρημάτων ούτε δύναται να οδηγήσει εις διακοπή του υφισταμένου αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ του τραυματισμού του παθόντος από το ανωτέρω ατύχημα και των προπεριγραφεισών δυσμενών συνεπειών ως προς την σωματική και ψυχική υγεία αυτού.

Ακόμη, είναι αλήθεια, ότι η κατά την 6/6/1997 αξονική τομογραφία του ως άνω παθόντος ήταν αρνητική, υπό την έννοια, ότι δεν ενεφάνισε κατάγματα του θόλου και της βάσεως του κρανίου, καθώς και αιματώματα υποσκληρίδια, επισκληρίδια, ή ενδοεγκεφαλικά. Η απουσία όμος παθολογικών ευρημάτων δεν είναι ικανή να αναιρέσει την κλινική εικόνα την οποία παρουσίαζε ο ίδιος ως άνω παθών κατά την ίδια ημερομηνία (ίλιγγοι, διαταραχές οράσεως, στραβισμός, οριζόντιος κυκλικός νυσταγμός) αφού, η διαληφθείσα έλλειψη των σημειωθέντων παθολογικών ευρημάτων, ναι μεν αποκλείει την ύπαρξη σοβαρών κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων, πλην όμως δεν αποκλείει την από απλές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις προκληθείσα εγκεφαλική διάσειση του παθόντος η οποία εξειλίχθη εις μεταδιασειστικό σύνδρομο με τις προαναφερθείσες ειδικές εκδηλώσεις οι οποίες τελούν σε αιτιώδη αλληλουχία με τον προπεριγραφέντα τραυματισμό αυτού υπό στοιχ. (Α) της παρούσας, δοθέντος αφενός μεν ότι δεν στερούνται εντελώς ανατομικού υποστρώματος αφετέρου δε.

αποτελούν κλινικά συμπτώματα συναπτόμενα με ενδείξεις διαπιστωθείσες μετά από ηλεκτρονυσταγμογραφικό έλεγχο κατά τα προεκτεθέντα, δηλωτικές υπολειμμάτων κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης, μη δυναμένης να αποδοθεί εις έτερο περιστατικό ή αιτία, αφού δεν προκύπτει από κανένα στοιχείο, ότι κατά το χρονικό διάστημα το οποίο παρεντίθεται μεταξύ της ημερομηνίας του ατυχήματος (23/5/1997) ή της 6/6/1997 ημερομηνίας διεξαγωγής της προαναφερόμενης αξονικής τομογραφίας μόχρι και ιης 28/6/1999, ημερομηνίας διενέργειας του διαληφθέντος ηλεκτρονυσταγμογραφικού ελέγχου, παρεμβάλλεται άλλο βίαιο συμβάν ή ασθένεια δυνάμενα να καταλείπουν τα αυτά ή παρόμοια υπολείμματα με τις προαναφερθείσες ενδείξεις.

Γ) Κατ' ακολουθίαν των προεκτεθέντων. εσφαλμένα το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, με την διαληφθείσα ως εκκαλουμένη απόφαση αυτού, έκρινεν, ότι η αδυναμία του ως άνω παθόντος-ενάγοντος κατά το από 1/9/1997 μέχρι 30/10/1998 χρονικό διάστημα προς παροχή των υπηρεσιών αυτού, ως τραγουδιστή ελαφρολαϊκών και δημοτικών τραγουδιών εις νυκτερινά κέντρα διασκεδάσεως και η συνακόλουθη με αυτήν απώλεια των εισοδημάτων αυτού, "δεν οφείλονται εις το (προπεριγραφέν) τροχαίο ατύχημα, αλλά είναι ψυχογενούς (παθολογικού) και νευρωτικού χαρακτήρα, και δεν έχουν καμμία σχέση με αυτό".

Με αυτά που δέχθηκε το εφετείο και μετά από εξαφάνιση της εκεί προσβαλλόμενης και αντιθέτως κρινάσης πρωτόδικης απόφασης, δέχθηκε τις από 5-3-1998 και από 6-10-1998 αγωγές του αναιρεσίβλητου και υποχρέωσε την αναιρεσείουσα-εναγομένη να καταβάλει στον αναιρεσίβλητο, νομιμοτόκως από της επιδόσεως των αγωγών αυτών, 46253 και 54585 ευρώ, αντίστοιχα, ως διαφυγόν κέρδος αυτού κατά το από 1-9-1997 μέχρι 30-10-1998 επίδικο χρονικό διάστημα, διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες για το ουσιώδες ζήτημα του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ του τραυματισμού του παθόντος-αναιρεσίβλητου και των, από τον τραυματισμό του στο ένδικο ατύχημα, συνεπειών στην υγεία του, οι αιτιολογίες δε αυτές καθιστούν αδύνατο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των προαναφερθέντων κανόνων ουσιαστικού δικαίου.

Και τούτο καθόσον, υπό τα φερόμενα ως διαπιστωθέντα πραγματικά περιστατικά, παραλείπει να εκθέσει, κατά τρόπο σαφή και κατηγορηματικό, αν ο κατά το ατύχημα τραυματισμός του μπορεί να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του παραχθέντος αποτελέσματος, ήτοι της αδυναμίας του να εξασκεί το επάγγελμα του τραγουδιστή μυκτερινών κέντρων διασκέδασης, γιατί, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα (1-9-1997 μέχρι και 30-10-1998) έπασχε από επίμονες κεφαλαλγίες, ιλίγγους, αστάθεια βάδισης, αμφοτερόπλευρο νυσταγμό, επιληπτικές κρίσεις, ακράτεια ούρων, εμβοές ώτων, διπλωπία, τρόμο τελικού σκοπού, άγχος και κατάθλιψη, τα οποία συμπτώματα, κατά τις παραδοχές της προσβαλλομένης, αποτελούν εκδηλώσεις μεταδιασειστικού συνδρόμου, αποδοτέου στους από το τροχαίο ατύχημα, αναφερόμενους τραυματισμούς του.

Ειδικότερα: 1) παραλείπει να εξηγήσει, παντάπασι, γιατί η παράλειψη του παθόντος να υποβληθεί σε μαγνητική τομογραφία, μολονότι ο διενεργήσας στις 28-6-1999 τον ηλεκτρονυσταγμογραφικό έλεγχο αυτού ιατρός ...... υπέδειξε αναγκαία τη διενέργεια αυτής, δεν συνεπάγεται την άρση της σημασίας και της βαρύτητας των σημειωθέντων ευρημάτων, ούτε ότι μπορεί να οδηγήσει στη διακοπή του υφισταμένου αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ του τραυματισμού του παθόντος από το ατύχημα και των πιο πάνω δυσμενών συνεπειών στη σωματική και ψυχική υγεία αυτού, 2) ενώ βεβαιώνει ότι η από 6-6-1997 αξονική τομογραφία ήταν αρνητική, καθόσον δεν ενεφάνισε κατάγματα θόλου και της βάσης του κρανίου, καθώς και συμπτώματα υποσκληρίδια, επισκληρίδια ή ενδοεγκεφαλικά, παραλείπει να αναφέρει γιατί η απουσία παθολογικών ευρημάτων αποκλείει μεν την ύπαρξη σοβαρών κρανιοεγκαλικών κακώσεων, όχι όμως, και την, από τον τραυματισμό του, πρόκληση απλών κρανιοεγκεφαλικών κακώσεων και 3) δεν διευκρινίζει, επίσης, χωρίς συνδυασμό, αν η, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, προκληθείσα, απλή κρανιοεγκεφαλική κάκωση, ήταν η προκαλέσασα σ'αυτόν (αναιρεσίβλητο), κατά τις ίδιες παραδοχές, εγκεφαλική διάσειση και αν, κατά τρόπο κατηγορηματικό, αυτή εξελίχθηκε σε μεταθλαστικό σύνδρομο με τις προαναφερθείσες εκδηλώσεις, και με τρόπο αναμφισβήτητο αν οι πιο πάνω εκδηλώσεις βρίσκονται σε αιτιώδη αλληλουχία με τον, από το ένδικο ατύχημα, προκληθέντα τραυματισμό αυτού.

Επομένως πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο από το πιο πάνω άρθρο 559 αρ.19 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναίρεσης και κατά το δεύτερο (υπό στοιχ. Β' και κατά το τρίτο μέρος του και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Στη συνέχεια πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο, δυνάμενο να συγκροτηθεί από δικαστές άλλους από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3779/2003 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1500).

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Μαρτίου 2007.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 30 Μαΐου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ