Supreme Court allows appeal against High Court ruling on whether a coastal building is located on public beach land.

Απόφαση 1150 / 2018 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1150/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ασπασία Μαγιάκου-εισηγήτρια, Πέτρο Σαλίχο, Ιωάννη Φιοράκη και Παρασκευή Καλαϊτζή Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 21η Μαρτίου 2018 με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου με την επωνυμία "Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο ….", που εκπροσωπείται νόμιμα, και εδρεύει στο ... του Δήμου …., το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Αλέκο Πικράκη, ο οποίος ανακέλεσε την από 16-3-2018 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Του αναιρεσίβλητου: Ξ. Β. του Δ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Ιωάννη Καράκωστα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-9-1995 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 292/2010 του ιδίου Δικαστηρίου και 37/2015 του Εφετείου Ανατολικής Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 5-1-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του α.ν. 2344/1940 "περί αιγιαλού και παραλίας", που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 53 του ΕισΝΑΚ" ο αιγιαλός, ήτοι η περιστοιχούσα την θάλασσαν χερσαία ζώνη, η βρεχομένη από τας μεγίστας πλην συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων, είναι κτήμα κοινόχρηστον, ανήκει ως τοιούτον εις το Δημόσιον και προστατεύεται και διαχειρίζεται υπ' αυτού".

Κατά τη σαφή έννοια της αμέσως πιο πάνω διάταξης, αιγιαλό αποτελεί η χερσαία ζώνη που περιστοιχίζει τη θάλασσα. Η ζώνη αυτή προσδιορίζεται από το ανώτατο σημείο μέχρι το οποίο φθάνουν κατά τις συνηθισμένες αναβάσεις τους τα κύματα της θάλασσας, όχι δε και από τις έκτακτες πλημμύρες. Ο αιγιαλός, ως κτήμα κοινόχρηστο, ανήκει στο Δημόσιο, τόσο κατά τις διατάξεις του προϊσχύσαντος του ΑΚ δικαίου (ν. 93 βασ.

Ββ', ν. 96, 112 πανδ. 50.16 και άρθρο 15 του νόμου "περί διακρίσεως κτημάτων" της 10.7.1837), όσο και κατά τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του α.ν. 2344/1940, που προπαρατέθηκε, καθώς και τις διατάξεις των άρθρων 967 και 968 ΑΚ. Η κυριότητα στην οποία ο ΑΚ υπάγει τα δημόσια κτήματα είναι η κυριότητα του αστικού δικαίου, η οποία εξακολουθεί να υπάρχει και όταν αυτά (δημόσια κτήματα) παύσουν, κατά τη διάταξη του άρθρου 971 ΑΚ, να υπηρετούν την κοινή χρήση, παύσουν, δηλαδή, τα κοινής χρήσης πράγματα να είναι εκτός συναλλαγής.

Ο αιγιαλός μόνο με πρόσχωση από φυσικά ή και τεχνητά αίτια (π.ρ.β.λ. και άρθρο 9 του α.ν. 2344/1940) μπορεί να απωλέσει το χαρακτήρα του ως τέτοιου, αφού η ιδιότητα λωρίδας γης ή αιγιαλού αποτελεί συνάρτηση καθαρά φυσικών φαινομένων. Έτσι, ακόμη και οι βράχοι, καθώς και οι απόκρημνες ή όχι ακτές αποτελούν μέρος του αιγιαλού, όπως, επίσης, αιγιαλό αποτελεί και το τμήμα αυτού που προστατεύεται με κρηπίδωμα, έτσι, ώστε να μη φθάνει μέχρι το τελευταίο (όπως προηγουμένως) το συνήθως μεγαλύτερο κύμα.

Εξάλλου, μόνος ο καθορισμός των ορίων του αιγιαλού, που γίνεται σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 3 του α.ν. 2344/1940, όπως το άρθρο 2 αντικαταστάθηκε εν μέρει με το άρθρο 20 του ν. 719/1977, από την προβλεπόμενη από το άρθρο 10 του α.ν. 1540/1939 διοικητική επιτροπή, με απόφαση της τελευταίας, με τη σύνταξη του σ' αυτή αναγραφόμενου τοπογραφικού και υψομετρικού διαγράμματος, που συνοδεύεται από σχετική έκθεση, δεν είναι ικανός να προσδώσει την ιδιότητα του αιγιαλού σε τμήμα γης, το οποίο στερείται τα πιο πάνω χαρακτηριστικά, δηλαδή, σε έδαφος μη βρεχόμενο από τα θαλάσσια κύματα, αφού, σε αντίθετη περίπτωση, ο κύριος του εδάφους που περιλήφθηκε στα όρια του αιγιαλού, χωρίς το τελευταίο να είναι κατά τα φυσικά του όρια αιγιαλός, θα έχανε την ιδιοκτησία του με απλή πράξη της διοίκησης, κατά παράβαση του προστατευτικού αυτής ορισμού του άρθρου 17 του Συντάγματος.

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι, χωρίς τη συνδρομή των προϋποθέσεων που προπαρατέθηκαν, διατηρούνται ακέραια τα δικαιώματα των ιδιωτών σε κτήματα, έστω και αν αυτά χαρακτηρίστηκαν από την παραπάνω Επιτροπή ως ανήκοντα σε αιγιαλό. Περαιτέρω, στο άρθρο 14 του αυτού νόμου ορίζεται ότι "Εν εκάστω λιμένι καθορίζεται έκτασις ξηράς και θαλάσσης εν συνεχεία ή διακεκομμένη, εν η το οικείον Λιμενικόν Ταμείον εκτελεί ή προβλέπεται ότι συντόμως θα εκτελέση τ' αναγκαιούντα διά την εξυπηρέτησιν της εμπορικής, ναυτικής και επιβατικής κινήσεως του λιμένος έργα, υπό του Νόμου χαρακτηριζόμενα ως λιμενικά, ήτις έκτασις καλείται 'Ζώνη του Λιμένος' και διακρίνεται εις χερσαίαν και θαλασσίαν", ενώ στο άρθρο 15 παρ. 1 ορίζεται ότι "Η χερσαία ζώνη αποτελείται από τον αιγιαλόν και τους παρ' αυτόν αναγκαιούντας, διά τα εν τω προηγουμένω άρθρω έργα, παραλιακούς χώρους.

Όπου υφίσταται σχέδιον ρυμοτομίας, η εσωτερική οριακή γραμμή της χερσαίας ζώνης δεν δύναται να φθάση πέραν της εγγυτέρας οικοδομικής γραμμής". Επίσης, στο άρθρο 18 περ. 1 ορίζεται ότι "Οι χώροι και εν γένει τα κτήματα τα περιλαμβανόμενα εντός της ζώνης του λιμένος είναι της κατηγορίας των κοινοχρήστων Δημοσίων κτημάτων και ων η κυριότης ανήκει εις το Δημόσιον, η χρήσις όμως και η εκμετάλλευσις αυτών διά σκοπούς καθαρώς λιμενικούς ανήκει εις το Λιμενικόν Ταμείον".

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 335, 338, 340 και 346 ΚΠολΔ προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει τη δικανική του πεποίθηση για τη βασιμότητα των πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων, που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, η παράβαση δε της υποχρέωσης αυτής του δικαστηρίου ιδρύει τον αναιρετικό λόγο από τον αριθμό 11 περίπτ.

γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Για την ίδρυση του αναιρετικού αυτού λόγου απαιτείται όχι μόνο η προσκομιδή, αλλά και η σαφής και ορισμένη επίκληση των αποδεικτικών μέσων στο δικαστήριο της ουσίας από μέρους του αναιρεσείοντα (ΟλΑΠ 14/20051 με τις προτάσεις του της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση (ΟλΑΠ 498/1970).

Απαιτείται, επίσης, να προσδιορίζεται στο αναιρετήριο ο ισχυρισμός, το βάσιμο του οποίου θα αποδεικνυόταν με τα εν λόγω αποδεικτικά μέσα και ο λόγος για τον οποίο ο ισχυρισμός αυτός ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Για τη θεμελίωση, εξάλλου, του αμέσως πιο πάνω αναιρετικού λόγου αρκεί η ύπαρξη αμφιβολιών περί του εάν το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που προσκομίστηκαν, με επίκληση, προς απόδειξη ή ανταπόδειξη, κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο, γεγονότος που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΟλΑΠ 42/2002).

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 339, 432 και 444 αριθ. 3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι νόμιμα αποδεικτικά μέσα, των οποίων η μη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον από τον αριθμό 11 περίπτ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης είναι κι οι εξομοιούμενες με ιδιωτικά έγγραφα φωτογραφίες στην έννοια των οποίων περιλαμβάνεται κάθε υλική αποτύπωση οπτικών εικόνων με μηχανικά μέσα, από τις οποίες μπορεί να συναχθούν περαιτέρω δικαστικά τεκμήρια.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Το επίδικο ακίνητο βρίσκεται στο δημοτικό διαμέρισμα Λιμένος …… και επί της παραλιακής οδού ….., ακανόνιστου οχήματος εκτάσεως 40 τ.μ , που καλύπτεται εξ ολοκλήρου με διώροφη λιθόκτιστη οικοδομή, το ισόγειο της οποίας χρησιμοποιείται ως χρυσοχοείο.

Συνορεύει βόρεια σε πλευρά 11 μέτρων με αιγιαλό, νότια σε πλευρά 8 μέτρων με την οδό ….., τον παραλιακό δρόμο, ανατολικά σε πλευρά 5 μέτρων με αιγιαλό και δυτικά σε πλευρά 5 μέτρων με αιγιαλό -χερσαία ζώνη Λιμένος ….. Το ακίνητο αυτό περιήλθε στην κυριότητα του Δ. Κ. δυνάμει του ….5/1910 δωρητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ζ.

Π., νόμιμα μεταγραφέντος, από τον πατέρα του Γ. Κ.. Στο συμβόλαιο αυτό το επίδικο περιγράφεται "στη θέση …. έξωθεν του Λιμένος ….. εν μαγαζείον συνιστάμενο εκ δυο δωματίων ήτοι κατωγείου και ανωγείου συνορευόμενο από δρόμου εκ δυο μερών και παραλία". Από το συμβόλαιο αυτό προκύπτει ότι το επίδικο κτίσμα υφίστατο το έτος 1910 και λειτουργούσε από τότε σαν καφενείο, εξυπηρετώντας κυρίως τους λιμενεργάτες που εργαζόταν στη φόρτωση και εκφόρτωση των πλοίων που ερχόταν στο λιμένα …., αφού οι κάτοικοι του χωριού δεν υπερέβαιναν τους 130.

Η νομιμότητα του κτιρίου επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι το έτος 1966, εκδόθηκε από την πολεοδομία Ηρακλείου η με αριθμό ….6/1966 οικοδομική άδεια επέκτασης και επισκευών στο κτίσμα ,οπότε αυτό ήταν νόμιμο ως προϋφιστάμενο του έτους 1923. Ο Δ. Κ., πατέρας της αρχική εναγομένης Ε. Λ., το λειτούργησε ως καφενείο μέχρι και το θάνατο του το έτος 1925.Μετά το θάνατο του η κυριότητα του επιδίκου περιήλθε στη σύζυγο του Μ.

και τα τέκνα του Ε.Κ., Ό., Ε., Ε. ή Ρ. Π. και Ν.. Οι κληρονόμοι συνέχισαν τη λειτουργία του ως καφενείο οι ίδιοι αρχικά και αργότερα εκμισθώνοντας αυτό σε τρίτους. Κατά τη διάρκεια του Β παγκοσμίου πολέμου οι Ιταλοί το χρησιμοποιούσαν ως παρατηρητήριο και μετά τη λήξη του πολέμου χρησιμοποιείτο από την Ε. Λ. ως θερινή κατοικία .Στη συνέχεια δυνάμει του με αριθμό …9/1952 συμβολαίου διανομής του συμβολαιογράφου Γ.

Κ., νόμιμα μεταγραφέντος οι κληρονόμοι του Δ. Κ. διένειμαν την επαχθείσα σε αυτούς κληρονομιά και η πρώτη εναγομένη Ε. Λ. απέκτησε το επίδικο ακίνητο. Στο συμβόλαιο αυτό περιγράφεται ως "ένα ερειπωμένο ισόγειο με ημιυπόγειο χρησιμοποιούμενο άλλοτε ως καφενείο μετά αυλής"..Αφού το επισκεύασε το χρησιμοποιούσε ως κατοικία και στη συνέχεια το μίσθωσε στην Α.

συζ. Ξ. Β. και αργότερα στην ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία "...". Μετά το θάνατο της το 2010 το επίδικο περιήλθε στην κυριότητα του εναγομένου και χρησιμοποιείται ως κατάστημα κοσμημάτων στο ισόγειο και ως αποθήκη το υπόγειο. Το επί του επιδίκου κτίσμα, διώροφη λιθόκτιστη οικοδομή προϋφίστατο του 1910 ,και τούτο επιβεβαιώνεται και από την 14-2-2010 Γνωμάτευση του Εργαστηρίου Αρχαιομετρίας του πανεπιστημίου Καλαμάτας, αφού από μετά από εξέταση της τοιχοποιίας αυτού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το κτίσμα χρονολογείται μεταξύ των ετών 1850-1900 (βλ.

προσκομιζόμενη Γνωμάτευση). Στην περιοχή που βρίσκεται το επίδικο, η γραμμή αιγιαλού και χερσαίας ζώνης καθορίστηκε από την αρμόδια επιτροπή. Η επιτροπή αυτή έλαβε δυο αποφάσεις την 14/1971 και την 136/1972.Με την πρώτη καθόρισε την οριογραμμή του αιγιαλού, αφού αναγνώρισε την ύπαρξη διαφόρων ιδιοκτησιών, μεταξύ των οποίων και το επίδικο, εντάσσοντάς το στη ζώνη του αιγιαλού .Η απόφαση αυτή εγκρίθηκε από τον οικείο Νομάρχη και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της κυβερνήσεως.

Μετά τη δημοσίευση αυτή, με την οποία κατ άρθρο 3 α.ν 2344/1940, ολοκληρώθηκε η διαδικασία καθορισμού των ορίων του αιγιαλού, παρενέβη το Αρχηγείο ναυτικού και ζήτησε να διευρυνθεί η αιγιαλίτιδα ζώνη. Η ίδια ως άνω επιτροπή συνεδρίασε εκ νέου και με τη δεύτερη πιο πάνω απόφαση της, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της κυβερνήσεως, προέβη στον επανακαθορισμό του αιγιαλού στην ανατολική ακτή του λιμένος ….

Στο σχεδιάγραμμα που συνοδεύει, την ως άνω απόφαση η οριογραμμή του αιγιαλού, πριν και μετά το επίδικο, αποτυπώνεται ως ελλειψοειδής γραμμή, ακολουθώντας την αντίστοιχη ακτογραμμή, ενώ εμφανίζεται να έχει περίπου την ίδια (9έως 12μ) απόσταση από αυτή (ακτογραμμή).Περιβάλλει το επίδικο και άλλα δομημένα τετράγωνα, ενταγμένα στο σχέδιο τού Οικισμού Λιμένος ….., καθώς και τμήμα της οδού ……, επί της οποίας έχει πρόσοψη το επίδικο Τα τμήματα αυτά εντάχθηκαν στη ζώνη του αιγιαλού και η επιτροπή αποφάνθηκε ότι πρέπει να απαλλοτριωθούν, θεωρώντας ότι είναι ιδιωτικά.

Να σημειωθεί εδώ ότι, εφόσον από τον καθορισμό του 1971 και τη δημοσίευση της σχετικής απόφασης στο ΦΕΚ, παρήλθε η εξάμηνη προθεσμία, χωρίς οι ιδιώτες να εξαγγείλουν αξιώσεις για τυχόν δικαιώματα τους, ο καθορισμός αυτός κατέστη οριστικός για τη διοίκηση. Τούτο, σαφώς έχει την έννοια ότι δεν δύναται πλέον να λάβει εκ νέου καθορισμός του αιγιαλού.

Ο καθορισμός αυτός δεσμεύει τη διοίκηση και δεν δύναται να προβεί στον προσδιορισμό του αιγιαλού με βάση άλλα διάφορα στοιχεία, που βλάπτουν τους ιδιώτες (Εφ. Ναυπλ. 601/995 Νοβ. 44665, Ε, Δωρή "Αιγιαλός και Παραλία Τομ.Β εκδ.1995 σελίς 67).

Προς αντίκρουση της κρινόμενης αγωγής, με την οποία επιδιώκεται η απομάκρυνση του εναγομένου από το επίδικο, ο τελευταίος ισχυρίζεται ότι αυτό (επίδικο) δεν κατακλύζεται από τις μεγαλύτερες συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων. Καθίσταται λοιπόν φανερό, ότι ο χαρακτηρισμός του επιδίκου, ως αιγιαλού, αποτελεί προδικαστικό ζήτημα, για τη διάγνωση του κυρίου ζητήματος, που είναι η βασιμότητα η μη της, κατά παραχώρηση από το Ελληνικό Δημόσιο, αποκλειστικής χρήσης και εκμετάλλευσης της αιγιαλίτιδας ζώνης της περιοχής εκ μέρους του ενάγοντος.

Κατά συνέπεια, πρέπει να ερευνηθεί, αν το επίδικο είναι τμήμα του αιγιαλού με τα φυσικά δεδομένα, χωρίς το δικαστήριο να δεσμεύεται από την πιο πάνω μνημονευόμενη απόφαση της αρμόδιας για τον καθορισμό της οριογραμμής επιτροπής .Να σημειωθεί ακόμη, ότι σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην προηγούμενη σκέψη, ο εναγόμενος δεν κωλύεται να προβάλει τυχόν δικαιώματα του στο επίδικο, έστω και αν παρήλθε η εξάμηνη προθεσμία του άρθρου 4 παρ.6 του α.ν 2344/1940, χωρίς οι τότε δικαιοπάροχοι τους να αναγγείλουν αυτά (δικαιώματα) στην αρμόδια διοικητική επιτροπή.

Περαιτέρω, για τον προσδιορισμό της οριογραμμής του αιγιαλού θα πρέπει να ερευνηθούν η γεωμορφολογία του βυθού και της επίδικης περιοχής, καθώς και ποίες οι συνήθεις μεγαλύτερες αναβάσεις των κυμάτων στην ακτή. Η αποτύπωση του βυθού καταγράφεται στο σχεδιάγραμμα Ρομπογιαννάκη 1969, που χρησιμοποιήθηκε από τις δυο επιτροπές για τον καθορισμό της οριογραμμής του αιγιαλού.

Στο σχεδιάγραμμα αυτό ο βυθός, που δεν εμφανίζει ιδιαίτερες εξάρσεις και εκλαμβάνεται ομαλός, καταγράφεται σε μεγάλη απόσταση από την ακτή και μέχρι το βάθος των τεσσάρων μέτρων Η ακτή έμπροσθεν του επιδίκου έχει κατεύθυνση ανατολική και προσβάλλεται άμεσα από βορειοανατολικούς και ανατολικούς ανέμους.

Οι βόρειοι και βορειοδυτικοί άνεμοι δεν πλήττουν αμέσως την περιοχή του επιδίκου, αλλά εκ περιθλάσεως καθόσον ο κόλπος του Λιμένος …. προστατεύεται από τα ακρωτήρια της …. και του ….. Εξ άλλου το κύμα στα λιμενικά έργα αποδίδεται μέσω της έννοιας του κυματισμού. Αποτελεί φαινόμενο εξάρσεων και κοιλωμάτων της υδάτινης μάζας πάνω και κάτω της γραμμής ηρεμίας της θάλασσας.

Είναι αποτέλεσμα του χρόνου πνοής με σταθερή ένταση ανέμου. Στοιχεία από τα αρχεία του Αγγλικού Ναυαρχείου δίδουν μέγιστο κύμα που πλήττει αμέσως τα βόρεια παράλια της Κρήτης ύψους 5,5 μ.. Κατά τον Μ. Δ. (λιμενολόγο) η παράκτια περιοχή της πόλης του … προσβάλλεται αμέσως από κυματισμούς 5 έως 5,5 μέτρων με κατεύθυνση βόρεια -βορειοδυτική.

Οι μελέτες για τα λιμενικά έργα στη θέση του αεροδρομίου …., για τη δημιουργία λοξού διαδρόμου , δίδουν ύψος συνήθους κύματος 5,1,8 έως 5,20 μέτρων Τούτο έχει την έννοια ότι τα μόρια του νερού μετακινούνται συνολικά κατά 5,20 μ , δηλαδή κατά 2,60 μ κάτω της επιφάνειας ηρεμίας ,κατά το ίδιο και πάνω. Έτσι λοιπόν το μέγιστο ύψος κύματος, που θα μπορούσε να φθάσει στην ακτή δεν υπερβαίνει τα 2,60 μ.

Αν όμως ληφθεί η προστασία της επίδικης περιοχής από τα δύο προς βορά ακρωτήρια, κατά την κατεύθυνση του κυματισμού βόρεια -βορειοδυτικά και το γεγονός ότι ο βυθός είναι ομαλός , το κύμα εκεί φθάνει εκ περιθλάσεως με τη μορφή "θραυόμενου κύματος" που δεν υπερβαίνει το ύψος του ενός μέτρου. Η μείωση δε του μεγέθους των κυμάτων από την ως άνω αιτία, κατεύθυνση, μετά τη διαδοχική περίθλαση στα δυο ακρωτήρια προκύπτει, όπως επισημαίνεται στην έκθεση του διορισθέντος πραγματογνώμονος και από αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού του έτους 1960 Η ανατολική παράκτια περιοχή του Λιμένος …., όπου και το επίδικο, πλήττεται αμέσως από βορειοανατολικούς και ανατολικούς ανέμους.

Η επίδικη ιδιοκτησία δεν ανήκει σε κανένα οικοδομικό τετράγωνο αλλά παραμένει αυτοτελής .Στην αποτύπωση του λιμενικού ταμείου διακρίνονται οικίες πλησίον του επιδίκου ως οικίες Π., Τ., Κ. κ.λπ τα ερείπια των οποίων φαίνονται στο σχέδιο του έτους 1966.Το δάπεδο των οικιών αυτών είναι ένα μέτρο περίπου υψηλότερα από τη στάθμη ηρεμίας της θάλασσας .Μάλιστα ένα από τα παραπάνω κτίρια , κατά το μάρτυρα Α.

χρησιμοποιείτο σε παλιότερο χρόνο και ως σχολείο. Σε μικρή απόσταση από το επίδικο και εντός του λιμανιού υπάρχει η παλαιά προβλήτα, η οποία κατασκευάστηκε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα για να εξυπηρετεί τις ανάγκες του εμπορίου. Η προβλήτα αυτή κατασκευάστηκε 1,05 μ. από τη στάθμη ηρεμίας της θάλασσας.

Το γεγονός ότι η προβλήτα λειτούργησε επί εκατό περίπου χρόνια και πριν την κατασκευή του προστατευτικού μόλου, σημαίνει ότι το μέγιστο, πλην σύνηθες χειμέριο κύμα δεν υπερβαίνει το ένα μέτρο Το επίδικο κτίριο είναι οικοδομημένο οε φυσική έξαρση του εδάφους. Μεταξύ του κτιρίου και τη θάλασσας στην ανατολική πλευρά υπάρχει αυλή τσιμεντοστρωμένη πλάτους 1,70 μ.

και μπροστά από τη θάλασσα υπάρχει πετρόκτιστος τοίχος πλάτους ενός μέτρου και ύψους 1,80 μ κτισμένος πάνω σε βράχο Το δάπεδο του υπογείου είναι σε ύψος 2,45 μ , πάνω από τη στάθμη της θάλασσας σε κατάσταση ηρεμίας. Πάνω από το υπόγειο υπάρχει το ισόγειο, το δάπεδο του οποίου είναι σε ύψος 5 μέτρων από τη στάθμη της θάλασσας σε κατάσταση ηρεμίας.

Το κατάστρωμα του από δυτικά δρόμου, ήτοι της ... είναι σε ύψος 4,5 μέτρων από τη στάθμη της θάλασσας σε ηρεμία. Ο χρωματισμός των βράχων και της ξερολιθιάς δείχνει ότι το ύψος ανάβασης των κυμάτων από την πλευρά της θάλασσας (ανατολικά με σκούρο χρώμα) δεν υπερβαίνει το ένα μέτρο. Πλησίον του επιδίκου και επί της οδού ...

βορείως αυτού σε απόσταση 4-5 μέτρων υπάρχει Ρωμαϊκό μνημείο (ψηφιδωτό), περιμαντρωμένο με κάγκελα και σε υψόμετρο 4,30 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας, το οποίο είναι εκτός αιγιαλού και χερσαίας ζώνης. Όλα τα παραπάνω εκτός των άλλων επιβεβαιώνονται και από την έκθεση του πραγματογνώμονα και του τεχνικού συμβούλου Ε.

Α.. Τα συμπεράσματα τους στηρίζονται στην επιτόπια από τους ιδίους έρευνα της γεωμορφολογίας και των λοιπών φυσικών φαινομένων της επίδικης περιοχής και σε στοιχεία που έχουν καταγραφεί για τα φαινόμενα αυτά σε επιστημονικές -τεχνικές μελέτες και συγγράμματα επιστημόνων και άλλων καθώς και εκείνων που είναι καταχωρημένα σε αρχεία των ναυτικών και άλλων υπηρεσιών της ημεδαπής και αλλοδαπής Ο πραγματογνώμονας και ο πιο πάνω τεχνικός σύμβουλος αποφαίνονται ότι το επίδικο δεν βρέχεται από τις μεγαλύτερες συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων , οι οποίες δεν υπερβαίνουν το ένα μέτρο και το τμήμα που καταλαμβάνει με βάση τα φυσικά δεδομένα δεν είναι αιγιαλός Τούτο συνάδει και με τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής, διότι αν πράγματι βρεχόταν με τις μέγιστες, πλην συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων για εκατό και πλέον έτη, που υπάρχει το κτίσμα, θα είχε ήδη καταστραφεί η τουλάχιστον διαβρωθεί, αλλά αυτό διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση και λειτουργεί ως χρυσοχοείο.

Επιπλέον αφού οι προαναφερόμενες οικίες ήταν σε υψόμετρο ενός μέτρου από τη στάθμη της θάλασσας σε ηρεμία και δεν κατακλυζόταν από το κύμα συνάγεται ότι αυτό δεν αναιρούνται από εκείνες των μαρτύρων του ενάγοντος, αφού η μάρτυρας Ι. Σ. καταθέτει μεταξύ άλλων ότι "το υπόγειο βρίσκεται πάνω από τη στάθμη της θάλασσας ένα μέτρο πριν το κτίσιμο είναι βέβαιο ότι κατακλυζόταν από το μέσο χειμέριο κύμα ο χώρος που χτίστηκε η οικοδομή ...το κτίσιμο του θα το τοποθετούσα σίγουρα στην προπολεμική περίοδο του 2ου παγκοσμίου πολέμου και παρακάτω καταθέτει θεωρώ ότι ανεγέρθη κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου".

Ο μάρτυρας Σ. Λ. καταθέτει μεταξύ άλλων "το κτίσμα θα πρέπει να προϋπάρχει του 1960 εκεί υπήρχαν και δυο αρχαίοι μώλοι κάτω από τη θάλασσα, αλλά δεν ξέρω αν προστάτευαν - Σήμερα όπως είναι τα πράγματα σε μία μεγάλη θαλασσοταραχή το ισόγειο του επιδίκου νομίζω ότι βρέχεται από τη θάλασσα. Σε μια συνηθισμένη θαλασσοταραχή λόγω της ύπαρξης του τοίχου που έχει κατασκευαστεί σε μετέπειτα στάδιο τα κύματα ίσως να εμποδίζονται μέχρι το επίδικο ,αλλά πάντως καλύπτουν τον τοίχο".

Όμως οι καταθέσεις αυτές αναιρούνται με επιστημονικά στοιχεία από τον πραγματογνώμονα και τεχνικό σύμβουλο ότι δηλαδή το ύψος του κύματος δεν υπερβαίνει το ένα μέτρο στο επίδικο. Όμως και ο τεχνικός σύμβουλος του ενάγοντος Γ. Κ. με τις από 24-2-2010 και 2-3-2010 τεχνικές εκθέσεις του δεν αντικρούει με επιστημονικές μεθόδους τα συμπεράσματα του πραγματογνώμονα και τεχνικού συμβούλου, αλλά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα συμπεράσματα των πιο πάνω δεν έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

Ενόψει όλων των παραπάνω, η οριογραμμή του αιγιαλού στην περιοχή με αναφορά στο διάγραμμα Ρομπογιαννάκη που συνοδεύουν την πράξη της επιτροπής καθορισμού εσφαλμένα περιέλαβε και το ακίνητο του εναγομένου και, ως εκ τούτου, το επίδικο κτίσμα βρίσκεται εκτός των ορίων του αιγιαλού". Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές το Εφετείο δέχθηκε την έφεση του αναιρεσιβλήτου και εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, που είχε κρίνει αντιθέτως και απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμη την ένδικη αγωγή του αναιρεσείοντος για αναγνώριση του δικαιώματος του να χρησιμοποιεί και να εκμεταλλεύεται το επίδικο ακίνητο, ως ευρισκόμενο εντός της καθορισθείσας χερσαίας ζώνης του Λιμένα ….

και του αιγιαλού. Με τον δεύτερο λόγο της αναίρεσης προβάλλεται η από τον αριθμό 11 περ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, γιατί το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στο πιο πάνω αποδεικτικό του πόρισμα δεν έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκε και προσκόμισε το αναιρεσείον πρωτοδίκως, αλλά και με τις προτάσεις της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, για την απόδειξη του ουσιώδους ισχυρισμού του ότι το επίδικο ακίνητο βρίσκεται εντός του αιγιαλού, δηλαδή εντός της εδαφικής λωρίδας που καταλαμβάνεται από τα μέγιστα συνήθη κύματα.

Ειδικότερα, προσάπτεται ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη και δεν συνεκτίμησε με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα: 1) δύο φωτογραφίες, οι οποίες απεικονίζουν το επίδικο ακίνητο να βρίσκεται εντός της θάλασσας και το τοιχίο που κατασκευάστηκε πριν από τη θεμελίωση της οικίας για την προστασία της από τον κυματισμό, καθώς και το μόλο του λιμένα ….., ύψους 4,30 μ., να κατακλύζεται από το κύμα μέτριας θαλασσοταραχής 2) το με αριθμό πρωτ.

….0/1981 έγγραφο του Α.Τ …., από το οποίο προκύπτει ότι το εφαπτόμενο της παραλιακής οδού ... (δίπλα στο επίδικο) τμήμα της χερσαίας ζώνης έχει υποστεί καθίζηση συνεπεία πρόσφατων θαλασσοταραχών με κίνδυνο κατάρρευσής του 3) το με αριθμό πρωτ. ….1/1981 έγγραφο της Κοινότητας Λιμένος …., από το οποίο προκύπτει ότι από τα μέσα μέγιστα χειμέρια κύματα είχε καταρρεύσει ο τοίχος αντιστήριξης της παραλιακής οδού ...

που βρίσκεται νότια του επιδίκου 4) τις από 24/2/2010 και από 2/3/2010 τεχνικές εκθέσεις του αγρονόμου τοπογράφου μηχανικού Γ. Κ., από τις οποίες προκύπτει ότι ο αιγιαλός που είχε καθοριστεί διοικητικά στην περιοχή καθορίστηκε ορθά, ότι τμήματα του επίδικου κτίσματος βρίσκονται σε επαφή με τη θάλασσα και ότι στην αεροφωτογραφία του 1966 απεικονίζεται η ύπαρξη βλάστησης πλησίον του αιγιαλού, που υπήρχε κατά το χρόνο εκείνο στην ευρύτερη περιοχή του επιδίκου 5) τις 757/1999 και 183/2014 αποφάσεις του Εφετείου Κρήτης και του Εφετείου Ανατολικής Κρήτης, αντίστοιχα, με τις οποίες κρίθηκε αμετάκλητα ότι τα κατεχόμενα ακίνητα από άλλους καταπατητές, παραπλήσιους του επιδίκου, εμπίπτουν εντός του αιγιαλού 6) την από 17/9/1998 κατάθεση του μάρτυρα του αναιρεσείοντος Κ.

Π. που εξετάστηκε σε όμοια με την κρινόμενη υπόθεση δίκη, από την οποία προκύπτει ότι πριν από την κατασκευή (το έτος 1979) του προσήνεμου μόλου, βορειοδυτικά του επιδίκου, τα μέσα μέγιστα χειμέρια κύματα κατέκλυζαν τόσο το εν λόγω ακίνητο, όσο και τα δυτικά αυτού ευρισκόμενα εντός του αιγιαλού και της χερσαίας ζώνης ακίνητα, εξαιτίας των οποίων είχε χαλάσει επανειλημμένως ο τοίχος που βρίσκεται μπροστά από το επίδικο 7) ολόκληρη την από 13/11/1997 κατάθεση της μάρτυρος του αναιρεσείοντος Ι.

Σ., από την οποία προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι το επίδικο κτίσμα δεν έχει καμία απόσταση από τη θάλασσα. Από μόνη όμως τη βεβαίωση της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι το Εφετείο, προκειμένου να καταλήξει στην παραπάνω δικανική του κρίση, έλαβε υπόψη "τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων των διαδίκων που περιέχονται στη 4700/150Ξ/1997 εισηγητική έκθεση, την πραγματογνωμοσύνη του διορισθέντος πραγματογνώμονα Γ.

Π., τις από 2/3/2010 και από 24/2/2010 τεχνικές εκθέσεις του Γ. Κ., την από Φεβρουαρίου 2010 τεχνική έκθεση του Ε. Α. και τα έγγραφα που νόμιμα με επίκληση προσκόμισαν οι διάδικοι, μεταξύ των οποίων και καταθέσεις μαρτύρων που δόθηκαν στο πλαίσιο άλλων δικών και φωτογραφίες, τα οποία (έγγραφα) χρησιμεύουν για άμεση απόδειξη ή εκτιμώνται ως δικαστικά τεκμήρια", από το όλο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης και από το σύνολο των αιτιολογιών της τελευταίας, δεν καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, αλλά αντίθετα καταλείπονται αμφιβολίες για το αν το πιο πάνω Δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε όλα τα παραπάνω αποδεικτικά μέσα.

Ειδικότερα, το Εφετείο, μολονότι δέχεται, μεταξύ άλλων, ότι "...Η αποτύπωση του βυθού καταγράφεται στο σχεδιάγραμμα Ρομπογιαννάκη 1969, που χρησιμοποιήθηκε από τις δύο Επιτροπές για τον καθορισμό της οριογραμμής του αιγιαλού...Στοιχεία από τα αρχεία του Αγγλικού Ναυαρχείου δίδουν μέγιστο κύμα που πλήττει αμέσως τα βόρεια παράλια της Κρήτης ύψους 5, 5 μ...Έτσι λοιπόν, το μέγιστο ύψος κύματος που θα μπορούσε να φθάσει στην ακτή δεν υπερβαίνει τα 2,60μ...

Η ακτή έμπροσθεν του επιδίκου έχει κατεύθυνση ανατολική και προσβάλλεται άμεσα από βορειανατολικούς και ανατολικούς ανέμους...οι οποίοι δεν πλήττουν άμεσα την περιοχή του επιδίκου, αλλά εκ περιθλάσεως, καθόσον ο κόλπος του Λιμένος …. προστατεύεται από τα ακρωτήρια της ... και του …....Αν όμως ληφθεί (υπόψη) η προστασία της επίδικης περιοχής από τα δύο προς βορά ακρωτήρια ...το κύμα φθάνει εκ περιθλάσεως με τη μορφή θραυόμενου κύματος που δεν υπερβαίνει το ύψος του ενός μέτρου...

Σε μικρή απόσταση από το επίδικο και εντός του λιμανιού υπάρχει η παλαιά προβλήτα, η οποία κατασκευάστηκε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα... 1,05μ. από τη στάθμη της θάλασσας...λειτούργησε επί εκατό περίπου χρόνια και πριν την κατασκευή του προστατευτικού μόλου ...Το επίδικο κτίριο είναι οικοδομημένο σε φυσική έξαρση του εδάφους.

Μεταξύ του κτιρίου και της θάλασσας, στην ανατολική πλευρά, υπάρχει αυλή...και μπροστά από τη θάλασσα υπάρχει πετρόκτιστος τοίχος...ύψους 1,80μ. κτισμένος πάνω σε βράχο. Το δάπεδο του υπογείου είναι σε ύψος 2,45μ. πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, σε κατάσταση ηρεμίας. Πάνω από το υπόγειο υπάρχει το ισόγειο, το δάπεδο του οποίου είναι σε ύψος 4,5 μ.

πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, σε κατάσταση ηρεμίας. Το κατάστρωμα του από δυτικά δρόμου...της ... είναι σε ύψος 4,5μ. από τη στάθμη της θάλασσας, σε κατάσταση ηρεμίας το επίδικο ακίνητο δεν βρέχεται από τις μεγαλύτερες συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων, οι οποίες δεν υπερβαίνουν το ένα μέτρο και το τμήμα που καταλαμβάνει με βάση τα φυσικά φαινόμενα δεν είναι αιγιαλός ....

διότι, αν βρεχόταν με τις μέγιστες, πλην συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων για εκατό και πλέον έτη που υπάρχει το κτίσμα, αυτό θα είχε καταστραφεί ή τουλάχιστον θα είχε διαβρωθεί, αλλά αυτό διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση" δεν αντικρούει ειδικά ούτε σχολιάζει στην απόφασή του τα περιστατικά που προκύπτουν από τα αποδεικτικά μέσα που επικαλείται το αναιρεσείον με τον εξεταζόμενο λόγο αναίρεσης, τα οποία δεν συμπορεύονται με τις αμέσως πιο πάνω παραδοχές του Εφετείου, αλλά αντίθετα αντιστρατεύονται τις τελευταίες, ως προς το ουσιώδες ζήτημα της ύπαρξης του επίδικου ακινήτου εντός του αιγιαλού του Λιμένος …..

Η κρίση αυτή του Δικαστηρίου ενισχύεται και από τις αμφιβολίες που δημιουργούνται, ως προς τα αν το Εφετείο έλαβε υπόψη, κατά το σχηματισμό του παραπάνω αποδεικτικού του πορίσματος και την επίδραση που ασκούν στον καθορισμό του αιγιαλού, με βάση τα προαναφερόμενα αποδεικτικά μέσα, τα προστατευτικά φυσικά (ακρωτήρια) και τεχνητά εμπόδια (προβλήτας, μόλος, πετρόκτιστο τοιχίο επιδίκου) που παρεμβάλλονται μεταξύ της θάλασσας και του επιδίκου, όταν μάλιστα γίνεται δεκτό ότι το τελευταίο έχει κατασκευαστεί σε ύψος που υπερβαίνει το ένα μέτρο από τη στάθμη της θάλασσας σε ήρεμη κατάσταση και δεν βρέχεται από τις μέγιστες συνήθεις αναβάσεις του κύματος στην περιοχή του Λιμένος …, οι οποίες φθάνουν μέχρι το ένα μέτρο.

Κατόπιν αυτών ο δεύτερος αναιρετικός λόγος είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου (άρθρο 495 παρ.3 ΚΠολΔ, όπως ισχύει) και να επιβληθεί σε βάρος του αναιρεσιβλήτου, λόγω της ήττας του, η δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 37/2015 απόφαση του Εφετείου Ανατολικής Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο όμως από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου σ' εκείνον που το κατέθεσε.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Μαΐου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Ιουνίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ