Appeal dismissed for some defendants but allowed for others regarding moral damages in car accident cases.

Απόφαση 1146 / 2019 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1146/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Μαρία Τζανακάκη, Αντώνιο Τσαλαπόρτα και Ελένη Φραγκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Φεβρουαρίου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Σ. Μ. του Γ., κατοίκου ... και 2) ανώνυμης ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΑΑΕ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λάζαρο Χατζηθέμελη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 14-2-2019 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Δ. Π. του Β., 2) Σ. συζ. Δ. Π., το γένος Ν. Β., 3) Α. Π. του Δ., κατοίκων ..., 4) Α. συζ. Ν. Β., το γένος Χ. Α., κατοίκου ..., 5) Β. Π. του Δ., 6) Α. συζ. Β. Π., το γένος Κ. Γ. και 7) Ν. Δ. του Κ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Αργυρώ Κουνέλη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-1-2013 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1715/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 56/2018 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 28-3-2018 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ελένη Φραγκάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 28.3.2018 (γεν. αριθ. εκθ. καταθ. 3257/ 2018) αίτηση για την αναίρεση της 56/2018 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, που εκδόθηκε με την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο, καθώς και από τη σύμβαση ασφάλισης αυτού (άρθρ. 681Α ΚΠολΔ) έχει ασκηθεί νόμιμα, εμπρόθεσμα και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των κατ' ιδίαν λόγων αυτής (άρθρ. 577 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ).

Σύμφωνα με το άρθρο 932 του ΑΚ, "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας (άρθρ. 25 § 1 του Συντάγματος), ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ (ΑΠ Ολομ., 10/2017, 9/2015).

Και τούτο, διότι μία απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο, κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση (όσον αφορά τον δικαιούχο - παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και στη δεύτερη (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο, επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών, πρέπει να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΑΠ 1863/2017, ΑΠ 747/2017).

Εξάλλου, ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται και αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας αυτός παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, η οποία υπάρχει, αν ο κανόνας δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν έπρεπε ή αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (Ολ.ΑΠ 7/2006, ΑΠ 1299/2009).

Στην ερευνώμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλομένη απόφασή του, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε, ότι την 19.10.2012 ο πρώτος των εναγομένων και ήδη πρώτος αναιρεσείων οδηγώντας το ασφαλισμένο στην δευτέρα των εναγομένων και ήδη δεύτερη των αναιρεσειόντων ασφαλιστική εταιρία, για την έναντι τρίτων από την κυκλοφορία του αστική ευθύνη υπ' αριθ.

κυκλοφ. ...10 Δ.Χ.Φ. αυτοκίνητο (ελκυστήρα), μετά του επ' αυτού προσαρτηθέντος υπ' αριθ. ...42 ρυμουλκούμενου (επικαθημένου), εκινείτο επί της δεξιάς λωρίδος κυκλοφορίας του προς ….ρεύματος πορείας της Ν. Ε.Ο. ..., όταν, στο ύψος της χ/θ 22,800 της, ως άνω, οδού, οι δεξιοί τροχοί του οπισθίου άξονος του επικαθημένου παρέσυραν τον πεζό Β.

Π., υιό των 1ου και 2ης, αδελφό του 3ου, εγγονό των 4ης, 5ου και 6ης και μνηστήρα της 7ης των εναγόντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, με συνέπεια τον σοβαρότατο τραυματισμό του, εξ αιτίας του οποίου επήλθε ο θάνατός του. Περαιτέρω, το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλομένη απόφασή του, σχετικά με το κεφάλαιο χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ψυχικής οδύνης, δέχθηκε τα εξής: "...ο θανών, όταν έλαβε χώρα το θανατηφόρο ατύχημα ήταν 30 ετών.

Διέμενε στη ….με τους γονείς του (δύο πρώτους ενάγοντες) και τον τρίτο των εναγόντων, αδερφό του, με τους οποίους διατηρούσε δεσμούς αμοιβαίας στοργής και αγάπης. Δεσμούς αγάπης και στοργής διατηρούσε και με τη γιαγιά του από την μητρική γραμμή (τρίτη ενάγουσα), καθώς και με τον παππού και γιαγιά του από την πατρική γραμμή πέμπτο και έκτη των εναγόντων.

Ήταν δε όπως σημειώθηκε αρραβωνιασμένος με την έβδομη ενάγουσα και επρόκειτο να παντρευτούν σύντομα. Ο θάνατός του προκάλεσε ψυχική οδύνη στους ενάγοντες και δικαιούνται χρηματικής ικανοποιήσεως, που υπολογίζεται με βάση τις συνθήκες του ατυχήματος, την αποκλειστική υπαιτιότητα του οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου για την πρόκληση του ατυχήματος, την ηλικία του θανόντος κατά τον χρόνο του ατυχήματος και την καλή κατάσταση της υγείας του, τον βαθμό αγάπης και συγγένειας που συνέδεε τον θανόντα και τον καθένα των εναγόντων, καθώς και την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των διαδίκων -πλην της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας, η ευθύνη της οποίας είναι εγγυητική.

Ειδικότερα οι ενάγοντες δικαιούνται τα παρακάτω ποσά: 1) Ο πρώτος ενάγων, πατέρας του θανόντος, ποσό 100.000 €, 2) η δεύτερη ενάγουσα, μητέρα του θανόντος, ποσό 100.000 €, 3) o τρίτος ενάγων, αδερφός του θανόντος, ποσό 70.000 ευρώ, 4) η τέταρτη ενάγουσα, γιαγιά του θανόντος, ποσό 40.000 €, 5) ο πέμπτος ενάγων, παππούς του θανόντος, ποσό 40.000 €, 6) η έκτη ενάγουσα, γιαγιά του θανόντος, ποσό 40.000 €, 7) η έβδομη ενάγουσα, μνηστή του θανόντος και μέλλουσα σύζυγός του, ποσό 30.000 €...".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε τους σχετικούς λόγους των εφέσεων των εναγόμενων και των αντεφέσεων των εναγόντων κατά της εκκαλουμένης, με αριθμό 1715/2014 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία έκρινε ομοίως. Με τις κρίσεις του όμως αυτές το Εφετείο, με την προσβαλλομένη παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας και υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, όσον αφορά τα παραπάνω ποσά που προσδιόρισε ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης στους τρίτο (70.000 ευρώ), σε καθένα των τέταρτης, πέμπτου και έκτης (40.000) ευρώ, αλλά και στην έβδομη (30.000 ευρώ) από τους ενάγοντες και νυν αναιρεσίβλητους, αδελφό, μάμμη από την πλευρά της μητέρας, πάππου και μάμμη από την πλευρά του πατέρα και μνηστή αντίστοιχα, διότι, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου των αναιρεσειόντων οδηγού του ασφαλισμένου στην αναιρεσείουσα ζημιογόνου με αριθμό κυκλοφ. ...10 Δ.Χ.Φ.

αυτοκινήτου, τα επιδικασθέντα ποσά είναι πολύ μεγαλύτερα από τα επιδικαζόμενα σε παρόμοιες περιπτώσεις και εξαιρετικά υψηλά, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, τη δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, δεδομένης της οικονομικής συγκυρίας και της αβεβαιότητας στο σημερινό οικονομικό περιβάλλον.

Αντίθετα το Εφετείο, προσδιορίζοντας ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης το ποσόν των 100.000 ευρώ για καθένα από τους πρώτο και δεύτερη ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητους, πατέρα και μητέρα αντίστοιχα, δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι το ποσό αυτό, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο δεν υπερβαίνει, και μάλιστα καταφανώς, εκείνων που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις χρηματικής ικανοποίησης.

Επομένως ο από το άρθρ. 559 αρ. 1 του Κ.Πολ.Δ. πρώτος λόγος αναίρεσης κατά το μέρος που αφορά τους πρώτο και δεύτερη των αναιρεσιβλήτων πρέπει ν' απορριφθεί, ενώ κατά το μέρος που αφορά τους λοιπούς τρίτο, τέταρτη, πέμπτο, έκτη και έβδομη αναιρεσίβλητους, πρέπει να γίνει δεκτός. Με τον δεύτερο λόγο αναίρεσης οι αναιρεσείοντες προσάπτουν στην προσβαλλομένη την από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια επικαλούμενοι παραβίαση των διατάξεων των άρθρων 297-298 ΑΚ, ως προς την παραδοχή που αναφέρεται στο κεφάλαιο της θετικής ζημίας και ειδικότερα την ύψους 3.101 € δαπάνη του τάφου που επιδικάστηκε στον πρώτο αναιρεσείοντα, για την οποία σχετικώς η προσβαλλομένη αναφέρει "...για έξοδα κατασκευής μαρμάρινου τάφου ο πρώτος ενάγων θα αναγκαστεί να δαπανήσει το συνολικό ποσό των 3.101,00 ευρώ, σύμφωνα με την από 27.11.2012 προσκομιζόμενη με επίκληση προσφορά της επιχείρησης επεξεργασίας μαρμάρων του Κ.

Θ.ου που εδρεύει στη …....". Ο λόγος αυτός θεμελειούμενος στην επίκληση ότι κατά τις παραδοχές της προσβαλλομένης δεν πραγματοποιήθηκε η δαπάνη κατασκευής τάφου και σε κάθε περίπτωση λόγω της μη έκδοσης παραστατικών δεν κατεβλήθη ο ΦΠΑ ύψους 120 €, είναι, προεχόντως, απαράδεκτος, διότι, με το πρόσχημα της συνδρομής των προϋποθέσεων θεμελίωσής του στις παραπάνω διατάξεις, πλήττεται η αναιρετικά ανέλεγκτη εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων από το Εφετείο (άρθρ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Σε κάθε περίπτωση δε είναι αβάσιμος, εφόσον η κατασκευή του τάφου το μεν περιλαμβάνεται στα κατ' άρθρο 929 ΑΚ έξοδα κηδείας, το δε συνιστά αποζημιωτική ενοχή, η νομιμότητα της οποίας προϋποθέτει συναλλαγή που δικαιολογεί την έκδοση τιμολογίου και επομένως η συγκεκριμένη δαπάνη σε κάθε περίπτωση περιλαμβάνει υποχρεωτικά την από το νόμο επιβαλλόμενη καταβολή του αναλογούντος ΦΠΑ (άρθρα 1, 2, 3 § 1α', 4 § 1 του Ν. 2859/2000 σε συνδυασμό με άρθρο 2 § 1 του π.δ. 182/1996 και ήδη ισχύοντος άρθρου 1 περ. 1 της παραγράφου Ε του Ν. 4093/2012).

Επομένως πρέπει και ο ως άνω δεύτερος αναιρετικός λόγος ν' απορριφθεί. Συνακολούθως των παραπάνω και μη υπάρχοντος άλλου αναιρετικού λόγου προς έρευνα, πρέπει η αναίρεση ν' απορριφθεί ως προς τους πρώτο και δεύτερη των αναιρεσιβλήτων και να γίνει αυτή δεκτή, ως προς τους τρίτο, τέταρτη, πέμπτο, έκτη και έβδομη των αναιρεσιβλήτων, ως προς τους οποίους, λόγω της κατά τα άνω παραδοχής της βασιμότητας του πρώτου λόγου αναίρεσης, πρέπει να αναιρεθεί κατά το κεφάλαιο της χρηματικής ικανοποίησης και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δικ.).

Οι αναιρεσείοντες πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα των πρώτου και δεύτερης των αναιρεσιβλήτων, ως προς τους οποίους ηττήθηκαν, οι οποίοι παρέστησαν και κατέθεσαν προτάσεις (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ). Εξάλλου στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν και προτάσεις, πρέπει να καταδικαστούν λόγω της ήττας τους οι τρίτος, τέταρτη, πέμπτος, έκτη και έβδομη των αναιρεσιβλήτων, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στους αναιρεσείοντες (άρθρ. 495 παρ. 4 εδ. ε' ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αίτηση αναίρεσης κατά της με αριθμό 56/2018 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών ως προς τους πρώτο και δευτερη των αναιρεσιβλήτων.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των παραπάνω αναιρεσιβλήτων, τα οποία καθορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Αναιρεί την ως άνω απόφαση ως προς τους τρίτο, τέταρτη, πέμπτο, έκτη και έβδομη των αναιρεσιβλήτων κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως.

Καταδικάζει τους παραπάνω αναιρεσίβλητους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ. Και Διατάζει να επιστραφεί στους αναιρεσείοντες το κατατεθέν από αυτούς παράβολο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Ιουνίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Σεπτεμβρίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ