Supreme Court allows appeal against insurance company, ruling family members of deceased insured can claim mental distress damages.

Απόφαση 1131 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1131/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ειρήνη Καλού, Σοφία Ντάντου, Χρήστο Βρυνιώτη και Γεώργιο Χοϊμέ, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Μαρτίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "….", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Γεωργουλόπουλο, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 1-3-2018 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Του αναιρεσιβλήτου: Ν. Κ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστο Κρανιδιώτη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-6-2012 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου και της Π. Κ. Σ., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λιβαδειάς και συνεκδικάστηκε με τις από 21-2-2012 και 17-10-2012 αγωγές, του Β. Α. και του Σ. Κ., αντίστοιχα, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 13/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 21/2015 του Μονομελούς Εφετείου Λαμίας (μεταβατική έδρα Λιβαδειάς). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 25-6-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Ντάντου διάβασε την από 23-2-2018 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού λόγου αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 1 εδ. α' και β' και 6 παρ. 2 του Ν. 489/1976 "περί υποχρεωτικής ασφαλίσεως της εξ αυτοκινήτων αστικής ευθύνης" στον κύριο ή κάτοχο αυτοκινήτου, που κυκλοφορεί εντός της χώρας, επιβάλλεται η υποχρέωση να συνάψει σύμβαση ασφάλισης, η οποία θα καλύπτει την έναντι τρίτων από την κυκλοφορία του αυτοκινήτου αστική ευθύνη του, λόγω θανατώσεως ή ζημιών σε πράγματα, περιλαμβανομένης και της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης ή ηθικής βλάβης, ενώ, κατά τη διάταξη του άρθρου 10 παρ. 1 του ίδιου νόμου, το ζημιωθέν πρόσωπο έχει, από την ασφαλιστική σύμβαση, και μέχρι του ποσού αυτής, ίδια αξίωση κατά του ασφαλιστή.

Κατά το άρθρο 4 του Π.Δ. 264/1991 που τροποποίησε και αντικατέστησε το άρθρο 7 του ΠΔ 237/86, "δεν θεωρούνται τρίτοι κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 2 § 1 και του άρθρου 6 § 2: α) Ο οδηγός του αυτοκινήτου που προξένησε την ζημία, β) κάθε πρόσωπο του οποίου η ευθύνη καλύπτεται με τη σύμβαση ασφάλισης, γ) εκείνος ο οποίος έχει καταρτίσει μετά του ασφαλιστή την ασφαλιστική σύμβαση, δ) οι νόμιμοι εκπρόσωποι νομικού προσώπου που είναι ασφαλισμένο ή εταιρείας που δεν έχει αποκτήσει νομική προσωπικότητα" (84/5/ΕΟΚ αριθμός 3).

Έτσι, θεωρούνται τρίτοι και έχουν ευθεία αξίωση αποζημιώσεως κατά της ασφαλιστικής εταιρίας και οι συγγενείς του οδηγού του αυτοκινήτου που προξένησε τη ζημία, ή του προσώπου του οποίου η ευθύνη καλύπτεται με τη σύμβαση ασφαλίσεως ή έχει καταρτίσει με τον ασφαλιστή την ασφαλιστική σύμβαση (άρθρο 10 παρ. 1 ΠΔ 237/86).

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει, ότι η ως άνω ασφάλιση γίνεται για να καλύψει την αστική ευθύνη των ασφαλισμένων προσώπων έναντι των τρίτων που ζημιώνονται και ότι τα πρόσωπα τα οποία ο νόμος θεωρεί τρίτους έχουν αξίωση αποζημιώσεως κατά του ασφαλιστή, εφόσον, όμως, έναντι αυτών ο ασφαλισμένος έχει υποχρέωση αποζημιώσεως, την οποία ακριβώς καλύπτει η σύμβαση ασφαλίσεως.

Σύμφωνα με τις παραπάνω διατάξεις δεν θεωρείται ζημιωθείς τρίτος ώστε να έχει ευθεία αξίωση αποζημίωσης κατά της ασφαλιστικής εταιρείας στην οποία είναι ασφαλισμένο το ζημιογόνο αυτοκίνητο, στην περίπτωση θανάτου συνεπιβάτη συγγενούς του, ο ιδιοκτήτης του ασφαλισμένου στην ίδια ασφαλιστική εταιρεία ζημιογόνου αυτοκινήτου, που οδηγούσε τρίτο πρόσωπο, υπαίτιο για το ατύχημα, αφού η ευθύνη του καλύπτεται από την ασφαλιστική σύμβαση και δεν είναι τρίτος.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το Δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, στην περίπτωση δε θανατώσεως προσώπου, η χρηματική αυτή ικανοποίηση μπορεί να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης.

Ενόψει αυτών, βασική προϋπόθεση για τη θεμελίωση από την οικογένεια του θύματος αξιώσεως χρηματικής ικανοποιήσεώς της λόγω ψυχικής οδύνης είναι η έναντι του τελευταίου (θύματος) τέλεση αδικοπραξίας. Ως αδικοπραξία δε στην περίπτωση αυτή δεν νοείται μόνο αυτή που συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις της διατάξεως του άρθρου 914 ΑΚ, αλλά και κάθε περίπτωση που θεμελιώνει υποχρέωση αποζημιώσεως με βάση διατάξεις ειδικών νόμων, όπως είναι και ο ν.

ΓΠΝ/1911. Επομένως, η οικογένεια του θύματος μπορεί να αξιώσει από την ασφαλιστική εταιρία χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, εφόσον πληρούται το πραγματικό μιας, με την παραπάνω έννοια, αδικοπραξίας σε βάρος του θύματος από πρόσωπο του οποίου, κατά τα ανωτέρω έχει ασφαλιστεί η έναντι τρίτων αστική ευθύνη του.

Περαιτέρω, με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου) ελέγχονται τα σφάλματα του Δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής, ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ.

ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε, δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ.ΑΠ 27 και 28/1998). Η παραβίαση κανόνα δικονομικής διάταξης δεν δημιουργεί λόγο αναιρέσεως από το αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αναφορικά με την αγωγική αξίωση της χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ψυχικής οδύνης, του αναιρεσιβλήτου, έχοντος την ιδιότητα του ιδιοκτήτη του με αριθμό κυκλ. ….2 ΙΧΕ ζημιογόνου αυτοκινήτου καθώς και του αντισυμβαλλόμενου της ασφαλίσεως της ένδικης σύμβασης ασφαλίσεως του ως άνω ΙΧΕ αυτοκινήτου με την αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Κατά τον ίδιο χρόνο, ο πρώτος εναγόμενος της Α αγωγής (και ταυτόχρονα ενάγων της Β αγωγής Σ.

Κ.), οδηγώντας το υπ' αριθ. κυκλοφορίας …. Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, μάρκας …., τύπου …, ιδιοκτησίας του γιου του, Ν. Κ. - πρώτου ενάγοντα της Γ αγωγής, που ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους προκαλούμενες ζημίες στη δεύτερη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία της Α αγωγής (και ταυτόχρονα πρώτης εναγομένης της Γ αγωγής "….") και με συνοδηγό τη σύζυγό του και μητέρα των εναγόντων της Γ αγωγής, Γ.

Κ., κινούνταν επί της αυτής οδού, επίσης με κατεύθυνση από τη … προς την …. και όπισθεν του παραπάνω αυτοκινήτου του ενάγοντος της Α αγωγής, ενώ μεταξύ τους παρεμβάλλονταν το υπ' αριθ. κυκλοφορίας ….. IX (ημιφορτηγό κλειστού τύπου, με πλάτος 2 μ., ύψος 2 μ. και μήκος 7 μ. περίπου)... Περαιτέρω αποδείχθηκε, ότι η ως άνω θανούσα Γ.

Κ., σύζυγος του ενάγοντος της δεύτερης Σ. Κ. και μητέρα των εναγόντων της τρίτης αγωγής Ν. Κ. και Π. Κ., ήταν 58 ετών κατά το χρόνο θανάτου της και η κατάσταση της υγείας της ήταν πολύ καλή. Με τους ανωτέρω ενάγοντες που αποτελούσαν την "οικογένειά" της κατά την έννοια του άρθρου 932 εδ. 3 ΑΚ, ..., πλην των καλοκαιρινών μηνών, οπότε διέμενε μόνο με το σύζυγό της στη ..., αλλά τα τέκνα της τους επισκέπτονταν συχνά.

Ο αιφνίδιος θάνατός της τους συγκλόνισε και τους προκάλεσε, όπως ήταν φυσικό, έντονα συναισθήματα θλίψης και πόνου. Πρέπει, λοιπόν, να τους επιδικασθεί χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν. Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη α) την ηλικία του θύματος, β) την καλή κατάσταση της υγείας του, γ) το βαθμό συναισθηματικής σύνδεσης των εναγόντων με το θύμα που ήταν ανάλογος και με τη συγγένειά τους, δ) την ένταση και τη διάρκεια του ψυχικού τους άλγους, ε) το βαθμό της συντρέχουσας αμέλειας του συζύγου της και στ) την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των μερών (εκτός των ασφαλιστικών εταιριών), κρίνει ότι δικαιούνται να λάβουν τα κατωτέρω εύλογα και ανάλογα ποσά, ήτοι ο σύζυγος 50.000 ευρώ και κάθε τέκνο 35.000 ευρώ (εκτός από τα ποσά, για τα οποία επιφυλάχθηκαν να ζητήσουν στο ποινικό δικαστήριο).

Η εκκαλουμένη επιδίκασε χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη 60.000 ευρώ για το σύζυγο και 40.000 ευρώ για κάθε τέκνο. Κρίνοντας όμως έτσι εκτίμησε εσφαλμένα τις αποδείξεις και συνεπώς έσφαλε κατά το βάσιμο λόγο της 2ης και 3ης εφέσεως. Πρέπει, λοιπόν, αφενός μεν και οι τρεις εφέσεις να γίνουν δεκτές ως βάσιμες και από ουσιαστική άποψη...".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε ευθέως με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή την ουσιαστική διάταξη του άρθρου 7 του Ν. 489/1976 και του άρθρου 932 ΑΚ, κατά την οποία δεν θεωρούνται τρίτοι εκείνοι, που έχουν καταρτίσει μετά του ασφαλιστή τη σύμβαση ασφαλίσεως και ως εκ τούτου επί θανατώσεως συνεπιβάτη τα κατά νόμο αποτελούντα μέλη της οικογενείας του πρόσωπα κατά την έννοια της ΑΚ 932 δικαιούνται να αξιώσουν χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης από τον ασφαλιστή υπό την προϋπόθεση, όμως, ότι δεν ανήκουν σε μία από τις κατηγορίες του άρθρου 7 του Ν. 489/1976.

Επομένως στο ένδικο ατύχημα, κατά το οποίο θανατώθηκε η Γ. Κ., μητέρα του αναιρεσιβλήτου, ιδιοκτήτου και καταρτίσαντος με την αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία την ένδικη σύμβαση ασφαλίσεως, του με αριθμό κυκλ. ΒΙΚ-9932 ΙΧΕ ζημιογόνου αυτοκινήτου, που οδηγούσε ο προστηθείς από αυτόν και πατέρας του Σ. Κ., ο αναιρεσίβλητος, ως ιδιοκτήτης, προστήσας και καταρτίσας με την αναιρεσείουσα την ένδικη σύμβαση ασφαλίσεως του ως άνω ζημιογόνου αυτοκινήτου δεν δικαιούται να αξιώσει την χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης από την αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία, καίτοι ανήκε στην οικογένεια της θανατωθείσας μητέρας του.

Επομένως, ο μοναδικός από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατόπιν αυτών πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση εν μέρει κατά το μέρος, που αφορά την από 21.6.2012 (και με αριθμό κατάθ. …/2012) αγωγή ως προς τον πρώτο Ν. Κ. Σ., ήδη αναιρεσίβλητο και την αναιρεσείουσα, να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλο Δικαστή και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στην δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό. Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η απόδοση του παραβόλου στην καταθέσασα αναιρεσείουσα, που κατέθεσε και προτάσεις (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 21/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Λαμίας (Μεταβατική έδρα Λιβαδειάς), κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό τμήμα, ως προς τους διαδίκους της προκείμενης δίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο τμήμα για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλο Δικαστή.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή της δικαστικής δαπάνης της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000,00) ευρώ. Και Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στην καταθέσασα αναιρεσείουσα.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Μαΐου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Ιουνίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ