1114/2015 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1114 / 2015 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1114/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου και Βασίλειο Πέππα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Φεβρουαρίου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΓΡΑΦΕΙΟ Μ. ΑΕ", η οποία εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, και 2 Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "INTECSA-INARSA S.A" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Αντωνίου με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΡΓΑ ΟΣΕ ΑΕ", η οποία εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Χριστοδούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29-1-2007 προσφυγή των ήδη αναιρεσείοντων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 3843/2009 απόφαση του ίδιου δικαστηρίου μη οριστική και η 4118/2011 οριστική την αναίρεση της οποία ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 25-7-2014 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Πέππας, ανέγνωσε την από 27-1-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι 1ος, 2ος, και 3ος, λόγοι της αίτησης αναίρεσης κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό και ν' απορριφθούν οι λοιποί λόγοι αυτής.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναίρεσης, υπάρχει όταν ο κανόνας δικαίου είτε ερμηνεύτηκε εσφαλμένα, δηλαδή το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε σ' αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε δεν εφαρμόσθηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, είτε εφαρμόσθηκε, ενώ αυτές δεν συνέτρεχαν.

Εξάλλου, ο προβλεπόμενος από τον αρ. 19 του ίδιου άρθρου λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν από το αιτιολογικό της απόφασης τα πραγματικά περιστατικά που είναι αναγκαία, για να κριθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση αν συντρέχουν οι όροι και οι προϋποθέσεις εφαρμογής της διάταξης που εφαρμόστηκε ή αν δεν συντρέχουν οι όροι και οι προϋποθέσεις, που αποκλείουν την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ασαφείς, ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς τον νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών που έγιναν δεκτά και ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ως αιτιολογία δε που συγκροτεί τη νόμιμη βάση της απόφασης, της οποίας η έλλειψη θεμελιώνει τον προαναφερόμενο αναιρετικό λόγο, νοείται η παραδοχή ή άρνηση των περιστατικών που θεμελιώνουν το πραγματικό μέρος της οικείας διάταξης ουσιαστικού δικαίου, και όχι οι σκέψεις, κρίσεις ή τα επιχειρήματα, με τα οποία το δικαστήριο αιτιολογεί γιατί πείθεται ή δεν πείθεται ως προς τη συνδρομή των εν λόγω περιστατικών.

Περαιτέρω, μέχρι την ισχύ του νόμου 3316/2005 (22/2/2005), στα δημόσια έργα, αλλά και σε εκείνα νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, στα οποία εφαρμόζεται αναλογικά κατόπιν ιδιαίτερης συμβατικής πρόβλεψης η κειμένη περί δημοσίων έργων νομοθεσία, η ανάθεση των μελετών γινόταν κατά τον διαγραφόμενο στο άρθρο 11 του ν. 716/1977 τρόπο.

Ειδικότερα, ο τρόπος υπολογισμού της αμοιβής των μηχανικών κατά το άρθρο 11 παρ. 5 του νόμου αυτού γινόταν με βάση τον προϋπολογισμό δαπάνης της προτεινόμενης από τον επιλεγέντα μελετητή τεχνικής λύσεως για την κατασκευή του έργου, κατά δε την παρ. 7 ίδιου άρθρου γινόταν με βάση τον εγκριθησόμενο προϋπολογισμό του σταδίου της προμελέτης, σε συνδυασμό με τις ισχύουσες διατάξεις περί καθορισμού αμοιβών, δηλαδή εκείνες του π.δ. 696/74.

Συγκεκριμένα, στο άρθρο 30 παρ. 1 π.δ. 696/1974 ορίζεται: "Δια τον καθορισμόν της αμοιβής του Μελετητού, τα πάσης φύσεως τεχνικά έργα της οδού κατατάσσονται εις τας κάτωθι πέντε κατηγορίας: α) Έργα Α' Κατηγορίας ... β) Έργα Β' Κατηγορίας: ... γ) Έργα Γ' Κατηγορίας: Εις την κατηγορίαν ταύτην υπάγονται τεχνικά έργα οδού ανεξαρτήτως ανοίγματος και προϋπολογισμού εφ' όσον συντρέχει μία εκ των κάτωθι αναφερομένων περιπτώσεων δυσχερειών αφορωσών εις:

γα) Έργα μετά φορέων μεταλλικών ή εκ προεντεταμένου σκυροδέματος ή εκ μικτού συστήματος εκ σιδηρών διατομών και ωπλισμένου σκυροδέματος. γβ) Έργα μετά φορέων λοξών, γωνίας λοξότητας μικροτέρας των 70%. γγ) Έργα μετά καμπυλών φορέων εν οριζοντιογραφία, ακτίνος R μικροτέρας του 10 L, ένθα L το άνοιγμα του τεχνικού.

γδ) Έργα μετά φορέων υπερστατικών. γε) Έργα απαιτούντα ειδικήν μελέτην θεμελιώσεως. γστ) Έργα προσθηκών ή ενισχύσεων υφισταμένων τεχνικών έργων οδού. γζ) Σήραγγες. δ) Έργα Δ' Κατηγορίας: Εις την κατηγορίαν ταύτην υπάγονται δυσχερή τεχνικά έργα οδού ανεξαρτήτως ανοίγματος και προϋπολογισμού εφ' όσον συντρέχουν δύο ή περισσότεραι εκ των εις το προηγούμενον εδάφιον γ της παραγράφου 1 αναφερομένων περιπτώσεων δυσχερειών γα έως γζ.

ε) Έργα Ε' Κατηγορίας: ...". Από τις συνδυασμένες δε διατάξεις του άρθρου μόνου ν.δ. 2726/53, του άρθρου 1 π.δ. 696/74, όπως ισχύον κατά τον παρακάτω κρίσιμο χρόνο και του άρθρου 174 ΑΚ συνάγεται ότι τα προβλεπόμενα στα εν λόγω διατάγματα κατώτατα όρια αμοιβών μηχανικών για την εκπόνηση μελετών αποτελούν κατώτερη διατίμηση, υποχρεωτική και για τα δύο συμβαλλόμενα μέρη, έτσι ώστε κάθε συμφωνία για αμοιβή κατώτερη από τα εκεί οριζόμενα όρια αποβαίνει άκυρη κατά το υπολειπόμενο από τα όρια αυτά μέρος της.

Τέτοια, όμως, ακυρότητα δεν συντρέχει σε περίπτωση κατά την οποία, με βάση τους όρους προκήρυξης διαγωνισμού για την ανάθεση εκπόνησης μελετών τεχνικού έργου, που στη συνέχεια αποτέλεσε περιεχόμενο της σχετικής σύμβασης με τον ανάδοχο του έργου, προσδόθηκε συγκεκριμένος χαρακτηρισμός στο υπό ανάθεση τεχνικό έργο και με βάση το χαρακτηρισμό αυτό καταβλήθηκε συμβατική αμοιβή, ανταποκρινόμενη στα κατώτατα όρια του π.δ. 696/1974, σύμφωνα με τον συμβατικώς προσδιορισμένο χαρακτήρα του τεχνικού έργου.

Τούτο, άλλωστε, εναρμονίζεται και με το ότι οι διαγωνιζόμενοι, με την ανεπιφύλακτη συμμετοχή τους σε διαγωνισμό για τη σύναψη σύμβασης, στην οποία εφαρμόζεται αναλογικά, κατόπιν ιδιαίτερης συμβατικής πρόβλεψης, η κειμένη περί δημοσίων έργων νομοθεσία, αποδέχονται πλήρως τη νομιμότητα των όρων της διακήρυξης, με βάση τους οποίους διενεργείται ο διαγωνισμός και διαμορφώνονται οι υποβαλλόμενες προσφορές.

Ως εκ τούτου, και για λόγους ασφάλειας του δικαίου, δεν είναι επιτρεπτή η εκ μέρους τους παρεμπίπτουσα, εκ των υστέρων, αμφισβήτηση του κύρους των όρων της διακήρυξης, με την ευκαιρία της προσβολής των μεταγενέστερων πράξεων της διαγωνιστικής διαδικασίας, ανεξαρτήτως του αν οι όροι αυτοί, σύμφωνα με τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς, αντιβαίνουν σε αναγκαστικού δικαίου διατάξεις της κοινής νομοθεσίας.

Τούτο δε, δηλαδή η αδυναμία παρεμπίπτουσας αμφισβήτησης της νομιμότητας όρων της διακήρυξης, ισχύει, κατά λογική ακολουθία, στο μεταγενέστερο στάδιο της εκτέλεσης της συναφθείσας με τον ανάδοχο σύμβασης, οπότε οι όροι της διακήρυξης έχουν πλέον καταστεί όροι της σύμβασης, διότι, πέραν των ανωτέρω, η αντίθετη άποψη θα είχε και ως συνέπεια την, κατά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης των διαγωνιζομένων, ανεπίτρεπτη, εκ των υστέρων, ανατροπή των όρων με βάση τους οποίους αναπτύχθηκε ο ανταγωνισμός, διαμορφώθηκαν οι προσφορές των διαγωνιζομένων και ανακηρύχθηκε ο ανάδοχος (πρβλ.

ΔΕΚ, απόφαση της 29.4.2004, CAS Succhi di Frutta SpA, Ολομ. ΣτΕ 1667/2011) Στην ένδικη υπόθεση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Η καθής η προσφυγή "ΕΡΓΑ ΟΣΕ Α.Ε", δυνάμει της υπ' αριθ. 342/2002 πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος προκήρυξε διαγωνισμό για την ανάθεση της εκπόνησης στατικών και γεωτεχνικών μελετών και ερευνών στο τμήμα από χλμ. 25 έως χλμ. 52 της Νέας Σιδηροδρομικής Γραμμής Υψηλών Ταχυτήτων Λιανοκλαδίου- Δομοκού.

Με την υπ' αριθ. 1158/8-5-2003 απόφαση του Δ.Σ της καθής, επελέγησαν ως ανάδοχος του έργου οι προσφεύγουσες, στις οποίες ανατέθηκε με την 348/26-8-2003 σύμβαση μεταξύ αυτών η μελέτη "Γ' Φάση Μελέτης της νέας διπλής Σιδηροδρομικής Γραμμής Υψηλών Ταχυτήτων (ΣΓΥΤ) στο τμήμα Λιανοκλάδι-Δομοκός (Υποτμήμα από χιλ. 25 έως χιλ. 52)", προεκτιμωμένης συνολικής αμοιβής 4.400.000 ευρώ, αναλυομένη σε επί μέρους αμοιβές ανά κατηγορία μελέτης ως εξής:

Στατικές μελέτες (κατηγορία 8) 2.400.000 ευρώ, γεωτεχνικές μελέτες και έρευνες (κατηγορία 21) 2.000.000 ευρώ. Παράλληλα δε υπέγραψαν και την συγγραφή υποχρεώσεων της ως άνω σύμβασης. Στο υπό στοιχ.3 της ως άνω συμβάσεως προβλέπεται ότι σε περίπτωση ασυμφωνίας μεταξύ των αναφερομένων συμβατικών στοιχείων η σειρά ισχύος είναι α) η υπ' αριθ. 348 Σύμβαση β) η συγγραφή υποχρεώσεων της υπ' αριθ. 348 συμβάσεως.

Σύμφωνα και με την σύμβαση και την συγγραφή υποχρεώσεων το αντικείμενο ανάθεσης στις προσφεύγουσες ταυτίζεται. Στο υπό στοιχ. 8 της παραπάνω συμβάσεως περιλαμβάνεται δήλωση του αναδόχου ότι έλαβε γνώση της υπ' αριθ. 348 Συγγραφής Υποχρεώσεων και των τοπικών συνθηκών εκτέλεσης των εργασιών. Στο δε στοιχ. 9 ορίζεται ότι η αμοιβή που θα καταβληθεί στον ανάδοχο, καθώς και ο τρόπος πληρωμής αυτής, καθορίζεται στα άρθρα 3 και 4 των ειδικών όρων της συγγραφής υποχρεώσεων.

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 3 των ειδικών όρων της συγγραφής υποχρεώσεων "1. Η συνολική αμοιβή του αναδόχου για την εκπόνηση της παρούσας μελέτης προεκτιμάται σε 4.400.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και αναλύεται κατά κατηγορία μελέτης ως εξής α) Στατικές μελέτες (κατηγορία 8) 2.400.000 ευρώ. β) ... 2. Η αμοιβή των επιμέρους μελετών καθορίζεται με βάση τις ισχύουσες διατάξεις περί αμοιβών Μηχανικών (Π.Δ 696/74 και Π.Δ 515/1989) και σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο άρθρο 4 των ειδικών όρων, της παρούσας και καλύπτει όλες τις δαπάνες του Μελετητή, που απορρέουν από την παρούσα Σ.Υ και τα άρθρα του Π.Δ 696/74 όπως τροποποιήθηκε με το Π.Δ 515/1989 ... .

Στο δε άρθρο 4 παρ.1 των ειδικών όρων, της παραπάνω συγγραφής προβλέπεται ότι "Σχετικά με την κατηγορία μελετών του άρθρου 30 του Π.Δ 696/1974, για τον υπολογισμό των αμοιβών του μελετητή, οι μελέτες διάνοιξης και προσωρινής υποστήριξης των σηράγγων και οι μελέτες φορέων σηράγγων με εκσκαφή και επανεπίχωση καθώς και της τελικής επένδυσης σηράγγων με υπόγεια διάνοιξη υπάγονται όλες στην κατηγορία Γ".

Κατά την εκτέλεση της σύμβασης (348), μελετήθηκαν συνολικά, σε επίπεδο προμελέτης και οριστικής μελέτης δέκα (10) σιδηροδρομικές σήραγγες και σε επίπεδο προμελέτης δύο (2) οδικές σήραγγες. Ειδικότερα με τα υπ' αριθμ. ... έγγραφα της Υπηρεσίας, δόθηκε εντολή στις προσφεύγουσες προκειμένου να εκπονήσουν τις Προμελέτες 10 σιδηροδρομικών σηράγγων και 2 οδικών.

Με τα υπ' αριθμ. ... έγγραφα των συμπραττόντων γραφείων των προσφευγουσών υποβλήθηκαν στη Διευθύνουσα Υπηρεσία οι κατόπιν των άνω εντολών εκπονηθείσες Προμελέτες. Με τα υπ' αριθμ. ... έγγραφα της Υπηρεσίας, εγκρίθηκαν οι ανωτέρω Προμελέτες και δόθηκαν εντολές για την εκπόνηση των Οριστικών Μελετών των 10 σιδηροδρομικών σηράγγων.

Σε εκτέλεση των ανωτέρω εντολών της Υπηρεσίας, υποβλήθηκαν οι εν λόγω Οριστικές Μελέτες των 10 σιδηροδρομικών σηράγγων με τα υπ' αριθμ. ... έγγραφα των προσφευγουσών. Οι τελευταίες, μετά την υποβολή των ανωτέρω Προμελετών, υπέβαλαν με το υπ' αριθ. 44001/1.11.2004 έγγραφο στην Διευθύνουσα Υπηρεσία για έλεγχο έγκριση και πληρωμή τον 7° Λογαριασμό (Πιστοποίηση εκτελεσθεισών εργασιών και σχέδιο εντολής πληρωμής) συνοδευόμενο από τα σχετικά Πινάκια Αμοιβής και τις οικείες επιμετρήσεις των εκτελεσθεισών εργασιών, για πληρωμή μεταξύ άλλων και των αντίστοιχων αμοιβών του αντίστοιχου σταδίου της μελέτης.

Η Υπηρεσία με το υπ' αριθ.48078/24-12-2004 έγγραφο του Διευθυντή Μελετών Νέων Έργων της ΕΡΓΑ ΟΣΕ Α. Ε δηλαδή της Διευθύνουσας Υπηρεσίας, κοινοποίησε στις προσφεύγουσες τον 7° λογαριασμό από τον οποίο εκτός των άλλων είχε περικόψει, από το κονδύλιο της αμοιβής των Στατικών Μελετών 156.278,00 ευρώ. Η περικοπή αυτή οφείλεται στην διαφωνία των διαδίκων ως προς το αν οι σήραγγες που μελετήθηκαν στο υπόψιν τμήμα, είναι δυσχερή τεχνικά έργα οδού και εντάσσονται στη κατηγορία Δ όπως υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες ή εντάσσονται στη κατηγορία Γ, όπως υποστηρίζει η καθής.

Στην Οδηγία Μελετών Έργων Οδοποιίας (Ο.Μ.Ο.Ε) αριθμός 8 (σελ. 54-58), η οποία εφαρμόζεται υποχρεωτικώς για τα λειτουργικά χαρακτηριστικά και την τυποποίηση των δομικών χαρακτηριστικών των διατομών του υπεραστικού οδικού δικτύου της Χώρας, όπως ορίζει η εγκύκλιος 41/18-11-2005 του ΥΠΕΧΩΔΕ, (δεν αποτελεί όμως συμβατικό στοιχείο της επίδικης σύμβασης και ενόψει του ότι η παραπάνω εγκύκλιος εκδόθηκε πολύ μετά την κατάρτιση της) οι δυσχέρειες των περιπτώσεων του έργου μετά φορέων εκ μικτού συστήματος εκ σιδηρών διατομών και οπλισμένου σκυροδέματος" (γα), "μετά φορέων υπερστατικών" (γδ) και "απαιτούντος ειδικήν μελέτην θεμελιώσεως" (γε) της παραγράφου 1 του άρθρου| 30 του π.δ. 696/1974 εμπεριέχονται εις την δυσχέρειαν σήραγγα (γζ), λόγω της φύσεως των σηράγγων.

Τον ισχυρισμό αυτό προβάλλει η καθής, προκειμένου να αντικρούσει την επιχειρούμενη εκ μέρους των προσφευγουσών θεμελίωση της προσφυγής τους, στην διάταξη του άρθρου 30 του Π.Δ/τος 696/1974, δια παραπομπής μάλιστα και στην υπ' αριθ. 496/2010 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών η οποία δέχεται ότι σήραγγες με φορείς υπερστατικούς, με φορείς σύμμεικτους που απαιτούν ειδική θεμελίωση χαρακτηρίζονται ως έργα κατηγορίας Δ'.

Στην προκειμένη περίπτωση, ενόψει της γενικής αρνήσεως εκ μέρους της καθής της υπό κρίση προσφυγής, το πρώτο, το οποίο, τυγχάνει ερευνητέο, είναι εάν οι επικαλούμενες από τις προσφεύγουσες δυσχέρειες στις εν λόγω μελέτες, που αναφέρονται στο άρθρο 30 παρ. 1δ Π.Δ 696/1974 ήτοι ότι είναι έργα με φορείς υπερστατικούς, σύμμεικτους, απαιτούν ειδική μελέτη, θεμελίωσης, προβλέπονται στην καταρτισθείσα μεταξύ των διαδίκων σύμβαση.

Όπως συνομολογούν τα διάδικα μέρη αλλά και προκύπτει από την προαναφερόμενη σύμβαση και την Σ.Υ συμβατικό αντικείμενο αποτελεί η εκπόνηση μελέτης των συράγγων και των γεφυρών από το 25° χλμ έως το 52χλμ της Νέας Σιδηροδρομικής Γραμμής Υψηλών Ταχυτήτων Λιανοκλαδίου-Δομοκού. Σε κανένα σημείο της σύμβασης ούτε και της Σ.Υ αναφέρονται οι παραπάνω επιπρόσθετες δυσχέρειες.

Οι τελευταίες εφόσον δεν περιλαμβάνονται ούτε στην σύμβαση ούτε στις ΣΥ, δεν περιλαμβάνονται στο συμβατικό αντικείμενο, όπως επιχειρούν με την προσφυγή τους και με τις προτάσεις τους να υποστηρίξουν οι προσφεύγουσες. Η ανάληψη με την σύμβαση της υποχρέωσης, εκ μέρους των προσφευγουσών να εκπονήσουν την στατική μελέτη οποιουδήποτε τεχνικού έργου στο συγκεκριμένο τμήμα της χάραξης της σιδηρoδρομικής γραμμής και συνεπώς τη στατική μελέτη οποιασδήποτε σήραγγας, δεν συνεπάγεται ότι οι προαναφερόμενες δυσχέρειες περιλαμβάνονται στο αρχικό συμβατικό τους αντικείμενο, όπως ισχυρίζονται.

Οι ίδιες, άλλωστε, οι προσφεύγουσες, ισχυρίζονται εν συνεχεία, ότι το περιεχόμενο των μελετών που περιλαμβάνουν τις ως άνω δυσχέρειες, προσδιορίστηκε και εξειδικεύτηκε μετά την υπογραφή της συμβάσεως.

Συνεπώς σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην μείζονα σκέψη, εφόσον οι προαναφερόμενες δυσχέρειες δεν περιλαμβάνονται στο αρχικώς ανατεθέν έργο με την εν λόγω σύμβαση και Σ.Υ, δεν τυγχάνει άκυρη η μεταξύ των συμβληθέντων μερών συμφωνία περί υπαγωγής του έργου μελέτης των σηράγγων στην κατηγορία Γ. Εξάλλου, από το παραπάνω αποδεικτικό υλικό δεν αποδείχθηκε ότι η καθής ως φορέας του έργου κατασκευής έδωσε ειδική έγγραφη εντολή προκειμένου να εκπονηθεί μελέτη με τις προαναφερόμενες δυσχέρειες, οι οποίες ήταν απαραίτητες για την τεχνική αρτιότητα του έργου ... . Εξάλλου, δεν προέκυψε κατά την εκτέλεση των μελετών αυτών, ότι οι προαναφερόμενες δυσχέρειες ήταν αναγκαίες για την αρτιότερη και λειτουργικότερη κατασκευή του (έργου), ενόψει του ότι κατά την κατάρτιση της επίδικης σύμβασης, ήταν γνωστά στις προσφεύγουσες, όλα τα προαναφερόμενα στοιχεία και επομένως και οι επικαλούμενες δυσχέρειες ... . Σύμφωνα, λοιπόν με όσα παραπάνω αναφέρονται η υπό κρίση προσφυγή, κατά το μέρος που κρίθηκε νόμιμη, τυγχάνει απορριπτέα ως αβάσιμη κατ' ουσίαν ως προς την κυρία και ως προς τις επικουρικές βάσεις της".

Με αυτά που δέχτηκε το Εφετείο, το οποίο απέρριψε την προσφυγή των αναιρεσειόντων ως αβάσιμη, διέλαβε την απόφασή του τα κρίσιμα περιστατικά, τα οποία καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο, αναφορικά με την εγκυρότητα του συμβατικού όρου περί υπαγωγής του έργου μελέτης των επίμαχων σηράγγων στην κατηγορία Γ.

Τούτο, διότι στις ουσιαστικές παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης διαλαμβάνεται με επάρκεια, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις, ότι στην 348 Συγγραφή Υποχρεώσεων, που αφορούσε η προκήρυξη (πρόσκληση προς εκδήλωση ενδιαφέροντος στην προκείμενη περίπτωση), της οποίας έλαβε γνώση κατά ρητή δήλωσή του ο ανάδοχος (αλλά και σύμφωνα με το επισκοπούμενο περιεχόμενο της προσφυγής δόθηκε από την αναιρεσίβλητη κατά τη διενέργεια του διαγωνισμού), διαλαμβανόταν ο όρος περί ένταξης όλων των μελετών των σηράγγων του επίδικου έργου στην κατηγορία Γ' του άρθρου 30 π.δ 696/74, για τον προσδιορισμό των αμοιβών του μελετητή και ο όρος αυτός αποτέλεσε στη συνέχεια περιεχόμενο της επίδικης σύμβασης.

Ευθέως, δηλαδή, προκύπτει από τις παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένη, ότι το επίμαχο έργο, με ρητό όρο της Συγγραφής Υποχρεώσεων που αφορούσε η προκήρυξη του διαγωνισμού, στον οποίο έλαβαν μέρος οι αναιρεσείουσες, είχε χαρακτηριστεί ως έργο της κατηγορίας Γ' και ο όρος αυτός κατέστη περιεχόμενο της καταρτισθείσας με τις αναιρεσείουσες σύμβασης.

Με βάση δε το χαρακτηρισμό αυτό του έργου καταβλήθηκαν οι αντίστοιχες αμοιβές του π.δ. 697/74. Τα ως άνω περιστατικά αρκούσαν για την κρίση περί ανεπίτρεπτης, εκ των υστέρων αμφισβήτησης από τις αναιρεσείουσες του συμβατικού όρου για ένταξη του τεχνικού έργου που αφορούσαν οι επίμαχες μελέτες στην Γ' κατηγορία του άρθρου 30 παρ. 1 π.δ 696/1974 και εντεύθεν την απόρριψη των αξιώσεών τους για αμοιβή τους, με βάση τους συντελεστές του άρθρου 32 π.δ. 696/1974 που αφορούσαν την κατηγορία Δ' του άρθρου 30 παρ. 1 ίδιου π.δ/τος.

Εκ περισσού δε και χωρίς έννομη επιρροή εμπεριέχονται στην αναιρεσιβαλλομένη πλεοναστικές αιτιολογίες, περί του ότι δεν αποτέλεσαν συμβατικό αντικείμενο οι επικαλούμενες από τις αναιρεσείουσες δυσχέρειες (γα, γδ, γε της παρ. 1 άρθρου 30 π.δ. 796/1974) για τον χαρακτηρισμό του ανατεθέντος έργου, ως έργου Δ' κατηγορίας.

Επομένως, ο τρίτος λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλομένη η πλημμέλεια από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, για ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, σχετικά με το αν οι επίμαχες δυσχέρειες αποτελούσαν αντικείμενο της ένδικης σύμβασης, είναι αλυσιτελής. Με τα δεδομένα αυτά, αλυσιτελής είναι και ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο, υπό την επίκληση της πλημμέλειας από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, οι αναιρεσείουσες μέμφονται την αναιρεσιβαλλομένη ότι έδωσε άλλη έννοια από την ορθή στην ουσιαστική διάταξη του άρθρου 30 παρ. 1 π.δ. 696/1974, αξιώνοντας να αναφέρονται στη σύμβαση ή τη συγγραφή υποχρεώσεων οι παραπάνω δυσχέρειες, προκειμένου να θεωρούνται συμβατικό αντικείμενο.

Ωσαύτως, με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως, αποδίδεται στην απόφαση η πλημμέλεια από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι οδηγήθηκε στην απορριπτική της κρίση, με την επίκληση στη μείζονα σκέψη της των ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 8 παρ. 1 ν. 1418/84 και 43 π.δ. 609/85, των οποίων τις προϋποθέσεις δεν διέγνωσε ότι συντρέχουν, ενώ εφαρμοστέες ήσαν οι ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 11 παρ. 7, 19 αρ. 1 ν. 716/1977, 123 παρ. 4, 140 παρ. 1,2 και 143 π.δ 696/1974, με βάση τις οποίες θα κατέληγε στο πόρισμα ότι οι επίδικες πρόσθετες δυσχέρειες, ως ιδιότητες των φορέων σηράγγων, αφορούσαν το συμβατικό αντικείμενο, χωρίς να απαιτείται η αναγραφή τους στη σύμβαση ή τη συγγραφή υποχρεώσεων και συνεπώς θα έκρινε άκυρο τον επίμαχο συμβατικό όρο.

Όμως, οι εν λόγω αιτιάσεις είναι, επίσης, αλυσιτελείς, διότι συνάπτονται με τις μη ασκούσες έννομη επιρροή αιτιολογίες της αναιρεσιβαλλομένης, η οποία, σε κάθε περίπτωση, κρίνοντας έγκυρο τον επίμαχο συμβατικό όρο, κατέληξε σε ορθό κατ' αποτέλεσμα διατακτικό (άρθρο 578 ΚΠολΔ). Ο προβλεπόμενος από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης για παραμόρφωση εγγράφου συνίσταται στο διαγνωστικό λάθος της απόδοσης από το δικαστήριο της ουσίας σε αποδεικτικό, με την έννοια των άρθρων 339 και 432 ΚΠολΔ έγγραφο, περιεχομένου καταδήλως διαφορετικού από το αληθινό, εξαιτίας του οποίου καταλήγει σε πόρισμα επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα.

Δεν περιλαμβάνει όμως και την περίπτωση που το δικαστήριο, από την εκτίμηση και αξιολόγηση του αληθινού περιεχομένου του εγγράφου, έστω και εσφαλμένα, καταλήγει σε συμπέρασμα αντίθετο από εκείνο που θεωρεί, ως ορθό, ο αναιρεσείων, γιατί τότε πρόκειται για αιτίαση σχετική με την εκτίμηση πραγμάτων, η οποία δεν ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο.

Πρέπει δε την παραπάνω επιζήμια κρίση του για τον αναιρεσείοντα, να σχημάτισε το δικαστήριο της ουσίας, αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο από το έγγραφο που φέρεται ότι παραμορφώθηκε, προϋπόθεση, η οποία δεν συντρέχει, όταν το εν λόγω έγγραφο εκτιμήθηκε μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα, χωρίς να εξαίρεται η σημασία του σε σχέση με το πόρισμα για την αλήθεια ή αναλήθεια του γεγονότος που αποδείχθηκε, γιατί στην τελευταία αυτή περίπτωση δεν είναι δυνατή η εξακρίβωση της ιδιαίτερης αποδεικτικής σημασίας του.

Με τον τέταρτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλομένη η πλημμέλεια από τον αρ. 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι παραμόρφωσε το περιεχόμενο των 25736/04 και 31315/04 εγγράφων εντολών εκπόνησης των προμελετών των σηράγγων της αναιρεσίβλητης, με τα οποία τους δόθηκε η εντολή όπως "οι προμελέτες των τεχνικών θα περιλαμβάνουν ό,τι προβλέπεται από το πδ 696/74, τη συγγραφή υποχρεώσεων και τις οδηγίες εκπόνησης μελετών (Ο.Ε.Μ) της ΕΡΓΟΣΕ ...", από τα οποία συνάγεται ότι τους δόθηκε εντολή να εκπονήσουν τις επίδικες προμελέτες και με τις επίμαχες δυσχέρειες.

Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, προεχόντως, διότι αφορά το από την αξιολόγηση των παραπάνω εγγράφων (αντίθετο από το θεωρούμενο από τις αναιρεσείουσες ως ορθό) συμπέρασμα που συνήγαγε το δικαστήριο και επιπλέον διότι το Εφετείο την σχετική κρίση του μόρφωσε όχι αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο από τα παραπάνω έγγραφα, αλλά ύστερα από συνεκτίμησή τους με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα (ένορκες βεβαιώσεις, έγγραφα).

Με τον πέμπτο (επικουρικό) λόγο αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλομένη η πλημμέλεια από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι δεν εφάρμοσε τις ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 182, 185, 189, 192 και 238 ΑΚ, καθόσον η αναιρεσίβλητη τους πρότεινε την τροποποίηση της μεταξύ τους σύμβασης, ώστε να περιλαμβάνονται και οι επίδικες δυσχέρειες σ' αυτήν και εκείνες αποδέχτηκαν την πρότασή της. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι όπως προκύπτει από την επισκόπηση της προσφυγής τους, σ' αυτήν δεν εμπεριέχεται αντίστοιχη ιστορική και νομική βάση (άρθρο 562 παρ. 2 ΚΠολΔ).

Κατόπιν τούτων, η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και να επιβληθούν τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης σε βάρος των αναιρεσειουσών, λόγω της ήττας τους (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), κατά τα αναφερόμενα στο διατακτικό. Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος για την άσκηση της αναιρέσεως παραβόλου (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25 Ιουλίου 2014 αίτηση των 1) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΓΡΑΦΕΙΑ Μ. Α.Ε" και 2) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "INTECSA-INARSA S.A", για αναίρεση της 4118/2011 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Επιβάλλει στις αναιρεσείουσες τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Διατάσσει την εισαγωγή στο Δημόσιο Ταμείο του κατατεθέντος, για την άσκηση της ένδικης αίτησης αναιρέσεως, παραβόλου.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 28 Απριλίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Αυγούστου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ