1144/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1144 / 2011 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1144/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Χαράλαμπο Αθανασίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Μαρτίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1. Β. Α. του Α., κατοίκου ... και 2. Κ. Α. του Α., κατοίκου ..., οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Θεοδώρα Κοντοζήση.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Σ. χας Ζ. Μ., το γένος Φ. Κ., κατοίκου ..., ατομικώς και ως μόνης εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αρχικού διαδίκου Ζ. Μ. του Κ.. 2 Φ. Κ. του Ε., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Περικλή Στρούμπο και 3. Μ. Κ. του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-6-2006 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Ηγουμενίτσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 40/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 60/2009 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 10-11-2009 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Μαζαράκης ανέγνωσε την από 1-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης. Η πληρεξούσια των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσίβλητων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από το άρθρο 576 παρ. 1-2 του ΚΠολΔ προκύπτει, ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναιρέσεως, δεν εμφανισθεί κάποιος διάδικος, ο Άρειος Πάγος ερευνά, αν ο απολειπόμενος διάδικος επισπεύδει τη συζήτηση, εάν δε την επισπεύδει ο αντίδικός του, ερευνά αν ο τελευταίος έχει κλητεύσει νομίμως και εμπροθέσμως τον απολειπόμενο και σε καταφατική περίπτωση η συζήτηση προβαίνει σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την με αριθμό 9447Β'/5-7-2010 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας Θ. Κ., ακριβές αντίγραφο της από 10-11-2009 αιτήσεως αναιρέσεως, με την επ' αυτής πράξη ορισμού δικασίμου για την εκδίκαση της αναιρέσεως και κλήση προς παράσταση στην αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο της 9-3-2011, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως, με επιμέλεια των αναιρεσειουσών, που επισπεύδουν τη συζήτηση, στον τρίτο αναιρεσίβλητο Μ.

Κ., πλην όμως ο τελευταίος δεν εμφανίσθηκε κατά τη συζήτηση της κρινόμενης αίτησης στην ως άνω δικάσιμο, ούτε υπέβαλε την από το άρθρο 242 ΚΠολΔ έγγραφη δήλωση μη παραστάσεως στο ακροατήριο. Επομένως, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση, παρά την απουσία του τρίτου αναιρεσιβλήτου, σαν να ήταν και αυτός παρών.

Επειδή, με το άρθρο 281 του ΑΚ ορίζεται, ότι η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται, αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, για να θεωρηθεί η άσκηση του δικαιώματος ως καταχρηστική, θα πρέπει η προφανής υπέρβαση των ορίων που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο οικονομικός ή κοινωνικός σκοπός του δικαιώματος να προκύπτει από τη συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε ή τις περιστάσεις που μεσολάβησαν ή από άλλα περιστατικά, τα οποία, χωρίς να εμποδίζουν τη γέννηση ή να επάγονται την απόσβεση του δικαιώματος, καθιστούν μη ανεκτή την άσκησή του, κατά τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου.

Απαιτείται δηλαδή, για να χαρακτηρισθεί καταχρηστική η άσκηση του δικαιώματος, να έχει δημιουργηθεί στον υπόχρεο, από τη συμπεριφορά του δικαιούχου σε συνάρτηση και με εκείνη του υποχρέου, και μάλιστα ευλόγως, η πεποίθηση ότι ο δικαιούχος δεν πρόκειται να ασκήσει το δικαίωμά του. Επίσης, οι πράξεις του υποχρέου και η διαμορφωθείσα υπέρ αυτού κατάσταση πραγμάτων, είναι αναγκαίο να τελούν σε αιτιώδη σχέση προς την προηγούμενη συμπεριφορά του δικαιούχου, αφού, κατά τους κανόνες της καλής πίστεως, τις συνέπειες που απορρέουν από πράξεις άσχετες προς αυτή τη συμπεριφορά, δεν συγχωρείται να επικαλεσθεί προς απόκρουση του δικαιώματος.

Η συμπεριφορά του δικαιούχου που προηγήθηκε μπορεί να συνίσταται σε θετική πράξη ή παράλειψή του, η δε με την άσκηση του δικαιώματος ανατροπή της κατάστασης που δημιουργήθηκε ή η με αυτήν πρόκληση στον υπόχρεο επαχθών, όχι δε κατ' ανάγκη και αφόρητων, συνεπειών, θα πρέπει, με γνώμονα την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη, να μην είναι ανεκτή, ώστε, μετά και από αντιστάθμισή τους προς το συμφέρον που η άσκηση αυτή εξυπηρετεί για τον δικαιούχο, να κρίνεται επιβεβλημένη, προς αποτροπή των επαχθών για τον υπόχρεο συνεπειών, η θυσία του αξιουμένου δικαιώματος.

Έτσι, το ζήτημα, αν οι συνέπειες που συνεπάγεται η άσκηση του δικαιώματος είναι επαχθείς για τον υπόχρεο, πρέπει να αντιμετωπίζεται και σε συνάρτηση με τις αντίστοιχες συνέπειες που μπορεί να επέλθουν σε βάρος του δικαιούχου από την παρακώλυση της ικανοποιήσεως του δικαιώματός του. Εξάλλου, η εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης του άρθρου 281 ΑΚ, η οποία έχει έντονο χαρακτήρα κανόνα δημοσίας τάξης, δεν αποκλείεται και επί ασκήσεως δικαιώματος που πηγάζει από διατάξεις δημοσίας τάξης, όπως είναι και εκείνες του Αγροτικού Κώδικα για παραχώρηση της κυριότητας γεωργικών κλήρων και οικοπέδων (Ολ.ΑΠ 7/2002).

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσία την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε, ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Δυνάμει των ... δωρητηρίου συμβολαίου της συμβολαιογράφου Ηγουμενίτσας Αλ. Μάνου, νομίμως μεταγραφέντος, ... πωλητηρίου συμβολαίου της ίδιας ως άνω συμβολαιογράφου, νομίμως μεταγραφέντος, και ... συμβολαίου γονικής παροχής της αυτής ως άνω συμβολαιογράφου, νομίμως μεταγραφέντος, περιήλθαν στην συγκυριότητα της πρώτης εκ των εναγουσών και ήδη πρώτης των αναιρεσειουσών Β.

Α. τα 5/8 εξ αδιαιρέτου του με αριθμό ... κληροτεμαχίου, το οποίο κείται στην θέση " ... " της κτηματικής περιφερείας του Δ.Δ Ν. ... του ..., έχει έκταση, κατά τους τίτλους κυριότητος, 6.000 τμ και συνορεύει γύρωθεν με το με αριθμό ... κληροτεμάχιο, ιδιοκτησίας Α. Ο., Νοτίως με το με αριθμό ... κληροτεμάχιο των ήδη αναιρεσιβλήτων Σ.

Μ., Φ. Κ. και Μ. Κ., Ανατολικώς με αγροτική οδό και Δυτικώς ωσαύτως με αγροτική οδό. Περαιτέρω, δυνάμει του ως άνω ... συμβολαίου γονικής παροχής και του ... πωλητηρίου συμβολαίου της συμβολαιογράφου Ορχομενού Αικ. Ξηρογιάννη, νομίμως μεταγραφέντων, περιήλθαν στην συγκυριότητα της δεύτερης εκ των αναιρεσειουσών Κ.

Α. τα 3/8 εξ αδιαιρέτου του αυτού ως άνω ακινήτου. Το ακίνητο αυτό περιήλθε στη συγκυριότητα των δικαιοπαρόχων των αναιρεσειουσών, δυνάμει των ... δηλώσεων αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Ηγουμενίτσας Αλ. Μάνου, που μεταγράφηκαν νόμιμα. Με τις τελευταίες δηλώσεις οι αδελφοί Ν., Σ., Λ. και Α. απεδέχθησαν την κληρονομιά του αποβιώσαντος στις ...

πατέρα τους Χ. Α., ο οποίος τους εγκατέστησε κληρονόμους με την ... δημόσια διαθήκη του συμβολαιογράφου Ηγουμενίτσας Νικ. Κανούρα. Στην κυριότητα του τελευταίου το επίδικο κληροτεμάχιο περιήλθε δυνάμει του ... παραχωρητηρίου της Αγροτικής Τράπεζας, νομίμως μεταγραφέντος στις 22-2-1957 στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Ηγουμενίτσας.

Από τον χρόνο παραχωρήσεως του με αριθμό ... επίδικου κληροτεμαχίου το έτος 1953 και της εγκαταστάσεως επ' αυτού του κληρούχου Χ. Α. ουδέποτε τέθηκε ζήτημα συνόρων με το ... κληροτεμάχιο, το οποίο κείται Νοτίως αυτού. Από το έτος 1963 το ... κληροτεμάχιο νεμόταν και κατείχε ο πρώτος αρχικός εναγόμενος Ζ. Μ., τον οποίο μετά το θάνατό του έχουν κληρονομήσει οι λοιποί εναγόμενοι και ήδη αναιρεσίβλητοι και συνεχίζουν νόμιμα τη δίκη.

Ο τελευταίος σε τμήμα των συνόρων με το ... κληροτεμάχιο, τμήμα εκτάσεως 267 τ.μ., που αποτελεί και την επίδικη διαφορά, την τελευταία εικοσαετία φύτεψε κυπαρίσσια και διάφορα άλλα δένδρα και περιέφραξε τα σύνορα με σύρμα καθώς και με τοιχίο. Στις ενέργειες αυτές του πρώτου αρχικού εναγομένου ουδέποτε αντιτάχθηκαν οι δικαιοπάροχοι των αναιρεσειουσών, τέκνα του αποβιώσαντος Χ.

Α., θεωρώντας δεδομένα τα σύνορα των κληροτεμαχίων. Μάλιστα στο επίδικο τμήμα των 267 τ.μ. οι αναιρεσίβλητοι κατεσκεύασαν και χώρο σταθμεύσεως αυτοκινήτου. Αλλά και η ίδια η πρώτη εκ των αναιρεσειουσών Β. Α. από το έτος 1994, οπότε απέκτησε το ποσοστό των 2/8 εξ αδιαιρέτου ουδέποτε έθεσε ζήτημα συνόρων και καταλήψεως τμήματος του κληροτεμαχίου της.

Όλως αιφνιδίως, αφού το έτος 2005 περιήλθε στην συγκυριότητα της δεύτερης εκ των αναιρεσειουσών το ποσοστό των 3/8 εξ αδιαιρέτου, το έτος 2006 τέθηκε ζήτημα ελλείποντος τμήματος, 267 τ.μ. από το ... κληροτεμάχιο των αναιρεσειουσών, όταν μετά από ακριβή εφαρμογή του διαγράμματος διανομής ο τοπογράφος - μηχανικός Ι.

Σ. διαπίστωσε, ότι έλλειπαν 267 τ.μ. από το κληροτεμάχιο. Ουσιαστικά δηλαδή μετά από πενήντα τρία (53) έτη από της παραχωρήσεως στον απώτερο δικαιοπάροχο των αναιρεσειουσών του ... κληροτεμαχίου και μετά από σαράντα τρία (43) έτη κατοχής και αξιοποιήσεως του επιδίκου τμήματος των 267 τ.μ. εκ μέρους του πρώτου αρχικού εναγομένου Ζ.

Μ., οι αναιρεσείουσες έθεσαν ζήτημα ελλείποντος τμήματος, εκτάσεως 267 τμ από το κληροτεμάχιό τους και, κατόπιν τούτου, ήγειραν την από 20-6-2006 διεκδικητική αγωγή. Η τοιαύτη όμως απροσδόκητη συμπεριφορά των αναιρεσειουσών υπό τις ως άνω συγκεκριμένες συνθήκες και περιστάσεις και η εκ των υστέρων μετά από πενήντα τρία (53) έτη επιχείρηση ανατροπής της υφισταμένης και παγιωμένης καταστάσεως υπερβαίνει προφανώς τα όρια της καλής πίστεως και των χρηστών ηθών καθώς και του κοινωνικού και οικονομικού σκοπού του δικαιώματος κυριότητας, δημιουργώντας εντόνως, την εντύπωση της αδικίας, σύμφωνα με τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεις του μέσου και εντίμου κοινωνικού ανθρώπου.

Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές, το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο, δέχτηκε κατά πλειοψηφία, ότι η ένδικη αγωγή ασκήθηκε καταχρηστικά και κατόπιν τούτου, αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, που είχε κρίνει αντίθετα, απέρριψε την αγωγή. Με τις κρίσεις του αυτές, στις οποίες στήριξε την παραδοχή της εκ μέρους των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων ενστάσεως καταχρηστικής ασκήσεως του ενδίκου δικαιώματος των εναγουσών και ήδη αναιρεσειουσών και την απόρριψη της αγωγής, το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, διότι για τη θεμελίωση της έννοιας της καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος δεν αρκεί ούτε η μακροχρόνια αδράνεια, ούτε το γεγονός ότι ο αρχικός πρώτος εναγόμενος, φύτεψε κυπαρίσσια και διάφορα άλλα δένδρα, περιέφραξε τα σύνορα με σύρμα και κατασκεύασε χώρο στάθμευσης αυτοκινήτου, όπως δέχεται το Δικαστήριο της ουσίας, ενόψει και του ότι η μετακίνηση πρόχειρων κατασκευών δεν επιφέρει δυσβάστακτες συνέπειες για τους υπόχρεους αναιρεσιβλήτους, σε συνάρτηση με τη συνέπεια απώλειας της κυριότητας των τελευταίων επί του επίδικου ακινήτου.

Επομένως, ο από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, κατά το δεύτερο μέρος του, λόγος της αναίρεσης, πρέπει να γίνει δεκτός. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, του οποίου είναι δυνατή η σύνθεση από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 60/2009 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσπρωτίας, που δίκασε ως Εφετείο.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειουσών, τα οποία ορίζει στο ποσόν των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Μαΐου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 30 Ιουνίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ