1141/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1141 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1141/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου και Παναγιώτη Παρτσιλίβα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Φεβρουαρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ..., 2. ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Εταιρεία Θερμικών Λεωφορείων Α.Ε.", που εδρεύει στον ΄Αγιο Ιωάννη Ρέντη και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Ζιούβα, χωρίς να καταθέσει προτάσεις και 3. ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΑΕΓΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Κυριακίδη, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης:..., η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χρήστο Νικολαϊδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 10-2-2003 και 19-3-2003 αγωγές, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1957/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1810/2006 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10 Ιουλίου 2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Παρτσιλίβας, ανέγνωσε την από 14 Φεβρουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 932 εδ. 3 ΑΚ, σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης. Στη διάταξη αυτή δεν προσδιορίζεται η έννοια του όρου "οικογένεια του θύματος", προφανώς γιατί ο νομοθέτης δεν θέλησε να διαγράψει δεσμευτικά τα όρια ενός θεσμού, ο οποίος από τη φύση του υφίσταται κατ' ανάγκη τις επιδράσεις από τις κοινωνικές διαφοροποιήσεις κατά τη διαδρομή του χρόνου.

Κατά την αληθή όμως έννοια της διάταξης, που απορρέει από το σκοπό της θέσπισής της, στην οικογένεια του θύματος περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεόμενοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάστηκαν ψυχικά από την απώλειά του και στην ανακούφιση του ψυχικού πόνου των οποίων στοχεύει η διάταξη, αδιαφόρως αν συζούσαν μεταξύ τους ή διέμεναν χωριστά.

Η επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης στα δικαιούμενα αυτά πρόσωπα, τελεί υπό την αυτονόητη προϋπόθεση, που συνιστά πραγματικό ζήτημα, της ύπαρξης, κατ΄ εκτίμηση του δικαστή της ουσίας, μεταξύ αυτών και του θανατωθέντος, όταν ο τελευταίος ζούσε, αισθημάτων αγάπης και στοργής, η διαπίστωση της ανυπαρξίας των οποίων μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό, είτε όλων των προσώπων αυτών, είτα κάποιων, είτε κάποιου από αυτούς, από την επιδίκαση της εν λόγω χρηματικής ικανοποίησης (Ολ ΑΠ 21/2000).

Παρέπεται απ' αυτά, ότι στην οικογένεια του θύματος περιλαμβάνεται και η μνηστή του όχι όμως και το πρόσωπο εκείνο που συζούσε με αυτό σε κατάσταση ελεύθερης συμβίωσης, χωρίς πρόθεση για μελλοντική σύναψη γάμου. Άρα δυνατότητα επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης που προκλήθηκε στον επιζώντα από το θάνατο του συντρόφου του δεν προβλέπεται από το νόμο.

Ούτε όμως με ανάλογη εφαρμογή της άνω διάταξης του άρθρου 932 εδ. 3 Α.Κ. μπορεί να επιδικαστεί τέτοια χρηματική ικανοποίηση για την εξισορρόπηση των δημιουργούμενων από την απώλεια του θύματος δυσμενών καταστάσεων και συνεπειών. Εξάλλου κατ΄ άρθρο 1346 Α.Κ. μνηστεία είναι η σύμβαση για μελλοντικό γάμο, η οποία καταρτίζεται με αμοιβαία υπόσχεση των μελλονύμφων για την τέλεσή του, διαστέλλεται δε από την απλή προς γάμο πρόταση, η οποία συνιστά δήλωση βουλήσεως ενός μόνο μέρους ή την προς γάμο διαπραγμάτευση ή τις ερωτικές σχέσεις που δεν συνδυάζονται με την μελλοντική τέλεση γάμου.

Το στοιχείο της αμοιβαίας υπόσχεσης για μελλοντική σύναψη γάμου διακρίνει τη μνηστεία από την ελεύθερη ένωση - συμβίωση, κατά την οποία όχι μόνο δεν υφίσταται συμφωνία των μερών περί της τελέσεως γάμου, αλλά υπάρχει συνειδητή επιλογή τους να μείνουν εκτός των πλαισίων του. Περαιτέρω κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων για την εφαρμογή της διάταξης που εφαρμόστηκε ή της μη συνδρομής των όρων αυτών που αποκλείει την εφαρμογή της όπως και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί απ' αυτές και διατυπώνεται με σαφήνεια στην απόφαση, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ..

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα : Την 4-1-2000, στην ... και στην οδό ..., συνοικίας ... συγκρούσθηκαν η με αριθ. κυκλοφορίας ... δίκυκλη μοτοσυκλέττα, που οδηγούσε ο ... με το υπ΄ αριθ. κυκλοφορίας ... ΔΧ αστικό λεωφορείο, που οδηγούσε ο πρώτος των αναιρεσειόντων, προστηθείς στην οδήγησή του από τη δεύτερη τούτων, που είχε την ευθύνη της εκμεταλλεύσεώς του και που ήταν ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην τρίτη αυτών, με αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό του πιό πάνω οδηγού της μοτοσυκλέττας ...

Η σύγκρουση αυτή οφειλόταν σε αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου των αναιρεσειόντων, συνισταμένη στα σ΄ αυτή εκτιθέμενα πραγματικά περιστατικά, ο άνω δε θανών συνέβαλε στην επέλευση του θανατηφόρου αποτελέσματος κατά ποσοστό 20% εκ του ότι δεν έφερε προστατευτικό κράνος κατά την οδήγηση της πιό πάνω μοτοσυκλέττας του.

Ο τελευταίος, ηλικίας 27 ετών, συζούσε με την αναιρεσίβλητη "από το 1996 σε κατάσταση ελεύθερης συμβίωσης, με την οποία όμως σχεδίαζε να συνάψει γάμο" και ότι "σαφής περί της συμβιώσεώς τους και της προθέσεώς τους να τελέσουν γάμο είναι η κατάθεση του μάρτυρα ..., που εξετάσθηκε πρωτοδίκως, η οποία δεν κλονίζεται από κανένα αντίθετο αποδεικτικό στοιχείο", ακόμη δε ότι, εξαιτίας της απροσδόκητης θανάτωσης αυτού, η αναιρεσίβλητη δοκίμασε έντονη ψυχική οδύνη.

Με βάση αυτά επιδίκασε στην τελευταία ως χρηματική ικανοποίηση για την αιτία αυτή το ποσό των πενήντα πέντε χιλιάδων ευρώ, αφού εξαφάνισε κατά το μέρος τούτο την εκκληθείσα 1957/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που απέρριψε το σχετικό αγωγικό κονδύλιο ως μη νόμιμο. Με τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη ασαφείς, ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το ζήτημα του εάν η αναιρεσίβλητη αποτελούσε μέλος της οικογένειας του ως άνω θανόντος διότι ενώ δέχεται ότι ο τελευταίος συζούσε με την αναιρεσίβλητη σε κατάσταση ελεύθερης συμβίωσης, η οποία ενέχει το στοιχείο της συνειδητής επιδίωξης της μη τέλεσης γάμου μεταξύ τους, στη συνέχεια δέχεται ότι αυτός σχεδίαζε να τελέσει γάμο με αυτή, ήτοι περιστατικά τα οποία δεν στοιχειοθετούν τη σχέση της μνηστείας μεταξύ αυτών εφόσον γίνεται αναφορά α) σε ελεύθερη συμβίωση, β) σε μονομερή δήλωση βουλήσεως του άνω θανόντος περί τελέσεως γάμου, η οποία μάλιστα εκφράζεται κατά τρόπο ασαφή και ανεπαρκή, ενόψει του ότι δεν γίνεται λόγος περί τη προς τούτο προθέσεως αυτού αλλά περί σχεδιασμού, στο τέλος δέχεται κατά τρόπο αντιφατικό πρόθεση αυτών να τελέσουν γάμο, ήτοι ότι τελούσαν σε σχέση μνηστείας.

Επομένως ο, εκ του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος της αίτησης αναίρεσης είναι βάσιμος και, κατά παραδοχή του, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τη διάταξή της, με την οποία δέχθηκε το αίτημα της από 19-3-2003 αγωγή της αναιρεσίβλητης ατομικά κατά το μέρος που απευθύνονταν κατά των αναιρεσειόντων για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης σ΄ αυτή λόγω ψυχικής οδύνης, να παραπεμφθεί η υπόθεση κατ΄ αυτό το μέρος για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που την εξέδωσε και θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν (άρθρ. 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρ. 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-

Αναιρεί την 1810/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά το μέρος που αναφέρεται στο αιτιολογικό.

-

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση κατά το μέρος αυτό στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

-

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε εννιακόσια εβδομήντα (970) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Απριλίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Μαΐου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ