Supreme Court refers case to Plenary regarding constitutionality of Agricultural Bank's priority right under Article 4 of Constitution.

Απόφαση 1125 / 2010 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1125/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Ιανουαρίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πάρεδρο του νομικού συμβουλίου του κράτους Ευθύμιο Τσάκα, με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΕ" που εδρεύει την Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Πήτα Γεώργιο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-12-2003 ανακοπή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Έδεσσας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 114/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 1/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 3-7-2008 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Ρένα Ασημακοπούλου ανέγνωσε την από 9-4-2009 έκθεση της κωλυομένης να μετάσχει στη σύνθεση του δικαστηρίου τούτου, Αρεοπαγίτη Ελένης Σπίτσα, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με το άρθρο 1 του ιδρυτικού της Αγροτικής Τράπεζας Ν. 4332/1929, η Αγροτική Τράπεζα αποτελεί αυτόνομο τραπεζικό οργανισμό κοινωφελούς χαρακτήρα, με σκοπό την ενάσκηση αγροτικής πίστης σε όλες τις μορφές της, την ενίσχυση της συνεταιριστικής οργάνωσης και τη βελτίωση των όρων της διεξαγωγής των γεωργικών εν γένει και συναφών εργασιών.

Προς επίτευξη του ανωτέρω σκοπού της, αλλά και για την αποτελεσματικότερη προστασία της, εισήχθη με τον ανωτέρω Ν. 4332/1929 σειρά ειδικών προνομίων, ουσιαστικών και δικονομικών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το αναφερόμενο στο άρθρο 8 του Ν. 4332/1929 προνόμιο πρωτοπραξίας. Ειδικότερα, με το άρθρο αυτό, ορίζονται τα ακόλουθα: (παρ. 1) Η ΑΤΕ δι' απάσας τας εξ οιασδήποτε αιτίας και εξ οιουδήποτε τίτλου (γεωργικάς) εν γένει απαιτήσεις της....

κέκτηται αυτοδικαίως και άνευ ειδικού συστατικού εγγράφου προνόμιον πρωτοπραξίας και δικαίωμα γεωργικού ενεχύρου μέχρις ολοσχερούς εξοφλήσεως επί των κατωτέρω οριζομένων αντικειμένων, λογιζομένων αυτοδικαίως υπέγγυων ταύτη, ήτοι α) επί των εκάστοτε υπό των οφειλετών και των συνυποχρέων παραγομένων παντός είδους καρπών, β) επί των λοιπών παντός είδους προϊόντων και μέσων (εργαλείων, μηχανημάτων κ.λ.π) γεωργικής, γεωργοβιομηχανικής, κτηνοτροφικής, σηροτροφικής δασικής, μελισσοκομικής, δενδροκομικής και πάσης άλλης των οφειλετών και συνυποχρέων επιχειρήσεως και εκμεταλλεύσεως οιασδήποτε μορφής, γ)επί των πτηνών, της γονής αυτών και των προϊόντων αυτών εν γένει, δ) επί των δια μεταποιήσεως ή ειδοποιϊας προερχομένων πραγμάτων εκ των πραγμάτων εκ των ανωτέρω ενδεικτικώς καθοριζομένων προϊόντων.

Αργότερα όμως, με σειρά νομοθετικών διατάξεων μεταβλήθηκε ο νομικός χαρακτήρας και η δομή της ΑΤΕ ΑΕ. Αρχικά με το άρθρο 8 του ν. 1697/1987 προστέθηκε εδάφιο ια' στην παραγρ. 5 του άρθρου 1 του ν. 4332/1929, με το οποίο επεκτάθηκε ο σκοπός της ΑΤΕ στη διενέργεια οποιασδήποτε τραπεζικής εργασίας στο πλαίσιο του καταστατικού της, κατόπιν αποφάσεων των νομισματικών αρχών.

Στη συνέχεια, με το άρθρο 26 παρ. 1 του ν. 1914/1990, η ΑΤΕ μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία και προβλέφθηκε η κατάρτιση του καταστατικού της σύμφωνα με τις διατάξεις περί ανωνύμων εταρειών και η έγκριση του με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Γεωργίας, ενώ έχει εισαχθεί και στο χρηματιστήριο. Τέλος ο ν. 2076/1992 ο οποίος ενσωμάτωσε στο Ελληνικό δίκαιο την οδηγία 89/646/ΕΟΚ και έχει εφαρμογή και στην ΑΤΕ ΑΕ δυνάμει του άρθρου 3 αυτού, ορίζει στο άρθρο 26 παρ. 9 ότι η εφαρμογή των διατάξεων του ν.δ. 17/7/13-8-1923 επεκτείνεται αυτόματα σε όλες τις τράπεζες, αφότου δοθεί η άδεια της τράπεζας της Ελλάδος για τη λειτουργία τους.

Παρά την επέκταση όμως της εφαρμογής του ως άνω ν.δ σε όλες τις τράπεζες και τις ουσιώδεις μεταβολές που επήλθαν στο νομικό χαρακτήρα και τον σκοπό του ΑΤΕ ΑΕ, το νομοθετικό καθεστώς των προνομίων αυτών και ειδικότερα το ανωτέρω προνόμιο πρωτοπραξίας από γεωργικό κλήρο, οποίο διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του Κ.Πολ.Δικ., με το άρθρο 52 του εισαγωγικού αυτού νόμου, εξακολούθησε να ισχύει.

Τούτο δε διότι, με τη διάταξη της παραγρ. 4 του άρθρου 26 του ν. 1914/1990, διατηρήθηκαν σε ισχύ όλες οι ειδικές ρυθμίσεις που αφορούν την Αγροτική Τράπεζα και αναφέρονται στα ουσιαστικά και δικονομικά προνόμια της, άρα και στο προνόμιο πρωτοπραξίας αυτής, χωρίς να θίγουν από τις διατάξεις του ν. 2076/1992, που είχε σκοπό, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτού, την ενσωμάτωση στην ελληνική τραπεζική νομοθεσία των διατάξεων της οδηγίας 89/646/ΕΟΚ του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που αφορούσε κυρίως τη ρύθμιση των προϋποθέσεων πρόσβασης στην τραπεζική αγορά και όχι τη ρύθμιση ουσιαστικών και δικονομικών δικαιωμάτων των οφειλετών τραπεζών. (Ολ.ΑΠ 25.2006).

Επίσης, ούτε η διάταξη της παραγρ. 8 του άρθρου 26 του τελευταίου αυτού νόμου (2076/1992), με την οποία ορίσθηκε ότι διατάξεις νόμων που ρυθμίζουν θέματα καταστατικού των τραπεζών που έχουν έδρα την Ελλάδα καταργούνται, έθιξε το ανωτέρω προνόμιο πρωτοπραξίας της ΑΤΕ, το οποίο καταργήθηκε τελικά με την παρ. 2 του άρθρου 20 του ν. 2844/2000, διατηρήθηκε όμως, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου αυτού για ενέχυρα που είχαν συσταθεί μέχρι την έναρξη ισχύος (13-10-2001) του ως άνω νόμου (2844/2000), εφαρμοζομένων επ' αυτών των καταργούμενων οικείων διατάξεων.

Υπερ των άλλων τραπεζών, στις οποίες εφαρμόζεται χωρίς εξαίρεση το Ν.Δ. 17/7/13-8-1923, δεν αναγνωρίζεται τέτοιο προνόμιο. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, δικάζοντας έφεση του αναιρεσείοντος Δημοσίου κατά της υπ' αριθ. 114/2005 απόφασης του Μονομελούς πρωτοδικείου Εδέσσης που είχε δεχθεί την από 15-12-2003 ανακοπή της αναιρεσίβλητης Αγροτικής τράπεζας κατά του με αριθμό...

πίνακα κατάταξης δανειστών του Συμβολαιογράφου Σκύδρας Θωμά Γιάτσιου, έκρινε ότι το θεσπιζομένο με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 8 του ν. 4332/1929 προνόμιο πρωτοταξίας και δικαίωμα γεωργικού ενεχύρου δεν καταργήθηκε με τις διατάξεις του ν. 2076/1992 και εξακολουθεί να ισχύει επί των ενεχύρων που συστήθηκαν μέχρι την έναρξη ισχύος του ν. 2844/2000 και απέρριψε τον λόγο έφεσης κατά της απόφασης του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου που είχε κρίνει ομοίως και κατά παραδοχή της ανακοπής είχε μεταρρυθμίσει τον ανωτέρω πίνακα και στη θέση του αποβληθέντος αναιρεσείοντος ελληνικού Δημοσίου κατέταξε προνομιακά την αναιρεσίβλητη τράπεζα ως έχουσα προνόμιο πρωτοπραξίας και δικαίωμα γεωργικού ενεχύρου επί των εκπλειστηριασθέντων μηχανημάτων.

Επίσης, το Εφετείο έκρινε ότι ο λόγος της έφεσης του αναιρεσείοντος, με τον οποίο προέβαλε τον ισχυρισμό ότι " το προνομιακό καθεστώς που εγκαθίδρυσε δ. Ν. 4332/1929 υπερ της ΑΤΕ ΑΕ, ακόμα και αν δεν είχε ρητά καταργηθεί με το Ν. 2076/1992, θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να παραμείνει ανεφάρμοστο, ως μη συμβιβαζόμενο με θεμελιώδεις εγγυήσεις που κατοχυρώνονται από το Σύνταγμα 1975/1986/2001", είναι απορριπτέος ως αόριστος, διότι δεν προσδιορίζονται, με την απλή έστω μνεία τους, οι θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές, προς τις οποίες είναι ασυμβίβαστο το επίμαχο προνόμιο της αναιρεσίβλητης.

Με τον μοναδικό λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως, όπως εκτιμάται, αποδίδεται στο Εφετείο η από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δικ. πλημμέλεια και συγκεκριμένα ότι παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 4 παρ. 1 του Συντάγματος, την οποία δεν εφάρμοσε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της και όφειλε να εφαρμόσει αυτεπαγγέλτως και να κρίνει βάσει αυτής, ότι η πιο πάνω διάταξη του άρθρου 8 του ν. 4342/1929 και εκείνη του άρθρου 26 παρ. 4 του ν. 1914/1990, αντίκεινται στην παραπάνω διάταξη του Συντάγματος, καθόσον με την εφαρμογή τους παραβιάζεται η αρχή της ισότητας των διαδίκων, χωρίς να συντρέχει κάποιος λόγος κοινωνικού ή δημοσίου συμφέροντος.

Με τον λόγο αυτό δημιουργείται ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος. Ειδικότερα, τίθεται το ζήτημα, αν ο λόγος αυτός αναιρέσεως, εν όψει του αντίστοιχου, αορίστως όμως προβληθέντος στην κατ' έφεση δίκη, ισχυρισμού του αναιρεσείοντος περί αντισυνταγματικότητας των προαναφερθεισών διατάξεων, στον οποίο ( ισχυρισμό) και στηρίζεται, είναι παραδεκτός και σε καταφατική περίπτωση, αν είναι βάσιμος, δηλαδή αν η διάταξη του άρθρου 8 του ν. 4332/1929, με την οποία καθιερώθηκε υπερ της αναιρεσίβλητης τράπεζας το προαναφερθέν προνόμιο πρωτοπραξίας και δικαίωμα γεωργικού ενεχύρου, το οποίο (προνόμιο) διατηρήθηκε, σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 20 του ν. 2844/2000, για τα ενέχυρα που έχουν συσταθεί μέχρι την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, καθώς και η διάταξη του άρθρου 26 παρ. 4 του ν. 1914/1990, αντίκεινται ή όχι στη διάταξη του άρθρου 4 παρ. 1 του Συντάγματος.

Πρέπει , επομένως, ο μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως να παραπεμφθεί, σύμφωνα με το άρθρο 563 παρ. 2β του Κ.Πολ.Δικ., στην τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Παραπέμπει στην Τακτική ολομέλεια του Αρείου Πάγου τον μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθ. 1/2008 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Κρίθηκε, αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 23 Μαρτίου 2010 και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στην Αθήνα στις 15 Ιουνίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ