1118/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1118 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1118/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, ο οποίος ορίστηκε με την υπ’ αριθμ. 64/2017 Πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου, κωλυομένης της Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δήμητρας Παπαντωνοπούλου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό, Αβροκόμη Θούα και Γεώργιο Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Μαρτίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην … και το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Άννα Πρεβενά, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία Δήμος …, που εδρεύει στη …, εκπροσωπείται νόμιμα και εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαυρέτα Καρύδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-12-2003 ανακοπή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Λευκάδας.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 14/2004 παραπεμπτική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, που παρέπεμψε την ανακοπή προς εκδίκαση στο κατά τόπο και καθ’ ύλη αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο Λευκάδας, 1245/2006 οριστική του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας και 297/2011 του Εφετείου Πατρών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 13-5-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Αποστολάκης, ανέγνωσε την από 9-11-2016 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την Υπηρεσία Αρεοπαγίτη Κωνσταντίνου Τσόλα, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Ο αναιρεσίβλητος με την από 15.12.2003 προς το Μονομελές Πρωτοδικείο Λευκάδας ανακοπή του, την οποία είχε απευθύνει κατά του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, ζήτησε την ακύρωση του υπ’ .../2003 πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημίωσης για αυθαίρετη χρήση δημοσίου κτήματος του προϊσταμένου της Κτηματικής Υπηρεσίας Λευκάδας.

Εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 1245/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, με την οποία η ανακοπή έγινε δεκτή. Ακολούθως, με την υπ’ αριθ. 297/2011 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Πατρών απορρίφθηκε η έφεση του Ελληνικού Δημοσίου. Η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης με την οποία προσβάλλεται η ανωτέρω απόφαση του Εφετείου είναι παραδεκτή (άρθρα 577§1 ΚΠολΔ) διότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ). 2.- Κατά τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, "Η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος".

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, μόνη η αδράνεια του δικαιούχου για την άσκηση του δικαιώματος επί χρόνο μικρότερο από τον απαιτούμενο για την παραγραφή, καθώς και η καλόπιστη πεποίθηση του υπόχρεου ότι δεν υπάρχει το δικαίωμα κατ’ αυτού ή ότι δεν πρόκειται τούτο να ασκηθεί εναντίον του, έστω και αν αυτή δημιουργήθηκε από την αδράνεια του δικαιούχου, δεν αρκεί κατ’ αρχήν για να καταστήσει καταχρηστική την άσκηση του δικαιώματος.

Αν όμως η αδράνεια συνοδεύεται από ειδικές περιστάσεις που συνδέονται με προηγούμενη συμπεριφορά του δικαιούχου, και ο ίδιος, μεταβάλλοντας τη στάση του, επιχειρεί εκ των υστέρων ανατροπή της κατάστασης που ήδη έχει διαμορφωθεί και παγιωθεί, δεν είναι απαραίτητο να προκαλούνται αφόρητες ή δυσβάστακτες για τον υπόχρεο συνέπειες, αλλ’ αρκεί να επέρχονται δυσμενείς απλώς για τα συμφέροντα του επιπτώσεις.

Στην περίπτωση αυτή, η άσκηση του δικαιώματος μπορεί να καταστεί μη ανεκτή κατά την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη και, συνεπώς, καταχρηστική και απαγορευμένη (Ολομ ΑΠ 8/2001). Περαιτέρω, με το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου) ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νομίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς.

Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ’ ουσία (Ολομ ΑΠ 10/2011). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, από την παραδεκτή κατά το άρθρο 561 §2 ΚΠολΔ επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι αυτή δέχθηκε τα ακόλουθα: "Με το προσβαλλόμενο 16/18.11.2003 πρωτόκολλο καθορισμού αποζημιώσεως αυθαίρετης χρήσης δημοσίου κτήματος του Προϊσταμένου της Κτηματικής Υπηρεσίας Νομού Λευκάδας, καθορίσθηκε εις βάρος του ανακόπτοντος (και ήδη αναιρεσιβλήτου) ποσό 21.130 ευρώ ως καταβλητέα αποζημίωση υπέρ του Δημοσίου για αυθαίρετη χρήση εκτάσεως 40 στρεμμάτων του δημοσίου κτήματος ...

και για το χρονικό διάστημα από 1999 έως 2003. Ο ανακόπτων-εφεσίβλητος, ο οποίος δεν αμφισβητεί την επίδικη έκταση ως ανήκουσα στο εκκαλούν Ελληνικό Δημόσιο, ισχυρίσθηκε ότι η χρήση του εν λόγω κτήματος γινόταν από τις αρχές του έτους 1980 με τη γνώση και συναίνεση του εκκαλούντος και ότι η εκ των υστέρων έκδοση του προσβαλλόμενου πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημοσίου κτήματος υπερβαίνει τα όρια που καθορίζονται από την καλή πίστη, τον κοινωνικό και οικονομικό σκοπό του δικαιώματος και ως τέτοιο είναι άκυρο και έτσι εσφαλμένα εκδόθηκε εις βάρος του το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο.

Ο ισχυρισμός αυτός είναι ουσιαστικά βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Συγκεκριμένα αποδείχθηκε ότι από το έτος 1980 ο ανακόπτων έχει στην κατοχή του το επίδικο δημόσιο κτήμα, αφού από τότε, έχοντας πρόβλημα αποκομιδής των απορριμμάτων της πόλης της Λευκάδας λόγω έλλειψης καταλλήλου δημοτικού χώρου, άρχισε να χρησιμοποιεί τον επίδικο χώρο για την απόρριψη αυτών, έχοντας τη συναίνεση του καθού η ανακοπή, καθόσον εν γνώσει του όλα αυτά τα χρόνια έκανε χρήση του συγκεκριμένου ακινήτου, προκειμένου να αντιμετωπιστεί μείζον κοινωνικό ζήτημα, χωρίς ποτέ να εναντιωθεί ή καθ’ οιονδήποτε τρόπο να αντιδράσει στην χρήση αυτή, αναγνωρίζοντας έμμεσα την αναγκαιότητα προφύλαξης δημόσιας υγείας και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Για πρώτη φορά το εκκαλούν εναντιώθηκε στη χρήση του επιδίκου ακινήτου με την έκδοση του με αριθ. …/2002 πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής σε βάρος του εφεσίβλητου, το οποίο τελεσιδίκησε, καθόσον η εναντίον αυτού ανακοπή απορρίφθηκε ως εκπροθέσμως ασκηθείσα με την 36/2002 απόφαση του Ειρηνοδικείου Λευκάδας.

Κατά της απόφασης αυτής δεν ασκήθηκε κανένα τακτικό ή έκτακτο ένδικο μέσο. Με βάση την απόφαση αυτή ο εφεσίβλητος ... αποβλήθηκε από την άνω έκταση, συντάχθηκε δε προς τούτο η με αριθ. ....1.2004 έκθεση βίαιης αποβολής από τη χρήση ακινήτου και απόδοσης αυτού του δικαστικού επιμελητή του πρωτοδικείου Λευκάδας Ν.

Π.. Όμως, παρά την βίαιη αποβολή του εφεσίβλητου, το εκκαλούν δια της Κτηματικής Υπηρεσίας του Δημοσίου, αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα της χρήσης από τον εφεσίβλητο για τη διαφύλαξη των προαναφερομένων στόχων και ανταποκρινόμενο σε πάγιο αίτημα του εφεσίβλητου, με το από 2.2.04 παραχωρητήριο παραχώρησε τη χρήση του άνω τμήματος του ...

δημοσίου κτήματος στον εφεσίβλητο για χρονικό διάστημα δύο ετών και χωρίς αντάλλαγμα, προκειμένου να συνεχιστεί η απόρριψη των σκουπιδιών της πόλης στο χώρο αυτόν. Υπό τα περιστατικά αυτά, ήτοι της έκδοσης του παραχωρητηρίου από το εκκαλούν προς τον εφεσίβλητο μόλις τέσσερις ημέρες μετά την σύνταξη έκθεσης βίαιης αποβολής, καταμαρτυρεί την αναγκαιότητα της χρήσης αυτής για την προστασία δημόσιου σκοπού χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς ωφέλεια από πλευράς χρήστη.

Επομένως, παρά την έκδοση πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής σε βάρος του εφεσίβλητου, ο οποίος ουδέποτε αμφισβήτησε την κυριότητα του εκκαλούντος επί της άνω εκτάσεως, η έκδοση του προσβαλλόμενου πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημόσιου κτήματος υπερβαίνει τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη και ο κοινωνικός σκοπός του δικαιώματος και ως τέτοιο είναι απαγορευμένη".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο έκρινε ότι η ανακοπή του εφεσιβλήτου έπρεπε να γίνει δεκτή και κατ’ ουσίαν και να ακυρωθεί το προσβαλλόμενο πρωτόκολλο και στη συνέχεια απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης απόφασης, που είχε κρίνει ομοίως. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή την ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, διότι υπό τα ως άνω ανελέγκτως γενόμενα δεκτά ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά πληρούται το πραγματικό του κανόνα του εν λόγω άρθρου, όπως η έννοια αυτού αναλύθηκε στην προηγηθείσα νομική σκέψη.

Είναι, συνεπώς, αβάσιμος ο μοναδικός λόγος από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο το αναιρεσείον ισχυρίζεται τα αντίθετα. 3.- Κατόπιν τούτων, η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου σε βάρος του αναιρεσείοντος λόγω της ήττας του στα όρια του άρθρου 22 ν. 3693/1957, όπως στο ειδικότερα διατακτικό αναφέρεται (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 13.5.2014 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ’ αριθ. 297/2011 απόφασης του Εφετείου Πατρών.

Επιβάλλει στο αναιρεσείον τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Ιουνίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ